Rola polityczna Zawiszy z Kurozwęk

Authors

  • Ewa Gaczoł

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.1992.03

Abstract

POLITICAL ROLE OF ZAWISZA OF KUROZWĘKI

This work is an attempt to show political career of one of Małopolska noblemen, who was elevated to the highest rank during the reign of Louis d’Anjou, King of Hungary. The twelve years of the rule of this king of d’Anjou dynasty in Poland have not been often described in historical studies, since that period did not distinguish itself in our history. For that monarch, the most important issue was to ensure succession of the throne to his daughters, and all activities of this king were aimed at the fulfillment of this goal. Cracow noblemen helped Louis to achieve this, which had significant impact on the history of Poland. Zawisza of Kurozwęki was among the most active in that field. He was from the Poraj Różyc family, son of Dobiesław, the castellan of Cracow. During the reign of Casimir the Great he achieved the dignity of Cracow archdeacon; he also participated in developing the statutes of the royal salines. The death of the last king of the Piast dynasty divided recently united Poland into two parties. The Wielkopolska noblemen and part of the clergy were agianst Louis and supported Kazimierz’s grandson Kaźko, Prince of Słupsk, as pretender to the Polish throne. Małopolska nobles supported d’Anjou dynasty. One of the results of this conflict is an account by Janko of Czarnków, Gniezno archdeacon, vice-chancellor and author of a chronicle, in which Zawisza is said to plot against him to deprive him of his office. For a long time this chronicle was the only source referring to this matter, and Zawisza was shown as an unscrupulous man, who did not hesitate to accuse the innocent to achieve the position he wanted. However, a sentence against Czarnkowski found Jan Dąbrowski by in Hungary, cast some light at that event and caused a more critical view on what the archdeacon said. As vice-chancellor, Zawisza accompanied the regent Elisabeth, daughter of King Władysław the Short, entrusted with the mission to carry into effect the succession for d’Anjou. After Janusz Suchywilk achieved the office of archbischop, Zawisza was appointed chancellor. In September 1374 a compromise between the king and the Polish noblemen was achieved in Koszyce. Zawisza is attributed the charter which was issued at that meetings in which the Budzin treaty was abolished, and the kings’ daughters were appointed successors of the throne for some concessions on behalf of Polish nobles the king accepted. In 1376 Kurozwęcki took part in a campaign against Władysław Biały, and successfully negotiated the peace with this prince. The death of Princess Catherine designated for the Polish trone, brought up the matter of succession once again. In the convention in Koszyce in 1379, opposing Wielkopolska noblemen refused to pay homage to another daughter of the king. They were forced to surrender, however, when the city gates were closed, a solution suggested by Zawisza. In 1380 Kurozwęcki became Cracow bishop. Shortly after the death of Elisabeth in March 1381, Louis, at the meeting in Buda, appointed governors to rule the country as his proxies. Zawisza Kurozwęcki was at the head of them. They succeded in establishing an agreement with the clergy in the autumn of 1381. Kurozwęcki died on 12 February, 1382. He was buried with great pomp in the Cracow Cathedral. After his death Loouis did not appoint any other person to the office of the king’s proxy.

References

1. Oskar Halecki, O genezie i znaczeniu rządów andegaweńskich w Polsce Kwartalnik Historyczny (dalej KH), R. 35, 1921, s. 67.
View in Google Scholar

2. Jan Dąbrowski, Elżbieta Łokietkówna3 Rozprawy Wydziału Historyczno-Filozoficznego Akademii Umiejętności (dalej Rozpr. AU), t. LVII, 1914, s. 428.
View in Google Scholar

3. Janko z Czarnkowa, Chronicon Polonorum3 Monumenta Poloniae Historica (dalej MPH), Lwów 1872, t. II, s. 619—756; J. Żerbiłło, Kronika Janka z Czarnkowa archidiakona gnieźnieńskiego, podkanclerzego Królestwa Polskiego 1370-1384, Warszawa 1905.
View in Google Scholar

4. Jan Dąbrowski, Elżbieta Łokietkówna..., s. 384-385.
View in Google Scholar

5. Katalog biskupów krakowskich, MPH t. III, Lwów 1878; Katalogi biskupów krakowskich. Pomniki dziejowe Polski, ser. II, t. X, cz. II, wyd. Józef Szymański, Warszawa 1974.
View in Google Scholar

6. Jan Długosz, Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae, Liber decimus, Varsovie 1876; Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, Księga dziesiąta, Warszawa 1981; Catalogus episcoporum cracoviensium, Opera Omnia, Kraków 1887, t. I, s. 379-437; Liber beneficiorum dioecesis cracoviensis, Kraków 1863, t. I.
View in Google Scholar

7. Annalista Thorunensis, Scriptores Rerum Prussicarum, Lipsk 1886, t. II, 57-316.
View in Google Scholar

8. Codex diplomaticus Hungariae ecclesiasticus ac civilis, t. IX, vol. VII, wyd. G. Fejer, Buda 1842; Kodeks dyplomatyczny katedry krakowskiej św. Wacława (dalej KDKK), t. I-II, wyd. Franciszek Piekosiński, Kraków 1874—1883; Kodeks dyplomatyczny Małopolski (dalej KMp), t. I, Kraków 1876, t. III, Kraków 1887, wyd. F. Piekosiński; Kodeks dyplomatyczny miasta Krakowa (dalej KDmK), t. II-IV, wyd. F. Piekosiński, Kraków 1882; Kodeks dyplomatyczny Polski (dalej KPol), t. II, cz. II, wyd. Leon Rzyszczew- ski i Antoni Muczkowski, Warszawa 1852; Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski (dalej KWp), t. III, wyd. I. Zakrzewski, Poznań 1879.
View in Google Scholar

9. Zbiór dokumentów katedry i diecezji krakowskiej, Materiały do dziejów kościoła w Polsce (dalej Zb. dok. kat.), t. I, cz. I, wyd. Stanisław Kuraś, Lublin 1965; Zbiór dokumentów małopolskich (dalej Zb. dok. mp.), cz. I, wyd. S. Kuraś, Kraków-Wrocław 1962, cz. IV, wyd. Irena Sułkowska-Kuraś i S. Kuraś, Kraków-Wrocław 1969.
View in Google Scholar

Początki kariery Zawiszy z Kurozwęk.
View in Google Scholar

1. Zdzisław Kaczmarczyk, Polska czasów Kazimierza Wielkiego, Kraków 1964, s. 183.
View in Google Scholar

2. Janko, MPH II, s. 649, 674.
View in Google Scholar

3. Żerbiłło, Kronika, op. cit., s. 104.
View in Google Scholar

4. Bartosz Paprocki w: Herby rycerstwa polskiego, wyd. K.J. Turowski, Kraków 1858, s. 455, podaje za Klejnotami Długoszowymi: „...herb Róża przeniesiony tu z Czech, jak o tem masz u wszystkich historyków, przez męża sławnego, rzeczonego Poraj, od którego klejnot ten i familia ta niesie nazwisko”. Jednakże Kosmas, wśród zamordowanych przez Werszowców braci św. Wojciecha, umieszcza również Poreja. Władysław Semkowicz (w pracy Ród Pałuków, Rozpr. AU, t. XLIX, 1907) wysuwa bardzo prawdopodobną hipotezę, iż rodem spokrewnionym ze św. Wojciechem są nie Poraje lecz Pałuki. Przypuszcza też, że kiedy na przełomie XIV i XV w. ród Pałuków wszedł do Toporczyków, połączono na podstawie podobieństwa imion Poraj-Porej, tradycję pochodzenia z rodu św. Wojciecha z Róźycami. O sprawie czeskiego pochodzenia pisze także Antoni Małecki, Studia heraldyczne, Lwów 1890, t. I, s. 124, t. II, s. 264.
View in Google Scholar

5. Stanisław Kozierowski, Ród Porajów-Różyców, Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie, Lwów, t. IX, r. 1928/9, s. 154.
View in Google Scholar

6. Adam Boniecki, Herbarz polski, t. XIII, Warszawa 1909.
View in Google Scholar

7. Stanisław Gawęda, Możnowładztwo małopolskie w XIV i I połowie XV w. Studium z dziejów rozwoju wielkiej własności ziemskiej, Zeszyty Naukowe U.J., CXLI, Prace Historyczne z. 18, Kraków 1966, s. 80.
View in Google Scholar

8. Franciszek Kronenberg, Rola polityczna panów z Kurozwęk w XIV w., Miesięcznik Heraldyczny, R. 17: 1938, nr 10-12, R. 18: 1939, nr 2-5, 7-8.
View in Google Scholar

9. Włodzimierz Dworzaczek, Genealogia, Warszawa 1959, tab. 99.
View in Google Scholar

10. F. Kronenberg, Rola polityczna... op. cit.
View in Google Scholar

11. W. Dworzaczek, Genealogia... op. cit.
View in Google Scholar

12. Władysław Abraham, Sprawozdanie z poszukiwań w archiwach i bibliotekach rzymskich w latach 1896/7 i 1897/8, Kraków 1899, s. 65.
View in Google Scholar

13. Tamże, s. 67; Analecta Vaticana 1202-1366, Monumenta Poloniae Vaticana (dalej MPV), t. III, wyd. Jan Ptaśnik, Kraków 1914, nr 354; Bullarium Poloniae, t. II, 1342-1378, wyd. I. Sułkowska-Kuraś i S. Kuraś, Rzym 1985, nr 595.
View in Google Scholar

14. Acta camerae apostolicae 1344-1374, MPV, t. II, wyd. J. Ptaśnik, Kraków 1913, s. 388, 421.
View in Google Scholar

15. KDKK, cz. I, nr 234.
View in Google Scholar

16. Tamże, nr 222 i 226.
View in Google Scholar

17. Tamże, nr 239; Bullarium..., nr 1478.
View in Google Scholar

18. Kościół w Polsce, Kraków 1966, t. I, s. 228-229.
View in Google Scholar

19. Z. Kaczmarczyk, Monarchia Kazimierza Wielkiego, Poznań 1947, t. II, s. 73-74.
View in Google Scholar

20. Być może podjął on studia na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XIV w, kiedy to na dłuższy czas znika nam z oczu.
View in Google Scholar

21. I. Sułkowska-Kurasiowa, Dokumenty królewskie i ich funkcja w państwie polskim za Andegawenów i pierwszych Jagiellonów 1370-1444, Warszawa 1977, s. 145-146.
View in Google Scholar

22. Antoni Karbowiak, Dzieje wychowania i szkół w Polsce w wiekach średnich, Petersburg 1898, t. I, 268; Krzysztof Ożóg, Kultura umysłowa w Krakowie w XIV w. Środowisko duchowieństwa świeckiego, P.A.N. — Oddział w Krakowie, Prace Komisji Historycznej nr 49, Wrocław 1987, s. 25.
View in Google Scholar

23. Karbowiak, Dzieje wychowania... op. cit., s. 244.
View in Google Scholar

24. Janko, MPH II, s. 702.
View in Google Scholar

25. J. Dąbrowski, recenzja, KH XLIV, 1930, s. 359.
View in Google Scholar

26. Stanisław Krzyżanowski, Poselstwo Kazimierza Wielkiego do Awinionu i pierwsze uniwersyteckie przywileje, Rocznik Krakowski, 1900, t. IV, s. 8, 12-13.
View in Google Scholar

27. Józef Umiński, Andrzej, biskup zwierzyński 1348-56, Księga pamiątkowa ku czci Leona Pinińskiego, Lwów 1936, t. II, s. 319-343.
View in Google Scholar

28. J. Dąbrowski, recenzja, s. 360.
View in Google Scholar

29. Zofia Kozłowska-Budkowa, Z ostatnich lat Kazimierza Wielkiego, Małopolskie Studia Historyczne, R. 6, 1936, z. 3/4, s. 11-12; Stanisław Szczur, (Dyplomaci Kazimierza Wielkiego w Awinionie, Nasza Przeszłość, 1986, t. 66, s. 88-90) — nie zgadza się z tym poglądem, uważając, iż fałszerstwa dokonano prawdopodobnie w kraju, a pozbawienie Jana z Buska urzędu podkanclerskiego miało charakter polityczny.
View in Google Scholar

30. „...przyjaciele i krewni utorowali drogę do kancelarii Jankowi”, J. Dąbrowski, recenzja, s. 360.
View in Google Scholar

31. Stanisław Kętrzyński, Do genezy kancelarstwa koronnego, KH XLII, 1928, s. 750.
View in Google Scholar

32. Antoni Zygmunt Helcel, Starodawne prawa polskiego pomniki, Warszawa 1856, t. I, s. 224: Janko frater Schimkonis, Vicecancellarius.
View in Google Scholar

33. Mieczysław Niwiński, Stosunki rodzinne Bodzanty biskupa krakowskiego, Miesięcznik Heraldyczny, 1936, t. XV nr 2-4, s.55.
View in Google Scholar

34. J. Dąbrowski, F. Kronenberg, Polski Słownik Biograficzny, Wrocław 1971, t. XVI/2, z. 69.
View in Google Scholar

35. W. Abraham, Sprawozdanie z poszukiwań... op, cit., s. 72.
View in Google Scholar

36. KWp, t III, nr 1579.
View in Google Scholar

37. KDKK, t. II, nr 265.
View in Google Scholar

38. W. Abraham, Sprawozdanie z poszukiwań... op. cit., s. 72.
View in Google Scholar

39. A.Z. Helcel, Starodawne prawa... op. cit., t. I, s. 217-224.
View in Google Scholar

40. Józef Krzyżanowski, Statuty Kazimierza Wielkiego dla krakowskich żup solnych, Rocznik Krakowski, 1934, t. XXV, s. 96-128.
View in Google Scholar

41. O. Halecki, O genezie i znaczeniu... op. cit., s. 50,
View in Google Scholar

42. Zb. dok. mp., cz. I, nr 130.
View in Google Scholar

43. Archiwum książąt Lubartowiczów-Sanguszków w Sławu- cie 1284-1506, Lwów 1888, t. II, nr 40.
View in Google Scholar

44. KDKK, t. II, nr 270.
View in Google Scholar

45. Tamże, nr 271.
View in Google Scholar

46. Najstarsze księgi i rachunki miasta Krakowa 1300-1400, wyd. F. Piekosiński i J. Szujski, Kraków 1878, s. 28.
View in Google Scholar

Droga do podkanclerstwa.
View in Google Scholar

1. Roman Grodecki, Zgon Kazimierza Wielkiego (1370), w: Mediaevalia, Warszawa 1960, s. 151-157. Upadek z konia przelotnym i krótkotrwałym niedomaganiem. Potem, sądząc z opisu przebiegu choroby w kronice Janka z Czarnkowa, wystąpiło prawdopodobnie zapalenie płuc z powikłaniami co stało się przyczyną zgonu.
View in Google Scholar

2. Janko, MPH II, s. 631-636.
View in Google Scholar

3. Tamże, s. 636.
View in Google Scholar

4. Codex diplomaticus Hungariae... op. cit., t. IX, vol. IV, s. 240-241.
View in Google Scholar

5. Janko, MPH II, s. 634.
View in Google Scholar

6. Długosz, Roczniki, ks. IX, s. 436-437.
View in Google Scholar

7. Janko, MPH II, s. 635.
View in Google Scholar

8. Tamże, s. 636: „per fideles suos”
View in Google Scholar

9. KDKK, t. II, nr 271.
View in Google Scholar

10. KMP, t. III, nr 844.
View in Google Scholar

11. „...dominus Zawyssa archidiaconus Cracoviensis, vicecancellarius regine.”
View in Google Scholar

12. Janko, MPH II, s. 702-706.
View in Google Scholar

13. Długosz, Roczniki, ks. IX, s. 437: „...prałaci i kanonicy obecni przy sporządzaniu testamentu”.
View in Google Scholar

14. Janko, MPH II, s. 639-642.
View in Google Scholar

15. Tamże, Janko nie mówi wyraźnie o kogo mu chodzi, raz wspomina o zawistnych, drugim razem o magnatach, niby pierwszych w radzie zmarłego króla, dodając, że sprzyjali oni stronnictwu węgierskiemu. Możemy więc z tego wnosić, że byli to panowie krakowscy.
View in Google Scholar

16. Żerbiłło, Kronika... op. cit., s. 20.
View in Google Scholar

17. Janko, MPH II, s. 642.
View in Google Scholar

18. Marcin Dragan, Testament Kazimierza Wielkiego, Sprawozdania dyrekcji c.k. Gimnazjum V we Lwowie za rok szkolny 1911, Lwów 1911, s. 9; Z. Kaczmarczyk, Polska czasów... op. cit., s. 101.
View in Google Scholar

19. M. Dragan, Testament, op. cit., s. 7.
View in Google Scholar

20. Józef Mitkowski, Pomorze Zachodnie w stosunku do Polski, Poznań 1946, s. 109.
View in Google Scholar

21. Janko, MPH II, s. 679.
View in Google Scholar

22. Długosz (Roczniki, ks. X) uważa, iż panowie odrzucili i unieważnili zapisy dla Kaźka ponieważ było wiadomo, że Kazimierz dokonał ich z poważną szkodą Królestwa Polskiego, powodując jego rozerwanie i podzielenie (s. 17) i dalej, ponieważ nie wydawały się one rzeczą bezpieczną ze względu na możliwość zagarnięcia Królestwa przez księcia słupskiego wspieranego przez Karola IV (s. 19).
View in Google Scholar

23. J. Dąbrowski, Polityka andegaweńska Kazimierza Wielkiego, KH XXXVI 1922, s. 27.
View in Google Scholar

24. Oswald Balzer, O następstwie tronu w Polsce, Rozpr. AU, t. XXXVI, 1897, s. 289-431.
View in Google Scholar

25. Janko, MPH II, s. 644.
View in Google Scholar

27. J. Dąbrowski, Ostatnie lata Ludwika Wielkiego Kraków 1918, s. 179, przyp. 1.
View in Google Scholar

28. Janko, MPH II, s. 646-648. ...
View in Google Scholar

29. J. Dąbrowski, Ostatnie lata, op. cit., s. 184, przy dokument znajdujący się w Węgierskim Archiwum, z którego wynika, że Ludwik przebywał w Krakowie jesz- 29.11.1370 r.
View in Google Scholar

30. KWp, t. III, nr 1643.
View in Google Scholar

31. Janko, MPH II, S. 644, 649.
View in Google Scholar

32. Tamże, s. 644.
View in Google Scholar

33. Santok zagarnęli panowie von Ost, Włodzimierz zdobyli Litwini, Płock, bez porozumienia z Ludwikiem, zajął Ziemo-
View in Google Scholar

wit starszy.
View in Google Scholar

34. Kaźko otrzymał ziemię dobrzyńską z Bydgoszczą, Wiela- rowem i Wałczem, zaś Opolczyk kompleks dóbr w pobliżu dziedzicznego Opola z grodami Wieluniem, Bolesławcem, Brzeźnicą, Krzepicami, Olsztynem i Bobolicami.
View in Google Scholar

35. J. Dąbrowski, Dawne dziejopisarstwo polskie do roku 1480, Wrocław 1964, s. 148.
View in Google Scholar

36. J. Dąbrowski (Elżbieta Łokietkówna, s. 384-385) przytacza ten dokument odnaleziony przez historyków węgierskich w archiwum rodziny Teleky’ch w Gyömrö.
View in Google Scholar

37. Janko, MPH II, s. 702-706.
View in Google Scholar

38. J. Dąbrowski, Dawne dziejopisarstwo... op. cit., s. 159.
View in Google Scholar

39. Tamże, s. 150.
View in Google Scholar

40. Janko, MPH II, s. 704.
View in Google Scholar

41. Z pewnością nie należał do sojuszników dynastii andegaweńskiej Przecław z Gołuchowa usunięty przez Elżbietę ze starostwa wielkopolskiego.
View in Google Scholar

42. Janko, MPH II, s. 645-646.
View in Google Scholar

43. Jerzy Łojko, Przyczynki do życiorysu Janka z Czarnkowa, Roczniki Historyczne, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Wydział Historii i Nauk Społecznych, R. 46, 1980, s. 137, przychyla się ku tej kandydaturze pisząc: „Nie pomyślano o Siemowicie, księciu mazowieckim, który zaraz po śmierci Kazimierza Wielkiego zajął zamki w Płocku, Rawie, Wyszogrodzie, Gostyninie, Sochaczewie i nie złożył hołdu lennego Ludwikowi Andegaweńskiemu.” Jest to wszakże tylko niezweryfikowane przypuszczenie autora.
View in Google Scholar

45. Heinrich Zeissberg, Dziejopisarstwo polskie wieków średnich, Warszawa 1877, t. I, s. 214.
View in Google Scholar

Wokół sprawy sukcesji — przywilej koszycki.
View in Google Scholar

1. KMp, t. III, nr 844.
View in Google Scholar

2. Kmp, t. I, nr 310.
View in Google Scholar

3. KDKK, t. II, nr 279.
View in Google Scholar

4. KWp, t. III, nr 1661.
View in Google Scholar

5. Tamże.
View in Google Scholar

6. J. Dąbrowski, Elżbieta Łokietkówna..., op. cit., s. 400, przypis 2.
View in Google Scholar

7. KWp, t. III, nr 1665.
View in Google Scholar

8. Tamże, nr 1666.
View in Google Scholar

9. Tamże, nr 1667.
View in Google Scholar

10. Tamże, nr 1669.
View in Google Scholar

11. Janko (MPH II, s. 704—705) oskarża Mikołaja o wszystkie kłamstwa, które doprowadziły do jego upadku, a wyniosły Zawiszę.
View in Google Scholar

12. KWp, t. III, nr 1669.
View in Google Scholar

13. KDmK, t. I, nr 41.
View in Google Scholar

14. KDmK, t. II-IV, nr 387.
View in Google Scholar

15. KWp, t. III, nr 1328; KDKK, t. I, nr 201.
View in Google Scholar

16. Zastanawiającym jest fakt krótkotrwałej działalności tego sądu. Karol Potkański w swej pracy; Jeszcze sprawa restytucji (Rozpr. AU, t. XLII, 1902, s. 51), wysuwa przypuszczenie, że jeszcze przed zakończeniem wszystkich spraw cofnięto mandat. Być może doradził to królowej Otto z Pilczy, a ogólny stan Wielkopolski, szerząca się zaraza, ciągłe zamieszki i niepokoje wewnętrzne nie sprzyjające jego istnieniu zdają się potwierdzać ten pogląd. Nadto, jeśli Wielkopolanie nadal nie zgadzali się na zmianę układów sukcesyjnych, Andegaweno- wie mogli nie widzieć powodu do robienia prezentów swym przeciwnikom.
View in Google Scholar

J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 336.
View in Google Scholar

18. KDKK, t. II, nr 271.
View in Google Scholar

19. J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 336.
View in Google Scholar

20. Zb. dok. mp., cz. IV, nr 1017, 1019; KMp, t. I, nr 314, 315.
View in Google Scholar

21. KMp, t. III, nr 854.
View in Google Scholar

22. Tamże, nr 855.
View in Google Scholar

23. Janko, MPH II, s. 654-656.
View in Google Scholar

24. Jego władzy podlegały zajęte grody.
View in Google Scholar

25. Janko, MPH II, s. 655, 656.
View in Google Scholar

26. Tamże, s. 652-654.
View in Google Scholar

27. KWp, t. III, nr 1689.
View in Google Scholar

28. K. Potkański, Daty zjazdów koszyckich (1373, 1374 i 1379), Rozpr. AU, t. XXXIX, 1900, s. 253.
View in Google Scholar

29. J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 344.
View in Google Scholar

30. KWp, t. III, nr 1690.
View in Google Scholar

31. Janko, MPH II, s. 711: „Post mortem itaque filiae primogenitae domini Lodovici regis, iterum dominus rex, convocatione in Cosszicze facta et habita, petiit a proceribus regni Poloniae filiae suae secundo natae homagium praestari ipsamque in reginam Poloniae assumi”.
View in Google Scholar

32. K. Potkański, Daty zjazdów... op. cit., s. 260, przyp. 1.
View in Google Scholar

33. Janko, MPH II, s. 655, 656.
View in Google Scholar

34. J. Dąbrowski, Elżbieta Łokietkówna... op. cit., s. 412; Codex diplomaticus Hungariae..., t. IX, vol. VII, s. 583.
View in Google Scholar

35. Z 13.12.1373 r. pochodzi dokument stwierdzający nabycie przez Zawiszę części Krzeszowic od Dymitra z Łady. Dokument został wystawiony w Krakowie, ale Kurozwęckiego reprezentuje brat Krzesław, nie można więc stwierdzić czy archidiakon przebywał już w kraju. (KDKK, t. II, nr 287).
View in Google Scholar

36. Być może przedstawiciele miast zostali zaproszeni do Koszyc przez Elżbietę podczas jej podróży po Wielkopolsce.
View in Google Scholar

37. Długosz, (Roczniki, ks. X, s. 35) podaje z błędną datą.
View in Google Scholar

38. Janko, MPH II, s. 653-654.
View in Google Scholar

39. Zb. dok. mp., cz. IV, nr 1021.
View in Google Scholar

40. Tamże, cz. I, nr 146.
View in Google Scholar

41. KMp, t. III, nr 866.
View in Google Scholar

42. KPol. t. II, cz. II, nr 526.
View in Google Scholar

43. Zb. dok. mp., cz. I, nr 146.
View in Google Scholar

44. Janko, MPH II, s. 710.
View in Google Scholar

45. KMp, t. III, nr 866.
View in Google Scholar

46. Zb. dok. mp., cz. I, nr 148.
View in Google Scholar

47. KMp, t. III, nr 867.
View in Google Scholar

48. J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 334.
View in Google Scholar

49. KWp, t. III, nr 1707, 1708.
View in Google Scholar

50. KMp, t. III, nr 868.
View in Google Scholar

51. J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 342, przyp. 3.
View in Google Scholar

52. Tamże, s. 346, przyp. 1.
View in Google Scholar

53. KWp, t. III, nr 1709.
View in Google Scholar

54. Józef Szujski, Ludwik Węgierski i bezkrólewie po jego śmierci, Opowiadanie historyczne, Opowiadania i roztrząsania, t. III, w: Dzieła, seria II, t. VII, Kraków 1888, s. 229; J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 349; S. Gawęda, Możnowładztwo małopolskie... op. cit., s. 79.
View in Google Scholar

55. Adrian Diveky, Pochodzenie węgierskiej Złotej Bulli i jej wpływ na prawo polskie, w: Studia historyczne ku czci Stanisława Kutrzeby, Kraków 1938, t. I, s. 149; Karl Koranyi. Złota Bulla Andrzeja II a przywilej koszycki z 1374, Sprawozdania Towarzystwa Naukowego we Lwowie, R. 11, 1931, s. 61-63; J. Szujski, Ludwik Węgierski... op. cit., s. 229; J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 351.
View in Google Scholar

56. Paweł Skwarczyński, Z badań nad przywilejami ziemskimi budzińskim i koszyckim, Lublin 1936, s. 52.
View in Google Scholar

57. Tamże, s. 43. Poza tym przywilej koszycki nie zawierał prawa wypowiadania posłuszeństwa królowi, zasady nietykalności osobistej oraz pełnego immunitetu sądowego, a więc postanowień, które występują w ustawach węgierskich.
View in Google Scholar

58. I. Sułkowska-Kurasiowa, Dokumenty królewskie... op. cit., s. 16; P. Skwarczyński, Z badań nad przywilejami... op. cit., s. 56, 58; J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 349, przyp. 2.
View in Google Scholar

Wikariusz Królestwa.
View in Google Scholar

1. J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 373.
View in Google Scholar

2. KMp, t. I, nr 322.
View in Google Scholar

3. Tamże, nr 328.
View in Google Scholar

4. KPol, t. II, cz. II, nr 528; KMp, t. III, nr 876.
View in Google Scholar

5. KMp, t. III, nr 877.
View in Google Scholar

6. Janko, MPH II, s. 656.
View in Google Scholar

7. J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 374.
View in Google Scholar

8. KMp, t. I, nr 334.
View in Google Scholar

9. KDKK, t. III, nr 291.
View in Google Scholar

10. Tamże, nr 292-293.
View in Google Scholar

11. Janko, MPH II, s. 656-661.
View in Google Scholar

12. J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 375-376.
View in Google Scholar

13. Annalista Thorunensis, s. 101-103.
View in Google Scholar

14. Janko z Czarnkowa nie wspomina ani jednym słowem o udziale w wyprawie przeciw Władysławowi Białemu kanclerza Zawiszy z Kurozwęk, ani o prowadzonych przezeń rokowaniach, które doprowadziły do pomyślnego zakończenia bratobójczych walk. Nie jest to zresztą jedyny wypadek kiedy gnieźnieński archidiakon przemilcza zasługi Dobiesławowica. Pisząc o Zawiszy, jako o biskupie krakowskim Janko również nie podaje żadnego pozytywnego przykładu jego działalności, opisując tylko i wyłącznie złe strony, wszeteczne życie i zbrodnicze uczynki Kurozwęckiego.
View in Google Scholar

15. KDKK, t. II, nr 295.
View in Google Scholar

16. Janko, MPH II, s. 674-675.
View in Google Scholar

17. Janko (tamże, s. 649) opisując podróż Ludwika do Wielkopolski wspomina: „Hoc vero fiebat, quod Ungari sui per villas eundem sequentes, frangebant domos habitantium et res eorum violenter rapientes secum asportarunt, nulli autem paupe- ri, ad regem praedictum iniuriam passo, Ungaris prohibentibus aditus patebat”.
View in Google Scholar

18. Tamże, s. 675-677.
View in Google Scholar

19. J. Dąbrowski, Elżbieta Łokietkówna... op. cit., s. 419.
View in Google Scholar

20. Diplomata monasterii Clarae Tumbae prope Cracoviam (Zbiór dyplomów klasztoru mogilskiego przy Krakowie, dalej KMog) Kraków 1865, nr 90.
View in Google Scholar

21. Zb. dok. mp., cz. I, nr 150; KDKK, t. II, nr 296.
View in Google Scholar

22. Janko, MPH II, s. 677-678.
View in Google Scholar

23. Tamże.
View in Google Scholar

24. KDKK, t. II, nr 297; KMog, nr 2; KDKK, t. II, nr 299.
View in Google Scholar

25. KDKK, t. II, nr 297.
View in Google Scholar

26. KMog, nr 2.
View in Google Scholar

27. Janko, MPH II, s. 678.
View in Google Scholar

28. KMp, t. III, nr 893.
View in Google Scholar

29. Janko, MPH II, s. 681.
View in Google Scholar

30. Tamże.
View in Google Scholar

31. KMp, t. I, nr 339.
View in Google Scholar

32. Tamże, nr 341; Zbiór dokumentów zakonu oo. paulinów w Polsce, wyd. Jan Fijałek, Kraków 1938, nr 11.
View in Google Scholar

33. KMp, t. I, nr 343.
View in Google Scholar

34. Ernest T. Breiter, Bartosz z Wissemburga, Przegląd Powszechny, Kraków 1889, t. XXIII, R. 6, z. 9, s. 664.
View in Google Scholar

35. J. Dąbrowski (Ostatnie lata..., s. 257-269) przytacza szereg faktów z działalności Bartosza w czasie panowania Ludwika, jak i bezkrólewia, które potwierdzają tę tezę.
View in Google Scholar

36. Na zjazd ten, na którym został zawarty układ między Ludwikiem i Leopoldem o małżeństwie Jadwigi z Wilhelmem, przywiózł Ziemowita starszego Opolczyk. Dąbrowski (tamże, s. 261) przypuszcza, iż za wiedzą Ludwika Węgierskiego książę Władysław zaprzyjaźnił się z Ziemowitem, aby neutralizować na dworze mazowieckim wrogie Andega- wenom dążności.
View in Google Scholar

37. F. Kronenberg, Rola polityczna... op. cit., s. 57.
View in Google Scholar

38. KDKK, t. II, nr 310.
View in Google Scholar

39. K. Potkański, Daty zjazdów... op. cit., s. 264.
View in Google Scholar

40. Janko, MPH II, s. 711.
View in Google Scholar

41. F. Kronenberg, Rola polityczna... op. cit., s. 41.
View in Google Scholar

42. K. Potkański, Daty zjazdów... op. cit., s. 264; J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 368, przyp. 3.
View in Google Scholar

43. J. Dąbrowski, Elżbieta Łokietkówna... op. cit., s. 422.
View in Google Scholar

44. KMp, t. III, nr 909.
View in Google Scholar

45. Zb. dok. mp., cz. I, nr 154.
View in Google Scholar

46. Tamże, nr 155.
View in Google Scholar

47. KMp, t. III, nr 910.
View in Google Scholar

48. KMp, t. I, nr 350.
View in Google Scholar

49. KDKK: t. II, nr 305, 307.
View in Google Scholar

50. KMp, t. III, nr 912.
View in Google Scholar

51. Tamże, nr 913.
View in Google Scholar

52. Rocznik Małopolski, MPH III, s. 201.
View in Google Scholar

53. Janko, MPH II, s. 711.
View in Google Scholar

54. Zb. dok. kat., cz. I, nr 78.
View in Google Scholar

55. KDKK, t. II, nr 310.
View in Google Scholar

56. Janko, MPH II, s. 690-691.
View in Google Scholar

57. Tamże, s. 697.
View in Google Scholar

58. KWp, t. III, nr 1793.
View in Google Scholar

59. Porównaj J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 387, przyp. 1.
View in Google Scholar

60. Długosz, Catalogus, s. 418.
View in Google Scholar

61. Katalog biskupów krakowskich, MPH III, s. 370.
View in Google Scholar

62. Janko, MPH II, s. 712.
View in Google Scholar

63. Tamże, s. 701.
View in Google Scholar

64. Tamże.
View in Google Scholar

65. KWp, t. III, nr 1795.
View in Google Scholar

66. Długosz, Catalogus, s. 418; Katalog biskupów…, s. 370-371.
View in Google Scholar

67. Janko, MPH II, s. 712.
View in Google Scholar

68. Zb. dok. kat., cz. I, nr 80.
View in Google Scholar

69. Tamże, nr 74.
View in Google Scholar

70. KDKK, t. II, nr 311; Tadeusz Wojciechowski, Kościół katedralny w Krakowie, Kraków 1900, s. 102.
View in Google Scholar

71. Długosz, Catalogus, s. 417.
View in Google Scholar

72. Zb. dok. mp., cz. I, nr 164.
View in Google Scholar

73. KMp, t. I, nr 354.
View in Google Scholar

74. Tamże, nr 355.
View in Google Scholar

75. Zb. dok. mp., cz. IV, nr 1058.
View in Google Scholar

76. Zb. dok. kat., cz. I, nr 82; KMp, t. III, nr 22; KDKK, t. II, nr 313.
View in Google Scholar

77. Długosz, Catalogus, s. 417.
View in Google Scholar

78. Najstarsze księgi i rachunki..., s. 50.
View in Google Scholar

79. Długosz, Roczniki, ks. X, s. 114.
View in Google Scholar

80. Janko, MPH II, s. 712-713.
View in Google Scholar

ZAKOŃCZENIE
View in Google Scholar

1. Zawisza występuje wśród doradców królewskich w 1368 r. i jako taki figuruje na dokumencie ordynacji dla krakowskich żup solnych. (A.Z. Helcel, Starodawne prawa..., t. I).
View in Google Scholar

2. O. Balzer, Królestwo Polskie 1295-1370, t. III, Lwów 1920, s. 297.
View in Google Scholar

3. K. Potkański (Sprawa restytucji rok 1374 i 1381, rozpr. AU, t. XXXIX, 1900, s. 161-162) przypuszcza nawet, że spór mógłby być dłuższy i bardziej zacięty gdyby na tronie zasiadał rodzimy władca wywodzący się z Piastów. Cudzoziemiec Ludwik nie posiadał tej władzy, był słabszy, a co on tracił na sile zyskiwało możnowładztwo.
View in Google Scholar

4. F. Kronenberg, Rola polityczna... op. cit., s. 24.
View in Google Scholar

5. O. Halecki, O genezie i znaczeniu... op. cit., s. 60.
View in Google Scholar

6. Tamże, s. 52.
View in Google Scholar

Downloads

Published

2026-01-23

Issue

Section

Articles

How to Cite

Rola polityczna Zawiszy z Kurozwęk. (2026). Krzysztofory: Scientific Bulletin of the Historical Museum of the City of Kraków, 19, 25-40. https://doi.org/10.32030/KRZY.1992.03

Most read articles by the same author(s)