Osada wczesnośredniowieczna na stanowisku Kraków-Dębniki 1
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2014.07Abstrakt
EARLY MEDIEVAL SETTLEMENT IN KRAKÓW-DĘBNIKI 1 ARCHAEOLOGICAL EXCAVATION SITE
Relics of early medieval settlement in the territory of the district of Dębniki in Kraków were discovered by the late Mieczysław Fraś in the autumn of 1965, when he carried out field walking that centred around the gardens and patches in the vicinity of then ks. Marka and Barska Streets. The first season of archaeological excavations in that area, which began in 1971, resulted in the identification of a large early medieval settlement (presumably over 2 hectares in area) in Kraków-Dębniki 1 site. The site is located on the right-hand bank of the Vistula, in the Dębniki District VIII of Kraków, in the northern stretch of Bulwar Wołyński quay, opposite the church and monastic complex known as the Skałka, roughly 500 metres northeast of the present mouth of the Wilga into the Vistula, at the altitude of about 200 metres above sea level. Supervised by Andrzej Żaki, Helena Zoll-Adamikowa and Mieczysław Fraś, two seasons of archaeological excavations were organized, which were financed by the Archaeological Commission at the Kraków Section of Polish Academy of Science (PAN). Substantial fragments of the early medieval layers in Kraków-Dębniki 1 site had been wholly or partially destroyed, presumably during the construction of a railway line and roads and the modernization of floodbanks along the Vistula in that area in the nineteenth and twentieth centuries. In some cases only the bottom parts of caverns were preserved, covered with a layer of compact fill having the form of yellow sandy clay. The excavations carried out in 1971 and 1972 resulted in unearthing 18 features, most of which were remains of semi-subterranean pit houses and storage pits. During the two seasons of excavations, a relatively numerous group of artefacts was discovered given the as- sumed size of the survey and the thickness of the preserved cultural layer. Most of these artefacts were fragments of ceramic vessels. About 4,500 fragments of vessels were found in the 18 features unearthed in the excavation pit, and another several thousand loose ones were discovered outside the pits. While examining the relics of the settlement, 287 pieces of individually examined artefacts were identified, most of them having been made of metal (such as spurs, arrowheads, hatchets, a key, knives, a unique ferrule attachable to the end of a thong, a chain of bronze temple rings, and a bronze bracelet). Aside from these, the finds included bone (such as combs, awls, gravers), clay (such as whorls) and lithic artefacts (such as whetstones, grinding stones). A large number of animal bones were also found, and geological and botanical samples were taken at the excavation site. The chronological scope for the settlement found at Kraków-Dębniki 1 site was defined thanks to the analysis of discovered artefacts (mostly pieces of pottery) and the partially preserved documentation for the period from the turn of the eighth and ninth centuries to the first half of the eleventh century. The origins of the settlement fell on the tribal period, when the territory in question was inhabited by a tribal community of the Vistulans. About the middle of the tenth century the Bohemians gained control over that area, and about 990 Mieszko I incorporated it into the newly established land of the Polans. The decline of the settlement at Kraków-Dębniki 1 site is to be linked with climatic changes. The period between the ninth and eleventh centuries saw climate warming and drying in that area, and the end of that process must have forced the settlers to migrate farther into dry land, where there would have been no floods.
Bibliografia
1. Kajfasz P.: „Wybrane obiekty archeologiczne z osady wczesnośredniowiecznej Kraków-Dębniki stanowisko 1”. Kraków 2009, praca magisterska złożona w Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego.
View in Google Scholar
2. Ustalenia dokonane na podstawie notatek znajdujących się w zachowanej dokumentacji przechowywanej w Dziale Archeologii Zamku Królewskiego na Wawelu, sporządzonej w trakcie badań prowadzonych w latach 1971–1972; Fraś M.: Wczesnośredniowieczna osada w Krakowie na Dębnikach. „Sprawozdania z Posiedzeń Komisji Naukowych PAN Oddział w Krakowie” 1973, t. 16, nr 1, s. 1 (za styczeń – czerwiec 1972 r.).
View in Google Scholar
3. Ustalenia dokonane na podstawie notatek znajdujących się w zachowanej dokumentacji.
View in Google Scholar
4. Fraś M.: Kraków-Dębniki. „Informator Archeologiczny. Badania 1971” 1972, s. 181; idem: Wczesnośredniowieczna osada…, s. 1.
View in Google Scholar
5. Idem: Kraków-Dębniki. „Informator Archeologiczny. Badania 1972” 1973, s. 190. Możliwe, że w tradycji ustnej mieszkańców przetrwała wiadomość o cmentarzu (XVII w.) położonym na terenie obecnego Centrum Kongresowego (ICE Kraków) przy rondzie Grunwaldzkim, przy ul. Jana Bułhaka, w rejonie tzw. słupa dębnickiego. Wyniki badań tej nowożytnej nekropolii opublikowali: Zaitz E., Zaitz G., Zaitz M.: Badania archeologiczne nowożytnego cmentarza na terenie budowy Centrum Kongresowego przy ul. Jana Bułhaka na Dębnikach w Krakowie. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2011, z. 29. s. 9–60.
View in Google Scholar
6. Ustalenia dokonane na podstawie notatek znajdujących się w zachowanej dokumentacji.
View in Google Scholar
7. Drobniewicz B., Górski J., Tyniec-Kępińska A.: Katalog archeologicznych stanowisk pradziejowych i wczesnohistorycznych. W: Przyroda i człowiek. Materiały do studiów. Red. S. Kadrow. Via Archaeologica. Źródła z badań wykopaliskowych na trasie autostrady A4 w Małopolsce, t. 1. Kraków 2001, s. 181.
View in Google Scholar
8. Zaitz E.: Kraków-Ludwinów. „Informator Archeologiczny. Badania 1980” 1981, s. 152–153. Obie ulice przestały istnieć w latach siedemdziesiątych XX w. Ich teren zajął nowy układ drożny związany z budową mostu Grunwaldzkiego i hotelu Forum.
View in Google Scholar
9. Zaitz E.: Stare Miasto. Kraków-Ludwinów. „Informator Archeologiczny. Badania 1989” 1993, s. 56–66.
View in Google Scholar
10. Drobniewicz B., Górski J., Tyniec-Kępińska A.: Katalog…, s. 181.
View in Google Scholar
11. Zaitz E., Zaitz G., Zaitz M.: Badania archeologiczne…, s. 17.
View in Google Scholar
12. Dereń M., Schejbal-Dereń M.: „Sprawozdanie z Badań Archeologicznych Kraków-Dębniki ul. Barska, październik – grudzień 2011”. Kraków 2012, mps w archiwum Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
View in Google Scholar
13. Zaitz E., Zaitz G., Zaitz M.: Badania archeologiczne…
View in Google Scholar
14. Składam serdeczne podziękowania pani Barbarze Chudzińskiej za niezwykle cenne informacje.
View in Google Scholar
15. Radwański K.: Kraków przedlokacyjny. Rozwój przestrzenny. Kraków 1975, s. 18–19.
View in Google Scholar
16. Laberschek J.: Rozwój przestrzenny krakowskiego zespołu osadniczego extra muros XIII–XVIII w. W: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta. Red. J. Wyrozumski. Biblioteka Krakowska, nr 150. Kraków 2007, s. 304.
View in Google Scholar
17. Laberschek J.: Rozwój przestrzenny…, s. 301. Zob. też Niezabitowski M.: Geografia a historia Krakowa. Warunki naturalne rozwoju Krakowa. W: Kraków. Nowe studia…, s. 34–35, 37–41, ryc. 2.
View in Google Scholar
18. Laberschek J.: Rozwój przestrzenny…, s. 320.
View in Google Scholar
19. Wyrozumski J.: Dzieje Krakowa. T. 1. Kraków do schyłku wieków średnich. Red. J. Bieniarzówna, J.M. Małecki. Kraków 1992, s. 87.
View in Google Scholar
20. Radwański K.: Kraków przedlokacyjny…, s. 239.
View in Google Scholar
21. Ibidem, s. 265; Za i t z E.: Kraków-Ludwinów…, s. 152–153; idem: Stare Miasto. Kraków-Ludwinów…, s. 65–66.
View in Google Scholar
22. Laberschek J.: Rozwój przestrzenny…, s. 324.
View in Google Scholar
23. Według informacji zawartych w sprawozdaniach archeologicznych w sezonie 1971–1972 badacze rozpoznali 20 obiektów (jam), natomiast z zachowanej dokumentacji wynika, że rozpoznano 18 obiektów.
View in Google Scholar
24. Cztery spośród wymienionych naczyń zaprezentowano na wystawie Kraków w chrześcijańskiej Europie X–XIII w., przygotowanej przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa we współpracy z Muzeum Archeologicznym w Krakowie w 2006 r. Zob. Szewczyk-Wojtasiewicz M.: noty kat. I.38, I.39, I.40, I.41. W: Kraków w chrześcijańskiej Europie X–XIII w. Katalog wystawy. Red. nauk. E. Firlet. Kraków 2006, s. 296–297; W 2011–2012 naczynie o nr. inw. 590/71 wraz z kilkoma innymi zabytkami zaprezentowano na wystawie Polska około roku 1000, przygotowanej przez Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. Zob. nota kat. 31. W: Polska około roku 1000. Katalog wystawy. Opracowanie T. Janiak. Gniezno 2011, s. 54.
View in Google Scholar
25. W przypadku skorup z wszystkich badanych jam pominięto pozostałe cechy, gdyż jak wykazała wcześniejsza szczegółowa analiza czterech wybranych obiektów (jamy 3/71, 4/71, 6/71, 10/71), takie parametry, jak rodzaj brzegu czy zdobienia, w mniejszym stopniu były przydatne podczas ustalania ściślejszych ram chronologicznych.
View in Google Scholar
26. Zob. szerzej: Kajfasz P.: „Wybrane obiekty…”, s. 33–44.
View in Google Scholar
27. Zob. szerzej o typologii i chronologii ceramiki wczesnośredniowiecznej: Radwański K.: Wczesnośredniowieczna ceramika krakowska i zagadnienia jej chronologii. „Materiały Archeologiczne” 1968, t. 9, s. 16–18; Żaki A.: Początki Krakowa. Kraków 1965, s. 52; idem: Archeologia Małopolski wczesnośredniowiecznej. Kraków 1974, s. 191, 203; Parczewski M.: Płaskowyż Głubczycki we wczesnym średniowieczu. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Archeologiczne” 1982, z. 31, s. 67–68.
View in Google Scholar
28. Przeglądając wszystkie fragmenty naczyń z obydwu sezonów badawczych, zarejestrowano jeszcze kilkanaście tego typu okazów. Ich obecność w krakowskich zespołach wczesnośredniowiecznych
View in Google Scholar
szacowana jest na około 1 procent.
View in Google Scholar
29. Autor niniejszej publikacji zdaje sobie sprawę, że od czasu powstania opracowania: Radwański K.: Wczesnośredniowieczna ceramika krakowska… upłynęło ponad 45 lat i z całą pewnością nowo pozyskane serie znalezisk z terenu Wawelu i Okołu mogłyby ewentualnie wnieść nowe ustalenia do założeń Kazimierza Radwańskiego. Obecny stan publikacji uniemożliwia jednak podjęcie weryfikacji powyższych ustaleń i z pewną dozą ostrożności autor tekstu będzie się opierał na przytoczonym, dobrze udokumentowanym opracowaniu ceramiki krakowskiej.
View in Google Scholar
30. Podczas analizy masy garncarskiej szczególną uwagę poświęcono zabytkom wydobytym z obiektów 3/71, 4/71, 8/71, 9/71, 12/72 oraz 18/72, które w odróżnieniu od pozostałych jam zostały odsłonięte i przebadane w całości. Moment końcowy użytkowania jam 3/71, 4/71, 12/71 oraz 18/71 należy umiejscowić w okresie połowy lub drugiej połowy X w. Stosunek procentowy fragmentów naczyń z obiektu 9/71 odpowiada wcześniejszemu okresowi pomiędzy przełomem IX i X a pierwszą połową X w. W sąsiedniej jamie 8/71 proporcje masy garncarskiej pomiędzy ceramiką białą a VI grupą surowcową mieszczą się w przedziale pomiędzy przełomem X i XI a początkiem XI stulecia.
View in Google Scholar
31. Zob. szerzej: Kajfasz P.: „Wybrane obiekty…”, s. 45–50.
View in Google Scholar
32. Według analizy typologicznej wylewów, przedstawionej w dalszej części tekstu, przyporządkowano je do tzw. brzegów prostych.
View in Google Scholar
33. Zob. szerzej: Kajfasz P.: „Wybrane obiekty…”, s. 50–54.
View in Google Scholar
34. Poleski J.: Wczesnośredniowieczne grody w dorzeczu Dunajca. Kraków 2004, s. 21, ryc. 15, 24.
View in Google Scholar
35. Fragment grafitowego naczynia zaprezentowano na wystawie Polska około roku 1000, gdzie był datowany na X–XI w. Zob. nota kat. 30. W: Polska około roku 1000…, s. 54.
View in Google Scholar
36. Odnaleziony na Wawelu fragment części przydennej z trzema otworkami w dnie interpretowany jest jako naczynie służące do produkcji dziegciu. Zob. Żaki A.: Archeologia Małopolski…, s. 190, ryc. 168.
View in Google Scholar
37. Maj U.: Stradów, stanowisko 1. Cz. 1. Ceramika wczesnośredniowieczna. Kraków 1990, s. 14–20.
View in Google Scholar
38. Kukliński A.: „Wczesnośredniowieczna stratygrafia kulturowa w południowo-zachodniej części wzgórza wawelskiego”. Kraków 2008, s. 33–53 i tab. LXXXIV/A-LXLIII/A, praca doktorska napisana pod kierunkiem prof. dr. hab. Michała Parczewskiego, obroniona w 2009 r. na Uniwersytecie Jagiellońskim; Maj U.: Stradów, stanowisko 1. Cz. 1…, s. 16, ryc. 6; Pa rc zewski M.: Płaskowyż Głubczycki…, s. 46, ryc. 7–10; Poleski J.: Wczesnośredniowieczne grody… s. 23, ryc. 50–52; Radwański K.: Wczesnośredniowieczna ceramika krakowska…, s. 61–64, ryc. 38–39.
View in Google Scholar
39. Zob. szerzej: Kajfasz P.: „Wybrane obiekty…”, s. 54–66.
View in Google Scholar
40. Ibidem, s. 88–91.
View in Google Scholar
41. Ibidem, s. 66–84. Podziału na grupy dokonano na podstawie rozróżnienia narzędzi użytych do wykonania danego wątku zdobniczego oraz ze względu na rodzaj wykonanego zdobienia. Poszczególne grupy oznaczono małymi literami alfabetu (od a do i) a odmiany oznaczono cyframi arabskimi. Narzędzia zdobnicze określono jako tzw. jednozębne, wielozębne i stempelkowe, a wątki podzielono
View in Google Scholar
na poziome, faliste oraz ukośne lub pionowe.
View in Google Scholar
42. Na szyjce umieszczona jest pojedyncza linia falista, pod którą naniesiono nieregularny ciąg odcisków prostokątnego stempelka; pod nim znajduje się pojedyncza linia prosta, a poniżej umieszczono, wykonane narzędziem wielozębnym, pasmo linii falistej w okolicy maksymalnej wydętości brzuśca.
View in Google Scholar
43. Parczewski M.: Płaskowyż Głubczycki…, s. 64.
View in Google Scholar
44. Buko A.: Archeologia Polski wczesnośredniowiecznej. Warszawa 2006, s. 335; Żaki A.: Archeologia Małopolski…, s. 225, 227–228.
View in Google Scholar
45. Żaki A.: Archeologia Małopolski…, s. 221–223, ryc. 191.
View in Google Scholar
46. Ibidem, s. 243, ryc. 190.
View in Google Scholar
47. Ibidem, s. 243, ryc. 190, rząd 1, poz. 6. od lewej.
View in Google Scholar
48. Nadolski A.: Studia nad uzbrojeniem polskim w X, XI i XII wieku. Acta Archaeologica Universitatis Lodziensis, nr 3. Łódź– Wrocław 1954, s. 43–44.
View in Google Scholar
49. Piaskowski J.: Metaloznawcze badania wczesnośredniowiecznych przedmiotów żelaznych z Krakowa-Dębnik. „Sprawozdania Archeologiczne” 1980, t. 32, s. 249, ryc. 1d; Str zyż P.: Uzbrojenie we wczesnośredniowiecznej Małopolsce. Acta Archaeologica Lodziensia, nr 52. Łódź 2006, nr kat. V.30 (nlb.) oraz s. 49.
View in Google Scholar
50. Kotowi c z P.: Dwie wczesnośredniowieczne bradatice z południowej Lubelszczyzny. W: Hereditas praeteriti. Additamenta archaeologica et historica dedicata Ioanni Gurba Octogesimo Anno Nascendi. Red. H. Taras, A. Zakościelna. Lublin 2009, s. 304.
View in Google Scholar
51. Piaskowski J.: Metaloznawcze badania…, s. 251, ryc. 2.
View in Google Scholar
52. Ibidem, s. 250, tab. 1; Kotowi c z P.: Dwie wczesnośredniowieczne bradatice…, s. 392; Str zyż P.: Uzbrojenie…, s. 49.
View in Google Scholar
53. Żaki A.: Archeologia Małopolski…, s. 275, ryc. 219e, 219f; Strzyż P.: Uzbrojenie…, nr kat. X.84, X.85 (nlb.).
View in Google Scholar
54. Nadolski A.: Studia nad uzbrojeniem…, s. 64; Strzyż P.: Uzbrojenie…, s. 81.
View in Google Scholar
55. Strzyż P.: Uzbrojenie…, s. 85, 87, ryc. 21.1.
View in Google Scholar
56. Ibidem, s. 87, ryc. 18, 20, 26, 32.
View in Google Scholar
57. Skanowany rysunek zaczepu został dołączony do ryc. 26.
View in Google Scholar
58. Strzyż P.: Uzbrojenie…, nr kat. XIII.9, XIII.10 (nlb.) oraz s. 103, 114.
View in Google Scholar
59. Hilczerówna Z.: Ostrogi polskie z X–XIII w. Poznań 1956, s. 113–114.
View in Google Scholar
60. Strzyż P.: Uzbrojenie…, s. 115–116.
View in Google Scholar
61. Żaki A.: Archeologia Małopolski…, s. 282, ryc. 224d, 224e; Strzyż P.: Uzbrojenie…, nr kat. XIII.9, XIII.10 (nlb.) oraz s. 115.
View in Google Scholar
62. Hilczerówna Z.: Ostrogi…, s. 31.
View in Google Scholar
63. Hachulska-Ledwos R.: Wczesnośredniowieczna osada w Nowej Hucie-Mogile. „ Materiały Archeologiczne Nowej Huty” 1971, t. 3, s. 86, tab. XLVII.11.
View in Google Scholar
64. Ibidem, s. 105, ryc. 27.6, s. 120, ryc. 29.6.
View in Google Scholar
65. Poleski J.: Małopolska w VI– X wieku. Studium Archeologiczne. Kraków 2013, s. 126.
View in Google Scholar
66. Firlet J.: Okucie karolińskie, nota kat. VI.39. W: Kraków w chrześcijańskiej…, s. 412; W 2011–2012 zabytek zaprezentowano na wystawie Polska około roku 1000, gdzie był datowany na IX–X w. Zob. nota kat. 24. W: Polska około roku 1000…, s. 54.
View in Google Scholar
67. Robak Z.: Okucia końca rzemienia w typie karolińskim z terenów Polski i Słowacji. W: Transkarpackie kontakty kulturowe w okresie lateńskim, rzymskim i wczesnym średniowieczu. Red. J. Gancarski. Krosno 2013, s. 437, 438, ryc. 1, 2.
View in Google Scholar
68. Ibidem, s. 433–443.
View in Google Scholar
69. Składam serdeczne podziękowania Zbigniewowi Robakowi za niezwykle cenne informacje, które obecnie są przygotowywane do druku w monografii: Studia nad okuciami rzemieni w typie karolińskim VIII–X wiek (seria Archaeologica Slovaca Monographiae, t. 18).
View in Google Scholar
70. Fingerlin I.: Gürtel des hohen und späten Mittelalters. München– Berlin 1971, S. 181, 184, Inv.-Nr. 130, Abb. 295.
View in Google Scholar
71. Wachowski K.: Militaria z grodu na Ostrówku w Opolu. Militaria – wyroby bursztynowe. W: Studia nad kulturą wczesnopolskiego Opola. Militaria, wyroby bursztynowe. Red. B. Gediga. Prace Komisji Archeologicznej PAN – Oddział we Wrocławiu, nr 2. Wrocław 1984, s. 61–63, ryc. 43a–43f.
View in Google Scholar
72. Malinowski T.: O wczesnośredniowiecznych dzwonkach z ziem polskich. „Archeologia Polski” 1993, t. 38, z. 1, s. 95–122; Rysiewska T.: Zabytki wydzielone ze stanowiska Collegium Gostomianum w Sandomierzu. W: Sandomierz. Badania 1969–1973. T. 2. Warszawa 1996, s. 382, ryc. 5.
View in Google Scholar
73. Malinowski T.: O wczesnośredniowiecznych dzwonkach…, s. 100–108.
View in Google Scholar
74. Musianowicz K.: Kabłączki skroniowe – próba typologii i chronologii. „Światowit” 1948–1949, t. 20, s. 121–127, 132–145.
View in Google Scholar
75. Kόčka-Krenz H.: Wczesnośredniowieczna biżuteria metalowa ze zbiorów Państwowego Muzeum Archeologicznego. W: Skarby wieków średnich. Katalog wystawy. Red. W. Brzeziński. Warszawa 2007, s. 23–24.
View in Google Scholar
76. Żaki A.: Archeologia Małopolski…, s. 315–316.
View in Google Scholar
77. Zollówna H. [Zoll-Adamikowa]: Wczesnośredniowieczna bransoleta znaleziona na Wawelu w roku 1955. „Studia do Dziejów Wawelu” 1961, t. 2, s. 446–447.
View in Google Scholar
78. Radwański K.: Wczesnośredniowieczna ceramika krakowska…, s. 61–64 i ryc. 38, 39.
View in Google Scholar
79. Żaki A.: Archeologia Małopolski…, s. 236–237, ryc. 192.
View in Google Scholar
80. Liwoch R.: Przęślik z łupku, nota kat. VI.80. W: Kraków w chrześcijańskiej…, s. 425–426.
View in Google Scholar
81. Zob. szerzej o typologii grzebieni: Chmielowska A.: Grzebienie starożytne i średniowieczne z ziem polskich. Acta Archaeologica Lodziensia, nr 20. Łódź–Wrocław 1971, s. 34–38, 70, 71, 98; Cnotliwy E.: Rzemiosło rogownicze na Pomorzu wczesnośredniowiecznym. Wrocław 1973, s. 179–189.
View in Google Scholar
82. Chmielowska A.: Grzebienie starożytne…, s. 71–73, 98; Cnotliwy E.: Rzemiosło rogownicze…, s. 189–194.
View in Google Scholar
83. Poleski J.: Podstawy i metody datowania okresu wczesnośredniowiecznego w Małopolsce. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prace Archeologiczne” 1992, t. 52, s. 29, ryc. 6.5.
View in Google Scholar
84. Hachulska-Ledwos R.: Wczesnośredniowieczna osada…, s. 207.
View in Google Scholar
85. Ibidem, tab. XIII.8, LVII.6, LX.11, LXVIII.13, C.2.
View in Google Scholar
86. Firlet J.: Klucz haczykowaty, nota kat. I.13. W: Kraków w chrześcijańskiej…, s. 287.
View in Google Scholar
87. Hachulska-Ledwos R.: Wczesnośredniowieczna osada…, s. 106, tab. LXII, nr 8; Poleski J.: Podstawy i metody datowania…, s. 132.
View in Google Scholar
88. Kola A.: Narzędzia do obróbki drewna z grodziska w Plemiętach. W: Plemięta –średniowieczny gródek w ziemi chełmińskiej. Red. A. Nadolski. Warszawa–Poznań 1985, s. 149, 150, tab. XXI.2.
View in Google Scholar
89. Hachulska-Ledwos R.: Wczesnośredniowieczna osada…, s. 106, tab. LXIII, nr 9.
View in Google Scholar
90. Piaskowski J.: Metaloznawcze badania…, s. 246–269.
View in Google Scholar
91. Ibidem, s. 247–269.
View in Google Scholar
92. Widoczna na rycinie krzywizna ostrza jest uszkodzeniem wtórnym. Na dostępnej w dokumentacji archiwalnej fotografii zabytku widać, że ostrze tworzy jedną płaszczyznę z rękojeścią, bez załamania.
View in Google Scholar
93. Podczas prowadzenia badań brano pod uwagę jedynie te zespoły zabytków, które na dołączonych metrykach miały odnotowane, że pochodzą z odpowiedniej jamy lub informacja taka była zawarta w zachowanej dokumentacji. Może się więc zdarzyć taka sytuacja, że nie wszystkie zespoły zabytków odkryte w danym obiekcie zostały ujęte podczas jego analizy.
View in Google Scholar
94. Zob. Hachulska-Ledwos R.: Wczesnośredniowieczna osada…, s. 8–192.
View in Google Scholar
95. Poleski J.: Podstawy i metody datowania…, s. 63.
View in Google Scholar
96. Hachulska-Ledwos R.: Wczesnośredniowieczna osada…, s. 44, ryc. 28; s. 46, ryc. 30; s. 50, ryc. 35; s. 138, ryc. 74; s. 156, ryc. 91.
View in Google Scholar
97. Za i t z E.: Osadnictwo wczesnośredniowieczne na terenie Krakowa. W: Kraków w chrześcijańskiej…, s. 229.
View in Google Scholar
98. Hachulska-Ledwos R.: Wczesnośredniowieczna osada…, s. 7, 207–208; Poleski J.: Podstawy i metody datowania…, s. 63; Radwański K.: Wczesnośredniowieczna ceramika…, s. 38–40; idem: Kraków przedchrześcijański. W: Kraków. Nowe studia…, s. 93; Zaitz E.: Osadnictwo wczesnośredniowieczne…, s. 227.
View in Google Scholar
99. Kozieł S., Fraś M.: Stratygrafia kulturowa w rejonie przedromańskiego kościoła B na Wawelu. Kraków 1979, s. 14–22.
View in Google Scholar
100. Dotychczas nie zlokalizowano na terenie wzgórza wawelskiego umocnień obronnych, które jednoznacznie można wiązać z okresem łużyckim. Znamienny jest jednak fakt, że do dnia dzisiejszego nie odkryto również wałów skrzyniowych grodu krakowskiego z XI–XII w., którego istnienie mamy poświadczone w dokumencie z 1255 r. Niwelacje tych obwałowań związane są z późniejszymi akcjami budowlanymi.
View in Google Scholar
101. Radwański K.: Kraków przedlokacyjny…, s. 44–45.
View in Google Scholar
102. Ibidem, s. 317–321.
View in Google Scholar
103. Firlet J.: Okucie wczesnokarolińskie, nota kat. IV.24, Zausznica srebrna, nota kat. IV.19. W: Kraków w chrześcijańskiej…, s. 352–
View in Google Scholar
355; Zaitz E.: Wczesnośredniowieczne grzywny siekieropodobne z Małopolski. „Materiały Archeologiczne” 1990, t. 25, s. 142–178.
View in Google Scholar
104. Firlet J., Pianowski Z.: Wawel do roku 1300. W: Kraków. Nowe studia…, s. 50–51; Za i t z E.: Wczesnośredniowieczne grzywny…, s. 142–178.
View in Google Scholar
105. Radwański K.: Kraków przedlokacyjny…, s. 234.
View in Google Scholar
106. Ibidem, s. 239.
View in Google Scholar
107. Witczak K.T.: Ludy i państwa słowiańskie w tzw. Księdze Josippon. „Slavia Antiqua. Rocznik poświęcony starożytnościom słowiańskim” 1994, t. 43, s. 82–84.
View in Google Scholar
108. Labuda G.: Pierwsze państwo polskie. Dzieje Narodu i Państwa Polskiego, nr 1–2. Kraków 1989, s. 22; Radwański K.: Kraków przedchrześcijański…, s. 114; Wyrozumski J.: Kraków w chrześcijańskiej Europie X–XIII wieku. W: Kraków w chrześcijańskiej…, s. 43–45.
View in Google Scholar
109. Labuda G.: Pierwsze państwo…, s. 23; Witczak K.T.: Ludy i państwa…, s. 83–84.
View in Google Scholar
110. Wyrozumski J.: Kraków w chrześcijańskiej Europie…, s. 39, 41, 43, 45.
View in Google Scholar
111. Wyrozumska B.: Drogi w Ziemi Krakowskiej do końca XVI wieku. Prace Komisji Nauk Historycznych, nr 41. Wrocław–Kraków 1997, s. 44–83; Zob. też Rajman J., Ożóg K., Pianowski Z.: Kontakty kulturowe Krakowa od X do poł. XIII w., mapa 4. W: Kraków w chrześcijańskiej…, wklejka; Ożóg K.: Drogi przenikania chrześcijaństwa na ziemie polskie w X wieku (ze szczególnym uwzględnieniem Małopolski na tle Europy), mapa 3. W: Kraków w chrześcijańskiej…, wklejka.
View in Google Scholar
112. Zaitz E.: Osadnictwo wczesnośredniowieczne…, s. 231.
View in Google Scholar
113. Jamka R.: Kraków w pradziejach. Biblioteka Archeologiczna, t. 16. Wrocław 1963, s. 248; Laberschek J.: Rozwój przestrzenny…, s. 324.
View in Google Scholar
114. Wielka historia świata. T. 4. Kształtowanie średniowiecza. Red. nauk. M. Salamon. Kraków 2005, s. 397.
View in Google Scholar
115. Zaitz E.: Kraków u progu drugiego tysiąclecia. Dzieje Podkarpacia, t. 5. Krosno 2001, 147–148; Kajfasz P.: „Wybrane obiekty…”, s. 145.
View in Google Scholar
116. Morawski W., Zaitz E.: Wczesnośredniowieczne cmentarzysko szkieletowe w Krakowie na Zakrzówku. „Materiały Archeologiczne” 1977, t. 17, s. 53–169.
View in Google Scholar
117. Zaitz E.: Kraków u progu…, s. 147–150.
View in Google Scholar
118. Idem: Osadnictwo wczesnośredniowieczne…, s. 237.
View in Google Scholar
119. Zaitz E., Zaitz G., Zaitz M.: Badania archeologiczne…, s. 17.
View in Google Scholar
120. Loc. cit.
View in Google Scholar
121. Rajman J.: Kraków, zespół osadniczy, proces lokacji, mieszczanie do roku 1333. Kraków 2004, s. 9.
View in Google Scholar
122 Tymczak P.: Plaża nad Wisłą. „Dziennik Polski” 2009, z 27 maja, s. B2.
View in Google Scholar
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.

