Fabryczna produkcja mebli w Krakowie od końca XIX do połowy XX wieku

Authors

  • Jacek Salwiński

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.1991.08

Abstract

INDUSTRIAL PRODUCTION OF FURNITURE IN CRACOW FROM THE END OF THE 19TH CENTURY TO THE MID-20TH CENTURY

In the 1880s and 1890s first factories producing construction joinery elements and furniture were established in Cracow. These were the Stanislaw Burzyhski’s Electric Carpentry Factory at 44/46 Długa Street (1887), and the Steam Flooring and Carpentry Products Plant at 14 Dajwór Street, owned by brothers Roman and Leonard Muranyi (1890). The Cracow factories production was complementary to the production of craftsmen carpenters, prevailing in Cracow over the whole period of Galician era. In the early 1920s the new plants were established, including Stanislaw Iglicki’s Furniture Factory at 12 Kolejowa Street and S. Manne’s Furniture Factory in Łagiewniki. The existing firms — S. Burzyński’s furniture factory (moved to 4 fabryczna Street) and Muranyi’s factory at 7 Pola Street, were developed. Szczepan Łojek, a businessman from Kalwaria, made an attempt to open a furniture factory in Królowej Jadwigi Street. The rapid growth of wood production and furniture factories in the early 1920s stopped in the early 1930s, during the economic crisis when most of Cracow producers of wood products and furniture closed their factories. In the late 1930s there were only two large firms operating: the Maurycy Grunberg’s UNITAS Steam Wood Products Factory and S. Manne’s Furniture Factory. Just after the end of the war, all wood processing factories were closed. The S. Manne’s factory and the Roman Muranyi’s factory were on the list of companies taken over by the state on 19 October 1946. M. Grunberg’s factory was on a similar list of November 9, 1946.
In the second half of the 19th century products imported from Berlin, Dresden, Wroclaw and Vienna and cheep local production prevailed on the Cracow furniture market. In the 1920s Cracow manufacturers supplied about 20% of the total amount of furniture sold in Cracow. The production was strongly supported by local designers and artists (Cracow Workshops, the Municipal Industrial Museum carpentry workshop). However, industrial production of furniture in Cracow was rather modest from the late 19th century to the mid-20th century. That is clearly indicated by the amounts of company capital, the employment rates generally less than 100 people and the size of the plants. A chance for the development of that industry in Cracow appearing in the early 1920s was cancelled by the great economic crisis, and later by the Nazi occupation.

References

1. Ryszard Kotewicz, Z dziejów przemysłu Krakowa w latach 1918-1939, Kraków 1981 r. s. 12.
View in Google Scholar

2. J. Purchla, Matecznik Polski, Kraków 1992, s. 32.
View in Google Scholar

3. Bożena Maszkowska, Z dziejów polskiego meblarstwa okresu Oświecenia, Wrocaław 1956, s. 20.
View in Google Scholar

4. J. Gostwicka, Dawne meble polskie, Warszawa 1965, s. 66.
View in Google Scholar

5. Tamże, s. 67.
View in Google Scholar

6. J. Gostiwcka, Ze studiów nad krakowskim meblarstwem w XIX wieku, „Krzysztofory” R. 6, Kraków 1979, s. 57-64.
View in Google Scholar

7. Adam Grodnicki, Stolarze z Kalwarii Zebrzydowskiej, Bielsko-Biała 1985; Kalwaryjskie Zakłady Meblarskie, Spółdzielnia Pracy im. L. Waryńskiego 1935-1985, opr. Adam Grodnicki, Zbigniew Jurczak, Bielsko-Biała 1985.
View in Google Scholar

8. J. Gostwicka, Dawne meble..., s. 71.
View in Google Scholar

9. Archiwum Państowe w Krakowie (dalej APK), Akta Cechu Stolarzy, sygn. AD 1116, księga składek Cechu Stolarzy.
View in Google Scholar

10. Statystyka Miasta Krakowa, z. IV, Kraków 1894, s. 98.
View in Google Scholar

11. Statystyka Miasta Krakowa, z. IX, cz. 2, Kraków 1907, s. 97.
View in Google Scholar

12. A. Grodnicki, op. cit., s. 48.
View in Google Scholar

13. Statystyka Miasta Krakowa, z. IX, cz. 2, s. 194.
View in Google Scholar

14. Statystyka Miasta Krakowa, z. IX, cz. 1, Kraków 1905, s. 196-197.
View in Google Scholar

15. Kalendarz Krakowski Józefa Czecha na rok 1901, s. XVIII.
View in Google Scholar

16. Kalendarz Czecha na rok 1909, s. 87.
View in Google Scholar

17. Akta Kongregacji Kupieckiej, APK, AKK 10; A. Grodnicki, op. cit., s. 33.
View in Google Scholar

18. Kalendarz Czecha na rok 1899, s. XXIV.
View in Google Scholar

19. J. Purchla, Jak powstał nowoczesny Kraków, Kraków 1990, s. 29.
View in Google Scholar

20. APK, Akta Banku Związku Spółek Zarobkowych, oddział w Krakowie (bez sygnatury).
View in Google Scholar

21. APK, AUW 67, Kataster zakładów przemysłowych Galicji.
View in Google Scholar

22. Parowa Fabryka Posadzek i Wyrobów Stolarskich, Czasopismo Towarzystwa Technicznego Krakowskiego, r. IX, 1895, nr 13, s. 111-113.
View in Google Scholar

23. APK, Akta Banku Krajowego, filia w Krakowie (bez sygnatury).
View in Google Scholar

24. L. Lameński, Tadeusz Strjeński (1849-1943), architekt, konserwator i przemysłowiec krakowski. Biografia, Prace Humanistyczne, Towarzystwo Naukowe w Rzeszowie, seria I, zeszyt naukowy nr 30, Rzeszów 1991, s. 59-101; Jest to pierwsze opracowanie omawiające działalność przemysłową Stryjeńskiego.
View in Google Scholar

25. APK, Akta Banku Krajowego, filia w Krakowie.
View in Google Scholar

26. Akta Krakowskiej Kasy Oszczędności, APK, KKO 22.
View in Google Scholar

27. Parowa Fabryka..., Czasopismo Towarzystwa..., s. 113.
View in Google Scholar

28. Archiwum Zakładowe „Meblostylu”, odpis kontraktu kupna-sprzedaży z 24 VIII 1908 r. (akta bez sygnatur i paginacji).
View in Google Scholar

29. R. Kotewicz, op. cit., s. 154.
View in Google Scholar

30. Akta Rejestru Handlowego, APK, RH C I 205.
View in Google Scholar

31. Akta Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie, APK UWKr 249, pismo J. Steinberga do Małopolskiej Komisji Kwalifikacyjnej z prośbą o udzielenie kredytu obrotowego, 1921 r.
View in Google Scholar

32. Katalog Wystawy Architktury, Wnętrz w Otoczeniu Ogrodowym, Kraków 1912, s. 55.
View in Google Scholar

33. A. Grodnicki, op. cit., s. 33, 36.
View in Google Scholar

34. Kalendarz Czecha na rok 1909, s. 73.
View in Google Scholar

35. APK, AUW 67b, Kataster zakładów przemysłowych Galicji.
View in Google Scholar

36. J. Demel, Stosunki gospodarcze i społeczne Krakowa w latach 1853-1866, Biblioteka Krakowska nr 112, Wrocław 1958, s. 72.
View in Google Scholar

37. APK, KKO 22, Inwentarz Firmy „Muranyi33 spółka z o.o., sporządzony w dn. 30 XI 1924 r.
View in Google Scholar

38. Archiwum Zakładowe „Meblostylu”, projekt warsztatu stolarskiego Moritza Grünberga z 1909 r. (bez sygn.).
View in Google Scholar

39. Irena Huml, Warsztaty Krakowskie, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk 1973, s. 30.
View in Google Scholar

40. Wzory mebli zabytkowych i nowoczesnych, Kraków 1932, z. 13-14, meble według projektu Juliana Pietrzyka.
View in Google Scholar

41. M. J. Ziomek, Stolarstwo budowlane i meblowe w Krakowie, Kraków 1930, s. 30.
View in Google Scholar

42. Tamże, s. 11.
View in Google Scholar

43. APK, AUW 67a, Kataster zakładów przemysłowych.
View in Google Scholar

44. APK, RH 428; Archiwum Sądu Wojewódzkiego w Krakowie, księga RH, A I 138.
View in Google Scholar

45. A. Grodnicki, op. cit., s. 36.
View in Google Scholar

46. APK, Akta Banku Związku Spółek Zarobkowych, oddział w Krakowie, dotyczące firmy Sz. Łojka.
View in Google Scholar

47. Tamże, pismo oddziału krakowskiego do centrali Banku w Poznaniu, Wydziału Filialno-Rewizyjnego z 24 VI 1927 r.
View in Google Scholar

48. APK, AUW 67a.
View in Google Scholar

49. R. Kotewicz, op. cit., s. 156.
View in Google Scholar

50. APK, RH 350.
View in Google Scholar

51. APK, AUW 67a, Kataster zakładów przemysłowych Galicji.
View in Google Scholar

52. Tamże.
View in Google Scholar

53. Akta Izby Przemysłowej-Handlowej w Krakowie, APK, IPHKr I 197.
View in Google Scholar

54. APK, Akta Banku Związku Spółek Zarobkowych w Krakowie, oddział w Krakowie (bez sygn.).
View in Google Scholar

55. B. Kortus, Kraków jako ośrodek przemysłowy. Rozwój i struktura wielkiego przemysłu wielkiego miasta, w: Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prace Geograficzne, z. 19, Kraków 1968, s. 24.
View in Google Scholar

56. R. Kotewicz, op. cit., s. 23-24.
View in Google Scholar

57. APK, RH 5.
View in Google Scholar

58. APK, Archiwum Budownictwa Miejskiego, akta realności przy ul. Kolejowej 12.
View in Google Scholar

59. APK, RH 388, wniosek F. Radwańskiego i A. Urbana o zarejestrowanie spółki, luty 1933 r.
View in Google Scholar

60. APK, RH 388, protokoły Walnego Zgromadzenia Wspólników firmy „Stefan Iglicki i spółka” z lat 1935-1946.
View in Google Scholar

61. APK, KKO 22, pismo Fabryki Wyrobów Stolarskich do Dyrekcji Miejskiej Kasy Oszczędności z 12 IX 1929 r.
View in Google Scholar

62. APK, IPHKr I 145.
View in Google Scholar

63. APK, RH 350, protokół Walnego Zgromadzenia Wspólników firmy „Roman Muranyi” z 28 IV. 1940 r.
View in Google Scholar

64. APK, Akta Banku Związku Spółek...
View in Google Scholar

65. APK, UWKr 251, ewidencja zakładów przemysłowych według stanu z 1938 r.
View in Google Scholar

66. APK, IPHKr I 154.
View in Google Scholar

67. APK, RH 65.
View in Google Scholar

68. APK, IPHKr I 154.
View in Google Scholar

69. APK, RH 20.
View in Google Scholar

70. Tamże oraz Akta Banku Związku spółek...
View in Google Scholar

71. A. Grodnicki, op. cit., s. 36.
View in Google Scholar

72. APK, IPHKr I 164.
View in Google Scholar

73. APK, RH 430.
View in Google Scholar

74. APK, IPHKr I 134.
View in Google Scholar

75. Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu, Warszawa 1934, poz. 8285; 1938, poz. 12 431; APK, IPHKr I 136.
View in Google Scholar

76. APK, RH 464.
View in Google Scholar

77. APK, UWKr 250, wykazy odnoszące się do „lojalności osób zatrudnionych w zakładach przemysłowych”, 1927 r., poz. 19.
View in Google Scholar

78. APK, UWKr 250/4, wykazy jak wyżej, poz. 35.
View in Google Scholar

79. Opracowanie zespołu prof. Marii Wirskiej-Parachoniak dla Państwowej Służby Ochrony Zabytków, maszynopis w posiadanie PSOZ w Krakowie.
View in Google Scholar

80. APK, IPHKr I 123. Biura tej fabryki mieściły się w Krakowie przy ul. św. Gertrudy 10 (przed I wojną św.) i na ul. Karmelickiej 45 (w okresie międzywojennym).
View in Google Scholar

81. APK, IPHKr I 164.
View in Google Scholar

82. APK, IPHKr I 145.
View in Google Scholar

83. M. J. Ziomek, op. cit., s. 26-27.
View in Google Scholar

84. Tamże, s. 15.
View in Google Scholar

85. A. Grodnicki, op. cit., s. 57.
View in Google Scholar

86. M. J. Ziomek, op. cit., s. 14.
View in Google Scholar

87. APK, RH 350, protokół Walnego Zgromadzenia Wspólników firmy „Roman Muranyi” z 4 VIII 1945 r.
View in Google Scholar

88. APK, RH 430.
View in Google Scholar

89. Opracowanie zespołu prof. M. Wirskiej-Paracho- niak.
View in Google Scholar

90. Archiwum Zakładowe „Meblostylu”, pismo Krakowskich Zakładów Drzewnych Przemysłu Terenowego do Rady Narodowej, Wydziału Finansowego, 1965 r. (bez pag.).
View in Google Scholar

91. APK, RH 428.
View in Google Scholar

92. APK, IPHKr I 154.
View in Google Scholar

93. APK, RH 388.
View in Google Scholar

94. Opracowanie zespołu prof. M. Wirskiej-Paracho- niak.
View in Google Scholar

95. Anna Paciorek, Realizacja ustawy z dnia 3 I 1946 r. o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej na terenie Krakowa w latach 1946-1948, Studia historyczne, R. XXXIV, 1991, nr 2, s. 288-289.
View in Google Scholar

96. Krakowski Dziennik Wojewódzki, 1946 r., nr 21, poz. 109.
View in Google Scholar

97. Krakowski Dziennik Wojewódzki, 1946 r., nr 24, poz. 122
View in Google Scholar

98. APK, RH 350.
View in Google Scholar

99. Archiwum Zakładowe „Meblostylu”, protokół zdawczo- odbiorczy z 18 V 1949 r. (bez sygn.).
View in Google Scholar

100. APK, RH 428.
View in Google Scholar

101. APK, RH 20.
View in Google Scholar

102. APK, RH 388.
View in Google Scholar

103. APK, Akta Zarządu Przymusowego, firma „Babicz i spółka”, (akta w opracowaniu).
View in Google Scholar

104. Tamże.
View in Google Scholar

105. W 1991 r. wyburzono dawne budynki fabryczne przy ul. Fabrycznej 4, na miejscu zajmowanym niegdyś przez firmę Burzyńskiego powstają spółdzielecze bloki mieszkalne.
View in Google Scholar

Downloads

Published

2026-01-13

Issue

Section

Articles

How to Cite

Fabryczna produkcja mebli w Krakowie od końca XIX do połowy XX wieku. (2026). Krzysztofory: Scientific Bulletin of the Historical Museum of the City of Kraków, 18, 111-124. https://doi.org/10.32030/KRZY.1991.08

Most read articles by the same author(s)

<< < 1 2