Herbowe mieszczan krakowskich początki czyli przyczynek do historii patrycjatu krakowskiego
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.1981.03Abstract
No abstract is avaliable for this article.
References
1. St. Kutrzeba, J. Ptaśnik, Dzieje handlu i kupiectwa krakowskiego, Rocz. Krak. 1911, t. XIV, s. 7.
View in Google Scholar
2. Ibidem, s. 23.
View in Google Scholar
3. Np. w roku 1426 od Mikołaja Weymana, mieszczanina olkuskiego, kupuje wójtostwo lelowskie za sumę 400 grzywien Mikołaj Szchawer, mieszczanin lelowski, który mężnie walczył przeciw Krzyżakom i w nagrodę za to otrzymuje od Władysława Jagiełły w 1434 roku szlachectwo „de proclamatione Pogonya” (A. Helcel, Starodawne prawa polskiego pomniki, W-wa 1856, t. II, nr 3193).
View in Google Scholar
4. Mieszczanin krakowski, Jerzy Czarny zapożyczenie sumy znaczniejszej Władysławowi Warneńczykowi otrzymuje szlachectwo herbu Bożezdarz (S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, W-wa 1904–1938, t. II, s. 387). A może i mieszczanin krakowski Franciszek Gliwicz od Kazimierza Jagiellończyka z podobnych powodów dostał herb Stare konie (A. Helcel, op. cit. t. II, nr 1127). Nawet Żydzi w służbie królewskiej pozostający, jeszcze później uzyskują dość łatwo szlachectwo, jak np. Stefan Fischel „servitor regius”, który w roku 1507 zostaje przyjęty do rodu Korabitów (M. Wierzbowski, Matricularium regni Poloniae summaria, IV, nr 175). Winien mu król znaczne sumy jeszcze z czasów Aleksandra.
View in Google Scholar
5. J. Ptaśnik, Studia nad patrycjatem krakowskim wieków średnich, Rocz. Krak. 1913, t. XV, s. 39, 66.
View in Google Scholar
6. Boner sprzedaje swoje bachmistrzostwo za 667 grzywien (J. Ptaśnik, op. cit. t. XV, s. 68), Antoni z Florencji za 1300 grzywien (J. Ptaśnik, op. cit. t. XV, s. 68), Mikołaj Serafin zaś swoje bachmistrzostwo za sumę 800 grzywien polskich i 600 dukatów (A. Helcel, op. cit. t. II, nr 2945)
View in Google Scholar
7. St. Krzyżanowski, Acta Scalinalia Cracoviensia, Kraków 1904, r. 1373, nr 854
View in Google Scholar
8. J. Ptaśnik, op. cit. t. XV, s. 52.
View in Google Scholar
9. Ibidem, s. 58.
View in Google Scholar
10. Consularia Cracoviensia, 428, s. 337.
View in Google Scholar
11. St. Krzyżanowski, Morsztynowie w XV wieku, Rocz. Krak. 1898, t. I, s. 337.
View in Google Scholar
12. Consularia Cracoviensia, 429, s. 360.
View in Google Scholar
13. Ibidem, s. 655.
View in Google Scholar
14. T. Wierzbowski, op. cit. IV, nr 5002.
View in Google Scholar
15. Ibidem, IV, nr 11715. Abraham jest już podskarbim litewskim, za córkę Marynę ma dać 4000 florenów posagu, za które to pieniądze Jarosławski zamierza wykupić różne swoje dobra.
View in Google Scholar
16. J. Ptaśnik, Obrazki z przeszłości Krakowa, Bibl. Krak. nr 23, s. 30.
View in Google Scholar
17. T. Wierzbowski, op. cit. IV, nr 2451.
View in Google Scholar
18. J. Ptaśnik, Studia nad patrycjatem krakowskim wieków średnich, Rocz. Krak. 1914, t. XVI, s. 39.
View in Google Scholar
19. J. Ptaśnik, Bonerowie, Rocz. Krak. 1905, t. VII, s. 55.
View in Google Scholar
20. T. Wierzbowski, op. cit. IV, nr 16266.
View in Google Scholar
21. S. Krzyżanowski, Morsztynowie w XV wieku, Rocz. Krak. 1898, t. I, s. 338. Nieznanego imienia Stawrotówna zostaje żoną księcia mazowieckiego Konrada, a wdowa po dwóch rajcach Barbara Rockemberg wchodzi w związki małżeńskie z księciem Raciborza, Rybnika i Karwiny.
View in Google Scholar
22. J. Ptaśnik, Studia nad patrycjatem krakowskim wieków średnich, op. cit. t. XVI, s. 5.
View in Google Scholar
23. A. Helcel, op. cit. t. II, s. 431, nr 1127.
View in Google Scholar
24. T. Wierzbowski, op. cit. IV, nr 175. Za pieniądze otrzymywano, także w Niemczech szlachectwo w epoce odrodzenia. I nic dziwnego, bo są to czasy cesarza Fryderyka i jego syna Maksymiliana, wiecznie potrzebujących grosza, chociaż później, za czasów wojny trzydziestoletniej było jeszcze gorzej. Wszyscy niemal przybysze do Polski niemieckiego, włoskiego i szkockiego pochodzenia, pragnący uzyskać indygenat polski, wykazują się szlachectwem od cesarzy za pieniądze uzyskanym. Handel klejnotem szlacheckim już bardzo dawno w Niemczech się rozpowszechnił, bo co najmniej od czasów Fryderyka III.
View in Google Scholar
25. S. Kutrzeba, Historia rodziny Wierzynków, Rocz. Krak. 1899, t. II, s. 9–88.
View in Google Scholar
26. W Belgii, w prowincji Namur znajduje się miejscowość Vircin, która jeszcze bardziej zbliża się do nazwy Vircingus. Wł. Semkowicz w Kwart. Hist. t. XIII, s. 348, broni zdania, że Wierzynkowie są zniemczonymi Polakami, przypuszcza, że pochodzą ze wsi Warzegowa na Śląsku, gdzie byli szlachtą.
View in Google Scholar
27. F. Piekosiński, Kodeks Dyplomatyczny Małopolski, III, nr 657, gdzie sprostowana data na rok 1339 według St. Kutrzeby: Historia rodziny Wierzynków, op. cit. s. 9 niesłusznie, bo w roku 1336 Wierzynek występuje już jako wójt wielicki, por. Kod. Dyp. Małop. I, nr 202.
View in Google Scholar
28. Pożyczył Karolowi 2333 grzywny i 16 groszy, por. Emler: Regesta diplomatica nec non epistolaria Bohemiae et Moraviae, t. IV, nr 1255, 1273; F. Piekosiński, J. Szujski, Najstarsze księgi i rachunki m. Krakowa, Kraków 1878, s. XXX, tudzież St. Kutrzeba, Historia rodziny Wierzynków, op. cit., s. 41.
View in Google Scholar
29. A. Grabowski, Kraków i jego okolice, Kraków 1844, s. 512.
View in Google Scholar
30. O roli Wierzynka jako przedstawiciela miasta por. St. Kutrzeba: Historia rodziny Wierzynków, op. cit. s. 52–61.
View in Google Scholar
31. Ibidem, s. 77–81.
View in Google Scholar
32. F. Piekosiński, J. Szujski, op. cit. nr 1582, 1603. W wieku XV jeszcze tylko magnat Koziegłowski wyznacza córkom po 200 grzywien posagu.
View in Google Scholar
33. F. Piekosiński, Heraldyka polska wieków średnich, Kraków 1899, s. 189, 190 do czasów Kazimierza Wielkiego odnosi ten herb.
View in Google Scholar
34. F. Piekosiński, J. Szujski, op. cit. nr 1648; St. Krzyżanowski, Acta Scabinalia Cracoviensia, Kraków 1904, nr 173, 300, 306, 539.
View in Google Scholar
35. Po raz pierwszy jako „dapifer Sandomiriensis” występuje w roku 1360 (F. Piekosiński, Kodeks Dypl. Małop. I, nr 305).
View in Google Scholar
36. A. Helcel, op. cit., t. II, s. 99, nr 566.
View in Google Scholar
37. F. Piekosiński, J. Szujski, op. cit., nr 1428.
View in Google Scholar
38. A. He1ce1, op. cit., t. II, nr 1807, 1808, 1809.
View in Google Scholar
39. Ibidem, nr 978.
View in Google Scholar
40. Ibidem, nr 1896.
View in Google Scholar
41. St. Krzyżanowski, Morsztynowie w XV wieku, op. cit., s. 336.
View in Google Scholar
42. J. Ptaśnik, Studia nad patrycjatem Krakowskim wieków średnich, op. cit., t. XV, s. 72.
View in Google Scholar
43. Wł. Semkowicz, Zyndram z Maszkowic, Przegl. Hist. XI, s. 268.
View in Google Scholar
44. A. Lewicki, J. Szujski, Codexeks epistolaris saeculi, Kraków 1882–1897, XV, t. II, s. 389.
View in Google Scholar
45. F. Piekosiński, Kodeks Dyplomatyczny Małopolski, IV, s. 413.
View in Google Scholar
46. A. He1ce1, op. cit., t. II, nr 2556.
View in Google Scholar
47. O Antonim z Florencji por. J. Ptaśnik, Kraków włoski za Kazimierza Wielkiego i Władysława Jagiełły, Rocz. Krak. 1911, t. XIII, s. 68–72.
View in Google Scholar
48. Z. Kaczmarczyk, Libri iuris civilis, Kraków 1910, VII, s. 46.
View in Google Scholar
49. A. He1ce1, op. cit., t. II, nr 2439.
View in Google Scholar
50. Z. Kaczmarczyk, op. cit., I, nr 6156.
View in Google Scholar
51. Consularia Cracoviensia, 429, s. 655.
View in Google Scholar
51. Consularia Cracoviensia, 429, s. 655.
View in Google Scholar
52. T. Wierzbowski, op. cit., I, nr 1445.
View in Google Scholar
53. Pozostały po nim rachunki wielkorządowe krakowskie z lat 1461–2, 1471, wydane przez St. Krzyżanowskiego, Sprawozd. Kom. Hist. Szt. t. V, s. XXVIII–XXX, Arch. Kom. Hist. t. XI, s. 466–526.
View in Google Scholar
54. J. Długosz, Liber Beneficiorum, II, s. 45.
View in Google Scholar
55. St. Krzyżanowski, Morsztynowie w XV wieku, op. cit., s. 326–358.
View in Google Scholar
56. W kościele NMP, w Bonerowskiej Kaplicy i w presbiterium znajdują się trzy nagrobne tablice, ze sławnej pracowni Vischerów w Norymberdze pochodzące. Jedna tablica nagrobna Piotra Salomona, druga Emerama Salomona. Na trzeciej brak napisu, bo otok został zniszczony, herb jednak Łabędź, który na niej się znajduje mówi, że również ona przynależy do rodziny Salomonów.
View in Google Scholar
57. Patrz przypis nr 4, o Jerzym Czarnym.
View in Google Scholar
58. J. Ptaśnik, Obrazki z przeszłości Krakowa, Bibl. Krak. Nr 23, s. 3–15.
View in Google Scholar
59. J. Ptaśnik, Studia nad patrycjatem krakowskim wieków średnich, op. cit., t. XV, s. 78.
View in Google Scholar
60. F. Piekosiński, Kodeks dyplomatyczny Małopolski, I, s. LVIII.
View in Google Scholar
61. F. Piekosiński, Prawa przywileje i statuta m. Krakowa, 1885–1892, I, s. 2.
View in Google Scholar
62. K. Niesiecki, Herbarz Polski, Lipsk 1939–1946, t. II, s. 111.
View in Google Scholar
63. Ibidem, s. 222; B. Paprocki, Gniazdo cnoty, Kraków 1578, nr 1213.
View in Google Scholar
64. F. Kopera, O emigracji Niemców do Polski w XV i XVI wieku etc., Kraków 1903, s. 237.
View in Google Scholar
65. J. Ptaśnik, Obrazki z przeszłości Krakowa, Bibl. Krak. Nnr 23, s. 30–31.
View in Google Scholar
66. A. Chmiel, Herby Cyrusów mieszczan krakowskich, Rocz. Krak. 1898, t. I, s. 271.
View in Google Scholar
67. A. Helcel, op. cit., t. II, nr 2454.
View in Google Scholar
68. Ibidem, nr 3465.
View in Google Scholar
69. W.N. Trepka, Liber generationis plaebanorum, „Liber Chamorum”, Wrocław 1963.
View in Google Scholar
70. Z zasady zamieszczał w swej księdze wszystkie rodziny mieszczańskie, które z początkiem XVII wieku uważały się już za szlachtę lub posiadłszy ziemię były na prostej drodze do szlacheckiej pozycji społecznej. Nad nobilitacjami mieszczan przechodził do porządku równie lekko, jak w wypadkach uszlachcania chłopów. Nie uznawał ich i koniec. Nawet najbogatszych patrycjuszy krakowskich, Morsztynów, Bonerów, Montelupich, Cetysów, Gutteterów, Szylingów, na równi z poddańczą ludnością wiejską ogarniał mianem „chłopstwa”. Robił jednak wśród tej Szlachty – mieszczan poważne różnice, kierując się zapewne pobudkami natury osobistej, jednym, dla których miał jakieś względy, poświęcał tylko krótkie nic nie mówiące wzmianki, o innych, szczególniej sobie nienawistnych, rozpisywał się obszernie z wyjątkową zjadliwością.
View in Google Scholar
BIBLIOGRAFIA
View in Google Scholar
Źródła:
View in Google Scholar
1. J. Długosz, Insignia seu Clenodia Regis et Regnis Poloniae, wyd. M. Friedberg, Klejnoty Długoszowe, Rocz. Tow. Herald. t. X, R: 1930, Kraków 1931.
View in Google Scholar
2. J. Długosz, Liber Beneficiorum Dioecensis Cracoviensis, wyd. A. Przeździecki, Kraków 1867, t. VII–IX.
View in Google Scholar
3. A.Z. Helcel, Starodawne prawa polskiego pomniki, Warszawa 1856.
View in Google Scholar
4. Z. Kaczmarczyk, Libri Iuris Civilis, Kraków 1910.
View in Google Scholar
5. St. Krzyżanowski, Acta Scabinalia Cracoviensia, Kraków 1904.
View in Google Scholar
6. K. Niesiecki, Herbarz Polski, Lipsk 1939–1946.
View in Google Scholar
7. B. Paprocki, Gniazdo cnoty, Kraków 1578.
View in Google Scholar
8. B. Paprocki, Herby rycerstwa polskiego, Kraków 1858.
View in Google Scholar
9. F. Piekosiński, Kodeks Dyplomatyczny Małopolski, w: Monumentia medii aevi historica, t. III, IX, X, XV, t. I–IV.
View in Google Scholar
10. F. Piekosiński, Kodeks Dyplomatyczny m. Krakowa, 1256–1506, t. I–II, Kraków 1879–1882.
View in Google Scholar
11. F. Piekosiński, J. Szujski, Najstarsze księgi i rachunki m. Krakowa, od 1300 do 1400, Kraków 1878.
View in Google Scholar
12. F. Piekosiński, S. Krzyżanowski, Prawa, przywileje i statuta m. Krakowa 1507–1696, Kraków 1892, t. I–II.
View in Google Scholar
13. J. Szujski, A. Lewicki, Codex Epistolaris Saeculi, Kraków 1882–1897, t. I–III.
View in Google Scholar
14. W.N. Trepka, Liber generationis plebeanorum, „Liber Chamorum”, Wrocław 1963.
View in Google Scholar
15. S. Uruski, Rodzina, Herbarz szlachty polskiej, Warszawa 1904–1938.
View in Google Scholar
Opracowania:
View in Google Scholar
1. K. Bąkowski, Dzieje Krakowa, Kraków 1911.
View in Google Scholar
2. J. Bieniarzówna, Z dawnego Krakowa, Kraków 1957.
View in Google Scholar
3. L. Białkowski, Prawdziwe i fałszywe tradycje, Lublin 1936.
View in Google Scholar
4. A. Chmiel, Herby Cyrusów mieszczan krakowskich, Rocz. Krak. 1898, t. I.
View in Google Scholar
5. A. Chmiel, Z herbarza mieszczańskiego, Rocz. Krak. 1899, t. II.
View in Google Scholar
6. A. Chmiel, Z herbarza mieszczańskiego, Rocz. Krak. 1900, t. III.
View in Google Scholar
7. W. Dworzaczek, Genealogia, Warszawa 1959.
View in Google Scholar
8. W. Dworzaczek, Leliwici Tarnowscy, Warszawa 1971.
View in Google Scholar
9. W. Dworzaczek, Szlichtingowie w Polsce, Poznań 1938.
View in Google Scholar
10. A. Grabowski, Kraków i jego okolice, Kraków 1844.
View in Google Scholar
11. A. Grabowski, Starożytnicze wiadomości o Krakowie, Kraków 1852.
View in Google Scholar
12. A. Je1icz, Życie codzienne w średniowiecznym Krakowie, Warszawa 1966.
View in Google Scholar
13. F. Kapera, O emigracji Niemców do Polski w XV i XVI wieku, Kraków 1903.
View in Google Scholar
14. A. Kłodziński, Tęczyńscy. Genealogia rodu oraz pogląd na jego rozwój, zamożność i znaczenie, w: Spraw. Kom. do Badań Hist. Szt. w Polsce, IX, 1914.
View in Google Scholar
15. Sz. Konarski, O heraldyce i heraldycznym snobizmie, Paryż 1967.
View in Google Scholar
16. S. Krzyżanowski, Morsztynowie w XV wieku, Rocz. Krak. 1889, t. I.
View in Google Scholar
17. S. Kutrzeba, J. Ptaśnik, Dzieje handlu i kupiectwa krakowskiego, Rocz. Krak. 1911, t. XIV.
View in Google Scholar
18. S. Kutrzeba, Historia rodziny Wierzynków, Rocz. Krak. 1899, t. II.
View in Google Scholar
19. L. Lepszy, Turzonowie w Polsce, Przegl. Pol. 1890.
View in Google Scholar
20. W. Łoziński, Prawem i lewem, Lwów 1912.
View in Google Scholar
21. W. Łoziński, Życie polskie w dawnych wiekach, Lwów 1912.
View in Google Scholar
22. A. Małecki, Godła mieszczan i innej nieszlachty w Polsce, w: Studia Herald., Lwów 1890.
View in Google Scholar
23. T. Manteuffel, Życie miejskie w wiekach średnich, Warszawa 1930.
View in Google Scholar
24. J. Muczkowski, Kraków jego kultura i sztuka, Rocz. Krak. 1904, t. VI.
View in Google Scholar
25. M. Niwiński, Wójtostwo krakowskie w wiekach średnich, Bibl. Krak. Nr 95, Kraków 1938.
View in Google Scholar
26. M. Niwiński, Z dziejów rodziny Cypserów, Rocz. Krak. 1938, t. XXX.
View in Google Scholar
27. F. Papee, Studia i szkice z czasów Kazimierza Jagiełły, Warszawa 1907.
View in Google Scholar
28. M. Patkański, Krakowska rada miejska w wiekach średnich, Bibl. Krak. Nr 82, Kraków 1934.
View in Google Scholar
29. F. Piekosiński, Heraldyka polska wieków średnich, Kraków 1899.
View in Google Scholar
30. F. Piekosiński, O dynastycznym szlachty polskiej pochodzeniu, Kraków 1888.
View in Google Scholar
31. J. Ptaśnik, Bonerowie, Rocz. Krak. 1905, t. VII.
View in Google Scholar
32. J. Ptaśnik, Do rodziny Salomonów, genealogicznych szczegółów kilka. Studia ku czci W. Zakrzewskiego, Kraków 1908.
View in Google Scholar
33. J. Ptaśnik, Miasta i mieszczaństwo w dawnej Polsce, Warszawa 1949.
View in Google Scholar
34. J. Ptaśnik, Obrazki z przeszłości Krakowa, Bibl. Krak. Nr 23, Kraków 1903.
View in Google Scholar
35. J. Ptaśnik, Studia nad patrycjatem krakowskim wieków średnich, Rocz. Krak. 1913, t. XV i 1914, t. XVI.
View in Google Scholar
36. J. Ptaśnik, Turzonowie w Polsce ich stosunki z Buggerami, Przegl. Nauk. Lit. 1905. 37. J. Ptaśnik, Z dziejów kultury włoskiego Krakowa, Rocz. Krak. 1907, t. IX.
View in Google Scholar
38. W. Semkowicz, Nagana i oczyszczenie szlachectwa w Polsce w XIV i XV wieku, Lwów 1899.
View in Google Scholar
39. W. Semkowicz, Wywody szlachectwa w Polsce XIV–XVII wieku, Rocz. Heraldyczny, t. III, R: 1911/1912, Lwów 1913.
View in Google Scholar
40. J. Tazbir, Kultura szlachecka w Polsce, Warszawa 1978.
View in Google Scholar
41. S. Tomkowicz, Włoscy kupcy w Krakowie w XVII i XVIII wieku, Rocz. Krak. 1900, t. III.
View in Google Scholar
42. Z. Wdowiszewski, Z zagadnień prawa szlachectwa w dawnej Polsce, Miesięcznik Herald, t. X, R: 1931.
View in Google Scholar
43. A. Wyczański, Polska w Europie w XVI stuleciu, Warszawa 1973.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.
