Z nowszych badań nad wczesnośredniowieczną architekturą murowaną w Krakowie
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.1989.06Abstract
Brak abstraktu dla tego artykułu.
References
1. A. Szyszko-Bohusz, Z historii romańskiego Wawelu, Rocznik Krakowski, t. XIX, 1923 (nadbitka), s. 6—7, 12 oraz ten sam, Wawel średniowieczny, Rocznik Krak., t. XXIII, 1932, s. 24.
View in Google Scholar
2. Tezę o świeckim charakterze budynku sformułował Hawrot (J. Hawrot, Wawel wczesnośredniowieczny, Kwartalnik Architektury i Urbanistyki, -t. IV, 1959, s. 128). Rezultaty nowych prac opublikowano w sprawozdaniach z badań: J. Firlet, Z. Pianows k i, Badania weryfikacyjne przed północną elewacją pałacu królewskiego na Wawelu. Problem wczesnośredniowiecznej rezydencji książęcej, Sprawozdania Archeologiczne, t. XXXIX, 1987, s. 251—259 oraz ci sami, Badania archeologiczne w rejonie pałacu kró-
View in Google Scholar
lewskiego na Wawelu w 1986 r., Sprawozdania Arch., t XL, 1988, s. 293—295.
View in Google Scholar
3. Badania nad obiektem prowadzą autorzy artykułu. Obecne obserwacje nie wykluczają nawet bardzo starej (IX/X w?) metryki tej warstwy zaprawy.
View in Google Scholar
4. A. Szyszko-Bohusz, Z historii romańskiego Wawelu, s. 1—6, 10.
View in Google Scholar
5. S. Kozieł, Badania archeologiczne w Krakowie na Wawelu w latach 1970—1976, Sprawozdania Arch., t. XXX, 1978, s. 217—218.
View in Google Scholar
6. J. Firlet, Z. Pianowski, Badania ratownicze na dziedzińcu Batorego na Wawelu w roku 1983. Pro- blem zachodniej części bazyliki tzw. św. Gereona, Sprawozdania Arch., t. XXXIX, 1987, s. 243—249 oraz ci sami, Badania archeologiczne w rejonie pałacu..., s. 291—293.
View in Google Scholar
7. Badania nad rotundą podsumowują publikacje: K. Żurowska, Rotunda wawelska. Studium nad centralną architekturą epoki wczesnopiastowskiej, Studia do Dziejów Wawelu, t. III, 1968, s. 1—19; S. Kozieł, Badania archeologiczne w Krakowie..., s. 221— —222 oraz K. Żurowska, Studia nad architekturą wczesnopiastowską, Zeszyty Naukowe UJ, Prace z Historii Sztuki, Nr 17, 1983, s. 11—18.
View in Google Scholar
8. K. Żurowska, Studia nad architekturą..., s. 28—41, 55—56.
View in Google Scholar
9. Z. Pianowski, Z dziejów średniowiecznego Wawelu, Kraków—Wrocław, 1984, s. 58—60 oraz ten sam, Przedromańska budowla czworokątna na Wawelu. Próba objaśnienia funkcji obiektu, Sprawozdania z Posiedzeń Komisji Naukowych PAN O/Kraków, t. XXVIII, 1984, s. 20—22.
View in Google Scholar
10. A. Szyszko-Bohusz, Wawel średniowieczny, s. 20—24.
View in Google Scholar
11. A. Żaki, Badania wykopaliskowe na Wawelu w latach 1950 i 1951, Studia do Dziejów Wawelu, t. I, 1954, s. 422; K. Żurowska, Rotunda wawelska..., s. 89; J. Firlet, Z. Pianowski, Badania weryfikacyjne..., s. 251—25 2, 257—25 9.
View in Google Scholar
12. Wskazują na to m. in. wyniki ostatnich badań w obrębie części nawowej bazyliki św. Gereona oraz we wnętrzu „sali o 24 słupach” (J. Firlet, Z. Pianowski, Z badań archeologicznych na Wawelu w 1988 r. oraz Aneks za 1989 r., Sprawozdania Arch. (w druku). Wyjątkiem jest tu rotunda N.P.Marii, restaurowana przez Kazimierza Wlk.
View in Google Scholar
13. J. Firlet, Z. Pianowski, Sprawozdanie z badań w podziemiach katedry wawelskiej, 1981—1983. Odkrycie kościoła przedromańskiego, Sprawozdania Arch., t. XXXVII, 1985, s. 169-179.
View in Google Scholar
14. Wyniki badań autorów, referowane na posiedzeniu Komisji Archeologicznej O/PAN w Krakowie w 1989 r.
View in Google Scholar
15. Badania autorów w 1989 r. Nasuwają się tu porównania do „mis” z zaprawy odkrytych przy katedrze poznańskiej czy pod kościółkiem tzw. św. Mikołaja w Wiślicy, interpretowanych jako urządzenia baptyzmalne, choć można również podejrzewać związek tych obiektów z procesem produkcji zapraw budowlanych. Natomiast „misa” w obrębie przedromań- skiej katedry w Halberstadt mogła stanowić dolną partię chrzcielnicy, jej wymiary zbliżone są do średnicy obiektu wawelskiego (por. G. Leopold, E. Schubert, Der Dom Halberstad bis zum gotischen Neubau, Berlin 1984, s. 29—30, ryc. 1, 4).
View in Google Scholar
16. T. Wojciechowski, Kościół katedralny w Krakowie, Kraków, 1900, s. 110—111; A. Szyszko- -Bohusz, Studia nad katedrą wawelską, Prace Komisji Historii Sztuki VIII, 1946, s. 107—133; ten sam, Pozostałości romańskie w katedrze na Wawelu, Rocznik Krakowski, t. XXVIII, 1937, s. 246—247.
View in Google Scholar
17. A. Żaki, Badania wykopaliskowe na Wawelu w latach 1950—1951, Studia do Dziejów Wawelu, t. I, s. 426.
View in Google Scholar
18. J. Pietrusiński, Wawelska katedra Bolesława Szczodrego (maszynopis); K. Żurowska, Geneza zachodniej partii tak zwanej drugiej katedry wawelskiej, Zeszyty Naukowe UJ, Prace z Flistorii Sztuki, z. 10, 1972, s. 35—70.
View in Google Scholar
19. J. Firlet, Z. Pianowski, Sprawozdanie z badań w podziemiach,.., s. 173—178, ryc. 4.
View in Google Scholar
20. J. Firlet, Z. Pianowski, Odkrycie dwu wczesnośredniowiecznych kościołów w rejonie tzw. bastionu Władysława IV na Wawelu, Sprawozdania Arch., t. XXXVII, 1985, s. 153—167.
View in Google Scholar
21. Hipoteza ogłoszona przez autorów na posiedzeniu Komisji Archeologicznej PAN O/Kraków w 1989 r., zainspirowana przez odkrycie basenów chrzcielnych w kaplicy pałacowej na Ostrowiu Lednickm w 1988 i 1989 r.
View in Google Scholar
22. J. Firlet, Z. Pianowski, Odkrycie dwu wczesnośredniowiecznych kościołów..., s. 153—156, 163— —164, ryc. 7.
View in Google Scholar
23. Kronika Thietmara, Monumenta Poloniae Hi- storica I, s. 259—260 (por. Z. Pianowski, Z dziejów średniowiecznego Wawelu, s. 41—42).
View in Google Scholar
24. Katedrę konsekrowano w 1142 r. (m. in. Rocznik Traski i Rocznik Krakowski, MPH II, s. 833, 875).
View in Google Scholar
25. T. Durdik, P. Chotěbor, J. Muk, Klaster kostela pražského na Pražském hradě, Archeologia Pragensia 5/1, 1984, s. 113—123, ryc. 1/38.
View in Google Scholar
26. Rocznik Krasińskich, MPH III, s. 132.
View in Google Scholar
27. S. Kozieł, M. Fraś, Stratygrafia kulturowa w rejonie przedromańskiego kościoła „B” na Wawelu, Prace Komisji Archeologicznej PAN O/Kraków, Nr 17, Wrocław 1979.
View in Google Scholar
28. Badania prowadzili głównie mgr S. Alfawicka i M. Fraś, pod kierunkiem doc. A. Żakiego.
View in Google Scholar
29. A. Żaki, Archeologia Małopolski wczesnośredniowiecznej, Prace Komisji Archeologicznej PAN O/Kraków, Nr 13, Wrocław—Warszawa—Kraków, 1974, s. 538, wykaz B, ryc. 324.
View in Google Scholar
30. A. Żaki, Początki Krakowa, Kraków, 1965, s. 87; M. Borowiejska-Birkeinmajerowa, Kształt średniowiecznego Krakowa, Kraków, 1975, ryc. 14; S. Kozieł, Topografia średniowiecznego Wawelu, Sprawozdania z Posiedzeń Komisji Naukowych PAN O/Kraków, 1983/1, s. 152.
View in Google Scholar
31. Eksploracje prowadzili autorzy artykułu pod. kierunkiem mgra S. Kozieła, wyniki badań zostały opublikowane (J. Firlet, Z. Pianowski, Nowoodkryty kościół romański na Wawelu, Sprawozdania Arch., t. XXXI, 1979, s. 225—246). Fragmenty fundamentu północnej części budynku towarzyszącego odsłonili mgr mgr M. Krok, P. Gądek.
View in Google Scholar
32. Ibidem, s. 231—236, 239, 241.
View in Google Scholar
33. Badania T. Porządek pod kierunkiem A. Żakiego, który zamieścił wzmiankę o murze w: A. Żaki, Archeologia Małopolski..., s. 147.
View in Google Scholar
34. Wyniki badań autorów artykułu, prowadzonych w 1976 r. pod kierunkiem mgra S. Kozieła.
View in Google Scholar
35. A. Żaki, Archeologia Małopolski..., s. 147.
View in Google Scholar
36. J. Firlet, Remont w mieszkaniu Smoka, Z Otchłani Wieków, XLIII, 1977, nr 4, s. 284 oraz Z. Pianowski, Z dziejów średniowiecznego Wawelu, s. 66.
View in Google Scholar
37. Badania prowadzili mgr mgr M. Szewczyk, W. Szmukier, S. Alfawicka, P. Gądek, A. Kukliński. Wyniki opublikowano w artykułach: M. Szewczyk, W. Szmukier, Na Wawelu — budowla dwunasta i trzynasta, Z O W, 1979, nr 1, s. 63—65 oraz A. Kukliński, Rotunda koło baszty Sandomierskiej, ZOW, 1985, nr 1—2, s. 82—83 (por. także Z. Pianowski, Z dziejów średniowiecznego Wawelu, s. 99—102).
View in Google Scholar
38. Fragment muru płytkowego na północno-zachodniej krawędzi wzgórza odkryli autorzy artykułu podczas prac ratowniczych w 1988 r. Stan zachowania reliktu uniemożliwia próby odtworzenia pierwotnego rozplanowania budowli. Można jedynie wyrazić przypuszczenie, że chodzi o pozostałość apsydy wschodniej kościoła przedromańskiego.
View in Google Scholar
39. Istnieje również możliwość, że zastosowany tu materiał płytkowy pochodzi z rozbiórki budowli przed- romańskiej (wtórne użycie). Takie zjawisko obserwujemy właśnie w fundamentach „sali”.
View in Google Scholar
40. Z. Gawlik, Kościół św. Salwatora na Zwierzyńcu w Krakowie, Biuletyn Historii Sztuki i Kultury t. X, 1948, s. 1—22; J. Hawrot, Pierwotny kościół pod wezwaniem Salwatora na Zwierzyńcu w Krakowie, Kwartalnik Architektury i Urbanistyki t. I, 1956, s. 157—172; A. Żaki, Badania archeologiczne kolo kościoła Salwatora w Krakowie w 1955 r., Kwartalnik Architektury i Urbanistyki t. I, 1956, s. 181— —184; W. Z i n, W. Grabski, Wczesnośredniowieczne budowle Krakowa w świetle ostatnich badań, Rocznik Krakowski t. XXXVIII, 1966, s. 35—44; K. Radwański, Kraków przedlokacyjny, Kraków 1975, s. 247—255.
View in Google Scholar
41. T. Radwańska, Kościół Salwatora na Zwierzyńcu w Krakowie w świetle badań archeologicznych, Materiały Archeologiczne t. XXII, 1984, s. 5—96.
View in Google Scholar
42. T. Radwańska, op. cit., s. 42, 45—48.
View in Google Scholar
43. Z. Pianowski, Kilka uwag o kościele Najświętszego Salwatora w Krakowie, Kwartalnik Architektury i Urbanistyki 1986, zesz. 3—4, s. 357—363.
View in Google Scholar
44. Informator Archeologiczny. Badania 1986 r., Warszawa 1987, s. 138; Informator Archeologiczny. Badania 1987 r., Warszawa 1988, s. 156.
View in Google Scholar
45. K. Józefowiczówna, Z badań nad architekturą przedromańską i romańską w Poznaniu, Wrocław 1963; ta sama, Trzemeszno, klasztor św. Wojciecha w dwu pierwszych wiekach istnienia, Prace Komisji Historii Sztuki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk t. X, 1978, zwł. s. 29—30.
View in Google Scholar
48. J. Jamroz, Średniowieczna architektura dominikańska w Krakowie, Rocznik Krakowski t. XLI, 1970, s. 5—28.
View in Google Scholar
47. F. Studziński, Nowe odkrycia i prace konserwatorskie w refektarzu klasztoru Dominikanów w Krakowie, Ochrona Zabytków t. XXIII, 1970, zesz. 1, s. 36—46.
View in Google Scholar
48. J. S. Jamroz, Czy refektarz w klasztorze Dominikanów w Krakowie jest oratorium klasztornym, czy kościołem przeddominikańskim?, Folia Historiae Artium t. XVI, 1980, s. 21—38.
View in Google Scholar
49. Podobny pogląd wyraziła już wcześniej M. Pietrusińska w: Sztuka Polska przedromańska i romańska do schyłku XIII wieku (Dzieje Sztuki Falskiej t. I, cz. 2), Warszawa 1971, s. 721.
View in Google Scholar
50. Informator Archeologiczny, Badania 1986 r. Warszawa 1987, s. 137; Informator Archeologiczny, Badania 1987 r., Warszawa 1988, s. 155.
View in Google Scholar
51. Badania archeologiczne w latach 1983—84 prowadzili K. Radwański, T. Radwańska i M. Cwetsch. Por. Informator Archeologiczny. Badania 1984 r., Warszawa 1985, s. 131. Por. np. K. Radwański, Kraków przedloka- cyjny, Kraków 1975, s. 199.
View in Google Scholar
53. Vita Sancti Stanislai, Monumenta Poloniae Misterica t. IV, Lwów 1884, s. 416.
View in Google Scholar
54. Monumenta Poloniae Vaticana vol. I, wyd. J. Ptaśnik, Cracoviae 1913, s. 113.
View in Google Scholar
55. Z. Hendel, F. Kopera, Resztki murów romańskich kościoła św. Jana w Krakowie, Rocznik Krakowski t. IX, 1907, s. 209—212; W. Zin, W. Grabski, Wczesnośredniowieczne budowle..., s. 57— —59; K. Radwański, Kraków przedlokacyjny..., s. 210—213.
View in Google Scholar
56. W. Łuszczkiewicz, Dawny romański kościół św. Wojciecha w Krakowie na podstawie własnych zdjęć i badań, Rocznik Krakowski t. III, 1900, s. 153— —172; W. Z i n, W. Grabski, Wczesnośredniowieczne budowle..., s. 44—50; K. Radwański, Kraków przedlokacyjny..., s. 169—190.
View in Google Scholar
57. W. Zin, W. Grabski, op. cit., s. 49; K. Radwański, op. cit., s. 170—178.
View in Google Scholar
58. K. Radwański, op. cit., s. 174 podaje, iż „dotychczasowe obserwacje nie pozwalają na łączenie żadnej z odkrytych we wnętrzu kościoła jak i po jego zewnętrznej stronie warstw kulturowych z okresem użytkowania lub zniszczenia dolnej budowli. Nasuwać to może przypuszczenie, że obiekt nie został nigdy ukończony a jego budowa nie wyszła poza fazę fundamentową”. Mamy tu więc najprawdopodobniej do czynienia jedynie z korektą rozplanowania obiektu (rezygnacja z tzw. „wieży” zachodniej) w momencie gdy ukończono budowę fundamentów kościoła.
View in Google Scholar
59. K. Radwański, op. cit., s. 173—174 przypuszcza, że mur poprzeczny był wcześniejszy nawet od tzw. dolnego kościoła kamiennego i został zaadaptowany później dla posadowienia romańskiej chrzcielnicy. Fundament tej w swej górnej części wykazuje podobieństwo wątku do murów tzw. dolnego kościoła (K. Radwański, op. cit., s. 173), zaś wyrównany został warstwą kostki wapiennej, na której ułożono kamienne płytki posadzki kościoła „górnego” a następnie ustawiono piaskowcowe ciosy „bazy”. Całą konstrukcję można więc uznać za element wyposażenia wnętrza świątyni kamiennej, traktowanej jako jedna budowla.
View in Google Scholar
60. Wyniki badań referowane były przez wspomnianych autorów na posiedzeniu Komisji Historii Sztuki O/PAN w Krakowie.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.
