Handlowe oblicze placu Szczepańskiego

Autor

  • Iwona Kawalla

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2015.14

Abstrakt

THE COMMERCIAL SIDE OF SZCZEPAŃSKI SQUARE

One of Krakow’s finest squares owes its establishment to the popular yet controversial action of making the city “more beautiful” and orderly that was seen in the early nineteenth century. Having succumbed to its regime, the municipal administration decided to have St Stephen’s Church and the buildings of its adjacent Jesuit College razed to the ground. The square that remained at the demolition site was spontaneously dubbed after the patron saint of the former church, whose name in Polish is Szczepan (pronounced sh’tchapen – translator’s note). The next two hundred years saw the square change its function and consequently appearance more than once. During the period of the Krakow Republic (Rzeczpospo lita Krakowska), it was undertaken to bring the square to order and start a park there. All in all, though, the site was 0designated for a market place. It came to contain shambles as well as some of the stalls and stands moved there from the vicinity of the Cloth Hall. The relocated stallholders were mostly those trading in vegetables, herbs, and eggs and dairy produce. Fruit were sold there in the summertime, and potatoes during the winter. A major section of the square was occupied by dense rows of stalls and tables with exquisite bread from the former villages and present-day municipal districts of Prądnik, Krowodrza, and Pędzichow. It also accommodated faryniarki – women trading in hot snacks. Szczepański Square was a space of auxiliary value for the crowded Main Market Square (Rynek Głowny), helping relieve the latter place of the superfluous number of street traders. The Szczepański also contained stalls removed from the blaze-struck quarters of the city, which were a frequent sight at that time. The stalls in the square rotated fast, although their number dwindled with time. They were ultimately done away with in 1899–1901 in connection with the building of the Palace of Fine Arts (Pałac Sztuki) in that location. On the other hand, the stands set up further towards the centre of the square gained in importance, offering not only foodstuffs, meaning mostly vegetables and fruit, but also footwear, linen, and ready-to-wear garment. In certain parts of the square, and in particular along the facade of the Palace of Arts, goods were sold from parcels, crates, chests and baskets displayed on the cobbles. Peasants from vicinal villages traded in their produce directly off wagons. Once in Szczepański Square, one could shop either at stalls or in the stores scattered along its perimeter. In the opening decades of the twentieth century, the shops in the area went by the dozen. The assembly included delis, grocery stores, butchers’ shops, bakeries, and greengrocers’ establishments; chemist’s assortment, beauty products, household accessories and domestic detergents had a relatively ample representation, too. Several stores neighbouring on the square offered technical, electronic and radio equipment, as well as car parts. Shops with fabrics, clothes and accessories were not few and far between either.

Bibliografia

1. Kościół św. Szczepana pochodził z XIV w. W 1583 r. został przekazany jezuitom, a w 1758 r. powierzono go Akademii Krakowskiej. Ostatnie nabożeństwo odbyło się w nim 11 października 1801 r. 12 października po południu w uroczystej procesji wyprowadzono ze świątyni relikwie świętych, które przeniesiono do zgromadzenia Karmelitów na Piasku. Kościół został zburzony w roku kolejnym. Rożek M.: Nieistniejący kościół św. Szczepana w Krakowie. „Biuletyn Historii Sztuki” 1974, t. 36, z. 3, s. 215‒226; Żukow-Karczewski M.: Nie istniejące budowle Krakowa. Kościół św. Szczepana. „Echo Krakowa” 1991, nr 107, z 5 czerwca, s. III; Cracovia 3D. Rekonstrukcje cyfrowe historycznej zabudowy Krakowa. Red. A. Biedrzycka. Wyd. 2. Kraków 2013, s. 54. Katalog wystawy w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, Pałac Krzysztofory, 6 maja – 14 sierpnia 2011. Kurator Marta Marek.
View in Google Scholar

2. Szerzej na temat zabudowy placu Szczepańskiego pod koniec XVIII w.: Rederowa D.: Studia nad wewnętrznymi dziejami Krakowa porozbiorowego. Cz. 1. Zagadnienia urbanistyczne. „Rocznik Krakowski” 1957‒1959, t. 34, z. 2, s. 107‒109; Nieruchomości miasta Krakowa w czasach Sejmu Czteroletniego. Opis z 1792 roku. Wyd. K. Follprecht. Kraków 2007, s. 65‒82.
View in Google Scholar

3. Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego. T. 2. Wyd. S. Estreicher. Biblioteka Krakowska, nr 41. Kraków 1909, s. 215.
View in Google Scholar

4. Nieruchomości miasta Krakowa…, s. 65.
View in Google Scholar

5. Tomkowicz S.: Ulice i place Krakowa w ciągu dziejów. Ich nazwy i zmiany postaci. Biblioteka Krakowska, nr 63‒64. Kraków 1926, s. 98–99; Malik A.: Plac Szczepański wczoraj i dziś. „Rocznik Krakowski” 1986, t. 52, s. 119; Adamczewski J.: Kuchnia „Pod Słońcem”. „Dziennik Polski” 1978, nr 80, z 8 kwietnia, s. 3; Kozioł A.: Plac Szczepański. „Wieści” 1980, nr 12, s. 8.
View in Google Scholar

6. Świadectwem nadania nazwy plac Gwardii Narodowej jest tablica wmurowana w ścianę kamienicy Szołayskich.
View in Google Scholar

7. Gi rtler K.: Opowiadania. T. 1. Pamiętnik z lat 1803–1831. Oprac. Z. Jabłoński, J. Staszel. Kraków 1971, s. 88.
View in Google Scholar

8. Jakubowski K.: Kraków na starych widokówkach. Warszawa [2011], s. 28.
View in Google Scholar

9. Dostrzeżenie przemian oblicza placu Szczepańskiego umożliwiają fotografie, pocztówki, obrazy i opisy pamiętnikarzy. Ukazują, jak zmieniała się lokalizacja straganów lub następowała ich zupełna likwidacja. Oddają barwność targu, wyeksponowany, zróżnicowany asortyment, pozwalają nawet dostrzec rodzaje oferowanych warzyw i owoców. Pokazują również królujące w tym miejscu przekupki i klientów.
View in Google Scholar

10. Archiwum Narodowe w Krakowie (dalej cyt. ANK), Zbiór Ambrożego Grabowskiego, sygn. 29/679/19, k. 59, Pamiętnik bytu Rzeczypospolitej Krakowskiej.
View in Google Scholar

11. Borowiejska-Bi rkenmajerowa M., Demel J.: Regulacja i przebudowa miasta i osiedli na terenie Okręgu Wolnego Miasta Krakowa. W: Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna i architektoniczna Senatu Wolnego Miasta Krakowa w latach 1815–1846. Studia i Materiały do Teorii i Historii Architektury i Urbanistyki, t. 4. Warszawa 1963, s. 53; Rogóż J.: Plac Szczepański. „Kraków” 2012, nr 9, s. 41; Gir tler K.: Opowiadania. T. 1…, s. 178.
View in Google Scholar

12. Handel na placu mógł odbywać się przed rokiem 1818. Zapewne przyjeżdżający na targ na Rynek Główny przekupnie nie zawsze mieścili się na jego płycie, stąd zapełniali wolną przestrzeń powstałą po zburzonych zabudowaniach przy ul. Szczepańskiej. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/68, nlb., Protokół korespondencyjny od 1818 do 1819 r., zapis z 4 czerwca 1818 r. W księgach protokołów z lat 1815‒1817 brak informacji o placu Szczepańskim.
View in Google Scholar

13. Adam Chmiel podaje rok 1817, zob. Chmiel A.: Rzeźnicy krakowscy. Kraków 1930, s. 46.
View in Google Scholar

14. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/5, k. 432 [Rozporządzenie Senatu Rządzącego Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu z 18 maja 1819 r. w sprawie rozmieszczenia kramów]; Estreicherówna M.: Życie towarzyskie i obyczajowe Krakowa w latach 1848‒1863. Kraków 1968, s. 36‒37; Chmi e l A.: Szkice krakowskie. Biblioteka Krakowska, nr 100. Kraków 1947, s. 186. Ten sam tekst Plac Szczepański przed 100 laty autor opublikował w „Dodatku Literacko-Naukowym” do „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” 1925, nr 40.
View in Google Scholar

15. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/1, nlb. [Odpowiedź wolniczan z placu Szczepańskiego na rozporządzenie Senatu Rządzącego Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu z 18 maja 1819 r.].
View in Google Scholar

16. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/9, nlb. [Zarządzenie z 30 lipca 1818 r. w sprawie przeniesienia jatek rzeźniczych na czas prac porządkowych z placu Szczepańskiego przed kościół przy ul. św. Anny], [Zarządzenie z 26 sierpnia 1819 r. powtórnego umieszczenia jatek na placu Szczepańskim]; sygn. KTK 29/96/68, nlb., Protokół korespondencyjny od 1818 do 1819 r., zapis z 25 lipca 1818 r.
View in Google Scholar

17. W jatkach prowadzili sprzedaż nie tylko rzeźnicy, ale również przekupnie innych branż. Chmiel A.: Rzeźnicy krakowscy…, s. 46.
View in Google Scholar

18. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/9, nlb. [Nakaz wydany 22 marca 1822 r. przez Wydział Spraw Wewnętrznych i Policji w Senacie Rządzącym Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu w sprawie uporządkowania jatek rzeźniczych na placu Szczepańskim, powtórne pismo w tej sprawie z 26 grudnia 1822 r.].
View in Google Scholar

19. Chmiel A.: Rzeźnicy krakowscy…, s. 46.
View in Google Scholar

20. Władze, opracowując plan podziału branżowego poszczególnych targowisk, rozważały przeniesienie piekarzy z placu Szczepańskiego na Mały Rynek, na ul. Stolarską lub w pobliże jatek dominikańskich. Plac stanowił najdogodniejszą lokalizację dla przekupek handlujących jarzynami, owocami i ziołami ze względu na bliskość miejsca ich zamieszkania za zachodnimi rogatkami miasta. W związku z tym wozy wypakowane warzywami nie przejeżdżały przez centrum Krakowa. Ponadto spore rozmiary placu zapewniały dostateczne miejsce dla wszystkich przekupek. Rozdzielenie sprzedaży spowodowałoby lawinę zażaleń kierowanych do władz miasta. Klienci również przyzwyczaili się do tej lokalizacji. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/9, nlb. [Pismo komisarza policji do komisarza targowego w sprawie zmiany miejsc sprzedaży przekupniów z 15 listopada 1836 r.], [Pismo Wydziału Spraw Wewnętrznych i Policji w Senacie Rządzącym Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 26 sierpnia 1819 r.].
View in Google Scholar

21. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/9, nlb. [Pismo Wydziału Spraw Wewnętrznych i Policji w Senacie Rządzącym Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 15 kwietnia 1824 r.]; Rączka J.: Plac Szczepański. „Echo Krakowa” 1980, nr 220, z 11–12 października, s. 5; Przewodnik krakowski na rok 1835. Kraków 1935, s. 326‒327.
View in Google Scholar

22. Kronika miejscowa. „Czas” 1885, nr 240, z 21 października, s. 2.
View in Google Scholar

23. Faryniarki oferowały w kuchniach polowych ciepłe przekąski. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/5, k. 441‒443, Projekt dyslokacji przekupniów, b.d., k. 447, Projekt dyslokacji przekupniów z 1927 r.; sygn. KTK 29/96/339, k. 59‒91, Wykaz przekupniów sprzedających artykuły spożywcze z 1829 r.
View in Google Scholar

24. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/144, k. 13, Instrukcja dla komisarza targowego opracowana przez Wydział Policji w Senacie Rządzącym Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu z 29 marca 1818 r.
View in Google Scholar

25. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/9, nlb. [Pismo Wydziału Spraw Wewnętrznych i Policji w Senacie Rządzącym Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 29 lipca 1822 r., z 9 października 1822 r.].
View in Google Scholar

26. Kawecki S.: Opis miasta Krakowa w obrębie okopów w roku 1836. Wyd. i przypisy A. Chmiel. Biblioteka Krakowska, nr 65. Kraków 1927, s. 37; Adamczewski J.: Kraków od A do Z. Kraków 1992, s. 207.
View in Google Scholar

27. Chmiel A.: Szkice krakowskie…, s. 186.
View in Google Scholar

28. Na rysunku Łukasza Kozakiewicza przedstawiającym plac Szczepański od strony zachodniej widać jedynie dwie budy w bliskości muru klasztoru Reformatów. Rysunek pochodził zapewne z połowy lat dwudziestych XIX w. i znajduje się w zasobie ANK, w Zbiorze Ambrożego Grabowskiego, sygn. 29/679/18, rys. 39, Widok panoramiczny placu Szczepańskiego ok. 1824 r. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/9, nlb. [Pisma Wydziału Spraw Wewnętrznych i Policji w Senacie Rządzącym Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 23 czerwca 1825 r., z 6 lipca 1825 r.]; Chmiel A.: Szkice krakowskie…, s. 186.
View in Google Scholar

29. Wolniczanie wywodzili się z podkrakowskich wsi na prawym brzegu Wisły. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/9, nlb., Wykaz rzeźników niecechowych z placu Szczepańskiego, b.d.
View in Google Scholar

30. Kawecki S.: Opis miasta…, s. 37.
View in Google Scholar

31. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/339, k. 8‒21, Wykaz przekupniów sprzedających artykuły spożywcze z 1829 r.
View in Google Scholar

32. Wolniczanie domagali się od władz wprawienia drzwi w jatkach, ustanowienia stróża, który miałby pilnować porządku oraz dostępu do bieżącej wody. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/8, nlb. [Pismo Wydziału Dochodów Publicznych i Skarbu w Senacie Rządzącym Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 9 października 1825 r., z 7 maja 1835 r.; Pismo Dyrekcji Policji w Senacie Rządzącym Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 10 czerwca 1835 r.].
View in Google Scholar

33. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/9, nlb., Wykaz wolniczan posiadających prywatne jatki drewniane na placu Szczepańskim z 1 października 1936 r.
View in Google Scholar

34. ANK, Archiwum Budownictwa Miejskiego. Plany architektoniczne, sygn. XXIV pl.23, Projekt „upięknienia” placu Szczepańskiego z 1842 r., autor Tomasz Majewski; Borowiejska-Bi rkenmajerowa M., Demel J.: Regulacja i przebudowa…, s. 53.
View in Google Scholar

35. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/3, nlb., [Pismo Senatu Rządzącego Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 2 stycznia 1839 r.]; sygn. KTK 29/96/304, k. 23, Rejestr zbiorczy realności pomniejszych skarbowych na rok 1844; KTK 29/96/306, k. 30, Rejestr zbiorczy realności pomniejszych skarbowych i prywatnych na rok 1845; Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego…, s. 231.
View in Google Scholar

36. Opłaty ze stoisk prywatnych były o wiele niższe niż z miejskich. W 1860 r. roczna opłata od kramu prywatnego, w którym sprzedawano sól, wynosiła 10 zł, a od rządowego 24,25 zł. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/327, k. 12‒18, Rejestr zbiorczy kramów i placów miejskich kramów prywatnych na rok 1862; Napierkowski A.: Najnowszy ilustrowany przewodnik po Krakowie i okolicach. Kraków 1883, s. LVIII, LXIV.
View in Google Scholar

37. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/3, nlb. [Pismo Senatu Rządzącego Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 2 stycznia 1839 r.]; Widok placu Szczepańskiego ok. 1865 r., fot. Ignacy Krieger, nr inw. MHK-7146/K.
View in Google Scholar

38. Ustawy i rozporządzenia stołeczno-królewskiego miasta Krakowa oraz przepisy dla wewnętrznego urzędowania magistratu. Cz. 1. Ustawy i rozporządzenia. T. 2. Wyd. J. Leo. Kraków 1917, s. 255.
View in Google Scholar

39. Bieniar zówna J.: Wielki pożar w 1850 roku. W: Dzieje Krakowa. T. 3. Kraków w latach 1796‒1918. Red. J. Bieniarzówna, J.M. Małecki. Kraków 1985, s. 198; Demel J.: Pożar Krakowa w 1850 roku. Kraków 1952, s. 84, 90; Estreicherówna M.: Życie towarzyskie…, s. 36‒37.
View in Google Scholar

40. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/325, nlb., Rejestr zbiorczy czynszów z realności miejskich placów i kramów miejskich oraz kramów prywatnych na rok 1858/1859.
View in Google Scholar

41. Kronika miejscowa i zagraniczna. „Czas” 1861, nr 138, z 19 czerwca, s. 3.
View in Google Scholar

42. 14 maja 1863 r. przeniesiono kramy prywatne z Kleparza na plac Szczepański, a usunięto je 1 lipca 1865 r. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/329, nlb., Rejestr zbiorczy kramów i placów miejskich kramów prywatnych na rok 1865.
View in Google Scholar

43. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 329/96/30, nlb., Rejestr zbiorczy opłat z kramów i placów miejskich kramów prywatnych za czas od 1 lipca 1865 r. do 30 czerwca 1866 r. w Krakowie; sygn. KTK 329/96/32, k. 182–184, Rejestr zbiorczy opłat z kramów i placów miejskich kramów prywatnych za czas od 1 lipca do 30 grudnia 1876 r.
View in Google Scholar

44. Drobne r B.: To już tak dawno. W: Kopiec wspomnień. Red. W. Bodnicki. Wyd. 2 poszerz. Kraków 1964, s. 7.
View in Google Scholar

45. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/332, k. 260, Rejestr zbiorczy opłat z kramów i placów miejskich kramów prywatnych za czas od 1 stycznia do 30 lipca 1880 r.
View in Google Scholar

46. Kronika miejscowa i zagraniczna. „Czas” 1887, nr 172, z 30 lipca, s. 2.
View in Google Scholar

47. Chmiel A.: Szkice krakowskie…, s. 186; Malik A.: Plac Szczepański…, s. 119.
View in Google Scholar

48. Krygowski W.: W moim Krakowie nad wczorajszą Wisłą. Kraków 1980, s. 261; Drobner B.: To już tak dawno…, s. 7; Rutkowski T.: Plac Szczepański. „Echo Krakowa” 1965, nr 130, z 6 czerwca, s. 3.
View in Google Scholar

49. Jakubowski K.: Kraków na starych…, s. 21.
View in Google Scholar

50. Chmiel A.: Szkice krakowskie…, s. 186.
View in Google Scholar

51. Obwieszczenie w sprawie oznaczania przedmiotów sprzedaży na poszczególnych placach targowych, unormowanie czasu trwania oraz godzin wykupna przez handlarzy. „Dziennik Rozporządzeń dla Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa” 1927, nr 5, s. 195; Mysonowa A.: Kobieta w handlu targowym. W: Zatrudnienie kobiet w handlu na terenie miasta Krakowa. Red. L. Kozakówna. Kraków 1938, s. 85.
View in Google Scholar

52. ANK, Starostwo Grodzkie Krakowskie, sygn. StGKr 29/218/532, nlb. [Pismo Zarządu Miejskiego do Wydziału Wojskowego Zarządu Miejskiego w Krakowie z 28 sierpnia 1939 r.].
View in Google Scholar

53. Chwalba A.: Dzieje Krakowa. T. 5. Kraków w latach 1939–1945. Kraków 2002, s. 402, 405‒406; Adamc z ewski J.: Kraków…, s. 207.
View in Google Scholar

54. Chwalba A.: Dzieje Krakowa. T. 6. Kraków w latach 1945–1989. Kraków 2004, s. 33; Olczak-Ronikier J.: Pamięć i przemijanie „Kontrapunkt” [online]. 1997, nr 3–4, s. 2 [dostęp: 9 czerwca 2011 r]. Dostępny w internecie: http://www.tygodnik.com.pl/kontrapunkt/15-16/ronikier.html.
View in Google Scholar

55. United Nations Relief and Rehabilitation Administration (UNRRA) ‒ Administracja Narodów Zjednoczonych do Spraw Pomocy i Odbudowy. Organizacja międzynarodowa utworzona w 1943 r. w Waszyngtonie w celu udzielania pomocy obszarom wyzwolonym w Europie i Azji w trakcie II wojny światowej, jak również tuż po jej zakończeniu. W 1947 r. jej miejsce zajęła Międzynarodowa Organizacja Uchodźców.
View in Google Scholar

56. Kozioł A.: Plac Szczepański…, s. 8.
View in Google Scholar

57. Nowe place targowe. „Dziennik Polski” 1964, nr 225, z 22 września, s. 4.
View in Google Scholar

58. Krygowski W.: W moim Krakowie…, s. 262.
View in Google Scholar

59. Loc. cit.
View in Google Scholar

60. Rozpoczęto przebudowę placu Mariackiego. „Dziennik Polski” 1964, nr 205, z 29 sierpnia, s. 6; Dalsza modernizacja dróg i placów. „Dziennik Polski” 1964, nr 222, z 18 września, s. 6; Plac Wolnica zmienia swój wygląd. „Dziennik Polski” 1964, nr 258, z 30 października, s. 4; Przebudowa placu Mariackiego. „Dziennik Polski” 1964, nr 257, z 29 października, s. 4; Porządkowanie placów – Szczepańskiego i Mariackiego. „Dziennik Polski” 1964, nr 165, z 14 lipca, s. 4.
View in Google Scholar

61. Remont Placu Szczepańskiego – budowa ronda koło „Matecznego” – asfaltowe jezdnie na peryferiach. „Dziennik Polski” 1964, nr 185, z 6 sierpnia, s. 6; Czy powstanie nowy parking na Starym Mieście? „Dziennik Polski” 1965, nr 30, z 5 lutego, s. 4; Granitową płytą i czerwoną kostką wyłożony zostanie plac Szczepański. „Dziennik Polski” 1965, nr 43, z 20 lutego, s. 6; Generalna przebudowa pl. Szczepańskiego. „Dziennik Polski” 1965, nr 62, z 14 marca, s. 8; Na rozwiązanie problemów komunikacji drogowej czeka nie tylko Rynek Główny. „Dziennik Polski” 1965, nr 158, z 6 lipca, s. 4; Na placu Szczepańskim nareszcie będzie jasno. „Dziennik Polski” 1965, nr 294, z 11 grudnia, s. 8; Przebudowa placu Szczepańskiego zostanie zakończona w grudniu. „Dziennik Polski” 1965, nr 218, z 14 listopada, s. 4.
View in Google Scholar

62. Adamczewski J.: Kraków…, s. 207; Chwalba A.: Dzieje Krakowa. T. 6…, s. 104.
View in Google Scholar

63. Kozioł A.: Plac Szczepański…, s. 8.
View in Google Scholar

64. Hajok D.: Krakowski salon secesyjny. „Gazeta Wyborcza” 2008, nr 181, z 4 sierpnia, s. 4; Rąpalski P.: Spacery i koncerty na Szczepańskim. „Gazeta Krakowska” 2008, nr 237, z 9 października, s. 10; Cęckiewicz W.: Przebudowa placu Szczepańskiego, czyli pożegnanie z nadzieją. „Gazeta Wyborcza” 2009, nr 303, z 29 grudnia, s. 2; idem: Teraz albo nigdy. „Dziennik Polski” 2009, nr 50, z 28 lutego – 1 marca, Kronika krakowska, s. B5; Scena między pałacem a fontanną. „Dziennik Polski” 2008, nr 179, z 1 sierpnia, Kronika krakowska, s. B1; Czerwony plac. „Dziennik Polski” 2008, nr 285, z 6–7 grudnia, Kronika krakowska, s. B2.
View in Google Scholar

65. Odnowiony plac Szczepański. „Dziennik Polski” 2008, nr 237, z 9 października, Kronika krakowska, s. 2; Dziś fontanna zagra i tryśnie. „Dziennik Polski” 2010, nr 113, z maja, Kronika krakowska, s. 2.
View in Google Scholar

66. Co po parkingu? „Dziennik Polski” 2007, nr 296, z 19 grudnia, Kronika krakowska, s. 2.
View in Google Scholar

67. Przepisy targowe opracowano m.in. w latach 1804, 1819 i 1909, te ostatnie częściowo zmienione, wydano drukiem w 1917 r. Ustawy i rozporządzenia…, s. 255–372.
View in Google Scholar

68. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/3, nlb. [Pismo Wydziału Dochodów Publicznych i Skarbu w Senacie Rządzącym Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 19 czerwca 1820 r., Obwieszczenie komisarza targowego z 16 lipca 1830 r.].
View in Google Scholar

69. ANK, Inwentarz zespołu Komisariat Targowy w Krakowie, s. 3; Ustawy i rozporządzenia…, s. 259‒260; Mysonowa A.: Kobieta w handlu…, s. 87.
View in Google Scholar

70. Ustawy i rozporządzenia…, s. 256.
View in Google Scholar

71. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/144, k. 148 [Wyznaczenie godzin trwania targu na placu Szczepańskim z 7 marca 1870 r.]
View in Google Scholar

72. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/145, k. 95‒96 [Wykaz placów targowych z wyszczególnieniem godzin targowych i liczby potrzebnych do pełnienia służby żołnierzy policyjnych], b.d., początek drugiej dekady XX w.
View in Google Scholar

73. Na posiedzeniu magistratu 30 grudnia 1866 r. postanowiono, że sprzedaż pieczywa i zieleniny ma odbywać się do godziny 13. 3 marca 1870 r. Rada Miasta uchwaliła, że na placu Szczepańskim można sprzedawać do 17, w pozostałe dni do godzin przedpołudniowych. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/144, k. 148 [Pismo magistratu miasta Krakowa skierowane do przekupniów z placu Szczepańskiego z 27 lutego 1867 r.], k. 147 [Pismo magistratu miasta Krakowa do komisarza targowego z 7 marca 1870 r.].
View in Google Scholar

74. Mysonowa A.: Kobieta w handlu…, s. 88.
View in Google Scholar

75. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/3, nlb. [Pismo Wydziału Dochodów Publicznych i Dóbr Narodowych w Senacie Rządowym Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 6 maja 1819 r.].
View in Google Scholar

76. Przekupnie zobowiązani byli dwukrotnie w ciągu roku zgłaszać się do wójta gminy właściwej miejscu zamieszkania z konsensem i kwitami, aby potwierdzić dalsze trudnienie się sprzedażą lub zgłosić rezygnację. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/3, nlb. [Obwieszczenie komisarza targowego w Krakowie z 16 lipca 1830 r.].
View in Google Scholar

77. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/3, nlb. [Pismo Wydziału Dochodów Publicznych i Dóbr Narodowych w Senacie Rządowym Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 9 października 1818 r.].
View in Google Scholar

78. ANK, Akta Miasta Krakowa, sygn. Kr. 5179, nlb. [Projekt pisma z 1938 r. sporządzony w Urzędzie Wojewódzkim w Krakowie w sprawie aprowizacji miasta].
View in Google Scholar

79. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/146, nlb. [Pismo prezydenta miasta Krakowa Mieczysława Kaplickiego do inspektora targowego w Krakowie z 8 listopada 1928 r. w sprawie przestrzegania przepisów sanitarno-porządkowych na placach targowych i straganach].
View in Google Scholar

80. Mysonowa A.: Kobieta w handlu…, s. 82.
View in Google Scholar

81. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/9, nlb., Wyniki losowania 5 grudnia 1834 r. miejsc sprzedaży pieczywa zwanego pędzichowskim na placu Szczepańskim.
View in Google Scholar

82. ANK, Starostwo Grodzkie Krakowskie, sygn. StGKr 29/218/531, nlb. [Pismo policji państwowej (Kraków-miasto) do komendanta policji państwowej w Krakowie z 6 grudnia 1932 r.].
View in Google Scholar

83. Łokieć mierzył 59,6 cm. Powierzchnia straganu wynosiła 2,38 m kw.
View in Google Scholar

84. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/3, nlb. [Pismo Senatu Rządzącego Wolnego Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 18 stycznia 1839 r.]; Ustawy i rozporządzenia…, s. 256.
View in Google Scholar

85. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/2, nlb. [Pismo Wydziału Spraw Wewnętrznych i Sprawiedliwości w Senacie Rządzącym Wolnego Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 22 listopada 1819 r.], [Pismo Wydziału Spraw Wewnętrznych i Policji w Senacie Rządzącym Wolnego Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 16 marca 1822 r.]; sygn. KTK 29/96/9, nlb. [Pismo Dyrekcji Policji Wolnego Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 8 kwietnia 1834 r.], [Pismo Wydziału Spraw Wewnętrznych i Policji w Senacie Rządzącym Wolnego Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 19 listopada 1838 r.]; sygn. KTK 29/96/5, k. 431 [Pismo Wydziału Policji w Senacie Rządzącym Wolnego Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do Komisarza Generalnego z 6 lipca 1820 r.], k. 433 [Pismo Wydziału Spraw Wewnętrznych i Policji w Senacie Rządzącym Wolnego Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 16 marca 1822 r.]; sygn. KTK 29/96/144, k. 205, Zarządzenie o karach za wystawianie towarów przed kramy na placu Szczepańskim z 11 lipca 1887 r.
View in Google Scholar

86. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/3, nlb. [Pismo Wydziału Spraw Wewnętrznych i Sprawiedliwości w Senacie Rządzącym Wolnego Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 2 stycznia 1839 r.].
View in Google Scholar

87. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/9, nlb. [Pismo Wydziału Spraw Wewnętrznych i Policji w Senacie Rządzącym Wolnego Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 12 grudnia 1831 r.]; Ustawy i rozporządzenia…, s. 256.
View in Google Scholar

88. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK29/96/5, k. 435 [Pismo Wydziału Spraw Wewnętrznych w Senacie Rządzącym Wolnego Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 16 stycznia 1823 r.].
View in Google Scholar

89. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/144, k. 205, Zarządzenie o karach za wystawianie towarów przed kramy na placu Szczepańskim z 11 lipca 1887 r.; Ustawy i rozporządzenia…, s. 257, 260.
View in Google Scholar

90. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/8, nlb. [Kopia dekretu gubernialnego z 19 października 1804 r. względem porządku targowego, sporządzona 21 grudnia 1806 r.]; sygn. KTK 29/96/144, k. 11, Instrukcja dla komisarza targowego opracowana przez Wydział Policji w Senacie Rządzącym z 29 marca 1818 r.; sygn. KTK 29/96/145, k. 135 [Odpis pisma komisarza targowego do ck Starostwa w Krakowie z 26 października 1914 r.]; sygn. KTK 29/96/146, nlb. [Sprawozdanie dla prezydenta Krakowa Mieczysława Kaplickiego w sprawie zażalenia wniesionego przez Stowarzyszenie Drobnych Handlarzy Jarzyn w Krakowie z 7 czerwca 1937 r.]; Ustawy i rozporządzenia…, s. 258, 263.
View in Google Scholar

91. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/146, nlb. [Sprawozdanie dla prezydenta Krakowa Mieczysława Kaplickiego w sprawie próśb drobnych handlarzy obnośnych z 4 maja 1938 r.].
View in Google Scholar

92. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/8, nlb. [Pismo Wydziału Spraw Wewnętrznych i Policji w Senacie Rządzącym Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 16 sierpnia 1831 r.]; Bieniarzówna J.: „Wolne, niepodległe i ściśle neutralne…”. W: Szkice z dziejów Krakowa od czasów najdawniejszych do pierwszej wojny światowej. Red. J. Bieniarzówna. Kraków 1968, s. 291; Kronika miejscowa i zagraniczna. „Czas” 1887, nr 172, z 30 lipca, s. 2.
View in Google Scholar

93. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/8, nlb. [Pismo Wydziału Policji w Senacie Rządzącym Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu z 19 lipca 1818 r., Pismo Wydziału Spraw Wewnętrznych i Policji w Senacie Rządzącym Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 16 sierpnia 1831 r.]; Regulamin domowy dla jatek podominikańskich, 8 kwietnia 1925 r. „Dziennik Rozporządzeń dla Stołecznego królewskiego miasta Krakowa” 1925, nr 4, s. 35‒36.
View in Google Scholar

94. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/3, nlb. [Pismo Wydziału Dochodów Publicznych i Dóbr Narodowych w Senacie Rządzącym Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 19 czerwca 1820 r.], [Obwieszczenie komisarza targowego z 16 lipca 1830 r.].
View in Google Scholar

95. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/145, k. 50 [Pismo magistratu do komisarza targowego z 19 kwietnia 1905 r.]; k. 101, z 26 maja 1912 r.; k. 125, z 19 lipca 1912 r.; Ustawy i rozporządzenia…, s. 256, 361; Rozporządzenie w sprawie zakazu sprzedaży pieczywa na placach targowych, z 15 maja 1925 r. „Dziennik Rozporządzeń dla Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa” 1925, nr 5, s. 52.
View in Google Scholar

96. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/145, k. 68‒69, Prowizoryczny regulamin służbowy dla dozorcy targu rybnego w Krakowie z 1912 r.; Ustawy i rozporządzenia…, s. 360.
View in Google Scholar

97. ANK, Starostwo Grodzkie Krakowskie, sygn. StGKr 29/218/102, nlb. [Obwieszczenie magistratu z 12 marca 1930 r.]; Sprawozdanie z działalności zarządu miasta w sprawach targowych i aprowizacyjnych za czas od 1924 roku. „Dziennik Rozporządzeń dla Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa” 1927, nr 1, s. 2.
View in Google Scholar

98. ANK, Starostwo Grodzkie Krakowskie, sygn. StGKr 29/218/531, nlb. [Pismo starosty grodzkiego krakowskiego do prezydenta Krakowa z 30 grudnia 1932 r.].
View in Google Scholar

99. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/1, nlb. [Pismo Dyrekcji Policji Wolnego Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 5 stycznia 1838 r.]; sygn. KTK 29/96/3, nlb. [Pismo Wydziału Policji Wolnego Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 18 marca 1825 r.]; Ustawy i rozporządzenia…, s. 259.
View in Google Scholar

100. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/144, k. 147 [Pismo magistratu miasta Krakowa do komisarza targowego z 25 stycznia 1866 r.].
View in Google Scholar

101. O wielkości sprzedaży świadczą przeciętne roczne obroty, które w latach trzydziestych XX wieku sięgały: 12 950 q ziemniaków, 2080 q marchwi, 2600 q buraków, 5200 q kapusty. ANK, Akta Miasta Krakowa, sygn. Kr 29/33/5179, nlb., Aprowizacja miasta. Kwestionariusz obrotów na targach – plac Szczepański, dane z sierpnia 1938 r.
View in Google Scholar

102. Mączyński J.: Pamiątka z Krakowa. Opis tego miasta i jego okolic. Cz. 3. Kraków 1843, s. 7‒8; Kolberg O.: Lud: jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce. Seria. 5. Krakowskie. Cz. 1. Kraków 1871, s. 98.
View in Google Scholar

103. Dary jesieni. „Światowid” 1931, nr 38, s. 13.
View in Google Scholar

104. Broniewski S.: Kraków wczorajszy w anegdocie. W: Kopiec wspomnień…, s. 460.
View in Google Scholar

105. Ibidem, s. 461.
View in Google Scholar

106. Kozioł A.: Plac Szczepański…, s. 8.
View in Google Scholar

107. Broniewski S.: Igraszki z czasem. Wyd. 2 rozsz. Kraków 1973, s. 77‒78.
View in Google Scholar

108. Krygowski W.: W moim Krakowie…, s. 262.
View in Google Scholar

109. Kolberg O.: Lud…, s. 97; Anc zyc W.: Obrazy krakowskie. Ogrodnicy. „Tygodnik Ilustrowany” 1862, t. 5, nr 132, s. 136.
View in Google Scholar

110. Biblioteka Jagiellońska, rkps 938, Dziennik Ksawerego Preka; Mą - czyński J.: Pamiątka…, s. 6‒7; Kolberg O.: Lud…, s. 93‒94, 97‒98; Grabowski A.: Historyczny opis miasta Krakowa i jego okolic. Kraków 1822, s. 60.
View in Google Scholar

111. Broniewski S.: Igraszki z czasem…, s. 77.
View in Google Scholar

112. Ibidem, s. 103.
View in Google Scholar

113. Ibidem, s. 94; Mą c zyński J.: Pamiątka…, s. 7; Gr abowski A.: Historyczny opis…, s. 60; Bieniarzówna J.: „Wolne, niepodległe…”, s. 276.
View in Google Scholar

114. Mączyński J.: Pamiątka…, s. 7–8; Kolbe r g O.: Lud…, s. 104–106.
View in Google Scholar

115. Adamczewski J.: Ech mój Krakowie. Kraków 1980, s. 203.
View in Google Scholar

116. Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego…, s. 290‒292; Drobner B.: To już tak dawno…, s. 7; Kolberg O.: Lud…, s. 134; Girtler K.: Opowiadania. T. 1…, s. 304.
View in Google Scholar

117. Krygowski W.: W moim Krakowie…, s. 263.
View in Google Scholar

118. Adamczewski J.: Ech mój Krakowie…, s. 203‒204.
View in Google Scholar

119. Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego…, s. 290‒292.
View in Google Scholar

120. Krygowski W.: W moim Krakowie…, s. 261.
View in Google Scholar

121. Gajzlerowa E.: Tamten Kraków, tamta Krynica. Kraków 1972, s. 17.
View in Google Scholar

122. Stachowicz M.: Inny ton dzwonów. „Gazeta Wyborcza” 2001, nr 263, z 8–9 grudnia, s. 7.
View in Google Scholar

123. ANK, Starostwo Grodzkie Krakowskie, sygn. StGKr 529/218/32, k. 5, Spostrzeżenia porządkowe w dzielnicach Kazimierz i Stradom z 25 czerwca 1938 r.
View in Google Scholar

124. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/146, nlb. [Pismo prezydenta miasta Krakowa Mieczysława Kaplickiego do inspektora targowego w Krakowie z 8 listopada 1928 r. w sprawie przestrzegania przepisów sanitarno-porządkowych na placach targowych i straganach]; Starostwo Grodzkie Krakowskie; sygn. StGKr 29/218/531, nlb. [Pismo policji państwowej (Kraków miasto) do komendanta policji państwowej w Krakowie z 6 grudnia 1932 r.]; [Pismo z Referatu Bezpieczeństwa Publicznego Starostwa Grodzkiego Krakowskiego do prezydenta miasta Krakowa z 30 grudnia 1932 r.].
View in Google Scholar

125. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/5, k. 447, Projekt dyslokacji przekupniów z 1927 r.
View in Google Scholar

126. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/9, nlb. [Pismo Wydziału Spraw Wewnętrznych i Policji w Senacie Rządzącym Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 30 grudnia 1822 r.].
View in Google Scholar

127. Rogóż J.: Kraków Jana Rogóża. Na Szczepańskim placu. „Dziennik Polski” 2010, nr 294, z 17 grudnia, Kronika krakowska, s. C4.
View in Google Scholar

128. ANK, Starostwo Grodzkie Krakowskie, sygn. StGKr 29/218/531, nlb. [Pismo starosty grodzkiego krakowskiego do prezydenta miasta Krakowa z 30 grudnia 1932 r.], [Pismo policji państwowej (Kraków miasto) do komendanta policji państwowej w Krakowie z 7 grudnia 1932 r.].
View in Google Scholar

129. ANK, Archiwum Planów Budownictwa Miejskiego. Hale targowe, sygn. ABM TAU BUP 8, pl. 356a, Projekt hali targowej na placu Szczepańskim, 4 listopada 1897 r., autor Stefan Żołdani; sygn. ABM TAU BUP 8, pl. 356b, Projekt hali targowej na placu Szczepańskim, 1899, autor Jan Rzymkowski; sygn. ABM TAU BUP 8, pl. 350s. Projekt podziemnej hali targowej ze schronem przeciwlotniczym na placu Szczepańskim, brak daty i nazwiska autora.
View in Google Scholar

130. Rogóż J.: Kraków…
View in Google Scholar

131. Sprzedaż mięsa wykonywana przez rzeźników niecechowych.
View in Google Scholar

132. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/1, nlb. [Odpowiedz wolniczan z placu Szczepańskiego na rozporządzenie Senatu Rządzącego Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu z 18 maja 1819 r.].
View in Google Scholar

133. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/9, nlb., Wyniki losowania miejsc sprzedaży pieczywa zwanego pędzichowskim na placu Szczepańskim 5 grudnia 1834 r.; z 14 października 1835 r.; z 23 kwietnia 1836 r.
View in Google Scholar

134. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/9, nlb., Wykaz handlujących zieleniną na placu Szczepańskim 23 i 24 marca 1836 r.; Wykaz handlujących zieleniną na placu Szczepańskim z 18 sierpnia 1831 r.
View in Google Scholar

135. Krygowski W.: W moim Krakowie…, s. 133–134, 262.
View in Google Scholar

136. Mysonowa A.: Kobieta w handlu…, s. 86‒89, 93‒94.
View in Google Scholar

137. Krygowski W.: W moim Krakowie…, s. 8.
View in Google Scholar

138. Mysonowa A.: Kobieta w handlu…, s. 89.
View in Google Scholar

139. Mączyński J.: Pamiątka…, s. 15‒16; Kolberg O.: Lud…, s. 94.
View in Google Scholar

140. W okresie Drugiej Rzeczypospolitej władze miasta zaproponowały sprzedawcom posiadającym stoiska w centrum miasta, aby w Dni Krakowa, przypadające na początek czerwca, ubrani byli w strój regionalny. W ten sposób chciano promować ludowy folklor w miejscach uczęszczanych przez zwiedzających. Niektórym straganiarzom pomysł przypadł do gustu i sprzedawali przebrani w tradycyjne stroje, wzbudzając tym zachwyt turystów. Narodowe Archiwum Cyfrowe, sygn. 1-G-5682-6; ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/146, nlb. [Pismo drobnych handlarzy zrzeszonych w Polskim Związku Zawodowym Pracowników Fizycznych i Umysłowych w Krakowie do prezydenta miasta Mieczysława Kaplickiego z 29 kwietnia 1938 r.]; Bałagan targowy na rynku krakowskim. „Świat Pracy” 1938, nr 12, s. 5; Mysonowa A.: Kobieta w handlu…, s. 91.
View in Google Scholar

141. Biblioteka Jagiellońska, rkps 938, Dziennik Ksawerego Preka; Mączyński J.: Pamiątka…, s. 23; Broniewski S.: Kraków wczorajszy…, s. 460.
View in Google Scholar

142. Kolberg O.: Lud…, s. 95–96; Bi eni a r zówna J.: Wielki pożar w 1850 roku…, s. 290; Gajzlerowa E.: Tamten Kraków…, s. 17‒18.
View in Google Scholar

143. Krygowski W.: W moim Krakowie…, s. 262.
View in Google Scholar

144. Kolberg O.: Lud…, s. 101.
View in Google Scholar

145. Adamczewski J.: Ech mój Krakowie…, s. 204; Anczyc W.: Obrazy krakowskie…, s. 138; Mączyński J.: Pamiątka…, s. 37.
View in Google Scholar

146. Rogóż J.: Plac Szczepański…, s. 42.
View in Google Scholar

147. Krygowski W.: W moim Krakowie…, s. 262.
View in Google Scholar

148. Kozioł A.: Plac Szczepański…, s. 8.
View in Google Scholar

149. Broniewski S.: Kraków wczorajszy…, s. 462.
View in Google Scholar

150. Rogóż J.: Plac Szczepański…, s. 42.
View in Google Scholar

151. Chmiel A. Szkice krakowskie…, s. 218, 221.
View in Google Scholar

152. Mączyński J.: Pamiątka…, s. 41.
View in Google Scholar

153. W połowie XIX w. w trakcie zamieszek dwie ogrodniczki śmiertelnie postrzelono na placu Szczepańskim. Kolbe rg O.: Lud…, s. 101.
View in Google Scholar

154. Ibidem, s. 94; Mączyński J.: Pamiątka…, s. 16‒17.
View in Google Scholar

155. Bieniar zówna J.: „Wolne, niepodległe…”, s. 290; Gajzlerowa E.: Tamten Kraków…, s. 17‒18; Kr ygowski W.: W moim Krakowie…, s. 262; Koz ioł A.: Plac Szczepański…, s. 8; Bro - niewski S.: Kraków wczorajszy…, s. 462.
View in Google Scholar

156. Kolberg O.: Lud…, s. 101.
View in Google Scholar

157. Ibidem, s. 100; Bieniar zówna J.: „Wolne, niepodległe…”, s. 290; Broniewski S.: Kraków wczorajszy…, s. 462.
View in Google Scholar

158. Matriarchat Ogrodniczek. „Wiadomości Lokalne”, Rada Dzielnicy V Krowodrza. Wyd. spec. z 1 kwietnia 2010, s. 13.
View in Google Scholar

159. Kolberg O.: Lud…, s.95; Mączyński J.: Pamiątka…, s. 17.
View in Google Scholar

160. Anczyc W.: Obrazy krakowskie…, s. 138.
View in Google Scholar

161. Kolberg O.: Lud…, s. 100, 102.
View in Google Scholar

162. Anczyc W.: Obrazy krakowskie…, s. 138.
View in Google Scholar

163. Kolberg O.: Lud…, s. 101.
View in Google Scholar

164. Loc. cit.
View in Google Scholar

165. Broniewski S.: Kraków wczorajszy…, s. 461.
View in Google Scholar

166. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/4, nlb. [Pismo Wydziału Spraw Wewnętrznych w Senacie Rządzącym Wolnego Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 19 grudnia 1822 r.].
View in Google Scholar

167. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/4, nlb. [Pismo Wydziału Policji w Senacie Rządzącym Wolnego Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i Jego Okręgu do komisarza targowego z 25 lipca 1825 r.].
View in Google Scholar

168. Rogóż J.: Plac Szczepański…, s. 42.
View in Google Scholar

169. Gajzlerowa E.: Tamten Kraków…, s. 17‒18.
View in Google Scholar

170. Drobner B.: To już tak dawno…, s. 8.
View in Google Scholar

171. Związki ogrodników z Krakowem były silne, wręcz uważali się za obywateli miasta. Niewątpliwy wpływ miała na to przynależność do parafii św. Szczepana, a po zburzeniu świątyni do kościoła Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny na Piasku (Karmelitów). Rączka J.: Plac Szczepański…, s. 5; Mączyński J.: Pamiątka…, s. 35‒36.
View in Google Scholar

172. Kolberg O.: Lud…, s. 103.
View in Google Scholar

173. Krygowski W.: W moim Krakowie…, s. 203.
View in Google Scholar

174. Ibidem, s. 262.
View in Google Scholar

175. Bułgarzy posiadali stragany również na placu Nowym i w Rynku Podgórskim.
View in Google Scholar

176. Witold Szolginia wspominał, że w przedwojennym Lwowie producentami dorodnych warzyw również byli osiadli na przedmieściach Bułgarzy, zob. Szolginia W.: Tamten Lwów. Ulice i place. T. 2. Kraków 2011, s. 168‒169.
View in Google Scholar

177. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/146, nlb. [Pismo drobnych handlarzy zrzeszonych w Polskim Związku Zawodowym Pracowników Fizycznych i Umysłowych w Krakowie do prezydenta miasta Mieczysława Kaplickiego z 29 kwietnia 1938 r.], [Sprawozdanie z 5 czerwca 1939 r. w związku z pismem drobnych handlarze zrzeszonych w Polskim Związku Zawodowym z 27 maja 1939 r.].
View in Google Scholar

178. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/145, k. 99, 101 [Pismo do dyrekcji policji w Krakowie oraz do komisarza targowego z 12 maja 1912 r. informujące o zakazie sprzedaży jarzyny w sposób obnośny]; sygn. KTK 29/96/146, nlb. [Sprawozdanie dla prezydenta Krakowa Mieczysława Kaplickiego w sprawie zażalenia wniesionego przez Stowarzyszenie Drobnych Handlarzy Jarzyn w Krakowie z 7 czerwca 1937 r.], [Pismo Stowarzyszenia Drobnych Handlarzy Jarzyn w Krakowie do Prezydium Zarządu Miasta Krakowa, na ręce Mieczysława Kaplickiego], b.d.
View in Google Scholar

179. Mysonowa A.: Kobieta w handlu…, s. 89.
View in Google Scholar

180. Kolberg O.: Lud…, s. 100.
View in Google Scholar

181. ANK, Komisariat Targowy w Krakowie, sygn. KTK 29/96/9, nlb., Wykaz przekupek i przekupniów z opłaty placowego począwszy od roku 1828/29 do umorzenia należności przedstawiony Wydziałowi Dochodów Publicznych; Mą c zyński J.: Pamiątka…, s. 37.
View in Google Scholar

182. Grodziski S.: Rzeczpospolita Krakowska, jej lata i ludzie. Kraków 2012, s. 160.
View in Google Scholar

183. Kolberg O.: Lud…, s. 99; Socha T.: W kręgu lampy naftowej. Kraków 1962, s. 42.
View in Google Scholar

184. Gajzlerowa E.: Tamten Kraków…, s. 17‒18; Broniewski S.: Kraków wczorajszy…, s. 460; Mysonowa A.: Kobieta w handlu…, s. 82.
View in Google Scholar

185. Kolberg O.: Lud…, s. 100.
View in Google Scholar

186. Bieniar zówna J.: „Wolne, niepodległe…”, s. 290.
View in Google Scholar

187. Broniewski S.: Kraków wczorajszy…, s. 461‒462.
View in Google Scholar

188. Ustawy i rozporządzenia…, s. 256; My sonowa A.: Kobieta w handlu…, s. 88.
View in Google Scholar

189. Kolberg O.: Lud…, s. 100.
View in Google Scholar

190. Święto organizowano na pamiątkę zgonu znienawidzonego urzędnika miejskiego zwanego Combrem, który ponoć w zamierzchłych czasach surowo karał kłótliwe handlarki. Ambroży Grabowski w wątpliwość brał autentyczność przekazu o Combrze, twierdząc, że przejrzawszy księgi i rękopisy dawnego archiwum miejskiego nie napotkał informacji o urzędniku o takim nazwisku, zob. Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego…, s. 251; Łepkowski J.: Przegląd krakowskich tradycji. Kraków 1866, s. 39.
View in Google Scholar

191. Witkowski C.: Doroczne polskie obrzędy i zwyczaje ludowe. Kraków 1965, s. 25.
View in Google Scholar

192. Kolberg O.: Lud…, s. 260‒261; Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego…, s. 251‒253; Estreicherówna M.: Życie towarzyskie…, s. 193; Kitowicz J.: Opis obyczajów za panowania Augusta III. Wrocław 1970, s. 539; Anczyc W.: Obrazy krakowskie…, s. 138; Szczypka J.: Kalendarz polski. Wyd. 3. Warszawa 1984, s. 45–46; Gołębiowski Ł.: Gry i zabawy rożnych stanów w kraju całym, lub niektórych tylko prowincjach. Warszawa 1983, s. 3‒4.
View in Google Scholar

193. Według Józefa Szczypka, comber w Krakowie urządzano do 1846 r., czyli do końca istnienia Rzeczypospolitej Krakowskiej, zob. Szczypka J.: Kalendarz polski…, s. 45–46; Anczyc W.: Obrazy krakowskie…, s. 138; Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego…, s. 249.
View in Google Scholar

194. Kolberg O.: Lud…, s. 262; Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego…, s. 253.
View in Google Scholar

195. Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego. Red. F. Tych. T. 1. Warszawa 1978.
View in Google Scholar

196. Księga adresowa Krakowa i Podgórza. Wyd. S. Mikulski. R. 10. Kraków 1925, s. 560.
View in Google Scholar

197. Nie obyło się jednak bez incydentów. W pierwszych latach niepodległości trudności aprowizacyjne negatywnie odbijały się na kupiectwie żydowskim. Dochodziło do demolowania i rabunku sklepów prowadzonych przez starozakonnych. Ma r s z a łkowski T.: Zamieszki, ekscesy i demonstracje w Krakowie 1918−1939. Kraków 2006, s, 45, 54; Br zoza C.: Kraków między wojnami. Kalendarium 28 X 1918−6 IX 1939. Kraków 1998, s. 30.
View in Google Scholar

198. Adamczewski J.: Kuchnia „Pod Słońcem”…, s. 3; Wyrozumski J.: Żydzi w średniowiecznym Krakowie. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 1998, z. 15, s. 6–13; Wyrozumska B.: Czy Jan Olbracht wygnał Żydów z Krakowa?. „Rocznik Krakowski” 1993, t. 59, s. 5–11.
View in Google Scholar

199. ANK, Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 29/318/429, Kartoteka firmy Markus Horowitz; sygn. IPHKr 29/318/446, Kartoteka firmy Handel Towarów Bławatnych Hirsch Ruckel.
View in Google Scholar

200. Garlicki S.: Sklepy Krakowa na początku XX wieku. Biblioteka Krakowska, nr 149. Kraków 2008, s. 94, 227‒228; Między Hanzą a Lewantem. Kraków europejskim centrum handlu i kupiectwa. Red. S. Piwowarski. Katalog wystawy. Kraków 1995–1996, s. 66. Katalog wystawy w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, grudzień 1995 r. – marzec 1996 r. Kuratorzy Michał Niezabitowski, Jacek Salwiński; „Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1901”, r. 70, s. LIX; Księga adresowa Krakowa…, s. 487.
View in Google Scholar

201. Nieznana data zakończenia działalności.
View in Google Scholar

202. Dawne zakłady rzemieślnicze i przemysłowe Krakowa. Red. J. Duda, O. Dyba, S. Pochwała. Kraków 2000, s. 76–77; Estetyka w reklamie. „Gaz i Woda. Przegląd gazowniczy i wodociągowy” 1928, r. 8, s. 3‒4; Garlicki S.: Sklepy Krakowa…, s. 224; Pod znakiem Melpomeny. Kraków 1925, inseraty, s. 74; „Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1901”, r. 70, s. I; „Kalendarz Krakowski Józefa Czecha na rok 1910”, r. 79, s. 28; Jankowska M., Kocańda M.: Kraków między wojnami. Opowieść o życiu miasta 1918‒1939. Łódź 2011, s. 32; Energetyka krakowska 1905‒2005. Red. W. Kania. Kraków 2005, s. 46‒48.
View in Google Scholar

203. ANK, Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 29/318/416, Kartoteka firmy Maurycy Allerhand; Ga r l i cki S.: Sklepy Krakowa…, s. 127, 144; Kr ygowski W.: W moim Krakowie…, s. 60; Księga adresowa Krakowa…, s. 567.
View in Google Scholar

204. „Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1901”, s. L. LIX.
View in Google Scholar

205. ANK, Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 29/318/416, Kartoteka firmy Auto-Targ.
View in Google Scholar

206. Księga adresowa Krakowa…, s. 493.
View in Google Scholar

207. Ibidem, s. 499; Ilustrowany przewodnik po Krakowie. Kraków 1931, s 183.
View in Google Scholar

208. ANK, Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 29/318/432, Kartoteka firmy H. Kenner.
View in Google Scholar

209. ANK, Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 29/318/429, Kartoteka firmy Markus Horowitz.
View in Google Scholar

210. Księga adresowa Krakowa…, s. 567.
View in Google Scholar

211. Magazyn uniwersalny firmy Roman Drobner w Krakowie. Katalog farb i przyborów do malowania. Kraków 1868, w zbiorach MHK, nr inw. III- -7972; Informator przemysłowo-handlowy „Rzeczpospolita”. Łódź 1922, s. 21; Jakubowski K.: Plac Szczepański 3. „Czas” 1995, nr 109, z 12–14 maja, s. 11; Garlicki S.: Sklepy Krakowa…, s. 144, 145, 240–242, 248; Informator przemysłowo-handlowy…, s. 21.
View in Google Scholar

212. Jakubowski K.: Kawa i ciastko o każdej porze. Historia krakowskich kawiarni i cukierni. [Warszawa 2012], s. 69‒71, 97, 110; idem: Plac Szczepański 3…, s. 11; Adamczewski J.: Kuchnia „Pod Słońcem”…, s. 3; Purchla J.: Jan Zawiejski, architekt przełomu XIX i XX wieku. Warszawa 1986, s. 293.
View in Google Scholar

213. ANK, Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 29/318/426, Kartoteka firmy Bernard Gronner.
View in Google Scholar

214. Tutak M.: Młyn Ziarno, czyli tak zwane lofty. W: Zabłocie – przewodnik. Kraków 2014, s. 25–31; ANK, Akta Miasta Krakowa, sygn. Kr 29/33/5179, nlb., Doraźny plan zaopatrzenia miasta Krakowa i jego okręgu, załącznik 21, Koncentracja obrotów artykułami spożywczymi w Krakowie, Kwestionariusz przedsiębiorstwa Ziarno; sygn. Kr 29/33/2243, nlb., Wyciąg z rejestru B. Przedsiębiorstwo Ziarno; Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie; sygn. IPHKr 29/318/459, Kartoteka firmy Ziarno SA, Filia Markus Bornstein; Małopolskie spółki akcyjne. Księga informacyjno-adresowa. Kraków 1922, s. 40−41.
View in Google Scholar

215. Ilustrowany przewodnik…, s. 213.
View in Google Scholar

216. ANK, Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 29/318/445, Kartoteka firmy Radioświat.
View in Google Scholar

217. ANK, Urząd Wojewódzki Krakowski, sygn. UWKr 29/206/212, k. 625, Spis spółdzielni rolniczo-handlowych i rolniczo-spożywczych na terenie woj. krakowskiego; Memoriał w sprawie Syndykatu Rolniczego w Krakowie. Kraków 1922, s. 1, 4, 11; Sprawozdanie Syndykatu Rolniczego w Krakowie. Centralnego organu handlowego dla spółdzielni, kółek i towarzystw rolniczych za czas od 1 stycznia do 31 grudnia 1926. Kraków 1926, s. 5−9; „Kalendarz Krakowski Józefa Czecha na rok 1910”, s. 90; Adamczewski J.: Kuchnia „Pod Słońcem”…, s. 3.
View in Google Scholar

218. ANK, Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 29/318/450, Kartoteka firmy Spółdzielnia dla Handlu Ziemiopłodami sp. z o.o.
View in Google Scholar

219. W pierwszej połowie lat dwudziestych siedzibę spółdzielni Jedność przeniesiono nieopodal, na ul. Reformacką 3. Informator handlowo-przemysłowy na rok 1922. Pierwsza książka adresowa ziem Rzeczypospolitej. Lublin 1922, s. 303. Sprawozdanie Związku Rewizyjnego Spółdzielni Rolniczych w Krakowie za czas od 1 VII 1921 r. do 30 VI 1922 r. i za II półrocze 1922 r. Kraków 1922; Świątek S.: Spółdzielczość krakowska. W: Dzieje Krakowa. T. 4. Kraków w latach 1918–1939. Red. J. Bieniarzówna Janina, J.M. Małecki. Kraków 1997, s. 236.
View in Google Scholar

220. ANK, Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 29/318/446, Kartoteka firmy Hirsch Ruckel.
View in Google Scholar

221. ANK, Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 29/318/425, Kartoteka firmy Eleonora Ginzig.
View in Google Scholar

222. ANK, Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 29/318/423, Kartoteka firmy Feiwel Feilgut.
View in Google Scholar

223. Sprawozdanie z działalności Małopolskiego Towarzystwa Rolniczego od 15 lipca 1919 roku do 28 lutego 1921 roku. Kraków 1921, s. 5 nn.
View in Google Scholar

224. 30 lat działalności Małopolskiego Związku Mleczarskiego 1909−1939. Kraków 1939, s. 3−4, 11−17, 19; Świątek S.: Spółdzielczość…, s. 237; Księga adresowa Krakowa…, s. 15.
View in Google Scholar

225. ANK, Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 29/318/416, Kartoteka firmy Auto-Szawe sp. z o.o.
View in Google Scholar

226. ANK, Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 29/318/417, Kartoteka firmy Jan Balcer.
View in Google Scholar

227. ANK, Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 29/318/419, Kartoteka firmy Jan Migdał; Rak E.: Sklep z tradycjami. „Echo Krakowa”1992, nr 117, z 16 czerwca, s. 8.
View in Google Scholar

228. Księga adresowa Krakowa…, s. 573; ANK, Izba Przemysłowo- -Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 2929/318/443, Kartoteka firmy Tomasz Mężyk.
View in Google Scholar

229. ANK, Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 29/318/439, Kartoteka firmy Bernard Brand. Ilustrowany przewodnik po Krakowie z informatorem. Kraków 1937, s. 130, 200, 223, 230.
View in Google Scholar

230. ANK, Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 29/318/424, Kartoteka firmy Rozalii Brand.
View in Google Scholar

231. ANK, Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 9/318/419, Kartoteka firmy Wincenty Borelowski.
View in Google Scholar

232. Informator handlowo-przemysłowy…, s. 39, 304.
View in Google Scholar

233. Ibidem, s. 39, 304.
View in Google Scholar

234. Ilustrowany przewodnik po Krakowie…, s. 170; „Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1901”, s. VIII; Księga adresowa Krakowa…, s. 579.
View in Google Scholar

235. ANK, Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie, sygn. IPHKr 29/318/417, Kartoteka firmy M.J. Berger; Księga adresowa Krakowa…, s. 581.
View in Google Scholar

236. Księga adresowa Krakowa…, s. 584.
View in Google Scholar

237. Ilustrowany przewodnik po Krakowie…, s. 32.
View in Google Scholar

238. Loc. cit.
View in Google Scholar

239. Cęckiewicz W.: Przebudowa placu Szczepańskiego…, s. 2.
View in Google Scholar

Pobrania

Wersja elektroniczna opublikowana

20.11.2026

Numer

Dział

Artykuły

Jak cytować

Kawalla, I. (2026). Handlowe oblicze placu Szczepańskiego. Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, 33, 225-256. https://doi.org/10.32030/KRZY.2015.14