Stowarzyszenie Kandydatów Adwokackich w Krakowie (1896–1939)
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2008.13Abstrakt
TRAINEE SOLICITORS ASSOCIATION IN KRAKOW (1896–1939)
Modern research on the history of law practically excludes the issues of the history of Polish lawyers associations and professional organizations from the area of its academic interest. In this respect, the present paper is an attempt to bridge this gap by presenting the history and achievements of the Trainee Solicitors Association in Kraków. The association discussed in the paper was established in Kraków in 1896 and existed without a break until the outbreak of WWII. It was the fi rst, and for many years the most important organization representing trainee solicitors established on the Polish territory. Although the seat of the Association was based in Kraków, its members list includedalmost all trainee solicitors from Galicia and later from the entire area of West Małopolska. Th roughout the many years of its board’s activity the Association played a signifi cant role in the history of the Polish legal community and enhanced the development of local legal circles in Kraków and the entire Galicia thanks to the commitment of the people involved in it. Its most spectacular achievements included the establishment of the fi rst public library and reading room for lawyers in Kraków and the organization of twogeneral conventions of trainee solicitors from the regions of Małopolska and Cieszyn Silesia. The paper discusses the Association’s activity mostly through the presentation of its statutory objectives and through the examination of archival materials (the latter have been only partially preserved). Additional sources of information about the history of the Association were the occasional records documenting its activities published in professional legal periodicals.
Bibliografia
1. Idea założenia w Krakowie stowarzyszenia zrzeszającego kandydatów adwokackich pojawiła się po raz pierwszy jeszcze w 1882 r. Zawiązało się wówczas Stowarzyszenie Koncypientów Adwokackich, które za swój podstawowy cel działania obrało sobie strzeżenie i obronę interesów adwokatury oraz podniesienie poziomu etycznego i naukowego jej członków. Mimo utworzenia stowarzyszenia i opracowania jego statutu, trudno jednak dziś jednoznacznie stwierdzić, czy podjęło ono działalność i w jakim zakresie stanowiło pierwowzór dla zrzeszenia omawianego w niniejszej pracy. Ze Stowarzyszeń. „Przegląd Sądowy i Administracyjny” 1882, nr 22, s. 177.
2. Por. J.W.: Słów kilka o naszych kandydatach adwokatury. „Prawnik, 1888, nr 45, s. 438 nn.
3. Rozporządzenie Prezydenta RP z 7 października 1932 r. – Prawo o ustroju adwokatury (DzU RP nr 86, poz. 733).
4. Statut Stowarzyszenia Kandydatów Adwokackich w Krakowie. Kraków 1896, s. 1.
5. Ibidem, s. 2.
6. Statut Stowarzyszenia Kandydatów Adwokackich w Krakowie, Archiwum Państwowe w Krakowie, akta Starostwa Grodzkiego Krakowskiego (dalej cyt. APKr, akta StGKr), sygn. 210, s. 841.
7. Statut Stowarzyszenia Aplikantów Adwokackich Okręgu Sądu Apelacyjnego w Krakowie. APKr, akta StGKr, sygn. 210, s. 985.
8. Ibidem, s. 5.
9. Dowodem na to może być fakt, że do 1904 r., poza krakowskim, istniały już stowarzyszenia kandydatów adwokackich we Lwowie i Przemyślu. Wszystkie te organizacje miały podobną strukturę organizacyjną i realizowały podobne cele, zaś o ich bliskości świadczy także fakt, że określały się one mianem bratnich stowarzyszeń. Zrzeszenia te poza realizacją celów statutowych na obszarze swojego działania starały się także organizować wspólne akcje, których przykładem była chociażby próba zwołania ogólnego wiecu kandydatów adwokackich. Pierwsze sprawozdanie Wydziału Stowarzyszenia Kandydatów Adwokatury okręgu Izby Adwokatów w Przemyślu za rok administracyjny 1904. Przemyśl 1904, s. 8.
10. Wydział stowarzyszenia kandydatów adwokackich. „Przegląd Prawa i Administracji” 1899, nr 12, s. 480.
11. Stowarz. Kandydatów Adwokatury w Krakowie. „Głos Adwokatów” 1926, z. 7, s. 221.
12. W 1939 r. zarząd Stowarzyszenia w sposób zdecydowany zaprotestował przeciwko wprowadzeniu przez Radę Adwokacką w Warszawie odrębnego seminarium dla aplikantów narodowości żydowskiej, uznając jakąkolwiek formę dyskryminacji narodowej w adwokaturze za sprzeczną z prawem. Z życia zawodowego aplikantów adwokackich. „Głos Adwokatów” 1939, z. 3, s. 102.
13. W 1935 r. funkcję wiceprezesa zarządu Stowarzyszenia pełniła aplikantka Jolanta Ścieżkówna, zaś w 1939 r. sekretarzem zarządu wybrana została aplikantka Maria Fleischfarbówna. Do Starostwa Grodzkiego w Krakowie, APKr, akta StGKr, sygn. 210, s. 958, 971.
14. Statut Stowarzyszenia…, s. 8.
15. Dostępne materiały pozwalają na ustalenie, że prezesami Wydziału Stowarzyszenia Kandydatów Adwokackich byli w poszczególnych latach: Zygmunt Piesiewicz (1899), Jerzy Trammer (1906–1907), Władysław Bogdani (1910–1912), Jakub Sperr (1923–1925), Teodor Molkner (1926–1927), Kazimierz Ostrowski (1932–1933), Jerzy Rattler (1935), Jan Sůskind, (1938), Henryk Vogler (1939).
16. Adwokat Kazimierz Ostrowski urodził się 29 maja 1907 r. w Krakowie. Był absolwentem prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim, w 1934 r. został wpisany na listę adwokatów krakowskiej Izby. W czasie drugiej wojny światowej działał w konspiracji, należał do Związku Odbudowy Rzeczypospolitej, pełniąc funkcję Komendanta Okręgu Krakowskiego. Uczestniczy także w powstaniu warszawskim jako dowódca Placówki Radiowo-Informacyjnej „Anna”. Wsławił się jako obrońca w procesach politycznych uczestników manifestacji z okazji 3 Maja 1946 r. w Krakowie, działaczy WiN, Kurii Arcybiskupiej w Krakowie, działaczy „Solidarności” z czasów stanu wojennego. Za działalność państwową i w organach adwokatury Kazimierz Ostrowski odznaczony został licznymi medalami i odznakami. Zmarł w wieku 92 lat w Krakowie; szerzej: Płażek S.: Adwokat dr Kazimierz Ostrowski (1907–1999). „Palestra” 2002, nr 1–2, s. 244.
17. Statut Stowarzyszenia…, s. 12.
18. Zob. Statut jednobrzmiący dla Stowarzyszenia Kandydatów Adwokackich okręgu Sądu Apelacyjnego we Lwowie i Krakowie. APKr, akta StGKr, sygn. 210.
19. Langrod S.: Przed II-gim zjazdem kandydatów adwokackich Małopolski i Śląska Cieszyńskiego. Kraków 1928, s. 3 nn.
20. Statut jednobrzmiący.., s. 934.
21. Rada Naczelna Kandydatów Adwokackich Małopolski i Śląska Cieszyńskiego, „Głos Adwokatów” 1927, nr 8, s. 470.
22. Statut jednobrzmiący…, s. 934.
23. Statut Stowarzyszenia Aplikantów Adwokackich Okręgu Sądu Apelacyjnego w Krakowie. s. 991.
24. Statut jednobrzmiący…, s. 933.
25. Komunikat Stowarzyszenia Kandydatów Adwokackich w Krakowie. „Głos Adwokatów” 1926, z. 8, s. 250.
26. Sprawozdanie Wydziału Stowarzyszenia Kandydatów Adwokackich Okręgu Sądu Apelacyjnego w Krakowie za okres od stycznia 1932 do 23 lutego 1933 (dalej: Sprawozdanie…). APKr, akta StGKr, sygn. 210, s. 921.
27. Por m.in. Sprawozdanie Wydziału Krakowskiej Izby Adwokackiej z czynności za rok 1917. „Przegląd Adwokacki”, 1918, s. 6 nn.
28. Z okresu tego zachowały się jedynie cytowane już statuty Stowarzyszenia oraz protokoły posiedzeń jego Wydziału. Materiały te nie dają jednak możliwości odtworzenia działalności zrzeszenia, a także przybliżenia sylwetek tworzących je kandydatów adwokackich.
29. Z chwilą wybuchu wojny do czynnej służby wojskowej powołanych zostało 135 kandydatów adwokackich, co stanowiło ponad połowę wszystkich kandydatów wpisanych w omawianym okresie na listę Krakowskiej Izby Adwokatów; Sprawozdanie Wydziału Krakowskiej Izby Adwokackiej i Rady Dyscyplinarnej za czas od 1 stycznia 1914 r. do 31 grudnia 1915 r. Kraków 1916, s. 27.
30. Ibidem, s. 478.
31. Sprawozdanie Wydziału Krakowskiej Izby Adwokackiej z czynności za rok 1918, „Przegląd Adwokacki” 1919, s. 6.
32. Do Świetnego Starostwa Grodzkiego w Krakowie. APKr, akta StGKr, sygn. 210, s. 903 nn.
33. Rejestracja bezrobotnych aplikantów adwokackich. „Głos Adwokatów”, 1933, z. 10/11, s. 326.
34. Urzędowanie w sekretariatach Sądu grodzkiego w Krakowie. „Głos Adwokatów” 1933, z. 10/11, s. 326.
35. Zob. szerzej: Projekt uregulowania aplikacji adwokackiej w opracować się mającej ordynacji adwokackiej uchwalony przez I. Walny Zjazd kandydatów adwokackich Małopolski i Śląska Cieszyńskiego dnia 6 czerwca 1927 r w Krakowie. „Głos Adwokatów” 1927, z 6, s. 467 nn.
36. Sprawozdanie…, s. 919.
37. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 4 czerwca 1938 r. o zamknięciu list adwokatów i aplikantów adwokackich (DzU RP nr 40, poz. 334).
38. Aplikanci Adwokaccy w obronie swych praw. „Głos Adwokatów” 1938, z. 6, s. 167.
39. Ibidem.
40. W latach 20. Wydział Izby Adwokackiej w Krakowie posiadał dwa budynki przy ul. Gołębiej 1 i 6.
41. Czytelnia czasopism prawniczych. „Głos Adwokatów” 1926, z. 8, s. 251.
42. Stowarzyszenie kandydatów adwokatury w Krakowie. „Głos Adwokatów” 1926, z. 2, s. 55.
43. Tylko w pierwszym kwartale 1926 r. Stowarzyszeniu udało się zaprosić do wygłoszenia publicznego odczytu m.in. byłego rektora UJ i prezydenta Komisji Kodyfi kacyjnej Franciszka Ksawerego Fiericha, prof. Leona Wachholza oraz prezesa Prokuratorii Generalnej Jana Windakiewicza: Ze Stow. Kandydatów Adwokackich w Krakowie, „Głos Adwokatów” 1926, z 4, s. 93.
44. Pismo przedstawia niezwykle interesujący obraz funkcjonowania krakowskich sądów, które według autorów kwartalnika byływ opłakanym stanie technicznym. Stąd też adwokaci aktywnie włączyli się w ideę budowy w Krakowie tzw. Pałacu Sprawiedliwości. Własny projekt opracowała nawet komisja pod przewodnictwem adwokata Szalaya. Zakładał on budowę pałacu przy ul. Lubicz, naprzeciw dworca kolejowego. Niestety wojna przekreśliła plany budowy, szerzej: Pałac sprawiedliwości w Krakowie. „Głos Obrońców” 1914, nr 2, s. 8 nn.
45. Dla organizacji zjazdu z inicjatywy Stowarzyszenia powołano do życia Międzydzielnicową Komisję Porozumiewawczą Aplikantów Palestry Rzeczypospolitej Polskiej, na czele której stanął członek Stowarzyszenia, krakowski aplikant adwokacki Kazimierz Ostrowski. Ogólny Zjazd Aplikantów Adwokackich Rzeczplitej Polskiej. „Głos Adwokatów” 1933, z. 10/11, s. 325.
46. Por.: Sprawozdanie z Ogólnopolskiego Zjazdu Aplikantów Adwokackich we Lwowie w dniach 31 października i 1 listopada 1937 r. „Głos Adwokatów” 1937, z. 11, s. 355 nn.
47. Stowarz. Kandydatów,…, s. 221.
48. Statut Stowarzyszenia Aplikantów Adwokackich Okręgu Sądu Apelacyjnego w Krakowie, s. 995.
49. Sprawozdanie…, s. 920.
50. Ibidem, s. 921.
51. Z życia młodej palestry. „Głos Adwokatów” 1939, z. 3/4, s. 88.
52. Jedynymi archiwalnymi materiałami związanymi z działalnością Stowarzyszenia są dokumenty przekazywane przez władze zrzeszenia Starostwu Grodzkiemu w Krakowie w ramach nadzoru wykonywanego w oparciu o przepisy Prawo o stowarzyszeniach, zob. Stowarzyszenie Kandydatów Adwokackich w Krakowie, akta StGKr, sygn. 210.
53. Analiza materiałów źródłowych i prasy samorządu adwokackiego daje podstawę do przyjęcia, że omawiane Stowarzyszenie było jedynym zarejestrowanym w Krakowie stowarzyszeniem aplikantów adwokackich do roku 1938 r., kiedy powstało Zrzeszenie Aplikantów Adwokackich Okręgu Sądu Apelacyjnego w Krakowie. Do Starostwa Grodzkiego w Krakowie. APKr, akta StGKr, sygn. 224, s. 1059 nn. Obok aplikantów adwokackich własne stowarzyszenia w Krakowie założyli także aplikanci notarialni i sądowi, przy czym po 1918 r. organizacje te nie odgrywały już większego znaczenia w małopolskim środowisku prawniczym.
54. Kotliński T.: Stowarzyszenia adwokackie w dwudziestoleciu międzywojennym. „Palestra” 2007, nr 9–10, s. 213 nn.
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.
