O muzykach, muzyce i jej funkcji na renesansowym dworze ostatnich Jagiellonów
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2006.03Abstract
ON MUSICIANS, MUSIC AND ITS FUNCTION AT THE RENAISSANCE COURT OF THE LAST JAGIELLONIANS
The times of Sigmuntus’ constitute a very attractive period, particularly for the historians of culture, and are the object of constant inquiry focused on the Renaissance issues. The article aims to present in the widest context the mutual relationships between music, life and culture of the royal court. The last Jagiellonians did not differ in their musical preference from other European rulers. Their generous attitude towards musicians should be stressed (they maintained direct contact with them; awarded privileges; cared about appropriate remuneration). The patronage of Sigmuntus the Old and Sigmuntus Augustus contributed to a large extent to the raising of the musician’s social status and the creation of a climate conducive to the development of outstanding artistic personalities. The rule of the last two Jagiellonians was a golden age for Polish music. All the most distinguished composers of the Renaissance were to be found at the court of Sigmuntus Augustus. The music of the 16th century still possessed applied character and served mainly as a setting of everyday life. Among various functions music served at the royal court, primarily its utilitarian role is imminent (representational, liturgical, martial, hunting, feasting). Its didactic values were also appreciated. During the reign of Sigmuntus Augustus it began slowly to perform the artistic function as well. Owing to the royal court the modernisation of life and Polish custom took place in the upper, and partly in the middle, spheres of society. Life in many areas took on more cultural, European forms, characterised by greater refinement and delicacy. Social forms were being moulded and repeatedly a certain need for elegant life was marked. One of the Jagiellonian greatest merits was the fact of common accessibility of the court musicians’ results of work. Performances of bands, at the service of Jagiellonians, were available to a wider part of society. The city took part in the national celebrations, feasts, masquerades, and felt united with the events at the Wawel Castle.
References
1. Chomiński J., Wilkowska-Chomińska K.: Historia muzyki. Cz. I. Kraków 1989, s. 141.
View in Google Scholar
2. Data 1520 jest przypuszczalną datą powstania tańców spisanych później w Tabulaturze Jana z Lublina (1537–1548), w 1543 r. po raz pierwszy wystąpiła na Wawelu kapela rorantystów.
View in Google Scholar
3. Lissa Z., Chomiński J.M.: Muzyka polskiego odrodzenia. Warszawa 1953, s. 29–30.
View in Google Scholar
4. Schaeffer B.: Dzieje muzyki. Warszawa 1987, s. 100, 139.
View in Google Scholar
5. Brzezińska B.: Repertuar polskich tabulatur organowych z pierwszej połowy XVI wieku. Kraków 1987, s. 23.
View in Google Scholar
6. Tomkowicz S.: Na dworze królewskim dwóch ostatnich Jagiellonów. Kraków 1924, s. 32.
View in Google Scholar
7. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna ostatnich Jagiellonów. Kraków 1988, s. 37, 56, 98, 104, 113, 125; Cynarski S.:
View in Google Scholar
Dwór królewski w Krakowie za ostatnich Jagiellonów. W: Kraków w dobie renesansu. Kraków 1989, s. 81.
View in Google Scholar
8. Zob. też: Quirini-Popławska D.: Działalność Włochów w Polsce w I połowie XVI wieku na dworze królewskim, w dyplomacji i hierarchii kościelnej. Wrocław 1973, s. 51–57.
View in Google Scholar
9. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 56, 97.
View in Google Scholar
10. Cynarski S.: Dwór królewski..., s. 81; natomiast E. Głuszcz-Zwolińska podaje, że pomyłkowo nazwano go w aktach (i to tylko raz) muzykiem, twierdząc, że był on tylko kupcem-zaopatrzeniowcem, Muzyka nadworna..., s. 57.
View in Google Scholar
11. Cynarski S.: Dwór królewski..., s. 81.
View in Google Scholar
12. Ibidem; Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 56, 101.
View in Google Scholar
13. Ibidem, s. 56, 117.
View in Google Scholar
14. Ibidem, s. 56, 108.
View in Google Scholar
15. Ibidem, s. 56, 107.
View in Google Scholar
16. Ibidem, s. 107.
View in Google Scholar
17. Ibidem, s. 56, 102.
View in Google Scholar
18. Ibidem, s. 56, 97, 107.
View in Google Scholar
19. Ibidem, s. 56, 97, 104.
View in Google Scholar
20. Perz M.: Mikołaj Gomółka. Kraków 1981, s. 87.
View in Google Scholar
21. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 57.
View in Google Scholar
22. Cynarski S.: Dwór królewski..., s. 78.
View in Google Scholar
23. Chłędowski K.: Królowa Bona. Warszawa 1966, s. 45.
View in Google Scholar
24. Brzezińska B.: Repertuar..., s. 23–24.
View in Google Scholar
25. Ibidem, s. 25.
View in Google Scholar
26. Zob.: Szczepańska M.: Nieznana krakowska tabulatura
View in Google Scholar
lutniowa z drugiej połowy XVI stulecia. W: Księga pamiątkowa ku czci prof. A. Chybińskiego w 70-lecie urodzin. Kraków 1950, s. 198–204. 27. Chybiński A.: Stosunki muzyczne Polski z Francją w XVI stuleciu. ,,Przegląd Muzyczny’’ 1928, nr 3, s.1–3.
View in Google Scholar
28. Chybiński A.: Krakowskie inwentarze muzyczne z XVI wieku. ,,Kwartalnik Muzyczny’’ 1912, z. 3, s. 253–258.
View in Google Scholar
29. Tomkowicz S.: Materiały do historii stosunków kulturalnych w XVI w. na dworze królewskim polskim. Kraków 1915, s. 28, 124.
View in Google Scholar
30. Ibidem, s. 138.
View in Google Scholar
31. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 56, 96.
View in Google Scholar
32. Chybiński A.: Stosunki muzyczne...,nr 3, s. 4–5.
View in Google Scholar
33. Ibidem, nr 4, s. 4–5.
View in Google Scholar
34. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 31.
View in Google Scholar
35. Cynarski S.: Dwór królewski...,s. 81.
View in Google Scholar
36. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 100.
View in Google Scholar
37. Ibidem, s. 101.
View in Google Scholar
38. Ibidem, s. 102.
View in Google Scholar
39. Ibidem, s. 102–103.
View in Google Scholar
40. Ibidem, s. 103, 126; Cynarski S.: Dwór królewski..., s. 81.
View in Google Scholar
41. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 99, 109; Cynarski S.: Dwór królewski..., s. 81.
View in Google Scholar
42. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 109; S. Cynarski podaje pisownię jego nazwiska – Kleppel. Ibidem, s. 81.
View in Google Scholar
43. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 119; Cynarski S.: Dwór królewski..., s. 81.
View in Google Scholar
44. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 118; Cynarski S.: Dwór królewski..., s. 81.
View in Google Scholar
45. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 124.
View in Google Scholar
46. Wozaczyńska M.: Muzyka renesansu. Gdańsk 1996, s. 103.
View in Google Scholar
47. Ibidem, s. 103; Reiss J.W.: Najpiękniejsza ze wszystkich jest muzyka polska. Kraków 1984, s. 27.
View in Google Scholar
48. Poliński A.: Znakomitsi cudzoziemscy muzycy w Polsce. ,,Echo Muzyczne” 1882, nr 13, s.98–99.
View in Google Scholar
49. Chodzi tu zapewne o dzieło Christobala Moralesa, zmarłego najprawdopodobniej w 1553 r.
View in Google Scholar
50. Morawska K.: Historia muzyki polskiej. T. II. Renesans. Warszawa 1994, s. 56–62.
View in Google Scholar
51. Pawiński A.: Młode lata Zygmunta Starego. Warszawa 1893, s. 129.
View in Google Scholar
52. Cramer E.C.: Związki z muzyką hiszpańską w Lamentacjach Wacława z Szamotuł. ,,Muzyka’’ 1979, nr 3, s.40–41.
View in Google Scholar
53. Witkowski L.: Polsko-czeskie stosunki w dziedzinie hymnologii w XVI-VIII wieku. W: Materiały z sesji PWSM w Gdańsku. Prace specjalne 7. Gdańsk 1974, s. 68–70.
View in Google Scholar
54. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 107, 127.
View in Google Scholar
55. Zob.: Chybiński A.: Z dziejów węgiersko-polskich stosunków muzycznych. ,,Kurier Literacko-Naukowy’’ 1936, nr 8, s. 4.
View in Google Scholar
56. Wernichowska B.: Królewskie śluby. Kraków 1989, s. 18.
View in Google Scholar
57. W źródłach występuje następująca pisownia jego nazwiska: Backfarck, Backfark, Bakfark, Bakffark, Bakwark, Baquarge, Barkfark, Bekfark – zob.: Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 97.
View in Google Scholar
58. Ibidem.
View in Google Scholar
59. Chybiński A.: Z dziejów polsko-węgierskich..., s. 4.
View in Google Scholar
60. Morawski K.: Czasy Zygmuntowskie na tle prądów odrodzenia. Warszawa 1922, s. 43.
View in Google Scholar
61. Pawiński A.: Młode lata..., s. 128.
View in Google Scholar
62. Zob.: Morawska K.: Historia muzyki..., s. 61.
View in Google Scholar
63. Marchwińska A.: Początki dworu królewskiego Barbary Radzi-wiłłówny. ,,Przegląd Bydgoski” 2001, R. XII, s. 53.
View in Google Scholar
64. Morawski K.: Czasy Zygmuntowskie..., s. 43. Należy jednak pamiętać, że był to orszak odprowadzający Bonę, z którego w Polsce została tylko część dworzan.
View in Google Scholar
65. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 12–14.
View in Google Scholar
66. Morawska K.: Historia..., s. 64–65.
View in Google Scholar
67. Słownik muzyków polskich. Red. J. Chomiński. T. I. Kraków 1964, s. 217.
View in Google Scholar
68. Świeżawski-Sulimczyk E.: Kapele dworskie do XVI wieku w dawnej Polsce. ,,Echo Muzyczne i Teatralne” 1884, nr 62, s. 630.
View in Google Scholar
69. Encyklopedia Powszechna S. Orgelbranda. T. I. Warszawa 1859, s. 366.
View in Google Scholar
70. Cyt. za: Poliński A. : Dzieje muzyki polskiej w zarysie. Lwów 1907, s. 47.
View in Google Scholar
71. Ibidem.
View in Google Scholar
72. Pawiński A.: Młode lata..., s. 53.
View in Google Scholar
73. Cyt. za: Pawiński A.: Młode lata..., s. 128.
View in Google Scholar
74. Cynarski S.: Dwór królewski..., s. 80.
View in Google Scholar
75 Pawiński A.: Młode lata..., s. 53.
View in Google Scholar
76 Ibidem, s. 130.
View in Google Scholar
77. Cyt. za: Gołębiowski E.: Zygmunt August. Żywot ostatniego z Jagiellonów. Warszawa 1977, s. 157.
View in Google Scholar
78. Cyt. za: Kuchowicz Z.: Barbara Radziwiłłówna. Łódź 1976, s. 109.
View in Google Scholar
79. Ibidem, s. 108.
View in Google Scholar
80. Kochanowski J.: Fraszki. W: Dzieła Polskie. Warszawa 1953, s. 202.
View in Google Scholar
81. Słownik muzyków..., s. 218.
View in Google Scholar
82. Cyt. za: Tomkowicz S.: Na dworze królewskim..., s. 27.
View in Google Scholar
83. Cyt. za: Pawiński A.: Młode lata..., s. 128.
View in Google Scholar
84. Ibidem, s. 254.
View in Google Scholar
85. Świeżawski-Sulimczyk E.: Wypisy z rachunków dworskich
View in Google Scholar
Zygmunta Augusta odnoszące się do muzyki, robione przez p. Kazimierza Wenda, ,,Przegląd Bibliograficzno-Archeologiczny’’ 1881,
View in Google Scholar
t. II, s. 285.
View in Google Scholar
86. Cyt. za: Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 30.
View in Google Scholar
87. Tomkowicz S.: Materiały do historii..., s. 18.
View in Google Scholar
88. Pociecha W.: Królowa Bona – czasy i ludzie odrodzenia. T. I. Poznań 1949, s. 226.
View in Google Scholar
89. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 78
View in Google Scholar
90. Pociecha W.: Królowa Bona..., s. 237.
View in Google Scholar
91. Ibidem, s. 237, 239; Przeździecki A.: Jagiellonki polskie w XVI wieku. Obrazy rodziny i dworu Zygmunta I i Zygmunta Augusta królów polskich. T. I. Kraków 1868, s. 61–62.
View in Google Scholar
92. Ibidem, s. 237.
View in Google Scholar
93. Borkowska U. OSU: Królewskie zaślubiny, narodziny, chrzest. W: Imagines Potestatis. Rytuały, symbole i konteksty fabularne władzy zwierzchniej Polska X-XV w. Red J. Banaszkiewicza. Warszawa 1994, s. 88.
View in Google Scholar
94. Cyt. za: Chaniecki Z.: Kilka uwag o praktyce muzycznej na renesansowych dworach. ,,Muzyka’’ 1998, nr 1, s. 65.
View in Google Scholar
95. Ibidem.
View in Google Scholar
96. Bogucka M.: Anna Jagiellonka. Kraków 1994, s. 21.
View in Google Scholar
97. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 79.
View in Google Scholar
98. Górnicki Ł.: Dzieje w koronie polskiej. Oprac. H. Barycz. Wrocław 2003, s. 66.
View in Google Scholar
99. Chodzi o Jana Wierzbkowskiego, prepozyta kapeli królewskiej.
View in Google Scholar
100. Wychwalnik weselny Zygmunta Augusta króla polskiego przez Stanisława Orzechowskiego. W: Dzieła w niektórych przedmiotach opisane Stanisława Orzechowskiego. Oprac. Z. Wołyński, T. II. Wrocław 1826., s. 128.
View in Google Scholar
101. Ibidem, s. 130.
View in Google Scholar
102. Bogucka M.: Anna..., s. 45.
View in Google Scholar
103. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 80.
View in Google Scholar
104. Cyt. za: Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 81.
View in Google Scholar
105. Cyt. za: Chaniecki Z.: Kilka uwag..., s. 66; zob. też: Przeździecki A.: Jagiellonki polskie..., T. III, s. 36–40.
View in Google Scholar
106. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 78–79.
View in Google Scholar
107. Duczmal M.: Izabela Jagiellonka królowa Węgier. Warszawa 2000, s. 190.
View in Google Scholar
108. Zob.: Szweykowski Z., Szweykowska A.: Wacław z Szamotuł renesansowy muzyk i poeta. Szkic biograficzny. ,,Muzyka’’ 1964, s. 13–17. 109. Chaniecki Z.: Kilka uwag o praktyce..., s. 68.
View in Google Scholar
110. Powstały po śmierci Zygmunta Starego opis ceremoniału pogrzebowego, autorstwa biskupa krakowskiego Samuela Maciejowskiego i marszałka dworu Jana Tęczyńskiego, obowiązywał przy późniejszych pogrzebach polskich władców.
View in Google Scholar
111. Zob.: Gołąb J.: Pogrzeb króla Zygmunta Starego. Kraków 1916.
View in Google Scholar
112. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 79.
View in Google Scholar
113. Przeździecki A.: Jagiellonki polskie... T. IV, s. 13–14.
View in Google Scholar
114. Sucheni-Grabowska A.: Zygmunt August król polski i Wielki Książę Litewski 1520-1562. Warszawa 1996, s. 269.
View in Google Scholar
115. Wozaczyńska M.: Muzyka..., s. 134–135.
View in Google Scholar
116. Szweykowski Z.M.: Rozkwit wielogłosowości w XVI wieku. W: Z dziejów polskiej kultury muzycznej. T I. Kraków 1958, s. 128–129.
View in Google Scholar
117. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 79–80.
View in Google Scholar
118. Cyt. za: Tomkowicz S.: Na dworze..., s. 26–27.
View in Google Scholar
119. Cyt. za: Prus J.: Muzyka na Wawelu. Kraków 1975, s. 45.
View in Google Scholar
120. Pociecha W.: Królowa Bona... T. I, s. 158.
View in Google Scholar
121. Szulc Z.: Słownik lutników polskich. Poznań 1953, s. 30. 43
View in Google Scholar
122. Quirini-Popławska D.: Działalność Włochów..., s. 53–54.
View in Google Scholar
123. Pociecha W.: Królowa Bona... T. II, s. 38.
View in Google Scholar
124. Ibidem, s. 39.
View in Google Scholar
125. Zob. też: Perz M.: Mikołaj Gomółka. Kraków 1981, s. 69–75.
View in Google Scholar
126. Prus J.: Muzyka..., s. 47–48.
View in Google Scholar
127. Chybiński A.: Materiały do dziejów królewskiej kapeli roranty-Pociecha W.: Królowa Bona... T. II, s. 64–65. stów na Wawelu. Cz. I. Kraków 1910, s. 8–13.
View in Google Scholar
128. Reiss J.W.: Najpiękniejsza ze..., s. 47–48.
View in Google Scholar
129. Zob.: Przeździecki A.: Jagiellonki polskie... T. V, s. 219.
View in Google Scholar
130. Perz M.: Mikołaj..., s. 86.
View in Google Scholar
131. Chmiel A.: Rachunki dworu królewskiego 1544-1567. Źródła do historii sztuki i cywilizacji w Polsce. T. I. Kraków 1911, s.168.
View in Google Scholar
132. Trębaczem (tibicen) określano muzyka grającego na różnych instrumentach dętych blaszanych i niektórych drewnianych.
View in Google Scholar
133. Morawska K.: Historia..., s. 91.
View in Google Scholar
134. Zob.: Krzycki A.: Pieśń o zwycięstwie nad Moskalami odniesionym w dniu narodzin Panny Marii w 1514 roku. W: Poezje. Warszawa 1962, s. 45–49.
View in Google Scholar
135. Małecki J.M.: Czasy renesansowego rozkwitu. W: Dzieje Krakowa. T. 2. Kraków w wiekach XVI-XVIII. Kraków 1984, s. 92.
View in Google Scholar
136. Barycz H.: Dzieje nauki w Polsce w epoce odrodzenia. Warszawa 1957, s. 71.
View in Google Scholar
137. Tomkiewicz W.: Z dziejów polskiego mecenatu artystycznego w XVII wieku. Wrocław 1952, s. 11.
View in Google Scholar
138. Tomkowicz S.: Na dworze...., s. 25.
View in Google Scholar
139. Cyt. za: Poliński A.: Walenty Greff Bakfark, nadworny lutnista Zygmunta Augusta. ,,Echo Muzyczne, Teatralne i Artystyczne’’ 1887, nr 195, s. 6–7.
View in Google Scholar
140. Perz M.: Mikołaj..., s. 75.
View in Google Scholar
141. Baliński M.: Historya miasta Wilna. T. II. Wilno 1837, s. 173.
View in Google Scholar
142. Cyt. za: Perz M.: Mikołaj..., s. 68.
View in Google Scholar
143. Ibidem, s. 69.
View in Google Scholar
144. Ibidem, s. 76.
View in Google Scholar
145. Prus J.: Muzyka..., s. 57.
View in Google Scholar
146. Cyt. za: Gołębiowski E.: Zygmunt August. Żywot ostatniego z Jagiellonów. Warszawa 1977, s. 123.
View in Google Scholar
147. Cyt. za: Morawski K.: Czasy Zygmuntowskie..., s. 94.
View in Google Scholar
148. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 82.
View in Google Scholar
149. Chłędowski K.: Królowa..., s. 46–47.
View in Google Scholar
150. Pociecha W.: Królowa Bona... T. II, s. 11.
View in Google Scholar
151. Górnicki Ł.: Dworzanin polski. Kraków 1928, s. 89–90.
View in Google Scholar
152. Ibidem, s. 113–114.
View in Google Scholar
153. Kochanowski J.: Wróżki. W: Dzieła polskie. Red. J. Krzyżanowski. Warszawa 1960, s. 739.
View in Google Scholar
154. Bobrowska J.: Kultura muzyczna w świetle literatury staropolskiej XVI i XVII w. ,,Muzyka” 1977, nr 2, s. 41.
View in Google Scholar
155. Duczmal M.: Izabela..., s. 62.
View in Google Scholar
156. Relacje nuncjuszów apostolskich o Polsce od roku 1548 do 1690. Berlin–Poznań 1864, s. 100.
View in Google Scholar
157. Cyt. za: Cynarski S.: Zygmunt August. Wrocław 1988, s. 76.
View in Google Scholar
158. Zob.: Bogucka M.: Anna..., s. 102–104.
View in Google Scholar
159. Za: Maciejewski K.: Polska i Ruś aż do pierwszej połowy XVII wieku pod względem obyczajów i zwyczajów. T. IV. Petersburg–Warszawa 1842, s. 51.
View in Google Scholar
160. Morawska K.: Historia..., s. 98–99. 163 Cyt. za: Brückner A.: Dzieje kultury polskiej. T. II. Warszawa
View in Google Scholar
161. Chłędowski K.: Królowa..., s. 48. 1991, s. 311–312. 162 Gutkowska-Rychlewska M.: Historia ubiorów. Wrocław 1968, s. 394.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.

