Wojenne losy krakowian na podstawie filateliów Jana Pająka ze zbiorów Muzeum Historycznego Miasta Krakowa
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2005.11Abstract
WAR LOTS OF CRACOVIANS ON THE BASIS OF JAN PAJĄK’S PHILATELIES FROM THE HISTORICAL MUSEUM OF THE CITY OF KRAKOW COLLECTION
The article introduces the collection of philatelies Pole’s Correspondence in World War II, gathered by the Cracovian philatelist Jan Pająk (1924–1990), which was presented to the Historical Museum of the City of Krakow in 1994. The collection served to present, through an appropriate choice of philatelist sings, the lots of the inhabitants of Krakow and its environs in the years 1939–1945. They are documented by philatelist units grouped in such sections as: September Campaign of 1939, internment camps, prisoner of war and concentration camps, Sonderaktion Krakau, priests in concentration camps, Nazi prisons, Polish Armed Forces in the West, deportations, displacements and Jewish ghettos. Among Jan Pająk’s philatelies, demonstrating the war lots of Cracovians, one can also find units having considerable archive and historical value due to the fact that they relate to people who made a significant contribution to the history of the city and Poland, as, for instance, bishop Adam Stefan Sapieha, professors of the Jagiellonian University, general Bernard S. Mond or the Olympic Games competitor Bronisław Czech. The collection, besides its indubitable philatelist value, is also a magnificent source material for research on history of prisoner of war and concentration camps, lots of Polish clergy during the Nazi occupation or history of the Polish Armed Forces in the West.
References
1. MHK/3/W. Fil.
View in Google Scholar
2. MHK/7/W. Fil.
View in Google Scholar
3. Encyklopedia filatelistyki, pod red. T. Hampla, Warszawa, 1993.
View in Google Scholar
4. MHK/10/W. Fil.
View in Google Scholar
5. Historia Poczty Polskiej. Poczta Polska, [dostęp: 05 VIII 2005]: http://www.poczta-polska.pl/iiwojna.htm.
View in Google Scholar
6. MHK/12/W. Fil. Jak wynika z opisu zdjęcia z Oflagu II C, przy-słanego do Z. Sobczyk, ppor. S. Figiel, najprawdopodobniej w wyniku wymiany jeńców pomiędzy ZSRR i Niemcami, w 1939 r. został wysłany do oflagu Woldenberg – MHK/301/W. Fil.
View in Google Scholar
7. S. Barański, J. Falkowski, Korespondencja obozowa w okresie II wojny światowej, Warszawa 1993, s. 142–143; T. Dubicki, Polscy uchodźcy w Rumunii 1939–1944, Warszawa 1995.
View in Google Scholar
8. S. Barański, J. Falkowski, op. cit., s. 142–143.
View in Google Scholar
9. MHK/42/W. Fil.
View in Google Scholar
10. S. Barański, J. Falkowski, op. cit., s. 159–160, H. i T. Csorba, Ziemia węgierska azylem Polaków 1939–1945, Warszawa 1985.
View in Google Scholar
11. MHK/20/W. Fil., MHK/24-25/W. Fil.
View in Google Scholar
12. MHK/25/W. Fil.
View in Google Scholar
13. Absolwenci Wyższego Seminarium Duchownego w Krakowie, [online]: Wyższe Seminarium Duchowne Archidiecezji Krakowskiej: [dostęp: 24 VIII 2005] http://www.wsd.diecezja.krakow.pl/absolw.htm#Sapieha; Wikariusze w Brzeszczach, [online], Parafia p.w. św. Urbana w Brzeszczach [dostęp: 24 VIII 2005]: http://www.brzeszcze.bielsko. opoka.org.pl/wikariusze.html.
View in Google Scholar
14. MHK/18/W. Fil.
View in Google Scholar
15. MHK/713/W. Fil.
View in Google Scholar
16. MHK/718/W. Fil. W kolekcji znajdują się także karty pocztowe pisane w 1940 r. przez M. Ungera do A. Piotrowskiego z Warszawy – MHK/33/W. Fil i MHK/34/W. Fil.
View in Google Scholar
17. Por. karty MHK/27–28/W. Fil.; T. Lachowicki-Czechowicz, Dziennik egerski: zapiski komendanta obozu oficerów polskich na Węgrzech 1939–194, Warszawa 2003, s. 175.
View in Google Scholar
18. MHK/679/W. Fil., MHK/680/W. Fil.
View in Google Scholar
19. MHK/679-882/W. Fil.
View in Google Scholar
20. S. Barański, J. Falkowski, op. cit., s. 141–149; W. Drobny, Walka bez oręża. Polskie obozy uniwersyteckie dla internowanych w Szwajcarii w latach 1940–1946, Warszawa–Poznań 1985; W. Drobny, Karabin i książka. Polskie Liceum w Szwajcarii 1940-1944, Warszawa 1973; J.W. Żurawski, O poczcie internowanych w Szwajcarii na łamach Gońca Obozowego cz. I–III, Historyczno-Badawczy Biuletyn Filatelistyczny (dalej HBBF), cz. I, 1988, nr 4, s. 195–200; cz. II, 1989, nr 1–4, s. 47–52; cz. III, 1990, nr 1–4, s. 49–57.
View in Google Scholar
21. A. Vetulani, Poza płomieniami wojny. Internowani w Szwajcarii 1940–1945, Warszawa 1976; W. Drobny, Walka bez oręża..., s. 52
View in Google Scholar
22. MHK/66/W. Fil.; Scott Standard Postage Stamp Catalogue (Scott nr 295), Nowy Jork 1973–1997.
View in Google Scholar
23. Historia Katedry Prawa Kościelnego i Wyznaniowego UJ. Poczet historyków, [online], Kraków: Uniwersytet Jagielloński. Wydział Prawa i Administracji UJ. [dostęp 23 VIII 2005]: http://www.law. uj.edu.pl/users/kpkiw/historia/vetulani.doc.
View in Google Scholar
24. Por. W. Drobny, Walka bez oręża..; A. Vetulani, op. cit.
View in Google Scholar
25. Katedra Żywienia Zwierząt i Gospodarki Paszowej Wydziału Nauk o Zwierzętach Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Historia katedry, oprac. prof. dr hab. J. Karaś [online], SGGW, 2005, [dostęp 23 VIII 2005]: http://www.sggw.waw. pl/~zoo_kzzigp/pracownicyabgarowicz.htm.
View in Google Scholar
26. MHK/82/W. Fil., MHK/ 71/W. Fil., MHK/ 73/W. Fil.
View in Google Scholar
27. T. Jurga, Obrona Polski 1939, Warszawa 1990, s. 745–747.
View in Google Scholar
28. S. Bilski, W. Żurawski, Niemieckie obozy dla jeńców wojennych (1939–1945). Korespondencja jeńców wojennych. Cz. I., HBBF, 1979, nr 1, s. 20.
View in Google Scholar
29. S. Barański, J. Falkowski, op. cit., s. 61–63.
View in Google Scholar
30. MHK /91/W. Fil.
View in Google Scholar
31. Rola i miejsce Korpusu Ochrony Pogranicza w walkach z Niemcami na Półwyspie Helskim we wrześniu 1939 r., [w:] Problemy Ochrony Granic. Biuletyn Centrum Szkolenia Straży Granicznej w Kętrzynie, [online], nr 26, Kętrzyn, 2003, [dostęp 22 VIII 2005]: http:// www.cs.strazgraniczna.pl/biul26.html.
View in Google Scholar
32. Kępa Oksywska 1939. Relacje uczestników walk lądowych, red.
View in Google Scholar
W. Tym, A. Rzepniewski, Gdańsk 1985, s. 368, 372, 524.
View in Google Scholar
33. MHK/172/W. Fil.
View in Google Scholar
34. MHK/177/W. Fil.
View in Google Scholar
35. Kpt. M. Mordawski, do 5 IX 1939 r. d-ca IV baonu Obrony Narodowej, później z-ca d-cy. Dowodził obroną Wybrzeża jako dowódca Oddziału Wydzielonego „Kartuzy”, ranny 15 IX. por.: T. Jurga, op. cit., s. 289, Kępa Oksywska…
View in Google Scholar
36. Mjr F. Burian, komendant gdyńskiej Komendy Obwodowej Straży Granicznej, od 8 IX 1939 r. d-ca II Batalionu Rezerwowego WP. Dowodził nim w walkach o Kępę Oksywską; G. Gorwński, op. cit.; T. Jurga, op. cit., s. 710.
View in Google Scholar
37. Wicek – Wincenty Spyrłak, por. MHK/98/W. Fil.
View in Google Scholar
38. MHK/98/W. Fil.
View in Google Scholar
39. Z korespondencji S. Spyrłaka do W. Spyrłaka: „Ty i Twoje krakusy macie piękną kartę w obronie” – MHK/313/W. Fil., także: Kępa Oksywska..., s. 370–372. Krakusi – formacje ochotnicze w kawalerii WP, organizowane na terenie całego kraju w ramach konnego Przysposobienia Wojskowego. Brały udział w kampanii 1939 r.
View in Google Scholar
40. Kępa Oksywska..., s. 321–329 (relacja W. Spyrłaka z walk na Wybrzeżu), s. 489.
View in Google Scholar
41. MHK/313/W. Fil.
View in Google Scholar
42. Na temat losu polskich jeńców wojennych w niewoli Wehrmachtu zob. J. Pollack, Jeńcy polscy w hitlerowskiej niewoli, Warszawa, 1986.
View in Google Scholar
43. MHK/180/W. Fil. 44 MHK/176/W. Fil.
View in Google Scholar
45. MHK/236/W. Fil.
View in Google Scholar
46. MHK/178/W. Fil.
View in Google Scholar
47. MHK/284/W. Fil.
View in Google Scholar
48. Wspomnienia mjr. Mariana Siarkiewicza, jeńca oflagu Murnau, [online, dostęp 30 VIII 2005]. Strona prywatna M. Siarkiewicza: http://www.info.kalisz.pl/siarkiewicz/strona4.htm.
View in Google Scholar
49. MHK/309/W. Fil.
View in Google Scholar
50. MHK/178/W. Fil.
View in Google Scholar
51. MHK/227/W. Fil.
View in Google Scholar
52. MHK/261/W. Fil., Jerzy Mond (1921–2001), żołnierz AK, więzień Montelupich w 1943 r., dr prawa, wykładowca na wielu zagranicznych uczelniach, por. Coś trzeba zrobić. Z Jerzym Mon-dem rozmawia Teresa Błażejewska (przedruk z: „Nasza Rodzina”, nr 7–8 (598–599), s. 8–9; „Recogito”, styczeń–marzec 2004, [online, dostęp: 19 V 2005]: http://www.recogito.l.pl/recogito_eu1/ obserwatorium4.htm.
View in Google Scholar
53. T. Kryska-Karski, S. Żurakowski, Generałowie Polski niepodległej, Warszawa 1991; T. Jurga, op. cit., s. 796, A. Viatteau, Generał Bernard Mond, „Apokryf”, nr 15, [w:] „Tygodnik Powszechny” 1999, nr 39, [online, dostęp 10 VIII 2005] http://www.tygodnik.com.pl/apokryf/15/vlatteau.html.
View in Google Scholar
54. MHK/264/W. Fil.
View in Google Scholar
55. Ibidem.
View in Google Scholar
56. Ibidem; M. Lubaczewski (1906–1940), profesor V Państwowego Gimnazjum w Krakowie, aresztowany w 1940 r., osadzony na Montelupich, został rozstrzelany w Krzesławicach 4 VII 1940 r. (na podst. Kartoteki w Oddziale Pomorska MHK), nekrolog Mariana Lubaczewskiego, „Dziennik Polski” 1945, nr 288, s. 7; T. Wroński, Fort Krzesławicki – miejsce masowych egzekucji Polaków w latach 1939–1941, Warszawa 1981, s. 21.
View in Google Scholar
57. J. Danek, profesor V Państwowego Gimnazjum w Krakowie, germanista, brał udział w tajnym nauczaniu (na podst. Kartoteki w Oddziale Pomorska MHK), za: A. Kopff, Studia prawnicze na tajnym Uniwersytecie, [w:] Alma Mater w podziemiu, praca zbior. pod red. M i A. Zarębów, Kraków 1964, s. 263.
View in Google Scholar
58. MHK/265/W. Fil.
View in Google Scholar
59. MHK/271/W. Fil.
View in Google Scholar
60. MHK/263/W. Fil.
View in Google Scholar
61. MHK/305/W. Fil.
View in Google Scholar
62. MHK/286/W. Fil.
View in Google Scholar
63. Księga pamięci. Transport Polaków do KL Auschwitz z Krakowa i innych miejscowości Polski południowej 1940-1944, Warszawa-Oświęcim 2002, s. 594, 597, 600; T. Wroński, J. Albrecht, Ludzie z marmurowej tablicy, Kraków 1982, s. 162, H. Noskowicz-Bieroniowa, Ciągle czekają z obiadem, Kraków 1987, s. 132–135.
View in Google Scholar
64. MHK/555/W. Fil.
View in Google Scholar
65. MHK/706/W. Fil.
View in Google Scholar
66. S. Barański, J. Falkowski, op. cit., s. 5–40.
View in Google Scholar
67. MHK/361/W. Fil.
View in Google Scholar
68. A. Filar, Za pasem broń. Z dziejów ruchu oporu na Podhalu, Warszawa 1989, s. 80–81; Księga pamięci..., s. 93; A. Filar, M. Leyko, Palace – katownia Podhala, Warszawa 1970, s. 31–33, 35,165, 412.
View in Google Scholar
69. MHK/367/W. Fil.; Księga pamięci..., s. 281.
View in Google Scholar
70. MHK/379/W. Fil.; Księga pamięci..., s. 2130, 2134, 2148; W. Kurkiewicz, Za murami Monte, Kraków 1968, s. 177.
View in Google Scholar
71. MHK/381/W. Fil.; Księga pamięci..., s. 2138, 2141, 2149; S. Dąbrowa-Kostka, W okupowanym Krakowie, Kraków 1972, s. 25; T. Gaweł, Pokłon tym, którzy tworzyli..., Kraków 1999, s. 196; A. Piątkowska, Wspomnienia oświęcimskie, Kraków 1977, s. 48.
View in Google Scholar
72. Na podst. biogramu A. Stawarza w Kartotece Oddziału Pomorska MHK; Księga pamięci..., s. 474, 510, 522.
View in Google Scholar
73. MHK/348/W. Fil.
View in Google Scholar
74. Podstępne uwięzienie profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Górniczej (6 XI 1939 r.). Dokumenty, wybór i oprac.
View in Google Scholar
J. Buszko, I. Paczyńska, Kraków, 1995, s. 16.
View in Google Scholar
75. Ibidem, s. 17.
View in Google Scholar
76. T. Cieślak, Oranienburg – Sachsenhausen – hitlerowskie obozy koncentracyjne, Warszawa 1972, s. 60.
View in Google Scholar
77. MHK /534/W. Fil.
View in Google Scholar
78. MHK /422/W. Fil.; E. Chodzicki (1897–1978) dr inż., prof. leśnictwa na Wydz. Rolniczym UJ.
View in Google Scholar
79. S. Barański, J. Falkowski, op. cit., s. 19.
View in Google Scholar
80. MHK/422/W. Fil.
View in Google Scholar
81. MHK/427/W. Fil.
View in Google Scholar
82. Por. Podstępne uwięzienie profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego...
View in Google Scholar
83. J. Pająk, Sonderaktion Krakau, „Filatelista” 1984, nr 11, s. 245–247.
View in Google Scholar
84. MHK/533/W. Fil.
View in Google Scholar
85. Księga pamięci..., s. 211; T. Wroński, Kronika okupowanego Krakowa, Kraków 1974, s. 47.
View in Google Scholar
86. MHK/457/W. Fil.
View in Google Scholar
87. MHK/462/W. Fil.
View in Google Scholar
88. Księga pamięci..., s. 531.
View in Google Scholar
89. Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1964–1995, oprac. L. Grzebień SJ z zespołem, [online]. Wydział Filozoficzny Towarzystwa Jezusowego. Kraków, 1996. [dostęp: 31 VIII 2005] http://www.jezuici.krakow.pl/bibl/enc.htm.
View in Google Scholar
90. Karmelita z klasztoru krakowskiego, ur. 1911 r., aresztowany w Krakowie we wrześniu 1940 r. Wysłany do KL Auschwitz transportem z 28 XI 1940 r. (nr 6622). 10 XII 1940 r. przeniesiony do KL Dachau. Przeżył. Autor wspomnień obozowych: Duchowni w Dachau. Wspomnienia..., Kraków 1945; Księga pamięci..., s. 346; MHK/510/W. Fil.
View in Google Scholar
91. Ur. 26 VII 1905 w Krakowie, aresztowany w 1941 r., więziony w Nowym Sączu i Tarnowie, skąd został wysłany do KL Auschwitz 5 IV 1941 r. (nr 11481); w 1941 r. przeniesiony do KL Dachau (nr 25295). Przeżył. Po wojnie m.in. organizator Muzeum Parafialnego we wsi Doba. Księga pamięci..., s. 521; MHK/488/W. Fil.
View in Google Scholar
92. Ksiądz dyrektor Zakładu Salezjanów, ur. 16 VI 1901 r., aresztowany w maju 1941 r. pod zarzutem kolportażu ulotek. Był więziony w pojedynczej celi nr 111 na Montelupich. W wieczór wigilijny 1941 r. śpiewał kolędy na korytarzach więzienia. Wysłany do KL Auschwitz 19 VI 1942 r. W 1944 r. odprawiał mszę w obozie. W 1944 r. przeniesiony do KL Mauthausen, a następnie do Dachau. Przeżył. Por. W. Hein, C. Jakubiec, Montelupich, Kraków 1985, s. 172, 288, 427; Księga Pamięci..., s. 1198; MHK/519/W. Fil.
View in Google Scholar
93. Augustianin, ur. 10 lipca 1907 r. w Weidenforwerk, aresztowany latem 1940 r. Wysłany do Auschwitz 4 XI 1941 (nr 22414), a w 1942 r. do Dachau. Przeżył. Po wojnie proboszcz parafii Krosowice na zachodzie Polski, od 1947 r. proboszcz parafii Matki Bożej Dobrej Rady w Krakowie Prokocimiu. W 1950 r. wszedł do zarządu komisji dla księży przy Zarządzie Głównym ZBoWiD-u. Wikariusz generalny w Krakowie, aktywny członek ruchu „księży patriotów”, http://www.prokocim.diecezja.krakow.pl/historia/losybud.html; T. Potkaj, W sumieniu moim byłem spokojny, [w:] „Tygodnik Powszechny” z 8 IX 2002, nr 36; W. Hain, C. Jakubiec, op. cit., s. 288; Księga pamięci..., s. 680, 687; MHK/494/W. Fil.
View in Google Scholar
94. Ur. 15 II 1902 r., w latach 1938–1941 ojciec duchowny Wyższego Seminarium Duchownego w Tarnowie. Podejrzewany przez władze niemieckie o prowadzenie działalności konspiracyjnej oraz o wychowywanie przyszłych kapłanów w duchu patriotycznym. Został aresztowany 22 V 1941 r. przez gestapo w Tarnowie razem z rektorem seminarium ks. R. Sitko. 7 VII 1941 r. wysłany do KL Auschwitz transportem z Tarnowa (nr 45105). 12 III 1943 r. wysłany do KL Gross-Rosen, a następnie do KL Dachau. Przeżył. Wrócił do seminarium, gdzie pracował przez kilkadziesiąt lat w charakterze prefekta i profesora; por. www.wsd.diecezja.tarnow.pl; Księga pamięci..., s. 1217, 1222; MHK/480,487/W. Fil.
View in Google Scholar
95. MHK/503/W. Fil.
View in Google Scholar
96. Księga pamięci..., s. 198, 230; Encyklopedia wiedzy o jezuitach..., [online, op. cit.].
View in Google Scholar
97. Encyklopedia wiedzy o jezuitach..., [online, op. cit].
View in Google Scholar
98. Księga pamięci..., s. 753, 763; B. Przybyszewski, Dzieje kościelne Krakowa..., „Rocznik Krakowski” 1948, s. 105; MHK/ 458–461/W. Fil.
View in Google Scholar
99. MHK/500/W. Fil.
View in Google Scholar
100. MHK/726–727/W. Fil.
View in Google Scholar
101. MHK/662/W. Fil.; J. Księski, Konspiracyjna poczta wojskowa kraj-emigracja w okresie II wojny światowej, HBBF, nr 3, 1985, s. 119–122.
View in Google Scholar
102. MHK/724/W. Fil. 103 MHK/709/1–2/W. Fil., MHK/710/W. Fil./1–2. 104 R. Hrabar, Niemieckie obozy dla Polaków na Śląsku w czasie II wojny światowej: Polenlager, Katowice 1972, s. 70–72. 105 MHK/116/W. Fil.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.

