Krakowski Kazimierz w dobie upadku: od najazdu szwedzkiego (1655–1657) do dzieła Komisji Dobrego Porządku (1786–1791) i trzeciego rozbioru Polski (1795)
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2009.08Abstract
KAZIMIERZ – KRAKOW’S SATELLITE TOWN – IN THE ERA OF DECLINE: FROM THE SWEDISH INVASION (1655–1657) TO THE WORK OF THE COMMISSION OF GOOD ORDER (1786–1791) AND THE TH IRD PARTITION OF POLAND (1795)
The paper makes references to Michał Niezabitowski’s publication on the formation of “the first Greater Kraków” in the period 1791–1802. The direct consequences of the Swedish invasion (war damage, plunder, etc.) were in fact less acute than the indirect ones, i.e. the progressive ruination of the town’s buildings and architectural layout as a result of the impoverishment of its population. Levels of destruction varied: the architectural complex stretching along the high street was preserved intact, however, in other parts of the town there were places where up to 75 per cent of houses and infrastructure had been destroyed. Living standards dropped disastrously. The water-supply system did not work, the banks of the River Vistula were not properly protected (the shifting of the main riverbed increased flood hazard in the area), the public bath and the bridges did not function. Despite the king’s orders, a modern system of city defences was never built in Kraków, and the Swedish fortifications were nothing more than temporary, field defences. It was only the religious orders (most notably the Pauline Fathers) that carried out a lively construction and development activity; by 1680 the monastery complexes in the Stradom suburb (two Bernardine monasteries and the monastery of the Order of the Holy Sepulchre) had been rebuilt. On the site of private properties ruined in the course of the war new monastic centres were built: the Monastery of the Missionary Fathers in Stradom (1682–1694), and the Trinitarian Monastery (1688–1693). No new temples were erected in the Jewish town after the Swedish invasion. Following the Northern War (1702–1712), war tribute practically replaced the previous tax system, and Kazimierz entered the era of its deepest decline, loosing most of its original urban layout. Almost the entire construction and development activity concentrated around the monasteries. By contrast to the rather mediocre church and monastery complexes designed and built by the local architects and constructors in the 2nd half of the 17th century, the new churches built by the Missionary Fathers (1719–1728), the Pauline Fathers (1733–1749), and the Trinitarians (1751–1758) were excellent examples of grand architectural design created by eminent foreign architects. The crisis became even graver during the Bar Confederation (1768–1772), with war tributes, plunder perpetrated by the Russian army, and the quartering of soldiers in this area. Following the First Partition of Poland (1772) the construction and development activity of monasteries came to a halt, as these were ruined by the forfeiture of monastic property beyond the border posts. The decade of 1776–1786 brought about an economic revival, however, parallel to carrying out new investments representatives of municipal authorities surreptitiously stole whatever was left of the city’s property. Revitalization of the city often involved the total demolition of buildings, e.g. St Lawrence’s Church and St James’s Church. Attempts to overcome the crisis were made by the Commission of Good Order (1786–1791) whose activities boosted construction and development in the city and stimulated the establishment of new manufactories (e.g. the lime kiln on the former St James’s Church premises, or the cloth manufactory in Stradom). A local echo of the national reform policy was the struggle to abolish the anachronistic separateness of Kraków’s satellite towns (including Kazimierz) and jurydykas that was initiated by the aforementioned Commission. In the face of the general decline of the Republic of Poland, the massive efforts undertaken by the Commission to introduce practical changes in the city were bound to fail; nevertheless, they did lay the foundations for future development in terms of law and administration (the inventorying of the city’s properties), city planning (the first modern land surveying project), and ideas (the vision of „Greater Kraków” and the struggle to eradicate corruption).
References
1. Krasnowol ski B. (z zespołem): „Kazimierz ze Stradomiem i dawną Łąką św. Sebastiana, studium historyczno-urbanistyczne”. T. I. (cz. 1–5) Tekst, T. Ia (cz. 1–2) Katalog zabytków, T. II (cz. 1–5). Opracowanie graficzne, T. III (cz. 1–5) Materiały kartograficzne i planistyczne, T. IV (cz. 1–5) Ikonografia, T. V (cz. 1–7) Dokumentacja fotograficzna stanu aktualnego, mps. Kraków 1982– 1985. PKZ Kraków, archiwa Małopolskiego Konserwatora Zabytków w Krakowie, Zarządu Rewaloryzacji Zespołów Zabytkowych Krakowa oraz Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w Krakowie; Krasnowolski B.: Studium historyczno-urbanistyczne krakowskiego Kazimierza. W: Problemy dziejów i konserwacji miast zabytkowych. Materiały II Sympozjum Miast Kazimierzowskich w Radomiu i Kazimierzu Dolnym, 23–24 września 1988 roku. Red. R. Szczygieł. Radom–Kazimierz Dolny 1990, s. 65–71.
View in Google Scholar
2. Archiwa te mają dziś publikowane katalogi: Kolak W.: Katalog Archiwum OO. Augustianów w Krakowie 1299–1950. Kraków 1996; Zbudniewek J. OP: Katalog Archiwum Klasztoru Paulinów w Krakowie na Skałce. Lublin 1995.
View in Google Scholar
3. Dla niniejszego tematu szczególne znaczenie mają prace: Krasnowolska M., Kmietowicz-Drathowa I.: Krakowska Skałka: topografia i zabudowa. „Studia Claromontana” 1998, t. 17, s. 201–
View in Google Scholar
274; Krasnowolska M.: Przyczynki do działalności budowlanej Jana Zaora. „Rocznik Krakowski” 1978, t. 49, s. 170–173.
View in Google Scholar
4. Wyczawski H.E.: Katalog Archiwum Prowincji Bernardynów w Krakowie. „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 1961–1963, t. 3–6, cz. 1–4.
View in Google Scholar
5. Inwentarz miasta Kazimierza pod Krakowem (1335–1802). Oprac. M. Friedberg. Warszawa 1966.
View in Google Scholar
6. Archiwum Państwowe w Krakowie (cyt. dalej APKr), sygn. K-839.
View in Google Scholar
7. Teki Żegoty Paulego w Bibliotece Jagiellońskiej (dalej cyt. Pauli, BJ), rkps 5357/II, T. 7. (1. Acta consularia casimiriensia, 2. Acta scabinalia casimiriensia); T. 8. (wypisy dotyczące: 1. miasta Kazimierza;
View in Google Scholar
2. Żydów na Kazimierzu); T. 10. (Wypisy i notatki do historii klasztorów w Krakowie i na Kazimierzu), rkps 5371 (Notatki do historii Żydów w Polsce), rkps 5459/II (Materiały do historii bonifratrów), rkps 5469/IV, T. 9. (Casimiriensia: akta miejskie, akta dotyczące kościołów na Kazimierzu), T. 10. (Żydzi w Krakowie i na Kazimierzu).
View in Google Scholar
8. Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie (dalej cyt. AGAD), dz. XVIII, sygn. 24.
View in Google Scholar
9. Problem ten omawia Wyrozumska B.: Wstęp. W: Żydzi w średniowiecznym Krakowie. Wypisy źródłowe z ksiąg miejskich krakowskich. Oprac. B. Wyrozumska. Kraków 1995, s. 10.
View in Google Scholar
10. Bałaban M.: Dzieje Żydów w Krakowie i na Kazimierzu. T 1. 1304–1655. Kraków 1912; Historia Żydów w Krakowie i na Kazimierzu. T. 1. 1304–1655. Kraków 1931; T. 2. 1656–1868. Kraków
View in Google Scholar
1936; idem: Przewodnik po żydowskich zabytkach Krakowa. Kraków 1935.
View in Google Scholar
11. Bieniarzówna J.: Stulecie upadku. W: Bieniarzówna J., Małecki J.M.: Dzieje Krakowa. T. 2. Kraków w wiekach XVI–XVIII. Red. J. Bieniarzówna, J.M. Małecki, J. Mitkowski. Kraków 1984, s. 357–537; Małecki J.M.: Kraków w dobie Oświecenia. W: Dzieje Krakowa…, s. 539–611.
View in Google Scholar
12. Niezabitowski M.: Pierwszy „Wielki Kraków” – proces „pękania” murów obronnych Krakowa 1791–1802. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2005, z. 23, s. 71–78.
View in Google Scholar
13. Sikora L.: Szwedzi i Siedmiogrodzianie w Krakowie od 1655 do 1657. Biblioteka Krakowska nr 39. Kraków 1908; Bieniarzówna J.: Stulecie…, s. 363–390.
View in Google Scholar
14. Ranotowicz S.: „Opisanie inkursiey Szwedów do Polski i do Krakowa”, rkps, BJ, sygn. 2732; Stefana Ranotowicza opisanie inkursji Szwedów do Polski i do Krakowa (1655–1657). Red. J. Mitkowski. Kraków Dawniej i Dziś nr 11. Kraków 1958.
View in Google Scholar
15. Stefana Ranotowicza opisanie…; Grabowski A.: Starożytnicze wiadomości o Krakowie. Kraków 1852, s. 102, 132.
View in Google Scholar
16. Szwedzi urządzili tu „małe fortalicjum (…) działa na cmentarz i hakownice pozaciągawszy (…). Po ich odejściu rzadko które mieszkanie miało całe drzwi, okna (…)”. Archiwum Klasztoru Paulinów w Krakowie (dalej cyt. A.Paul.), rkps 16, k. 3; Krasnowolska M.,Kmietowicz-Drathowa I.: Krakowska Skałka…, s. 247, 248.
View in Google Scholar
17. Ranotowicz S.: „Opisanie…”, k. 140 nn; Szablowski J.: Architektura krakowskiego kościoła Bernardynów. W: Kantak K., Szablowski J., Żarnecki J.: Kościół klasztor oo. Bernardynów w Krakowie. Biblioteka Krakowska 1938, nr 96, s. 77.
View in Google Scholar
18. Sikora L.: Szwedzi…
View in Google Scholar
19. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7, k. 83v; Archiwum Klasztoru Kanoników Regularnych Lateraneńskich w Krakowie (dalej cyt. AKRL), sygn. II-C-28, s. 73; sygn. II-b-20, s. 304.
View in Google Scholar
20. W 1658 r. szlachta województwa krakowskiego poleciła swoim posłom wybranym na sejm warszawski, aby pozyskali fundusze na odbudowę kościołów i klasztorów zniszczonych przez najazd szwedzki, wymieniono m.in. stradomskie klasztory Bernardynów i Bernardynek. Mycielski J.: Porwana z klasztoru. Kartka z dziejów obyczajowych Polski z XVII wieku. Kraków 1886, s. 106; Nałęcz- Dobrowolski M.: Kościół i klasztor św. Agnieszki w Krakowie. Biblioteka Krakowska nr 34. Kraków 1906, s. 17, 18.
View in Google Scholar
21. Pauli, BJ, rkps 5360/II, t. 1, s. 135–137v. Drewniany kościółek św. Leonarda został zapewne odbudowany ok. 1662 r., gdy rajcy kazimierscy zezwolili w związku z tym na wycięcie siedmiu dębów w lesie miejskim Beszcz; ibidem, rkps 5357/II, t. 7, k. 107v. W 1704 r., gdy ponownie zniszczyli go Szwedzi, był budowlą murowaną, zob. Wachholz L.: Szpitale krakowskie 1220–1920. T. 1.
View in Google Scholar
Biblioteka Krakowska nr 59. Kraków 1921, s. 51.
View in Google Scholar
22. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 1, k. 135–137v. Zniszczenie szpitala odnotował: Ranotowicz S.: „Opisanie…”, k. 146v: „za miastem przy św. Lenarcie był szpital wielki ubogich, ten spalili Szwedzi”.
View in Google Scholar
23. A.Paul., rkps 9, s. 1.
View in Google Scholar
24. Ranotowicz S.: „Opisanie…”, k. 142.
View in Google Scholar
25. APKr, sygn. K.779. Rejestr ten wymienia zniszczonych 51 kamienic, 122 drewniane domy oraz wiele drewnianych domów poza murami miejskimi, zob. też rejestracja zniszczeń w obrębie posiadłości klasztoru Kanoników Regularnych Lateraneńskich. AKRL, sygn. B-105, s. 104 nn.
View in Google Scholar
26. Według lustracji miasta z ok. 1662 r. nie istnieją jatki solne funkcjonujące od nadania króla Zygmunta Augusta (1520–1572) z 1566 r.: „bo przez nieprzyjaciela zniesione, zaś w sukiennicach są jeno dwa kramy, w których nie sukno, jeno korzenie przedają. Nie ma jatek szewskich (przez nieprzyjaciela zniesione, których bywało nro 20)”, spośród 39 jatek rzeźniczych przetrwało 16, funkcjonowały natomiast 24 jatki piekarskie, AGAD, dz. XVIII, sygn. 24. Podobne dane przekazał Ranotowicz S.: „Opisanie…”, k. 146v: „były sukiennice, postrzygacze mieszkali przy nich pod ratuszem, teraz chleb przedają. Były jatki solne, owsiane, garncarne, ale po Szwedach wszystko spustoszałe”.
View in Google Scholar
27. Zniszczenia te charakteryzował Ranotowicz S.: „Opisanie…”, k. 146v: „na (…) przyrynku [jak wówczas nazywano Psi Rynek] było wiele kamienic i dworów szlacheckich, ale te Szwedzi zburzyli
View in Google Scholar
mieszkając tu przez dwie lecie”.
View in Google Scholar
28. Plan, wykonany w dobie Wojny Północnej, znajduje się w zbiorach Krigsarkivet w Sztokholmie; Katalog dawnych map wielkoskalowych Krakowa XVI–XIX wieku. Red. M. Odlanicki-Poczobutt. Warszawa–Kraków 1981, poz. 8; Atlas historyczny miast polskich. Red. R. Czaja. T. V. Małopolska. Red. Z. Noga. Z. 1. Kraków. Red. Z. Noga. Kraków 2007, plan 1.7.
View in Google Scholar
29. AKRL, sygn. II-D-31, s. 135.
View in Google Scholar
30. Wydaje się, że Majer Bałaban przyjął dane ze spisów opracowanych bezpośrednio po zniszczeniach z lat 1655–1657. Wykazano tam – jako zachowane – także te obiekty, które ulegały zapewne ruinie w następnych latach. Sprawy nie da się dziś rozstrzygnąć, bowiem niemal cały zasób archiwum krakowskiej gminy żydowskiej przepadł w dobie Holocaustu.
View in Google Scholar
31. Bałaban M.: Historia Żydów… T. 2, s. 14.
View in Google Scholar
32. AGAD, dz. XVIII, sygn. 24.
View in Google Scholar
33. Pauli, BJ, rkps 5469/IV, t. 9, k. 72; zob. też lustracja Kazimierza z ok. 1662 r., ADAD, dz. XVIII, sygn. 24. W 1667 r. Jan Kazimierz (1609–1672) upominał mieszczan, którzy „prowent znaczny na wybudowanie mostów na Wiśle przy mieście Kazimierzu będących, przez najjaśniejszych przodków naszych nadany, mostu przez Szwedów zniszczonego wybudować nie chcą”. Król polecił – zapewne bezskutecznie – aby most między Stradomiem i Kazimierzem stanął przed jego wizytą. Prawa, przywileje i statuta miasta Krakowa. Wyd. F. Piekosiński. T. II/1. Kraków 1890, nr 1266.
View in Google Scholar
34. O destrukcji tego mostu wspominał Ranotowicz S.: „Opisanie…”, k. 142: „most kazimierski od gór, który Szwedzi spalili, więcej go nie mogli zbudować”. W 1660 r. w miejsce tego mostu funkcjonował prom. Pauli, BJ, rkps 5469/IV, t. 9, k. 80. W 1662 r. Jan Kazimierz w celu odbudowy tego mostu polecił staroście niepołomickiemu wydanie drzewna z puszczy Niepołomickiej, ibidem, k. 84. Nie wydaje się, aby przyniosło to trwałe efekty, bowiem w 1676 r. wspomniano „wielicki most zwodzony na taflach do rozebrania i przewóz skawiński”. APKr, sygn. K.807.
View in Google Scholar
35. O systemie tym zob. Krasnowolski B.: Z badań nad architekturą i urbanistyką krakowskiego Kazimierza w okresie późnośredniowiecznym i nowożytnym. „Rocznik Krakowski” 1989, t. 55, s. 105, 106.
View in Google Scholar
36. O historii i sytuacji łaźni: Krasnowolski B.: Ulice i place krakowskiego Kazimierza. Kraków 1992, s. 103, 104. W 1664 r. lonerzy miejscy otrzymali zalecenie: „jeśliby mieli sposób, aby woda była
View in Google Scholar
wprowadzona rurami, uczynią staranie łaźnię zbiorową zbudować”; Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7, k. 91v. Z opisu z 1684 r. – „łaźnia miejska z mieszkaniem łaziebnika (…), rynny od Wisły i żuraw” – wynikałoby, że łaźnia wówczas funkcjonowała, ibidem, t. 10, k. 133v.
View in Google Scholar
37. W lustracji zniszczonych przedmieść dokonanej w 1659 r. zapisano m.in.: „młyna pod Kurzą Nogą [gotycka częścią zamku na Wawelu] żadnego znaku Urząd nie widział i woda tamtędy nie idzie, bo Rudawa,
View in Google Scholar
na której był ten młyn, jest cale zniesiona (…). Na tejże Rudawie pod Bernardynami na Stradomiu młyn bywał; teraz go i znaku Urząd nie widział, wody tam żadnej nie masz i owszem tamto miejsce rumami zawalone”. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 10, k. 184; Grabowski A.: Skarbniczka naszej archeologii. Lipsk 1854, s. 97. Podobne informacje przekazał Ranotowicz S.: „Opisanie…”, k. 142: „Młyny przed Szwedami były na Rudawie, jeden za św. Sebastianem, drugi pod zamkiem za Bernardynami (…). Młyny Szwedzi popalili”.
View in Google Scholar
38. Stała w zachodniej pierzei Rynku, przy północnym narożniku ul. Piekarskiej.
View in Google Scholar
39. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7, k. 72.
View in Google Scholar
40. Bogdanowski J.: Warownie i zieleń twierdzy Kraków. Kraków 1979, s. 58, il. 26.
View in Google Scholar
41. Pauli, BJ, rkps 5360/II, t. 1, k. 135, 137v.
View in Google Scholar
42. Atlas historyczny... plany 1.4, 1.7, 1.11, 1.13
View in Google Scholar
43. APKr, sygn. K.788, K.748.
View in Google Scholar
44. O masowym rozbieraniu kamienic przez Szwedów wspominał Ranotowicz S.: „Casimirae civitatis urbi Cracoviensi confrontatae origio”, BJ, rkps 3742, k. 136.
View in Google Scholar
45. „Visio ruinarum murorum civilium extra vicus Judaeorum per Judeo in praejudicium civitats factam”, 1663. APKr, sygn. K.560- 565; odpis: Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7.
View in Google Scholar
46. W tym miejscu szaniec widzi Bogdanowski J.: Warownie…, s. 58, il. 26.
View in Google Scholar
47. „Informator Archeologiczny”, badania z 1971 r. Warszawa 1972, s. 181.
View in Google Scholar
48. Krasnowolska M., Kmietowicz-Drathowa I.: Krakowska Skałka…, s. 247, przyp. 190 i il. 26.
View in Google Scholar
49. Ranotowicz S.: „Opisanie…”, k. 39v.
View in Google Scholar
50. W 1695 r. Paulini stwierdzili, że woda z Wisły przerwała tamy [terminem tym określano umocnienia brzegów], „które przedtem od miasta porobione być miały na Dębnikach”. Rajcy kazimierscy odpowiedzieli, że tamy przy Wiśle dawniej wykonywane były kosztem województwa krakowskiego. APKr, Teki Grabowskiego, sygn. E.23, s. 358.
View in Google Scholar
51. AGAD, dz. XVIII, sygn. 24.
View in Google Scholar
52. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7, k. 107.
View in Google Scholar
53. APKr, Aug. 243 (tekst dotyczący sporów Augustianów z Paulinami).
View in Google Scholar
54 Ibidem, k. 90, 92; Ranotowicz S.: „Casimirae civitatis…”, k. 41v.
View in Google Scholar
55. Według sumariusza dokumentów Komisji Dobrego Porządku. AP Kraków, sygn. K.886.
View in Google Scholar
56. Zniszczenia zespołu klasztornego na Skałce, dokonane przez Szwedów, udokumentował o. Augustyn Kordecki jako prowincjał pauliński. A.Paul., rkps 199, l. 1657–1660.
View in Google Scholar
57. Polski słownik biografi czny (dalej cyt. PSB): Jacek Liberiusz. Hasło oprac. J. Bieniarzówna. T. 17. Kraków 1972, s. 282, 283.
View in Google Scholar
58. Ranotowicz S.: „Casimirae civitatis…”, k. 40v, 41v.
View in Google Scholar
59. W nadanej wówczas barokowej formie przetrwała ona do dzisiaj.
View in Google Scholar
60. Stolot F., Samek J., Motyka J.: Kościół par. p.w. Bożego Ciała. W: Katalog zabytków sztuki w Polsce. T. IV. Miasto Kraków. Cz. IV. Kazimierz i Stradom, kościoły i klasztory, 1. Red. I. Rejduch-Samkowa, J. Samek. Warszawa 1987, s. 50. Została ona zbudowana ok. 1662 r.; Ranotowicz S.: „Casimirae civitatis…”,k. 40v, 41v.
View in Google Scholar
61. APKr, sygn. K.444; Krasnowolska M.: Przyczynki…, s. 172.
View in Google Scholar
62. Ranotowicz S.: „Casimirae civitatis…”, k. 170v.
View in Google Scholar
63. Z notowanych tu sześciu posesji pozostała tylko jedna (dzisiejsza ul. św. Wawrzyńca 6); Krasnowolski B.: Ulice…, s. 159.
View in Google Scholar
64. Pauli, BJ, rkps 199, 1661 r. Zagadnienie to szeroko scharakteryzowała M. Krasnowolska, zob. Krasnowolska M., Kmietowicz-Drathowa I.: Krakowska Skałka…, s. 246–257.
View in Google Scholar
65. Krasnowolska M.: Przyczynki…, s. 170.
View in Google Scholar
66. Krasnowolska M., Kmietowicz-Drathowa I.: Krakowska Skałka…, s. 257–261.
View in Google Scholar
67. Krasnowolska M.: Przyczynki…, s. 170–172.
View in Google Scholar
68. AGAD, dz. XVIII, sygn. 24.
View in Google Scholar
69. Janusz Bogdanowski jako element fortyfi kacji przedpola Wawelu w obrębie Stradomia interpretował południowo-wschodni narożnik klasztoru Bernardynów, ukształtowany w formie bastionu typu puntone. Bogdanowski J.: Warownie…, s. 58, 59. Nie wykluczając tej interpretacji, można tez pokusić się o odmienną: podobnie jak w bernardyńskim klasztorze w Kalwarii Zebrzydowskiej forma tego rodzaju mogła mieć i tutaj charakter tylko dekoracyjny względnie symboliczny.
View in Google Scholar
70. Szablowski J.: Architektura…; Kantak K.: Bernardyni w Polsce. T. 2. Lwów 1933, s. 156; Dwornik-Gutowska E., Małkiewiczówna H.: Kościół pw. św. Bernardyna ze Sieny i klasztor Bernardynów. W: Katalog zabytków…, T. IV, cz. IV, s. 8.
View in Google Scholar
71. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7, k. 133v.
View in Google Scholar
72. Kmiecik B., Komorowski W., Kupczyńska A., Łukacz M.: „Kościół pw. św. Agnieszki i dawny klasztor Sióstr Bernardynek”. Dokumentacja naukowo-historyczna, mps. Miejskie Biuro Projektów w Krakowie 1982, archiwum Zarządu Rewaloryzacji Zespołów Zabytkowych Krakowa, s. 10;. Fischinger A, Daranowska-Łukaszewska J., Samek J.: Kościół p.w. śś. Agnieszki i Łucji (…) i dawny klasztor Bernardynek, w: Katalog zabytków, t. IV, cz. IV, s. 1.
View in Google Scholar
73. Pruszcz P.H.: Klejnoty stołecznego miasta Krakowa. Kraków 1861, s. 129. Autor podaje datę według zachowanej w jego czasach, to jest w końcu XVII wieku, marmurowej tablicy.
View in Google Scholar
74. Problem przedstawił szerzej Krasnowolski B.: Ulice…, s. 211–216; idem: Dwie siedziby „Naszej Przeszłości”. W: Sto tomów „Naszej Przeszłości”. Red. J. Dukała, J. Kopiec. Kraków 2003, s. 341–346. Kwerendę w Archiwum Zgromadzenia Misjonarzy (cyt. dalej AZM: Zbiór dokumentów II; Inwentarz domu, 1875) przeprowadził Waldemar Komorowski na potrzeby studium: Krasnowolski B. (z zespołem): „Kazimierz ze Stradomiem…”.
View in Google Scholar
75. Historię przejmowania przez trynitarzy kolejnych posesji przedstawił Krasnowolski B.: Z dziejów kształtowania zespołu Trynitarzy i Szpitala Bonifratrów, w: Bracia, czyńcie dobro. 400 lat Zakonu Bonifratrów Polsce 1609-2009. Red. M. Surdacki. Kraków 2009, s. 158–163.
View in Google Scholar
76. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 10, k. 140; Pruszcz P.H.: Klejnoty…, s. 145.
View in Google Scholar
77. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 10, k. 124, 138, 140; t. 7, k. 101. W 1691 r. bp Małachowski zgodził się na urządzenie kaplicy w kamienicy darowanej przez Lubowieckiego, zaś w następnym szlachta województwa krakowskiego na sejmiku w Proszowicach zezwoliła na rozszerzenie klasztoru.
View in Google Scholar
78. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 8, k. 82v. Bezpośrednio przed remontem spośród 25 kramów sukienniczych istniejących od końca XV w. dzierżawiono tylko jeden (k. 55v).
View in Google Scholar
79. Ibidem, t. 7, k. 108v, 109.
View in Google Scholar
80. Rostworowski E.: Theatrum polityczne czasów saskich. W: Sztuka 1. połowy XVIII wieku. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Rzeszów, listopad 1978. Warszawa 1983, s. 19.
View in Google Scholar
81. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7, k. 91; Szablowski J.: Architektura…, s. 96; Bogdanowski J.: Warownie…, s. 58, 59.
View in Google Scholar
82. Projekt ten wspomniał Jan Kazimierz w 1660 r., wymieniając Mieroszewskiego jako kierującego pracami: „A że ciż komisarze nasi delineatią uczyniwszy i wszystką fortyfikacją miasta Krakowa ocyrklowawszy i nakazali, aby się nikt nie ważył in linea fortificationis budynków stawiać”. Prawa, przywileje…, nr 1175.
View in Google Scholar
83. PSB: Krzysztof Mieroszewski. Hasło oprac. J. Bogdanowski. T. XX. Kraków 1975, s. 821, 822.
View in Google Scholar
84. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7, k. 91.
View in Google Scholar
85. Prawa, przywileje…, nr 1191.
View in Google Scholar
86. Głębocki J.: Wywód o szkołach rycerskich czyli wojskowych w Polsce.Kraków 1866, s. 20; Muczkowski J.: Dawne warownie krakowskie. „Rocznik Krakowski” 1911, t. 13, s. 43; Szablowski J.: Architektura…, T. II/1, s. 96, 97.
View in Google Scholar
87. Archiwum Prowincji Bernardynów w Krakowie (cyt. dalej AKB), ArchiwumConventus, s. 5; Szablowski J.: Architektura…, s. 94, 95.
View in Google Scholar
88. Bogdanowski J.: Warownie…, s. 58, 59.
View in Google Scholar
89. Istniejące przekazy pisane – jak opis tragicznego stanu murów obronnych w lustracji z 1663 r. czy uchwała rady miejskiej z 1688 r. w sprawie naprawy murów dla obrony przed rozbójnikami – świadczą o stanie dewastacji istniejących, anachronicznych fortyfikacji, nie wskazując na żadne poważniejsze prace poza niewystarczającymi, bieżącymi remontami. Na tym tle może zaskakiwać decyzja Jana Kazimierza
View in Google Scholar
z 1667 r., który zwolnił Kazimierz z obowiązku kwaterowania wojsk w związku z kosztami, jakie miasto poniosło „na fortyfikacje”. Prawa, przywileje…, nr 1260. Zapewne chodziło tu o bieżące naprawy, może
View in Google Scholar
także o roboty na granicy między Stradomiem a Krakowem.
View in Google Scholar
90. Zwracała na to uwagę lustracja miasta z ok. 1662 r.; AGAD, dz. XVIII, sygn. 24.
View in Google Scholar
91. Ibidem.
View in Google Scholar
92. Tomkowicz S.: Ulice i place Krakowa w ciągu dziejów, ich nazwy i zmiany postaci. Biblioteka Krakowska nr 63–64. Kraków 1926, s. 224.
View in Google Scholar
93. Pauli, BJ, rkps 56371, k. 159; rkps 5357/II, t. 7, k. 93.
View in Google Scholar
94. Ibidem, rkps 5357/II, t. 10, k. 195.
View in Google Scholar
95. Ibidem, t. 8, k. 125v; rkps 5469/IV, t. 10, k. 70–94.
View in Google Scholar
96. APKr, sygn. K.820, K.821, K.824.
View in Google Scholar
97. APKr, sygn. K.822; Grabowski A.: Starożytnicze wiadomości…,s. 139.
View in Google Scholar
98. APKr, sygn. K.825, K.826, K.802.
View in Google Scholar
99. APKr, sygn. K.828, K.829.
View in Google Scholar
100. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 10, k. 197 (w oparciu o kronikę paulińską).
View in Google Scholar
101. Loc.cit.: „Pod zimę zajęli Rosjanie Kraków; stali i na Kazimierzu. W klasztorze Bożego Ciała drzwi siekierami wybili i kwatery tam zajęli, tak samo i w konwencie Trynitarzy i w probostwie św. Jakuba oraz u Augustianów i Paulinów”.
View in Google Scholar
102. APKr, sygn. K.830, K.831.
View in Google Scholar
103. APKr, sygn. K.832, K.833.
View in Google Scholar
104. AKRL, sygn. II-0-27, s. 140 nn.
View in Google Scholar
105. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7, k. 93 (w oparciu o Acta consulariacasimierinsia).
View in Google Scholar
106. AKRL, sygn. B-105, s. 267-269.
View in Google Scholar
107. AKRL, sygn. II-D-2, s. 24-25, 69, 71; II-0-28, s. 107; II-A-52,s. 236; lata 1404–1406.
View in Google Scholar
108. Zagórowski O.L.: Architekt Kacper Bażanka, ok. 1680–1726. „Biuletyn Historii Sztuki” 1956, t. 18, s. 115, 116; AZM, Inwentarz domu.
View in Google Scholar
109. Małkiewicz A.: Rzym a barokowa architektura Krakowa. „Rocznik Krakowski” 2003, t. 69, s. 62–65.
View in Google Scholar
110. Pruszcz P.H.: Klejnoty…, s. 217; AZM, Zbiór dokumentów I, nr 4.
View in Google Scholar
111. M.in. plan Mosano-Chavanne’a rejestruje układ trzech prostokątnych kwater w północnej części ogrodu.
View in Google Scholar
112. Bączkiewicz F.: Z dziejów Domu Stradomskiego. „Roczniki Obydwu Zgromadzeń św. Wincentego á Paulo” 1911–1913, t. 17–19.
View in Google Scholar
113. W latach 1722–1724 remontowano klasztor i sadzawkę św. Stanisława (Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 10, k. 197), pośrodku której – w miejsce wcześniejszych przedstawień emblematycznych – w 1731
View in Google Scholar
r. stanęła figura świętego (Pauli, BJ, rkps 9, s. 185), wykonana może wcześniej przez nieżyjącego już wówczas jezuickiego rzeźbiarza Dawida
View in Google Scholar
Heela (1671–1727).
View in Google Scholar
114. Lepiarczyk J.: Wiadomości źródłowe do dziejów budowy i urządzenia barokowego kościoła na Skałce w Krakowie. „Rocznik Krakowski” 1961, t. 35, s. 43–54; Krasnowolska M., Kmietowicz-
View in Google Scholar
Drathowa I.: Krakowska Skałka…, s. 261, 262.
View in Google Scholar
115. A.Paul., rkps 271, s. 7, 8.
View in Google Scholar
116. Lepiarczyk J.: Wiadomości…, s. 46, 47.
View in Google Scholar
117. Ibidem.
View in Google Scholar
118. Ibidem, s. 48.
View in Google Scholar
119. Ibidem, Pauli, BJ, rkps 357/II, t. 10, k. 198.
View in Google Scholar
120. Lepiarczyk J.: Wiadomości…, s. 48, A.Paul., rkps 9, s. 243.
View in Google Scholar
121. A.Paul., rkps 67, s. 233; rkps 13, s. 253; AP Kraków, sygn. Aug. 243; Krasnowolska M., Kmietowicz-Drathowa I.: Krakowska Skałka…, s. 264, 265.
View in Google Scholar
122. Potwierdza to wykaz posesji, przedstawiony przez klasztor w 1773 r. władzom austriackim. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 8, k. 200; Krasnowolska M., Kmietowicz-Drathowa I.: Krakowska Skałka…, s. 265.
View in Google Scholar
123. Część lip wycięto w 1825 r. (A.Paul., rkps 67), niemal wszystkie pozostałe w XX w.; dzisiaj z zasadzonych wówczas zachowała się jedna.
View in Google Scholar
124. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 10, k. 124–126, 138–134, 197v; APKr, sygn. K.886 (akta dotyczące kościołów i klasztorów krakowskich).
View in Google Scholar
125. Wdowa po wojewodzie infl anckim Antonim Andrzeju Morsztynie (1677/1680–1735), Helena z Potockich, uczyniła w 1738 r. zapis na budowę kościoła; w 1741 r. kardynał Jan Aleksander Lipski (1690–1746) poświęcił kamień węgielny, dwa lata później przerwano budowę z braku funduszy. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 10, k. 124.
View in Google Scholar
126. Lepiarczyk J.: Architekt Franciszek Maria Placidi, około 1710–1782. „Rocznik Krakowski” 1965, t. 37, s. 91–93; zob. też: Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 10, k. 124.
View in Google Scholar
127. Upamiętnia go niewielka tabliczka z marmuru dębnickiego wmurowana przy wejściu do kościoła.
View in Google Scholar
128. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 10, k. 124; o pracach Piltza dla Trynitarzy zob. Witko A.: Sztuka w służbie Zakonu Trójcy Świętej w siedemnastym i osiemnastym stuleciu. Warszawa 2002, passim.
View in Google Scholar
129. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 10, k. 124.
View in Google Scholar
130. Ibidem.
View in Google Scholar
131. AKB, Chronica Conventus PP Bernardinorum, sygn. Ia-2, s. 32. Dla rozwoju nabożeństwa podstawowe znaczenie miało breve papieża Benedykta XIII (1649–1730) z 1726 r., nadające wiernym odprawiającym Drogę Krzyżową takie same odpusty, jakie zyskać mogli pielgrzymi w Ziemi Świętej.
View in Google Scholar
132. AKB, Archiwum Conventus, s. 20; Szablowski J.: Architektura…, s. 100.
View in Google Scholar
133. Ówczesny stan dokumentują opisy (najstarszy sprzed 1765 r., AKB, Administracja klasztoru, sygn. I-b-3, s. 11) i rysunki Józefa Brodowskiego. Jedynym zachowanym elementem z owych czasów jest kolumna z figurą Niepokalanego Poczęcia; istniała w roku 1743, kiedy była polichromowana (AKB, Archiwum Conventus, s. 20).
View in Google Scholar
134. Por. wypłata „za cztery osoby na facjacie kościoła z gipsu dołem przerobione”; AKB, Archiwum Conventus, s. 60; Szablowski J.: Architektura…, s. 84.
View in Google Scholar
135. AKRL, szkic historyczno-biograficzny Zakonu Augustiańskiego w Polsce. Kraków 1930, s. 239.
View in Google Scholar
136. Pruszcz P.H.: Klejnoty…, s. 124.
View in Google Scholar
137. Zob. Krasicka J.: Kraków i ziemia krakowska w Konfederacji Barskiej. Biblioteka Krakowska nr 69. Kraków 1929; Bieniarzówna J., Małecki J.M.: Dzieje Krakowa…, s. 545–552.
View in Google Scholar
138. Pauli, BJ, rkps 357/II, t. 10, k. 199v.
View in Google Scholar
139. APKr, sygn. K.834.
View in Google Scholar
140. Ibidem, sygn. K.653, s. 3; AKRL, Dalszy poczet prałatów Księży Kanoników Regularnych Lateraneńskich, s. 7.
View in Google Scholar
141. Pauli, BJ, rkps 357/II, t. 10, k. 199v.
View in Google Scholar
142. APKr, sygn. K.839, s. 69, 72: w dniu 30 października 1787 r. „widząc (…), że podany projekt jest nie tylko ku ozdobie przez reformę ratusza miasta, ale i ulgą dla obywatelów w kwaterowaniu przez przymurowanie oficerskich stancji (…), Komisja (…) ten projekt jako zgodny z dobrem miasta aprobuje”. W rezultacie Komisja zaleciła, aby „podług projektu i abrysu (…) aprobowanego (…) ratusz kazimierski z stancjami oficerskimi i sklepami ku najęciu zdatnymi reformować i wymurować”. Przyniosłoby to zmniejszenie obciążenia mieszkańców obowiązkami kwaterunku wojska, gdyż „kamienic i domów jest 190 przeszło, więc tylko po jednym żołnierzu będzie u każdego obywatela, ale nie excypując szlacheckich, duchownych ani radnych”.
View in Google Scholar
143. Atlas…, plan 1.9.
View in Google Scholar
144. Plan Carla von Hoeff erna z 1779 r. W: Atlas…, plan 1.11.
View in Google Scholar
145. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 10, k. 200v; t. 7, k. 109v; Grabowski A.: Starożytnicze wiadomości…, s. 163.
View in Google Scholar
146. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 10, k. 201 (w oparciu o kronikę paulińską). Z 1776 r. pochodzą dokumenty dotyczące opuszczenia Kazimierza przez wojska rosyjskie, powołujące się na uzgodnienia między Stanisławem Augustem (1732–1798) a carycą Katarzyną II (1729–1796). APKr, Teki Schneidera 732.
View in Google Scholar
147. Zajęli m.in. część klasztoru Kanoników Regularnych Lateraneńskich; według kronikarza klasztornego z tej części „pewien kawał zburzyli (…) a z tego materiału dwa piece w ogrodzie na dziedzińcu wystawili”. AKRL, Dalszy poczet, s. 7.
View in Google Scholar
148. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 10, k. 201.
View in Google Scholar
149. Por. Chotkowski W.: Historia polityczna Kościoła w Galicji. T. 1. Lwów 1909, passim.
View in Google Scholar
150. Drobnym wyjątkiem zdaje się być wzniesiona po 1778 r. wieżyczka na sygnaturkę kościoła Bożego Ciała, zapewne jedno z ostatnich dzieł Placidiego. Lepiarczyk J.: Architekt…, s. 112. Datowanie to potwierdza widok kościoła Bożego Ciała z 1778 r., (z serii obrazków wotywnych przy grobie bł. Stanisława Kazimierczyka (1433–1489),
View in Google Scholar
na którym przedstawiono jeszcze gotycką wieżyczkę.
View in Google Scholar
151. AKRL, sygn. B-105, s. 331–336, sygn. II-D-34, s. 4, 5; sygn. II-D-21, s. 185; sygn. II-D-2, s. 465.
View in Google Scholar
152. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7, k. 113v.
View in Google Scholar
153. Jak wynika ze skromnego epitafium rajcy kazimierskiego Jana Okońskiego (w południowej kruchcie kościoła Bożego Ciała), żył on w latach 1705–1782. Pozostaje to w sprzeczności z przekazem o prowadzeniu jego staraniem prac budowlanych w 1783 r. (zob. niżej).
View in Google Scholar
154. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7, k. 112.
View in Google Scholar
155. APKr, sygn. K.841.
View in Google Scholar
156. Ibidem, sygn. K.804.
View in Google Scholar
157. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7, k. 113v.
View in Google Scholar
158. Ibidem, t. 8, k. 134.
View in Google Scholar
159. Chodzi o basztę akcentującą południowo-zachodni narożnik średniowiecznego obwodu obronnego.
View in Google Scholar
160. Chotkowski W.: Księcia prymasa Poniatowskiego spustoszenia kościelne w Krakowie. Nadbitka Z.:„Rozprawy Akademii Umiejętności, Wydz. Hist.-Filoz.” 1918, t. 61, nr 3.
View in Google Scholar
161. Rederowa D.: Studia nad wewnętrznymi dziejami Krakowa porozbiorowego (1796–1809), cz. I. Zagadnienia urbanistyczne. „Rocznik Krakowski” 1958, t. 34, s. 151.
View in Google Scholar
162. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 10, k. 202v; A. Paul., rkps 10, s. 260, 264, 265 nn (pismo prymasa Poniatowskiego w sprawie zniesienia klasztorów i kościołów).
View in Google Scholar
163. Visitatio Ecclesiae parochialis sancti Jacobi Apostoli (…), 1746. APKr, sygn. K.887.
View in Google Scholar
164. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7,k. 114.
View in Google Scholar
165. Na mocy rozporządzenia prymasa Poniatowskiego w roku 1787 bernardynki stradomskie przeniosły się do klasztoru przy kościele św. Józefa w Krakowie, zaś w roku następnym kościół św. Agnieszki wraz z klasztorem sprzedano na licytacji. Mimo usiłowań prymasa, nie doszło jeszcze wówczas do zlikwidowania klasztoru Koletek, który przetrwał do 1820 r. Zob. Gustaw R.: Klasztor i kościół św. Józefa
View in Google Scholar
ss. Bernardynek w Krakowie (1646-1946). Biblioteka Krakowska nr
View in Google Scholar
105. Kraków 1947, s. 73.
View in Google Scholar
166. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7, k. 95.
View in Google Scholar
167. Przeciwko rajcom tym w 1787 r. mieszczanie Kazimierza wnieśli skargę do Komisji Dobrego Porządku, „iż z krzywdą dla dochodów miejskich urzędują, albowiem (…) sobie place miejskie przywłaszczyli, kamień z pustek, ruderów i sukiennic zabierali, a z dochodów miejskich się nie wyrachowali”. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7, k. 95.
View in Google Scholar
168. APKr, sygn. K.841.
View in Google Scholar
169. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7, k. 95.
View in Google Scholar
170. APKr, sygn. K.841.
View in Google Scholar
171. AKRL, sygn. II-D-2, s. 181, 190; sygn. II-A-25, s. 69, 70.
View in Google Scholar
172. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7, k. 113v.
View in Google Scholar
173. APKr, sygn. K.841.
View in Google Scholar
174. AKRL, sygn. II-D-2, s. 178, 183, 190; sygn. II-A-25, s. 70, 71.
View in Google Scholar
175. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7, k. 111.
View in Google Scholar
176. „Pozwala się wszystkim w okręgu samych murów kazimierskich posesje mającym najmować mieszkania Żydom dobrze się mającym lub tychże Żydów na służbę do szynków przyjmować”; Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 8, k. 134 (uprzednie postanowienia władz miejskich w tej sprawie: ibidem, t. 7, k. 111). Przeciwko temu przywilejowi występowali niektórzy mieszczanie w roku 1785; ibidem, t. 8, k. 134.
View in Google Scholar
177. Mimo zezwolenia królewskiego nadal utrzymywała się rażąca dysproporcja pomiędzy zaludnieniem części chrześcijańskiej a Miasta Żydowskiego. Zajmując zaledwie ok. 20 proc. powierzchni Kazimierza, było ono w 1788 r. zamieszkałe przez 1904 Żydów, podczas gdy według danych z 1789 r. Kazimierz chrześcijański liczył 937 mieszkańców (w tym zapewne 73 Żydów notowanych tu dwa lata wcześniej).
View in Google Scholar
178. APKr, sygn. K.839, s. 119.
View in Google Scholar
179. Oryginał planu: MHK, sygn. MHK 2104/VIII; reprod. w: Odlanicki-Poczobutt M., Traczewska-Białek Z.: Plan Kołłątajowski źródłem informacji o Krakowie. „Rocznik Krakowski” 1977, t. 48, aneks; Atlas…, plan 1.13.
View in Google Scholar
180. APKr, sygn. K.839, s. 30, 53.
View in Google Scholar
181. Ibidem, s. 33, Inwentarz wszystkich nieruchomości z oznaczeniem numerów Komisja Dobrego Porządku postanowiła opracować już w 1787 r.
View in Google Scholar
182. Spisanie dymów czyli kominów w Mieście JKMci Kazimierzu (…) przy Krakowie leżącym. APKr, sygn. K.803.
View in Google Scholar
183. Ibidem, sygn. K.804.
View in Google Scholar
184. „Na postawie konsensu prymasa Michała Jerzego Poniatowskiego (…) sprzedano (…) Józefowi z Janowic Chwalibogowi (…) place, ogrody, domy probostwa i mansjonarzy tudzież i same mury i cmentarz suprymowanego kościoła parafi alnego św. Jakuba (…). Przy sprzedaży warowano, aby na miejscu cmentarza zbudować figurę czyli kaplicę i miejsca szpitala i kościoła (…) na podłe cele nie obracano, przy czym pozwolono rozebrać mury kościoła”. Pauli, BJ, rkps 5357/II, t. 7, k. 114.
View in Google Scholar
185. AKRL, sygn. II-D-2, s. 193, 196, 209, 210, 213; sygn. II-A-25, s. 142–144.
View in Google Scholar
186. Zespół ten przetrwał po modernizacjach do końca XIX w.
View in Google Scholar
187. Encyklopedia Krakowa. Red. A. Stachowski. Warszawa–Kraków 2000, s. 892.
View in Google Scholar
188. AKRL, sygn. II-D-2, s. 215, 219; sygn. II-D-33, s. 43, 44; sygn. II-D-34, s. 8, 9.
View in Google Scholar
189. Tomkowicz S.: Ulice…, s. 212; Siemieński L.: Pamiętniki kantora. „Biblioteka Warszawska” 1879, t. 1, s. 181, 182.
View in Google Scholar
190. Niezabitowski M.: Pierwszy „Wielki Kraków”…, s. 71–78.
View in Google Scholar
191. Ibidem, s. 73.
View in Google Scholar
192. 13 marca 1792 r. „Magistrat ogólny miasta wolnego, stołecznego i wydziałowego Krakowa” przesłał Komisji Policji Obojga Narodów projekt podziału „całego okręgu miasta Krakowa” na cztery cyrkuły. Cyrkuł drugi „zamykałby w sobie całe miasto Kazimierz, Stradom, siedliska żydowskie, przedmieścia, Podbrzezie i domy za bramą Wielicką nad Wisłą stojące”. Stanowisko to zostało zaakceptowane, z tym, że do drugiego cyrkułu dodano Wygodę, Groble i Podzamcze. Krzyżanowski S.: Kraków i jego rozwój terytorialny za czasów polskich. W: Kraków, rozszerzenie granic miasta 1909–1915. Red. K. Rolle. Kraków 1931, s. 35.
View in Google Scholar
193. APKr, sygn. K.334, s. 45.
View in Google Scholar
194. Krzyżanowski S.: Kraków i jego rozwój…, s. 35.
View in Google Scholar
195. Loc. cit.
View in Google Scholar
196. Loc. cit.; Rederowa D.: Studia…, cz. 1, s. 79.
View in Google Scholar
197. Ibidem, s. 155.
View in Google Scholar
198. Niezabitowski M.: Pierwszy „Wielki Kraków”…, s. 76.
View in Google Scholar
199. Cyt. za: Świszczowski S.: Założenie i rozwój miasta Kazimierza. „Biuletyn Krakowski” 1961, t. 3, s. 65.
View in Google Scholar
200. Krasnowolski B.: Tożsamość i historia w sztuce małopolskich środowisk zakonnych XVII i XVIII wieku. „Annales Accademiae Pedagogicae Cracoviensis. Studia de Arte et Educatione” 2005, t. 1, s. 65–79.
View in Google Scholar
201. Małkiewicz A.: Rzym a barokowa architektura…, s. 63–65, 69.
View in Google Scholar
202. Dzik J.: Flamandzkie wzory w twórczości malarza bernardyńskiego Franciszka Lekszyckiego. „Nasza Przeszłość” 1993, t. 79, s. 199–228; eadem: Franciszek Lekszycki - malarz religijny baroku. Kalwaria Zebrzydowska 1998.
View in Google Scholar
203. Wnuk M.: W sprawie daty urodzenia Tadeusza Kuntzego. „Biuletyn Historii Sztuki” 2000, z. 3–4, s. 631.
View in Google Scholar
204. Manierystyczny i barokowy wystrój wnętrza gotyckiego kościoła św. Katarzyny został w znacznym stopniu zniszczony w wyniku przeznaczenia świątyni na austriacki na magazyn zboża dla austriackiego
View in Google Scholar
wojska na początku XIX w.
View in Google Scholar
205. O Janie Wielopolskim i jego karierze zob. Cynarski S.: Początki kariery rodziny Wielopolskich. W: Społeczeństwo staropolskie. Studia i szkice. Red. A. Wyczański. T. 2. Warszawa 1979, s. 152–155.
View in Google Scholar
206. Krasnowolski B.: Ulice…, s. 213.
View in Google Scholar
207. Ibidem, s. 97 oraz il. 34. O twórczości Brodowskiego zob. Opalińska S.: Józef Brodowski 1781–1853. Malarz i rysownik starego Krakowa. Biblioteka Krzysztoforska Nr 1. Kraków 2005.
View in Google Scholar
208. Krasnowolski B.: Ulice…, s. 41.
View in Google Scholar
209. Brandowski A.: Maciej Kazimierz Treter, nie znany a wzorowy stylista polski XVII-go wieku. Poznań 1877.
View in Google Scholar
210. Treter M.K.: Obraz y sława Królestwa Polskiego, ozdoba Wielkiej Polskiey, cudowna Matka Boska w kościele Zdzieszowickim (…). Kraków 1647; idem: Dzieła cudowne Przenajśw. Bogarodzicy przy obrazie Jej Zdzieszewskim. Kraków 1693; idem: Magnalia Deiparae ad imagiem Zdzieszoviensem (…). Cracoviae 1682.
View in Google Scholar
211. Burnatowa I.: Obraz Andrzeja Wenesty. „Rocznik Krakowski” 1978, t. 47, s. 61.
View in Google Scholar
212. Jej dokumentem jest m.in. obraz Łukasza Porębskiego (1594–1637) z 1626 r. przedstawiający Sąd nad Chrystusem (Iudicium sanguinarium) w kościele Bożego Ciała, oparty o ikonografię przeniesioną – wraz ze wzorem graficznym – z Zachodu, zob. Rupiewicz R.: Pierwowzory graficzne „Sądu nad Chrystusem” z kościoła Bożego Ciała w Krakowie, referat na konferencji Inspiracje grafiką europejską w sztuce polskiej, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Instytut Historii Sztuki, Katedra Ikonografii Sztuki Nowożytnej, 6 listopada 2007 r.
View in Google Scholar
213. Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J: Działalność urbanistyczna i architektoniczna Senatu Wolnego Miasta Krakowa w latach 1815–1846. „Studia i Materiały do Dziejów Teorii i Historii Architektury i Urbanistyki” 1963, t. 4; Krasnowolski B. (z zespołem): „Kazimierz ze Stradomiem...”. T. I, cz. 3, s. 599–636 (rozdziały dotyczące przekształceń w dobie Wolnego Miasta opracowała A. Sudacka); Małecki J.M.: Rozwój czy zastój? Kraków w latach 1796–1866. Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta. Red. J. Wyrozumski. Biblioteka Krakowska nr 150. Kraków 2007, s. 589–616.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.

