Twórczość Zygmunta Radnickiego po 1945 roku

Authors

  • Magdalena Smaga

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2009.18

Abstract

ZYGMUNT RADNICKI’S ART AFTER 1945

Zygmunt Radnicki (1894–1969) was an artist associated with the art milieux of Lvov and Kraków. His works from the period 1920–1925 reveal his fascination with cubism, expressionism and futurism, these infl uences, however, had been fi ltered through the artistic activity of the formists. Apparently, the art of Jan Hrynkowski and Leon Dołżycki was particularly important for Radnicki. Following the breakdown of the formists’ group, he and a number of his fellow artists established the “Jednoróg” (lit.: “unicorn”) Artists Guild. Members of that group were interested in genuine artistic crafts, lack of literary inspiration in visual arts, and, most of all, in the predominance of colour as such. In 1925 Radnicki went on a scholarship to Paris for a year to attend Józef Pankowicz’s school of kapist painting. After 1926 his art underwent a signifi cant change. He gave up using contours which formerly separated the various elements of his compositions, and started to introduce rich colour which integrated all the objects depicted in his paintings. He tried to make his palette lighter and clearer, to expand and enrich his range of colours. In his notes he often emphasised how important the art of Paul Cézanne was for him as a painter. There are three groups of paintings in which this inspiration drawn from the French master became most visible: landscapes, still lifes and portraits. Apart from certain formal and compositional parallels, we can also notice a similar choice of colours here, although Radnicki’s colours seem richer and more intense than Cézanne’s. The two artists often used similar objects (fruit, fabrics, baskets, a kitchen table with the characteristic drawer) as elements of their paintings. Apart from his artistic activity, from 1921 onwards Radnicki also worked as a teacher in Lvov. After World War II he permanently moved to Kraków where he taught at the Fine Art Academy. In 1946 he earned the title of associate professor, and in 1951 he was promoted to full professorship; he also held the position of the Academy’s provisional Rector from 1950 to 1951. After the war Radnicki belonged to the generation of mature artists and drew inspiration for his paintings mostly from Cézanne, the formists and the colourists. In his case, similar to many other painters, the horrors of the war were not reflected in his artistic activity. His postwar works, up until 1949, present a continuation of his artistic experiences from the interwar period, both in terms of the subjects he used and the forms of artistic expression he employed. An important chapter in the postwar history of Polish art was the public debate concerning its future. Radnicki too had his say on the subject: in 1946 he made his views public in an article he published in Przegląd Artystyczny (major Polish art magazine at that time). In the socialist realism period (1949–1954) he tried to conform to the style that became almost obligatory in Poland at that time. The artistic breakthrough initiated by the exhibition titled „Arsenał 55” whose general tone harbingered the end of socialist realism in Poland influenced Radnicki’s art and encouraged him to resume his formal experiments which involved simplifi cation of figural forms and synthesis verging on the abstract. After the breakthrough of 1955, Tadeusz Kantor introduced Art Informel in Poland, Radnicki, however, did not embrace the new vogue. The emotionality, spontaneity and lack of control in the process of artistic creation made this kind of painting alien to him, as it did not belong to the forms of expression that he felt were natural for his art. Throughout the rest of his artistic career his style remained close to geometric abstraction, his major influences being Cézanne and the formists. The only variation he introduced in some of his later paintings was a freer use of colour.

References

1. Artykuł powstał na podstawie pracy magisterskiej „Twórczość Zygmunta Radnickiego (1894–1969)” napisanej przeze mnie pod kierunkiem dr. hab. Marka Zgórniaka w Instytucie Historii Sztuki
View in Google Scholar

na Uniwersytecie Jagiellońskim w 2003 r.
View in Google Scholar

2. Zygmunt Radnicki, fragment notatki ze stycznia 1961 r. „Zapiski Zygmunta Radnickiego” (mps) w zbiorach prywatnych wnuka artysty, dr. Krzysztofa Link-Lenczowskiego, któremu dziękuję za ich udostępnienie.
View in Google Scholar

3. Obszerną bibliografię dotyczącą artystycznej działalności malarza zawierają: Michałowski P.: Katalog Muzeum Wielkopolskiego – wystawa zbiorowa Zygmunta Radnickiego (czerwiec – lipiec 1949). Poznań 1949; Dutkiewicz J.E., Woj ak S.: Katalog wystawy Zygmunta Radnickiego. Kraków 1966; Wojak S.: Katalog wystawy malarstwa Zygmunta Radnickiego (1894–1969). Kraków 1970 [katalog wystawy Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, grudzień 1970 – styczeń 1971].
View in Google Scholar

4. Dobrowolski T.: Nowoczesne malarstwo polskie. T. 3. Wrocław 1964; Bénézit E.: Dictionnaire critique et documentaire des peintres, sculpteurs, dessinateurs et graveurs. Vol. 7. Paris 1966, p. 90; Wojciechowski A.: Polskie życie artystyczne 1915–1939. T. 2. Wrocław 1974; Kowalska B.: Polska awangarda malarska 1945–1970. Warszawa 1975; Łukaszewicz P.: Zrzeszenie artystów plastyków „Artes” 1929–1935. Wrocław 1975; Dobrowolski T.: Malarstwo polskie ostatnich dwustu lat. Wrocław 1976; Pollakówna J.: Formiści. Wrocław 1976; eadem: Malarstwo polskie między wojnami 1918–1939. Wrocław 1982; Bogucki J.: Sztuka Polski Ludowej. Warszawa 1983; Ryszkiewicz A.: Z. Radnicki. W: Vollmer H.: Allgemeines Lexikon der Bildenden Kunstler des XX Jahrhunderts, vierter Bd. Q–U. Leipzig 1958, S. 8; Polski Słownik Biografi czny (dalej cyt. PSB): Zygmunt Radnicki. Hasło oprac. M. Zakrzewska. T. 29. Kraków 1986, s. 715–717; Kowalska B.: Polska awangarda malarska 1945–1980. Szanse i mity. Warszawa 1988; Olszewski A.K.: Dzieje sztuki polskiej w zarysie 1890–1980. Warszawa 1988; Jakimowicz I.: Formiści – katalog wystawy Muzeum Narodowego w Warszawie. Warszawa 1989.
View in Google Scholar

5. Blumówna H.: Wstęp. W: Katalog Galerii Malarstwa i Rzeźby Polskiej wieku XX. Kraków 1963, s. 107–109 [katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Krakowie (dalej cyt. MNK)]; Modrzejewska
View in Google Scholar

B., Oborny A.: Katalog Muzeum Świętokrzyskiego w Kielcach – zbiory malarstwa polskiego. Warszawa 1971, s. 54; Szelest D.: Lwowska Galeria obrazów – malarstwo polskie. Warszawa 1990, nr kat. 198, 200; Sztuka polska XX wieku – katalog zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Wrocław 2000, s. 541, 542; Krzysztofowicz-Kozakowska S., Małkiewicz B.: Nowoczesne malarstwo polskie. Cz. III. Malarstwo polskie po 1945 roku. Red. Z. Gołubiew. Kraków 2004, s. 318–321 [katalog zbiorów MNK].
View in Google Scholar

6. http://www.MuzeumŚląskie-Galer iaMalar s twaPol - skiego1800–1939.htm (sala VI); www.JuraKrakowsko-Częstochowska-muzea.htm (Muzeum Okręgowe w Częstochowie – sztuka XX w.); http://www.DomAukcyjny,GaleriaSztuki-ALTIUS-Aukcja18marca2000roku.htm (pozycja 33); http://www.WIEMRadnickiZygmunt.htm; www.desa.art.pl/aukcje/aukcja40/img_high/040_84.jpg; Czapska-Michalik M.: Formiści – Ludzie, czasy, dzieła. Warszawa 2007, s. 74, 75.
View in Google Scholar

7. PSB: Zygmunt Radnicki…, s. 715–717. Opracowując biografię artysty, korzystałam również z notatek Marii Zakrzewskiej znajdujących się w zbiorach redakcji Słownika oraz z materiałów archiwalnych krakowskiej ASP.
View in Google Scholar

8. „Tygodnik Artystów” 1935, nr 11.
View in Google Scholar

9. „Głos Plastyków” 1937, nr 7–12, s. 5–9
View in Google Scholar

10. Jawor ska J.: Polska sztuka walcząca 1935–1945. Warszawa 1982, s. 209: „w dwóch bardzo dużych wystawach w 1940 r.– Sztuka plastyczna Zachodniej Ukrainy i Wystawa grafiki – (…) udział wzięli bardzo liczni artyści, m.in. Zygmunt Radnicki, Geza Rozmus, Marcin Kitz (…). Następnie wystawy te zostały powtórzone w 1940 r. w Charkowie, Mińsku i Kijowie”.
View in Google Scholar

11. Pollakówna J.: Formiści…, s. 42: „4 XI 1917 otwarcie wystawy Ekspresjonistów Polskich w Towarzystwie Sztuk Pięknych na Placu Szczepańskim w Krakowie”; ibidem, s. 63–69: „druga, zorganizowana
View in Google Scholar

we Lwowie w kwietniu 1918 r., wystawa grupy nie przyniosła w gruncie rzeczy nic nowego (…). Otwarcie wystawy nastąpiło 7 kwietnia w Salonie Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych przy ul. Dzieduszyckich (…). Odbywająca się równocześnie w Krakowie wystawa tutejszej grupy opatrzona jest, półoficjalnie, jeszcze inną nieco etykietą: wprawdzie na okładce katalogu widnieje napis: Katalog
View in Google Scholar

II Wystawy Ekspresjonistów Polskich, »Nowości Ilustrowane«zamieszczają recenzję pod tytułem: II wystawa ekspresjonistów (formistów). Podobna podwójna nazwa grupy pojawia się w notatce informacyjnej o otwarciu wystawy w »Głosie Narodu«. A więc między kwietniem a czerwcem 1918 r. narodziła się nowa nie objaśniona jeszcze oficjalna nazwa”; ibidem, s. 89, 90: „III wystawa Formistów w Towarzystwie Sztuk Pięknych, Kraków 1919. (…) Nową nazwę potraktowano jako kontynuację poprzedniej – zmiana nie wpłynęła na oznaczanie kolejności wystaw, mimo że nie było przecież 1-ej, 2-ej wystawy formistów w Krakowie, wystawa otwarta 3-go września została uznana za trzecią”.
View in Google Scholar

12. Ibidem, s. 38,39, 45; eadem: Malarze i podpalacze. W: Sztuka XX wieku. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Warszawa 1971, s. 196, 197.
View in Google Scholar

13. Eadem: Malarze i podpalacze…, s. 189.
View in Google Scholar

14. Jakimowicz I.: Formiści. Warszawa 1989, Pejzaż z drogą, il. 175; Dom rybaka, il. 177.
View in Google Scholar

15. Pollakówna J.: Formiści…, s. 50.
View in Google Scholar

16. Zuffi S., Castria F.: Malarstwo nowoczesne – od romantyzmu do awangardy XX wieku. Warszawa 2001, il. s. 343.
View in Google Scholar

17. Winiarz J.: VII wystawa „Jednoroga”. „Czas” 1928, R. 80, nr 94, z 23 kwietnia, s. 7; Głębocka-Piotrowska I.: Dział kultury i sztuki – Plastyka i zdobnictwo – U Przyjaciół Sztuk Pięknych. „Kurier Poznański” 1929, R. 24, nr 127, z 16 marca, s. 17; Tyrowicz L.: Ze sztuki – Towarzystwo Sztuk Pięknych we Lwowie – Wystawa Gwiazdkowa. „Słowo Polskie” 1931, R. 31, nr 356, z 30 grudnia, s. 5; Weber H.: Wystawa „Jednoroga”. „Nowy Dziennik” 1934, R. 17, nr 89, z 30 marca, s. 6; Czyżewski T.: Z wystaw – Młodzi lwowscy malarze w IPS-ie. „Prosto z mostu” 1939, R. 5, nr 11 (233), z 12 marca, s. 7; Blumówna H.: Warszawski Salon Wiosenny. „Tygodnik Powszechny” 1946, R. 2, nr 27 (68), z 7 lutego, s. 3–4; Malina J.: Ogólnopolski Salon Zimowy. „Przegląd Artystyczny” 1947, R. 2, nr 3 (15), s. 1–4; Blumówna H.: Poznański Salon Plastyki. „Tygodnik Powszechny” 1947, R. 3, nr 29 (122), z 20 lipca, s. 6, 7; Michałowski P.: Katalog Muzeum Wielkopolskiego…; Chyczewska A.: Wystawa zbiorowa Zygmunta Radnickiego w Poznaniu, „Przegląd Artystyczny” 1949, R. 4, nr 7, 8, 9, s. 16; Winkler K.: Henryk Gotlib i Zygmunt Radnicki. „Dziennik Literacki” 1950, R. 4, nr 8 (155), z 19 lutego, s. 3; Blumówna H.: Katalog wystawy Zygmunt Radnicki – malarstwo, akwarele, rysunki. Kraków1959; Winkler K.: Radnicki i Wójcik w Pałacu Sztuki. „Gazeta Krakowska” 1959, R. 11, nr 81, z 6 kwietnia, s. 2; Dutkiewicz J.E., Wojak S.: Katalog wystawy…
View in Google Scholar

18. Pollakówna J.: Malarze i podpalacze…, s. 199–201.
View in Google Scholar

19. Dobrowolski T.: Malarstwo polskie 1764–1964. Wrocław 1968, s. 408, 409; Pollakówna J.: Malarstwo polskie między wojnami 1918–1939. Warszawa 1982, s. 46, 48.
View in Google Scholar

20. Dobrowolski T.: Malarstwo polskie…, s. 409.
View in Google Scholar

21. Ibidem, s. 437.
View in Google Scholar

22. Dobrowolski T.: Nowoczesne malarstwo…, s. 297–302.
View in Google Scholar

23. Verschoor G.: Kapiści – dyskurs o sztuce. „Porta Aurea” 1995, R. 4, s. 21–32.
View in Google Scholar

24. Blumówna H.: Koloryzm i koloryści w nowszym malarstwie polskim. W: Sztuka współczesna. Kraków 1959, s. 102–106; Dobrowolski T.: Nowoczesne malarstwo…, s. 233.
View in Google Scholar

25. Cyt. za: Jurkiewicz-Eckert D.: Polska krytyka artystyczna w latach 1906-1939 wobec dzieła Cézanne’a. „Ikonotheka” 2000, t. 14, s. 187.
View in Google Scholar

26. Ibidem, s. 189, 190.
View in Google Scholar

27. Ibidem, s. 189, 205–213.
View in Google Scholar

28. „Głos Plastyków” 1935/37, R. 4, nr 1 (6–7), s. 12.
View in Google Scholar

29. Jurkiewicz-Eckert D.: Polska krytyka artystyczna…, s. 216.
View in Google Scholar

30. Radnicki Z: Twórczość Cézanne’a w świetle doby współczesnej. „Głos Plastyków” 1937, R. 4, nr 7/12, s. 5–9.
View in Google Scholar

31. Loc. cit.
View in Google Scholar

32. Ibidem, s. 6.
View in Google Scholar

33. Ibidem, s. 7.
View in Google Scholar

34. Radnicki Z: Twórczość Cézanne’a…, s. 5–9.
View in Google Scholar

35. Zuffi S., Castria F.: Malarstwo nowoczesne…, il. s. 197.
View in Google Scholar

36. Reprodukcja w: Wojak S.: Katalog wystawy…
View in Google Scholar

37. „Zapiski…”, notatka z maja 1967 r.
View in Google Scholar

38. Kowalska B.: Polska awangarda malarska 1945–1980…, s. 43.
View in Google Scholar

39. Wojciechowski A.: Młode malarstwo polskie 1944–1974. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1975, s. 5–7; Bogucki J.: Sztuka…, s. 8.
View in Google Scholar

40. Flukowski S.: Na parkietach wiosennego salonu. „Przegląd Artystyczny” 1946, R. 1, nr 6, s. 4.
View in Google Scholar

41. Kowalska B.: Polska awangarda…, s. 42–65.
View in Google Scholar

42. Staniszewska W.: Kapiści wobec awangardy. „Porta Aurea” 1995, R. 4, s. 36–38.
View in Google Scholar

43. Ibidem, s. 36; Antos J.: Zdobycie władzy przez kapistów i kolorystów w krakowskiej ASP po II wojnie światowej w świetle dokumentów i wspomnień. W: Wobec przyszłości. Kraków 2004, s. 123–147; Grabowska J.: Struktura organizacyjna Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie w latach 1818–1956. W: Wobec przyszłości…, s. 565–575; Antos J.: Kapiści i koloryści w wyższym szkolnictwie artystycznym w drugiej połowie lat czterdziestych XX w. W: Polskie szkolnictwo artystyczne. Dzieje – teoria – praktyka. Materiały sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Warszawa 2005, s. 231–240.
View in Google Scholar

44. Istnieją dwa obrazy Radnickiego Kwiaty: w Muzeum Narodowym we Wrocławiu i w Muzeum Śląskim w Katowicach, które są bardzo zbliżone do siebie pod względem kompozycyjnym i kolorystycznym. Jednakże ze względu na lepszą dostępność obrazu zdecydowałam się na omówienie pracy z Katowic.
View in Google Scholar

45. Seweryn T.: Z wystawy – IX wystawa cechu artystów Plastyków „Jednoróg”. „Naprzód” 1930, nr 276, z 28 listopada; Weber H.: Wystawa „Jednoroga”…; Michałowski P.: Katalog Muzeum Wielkopolskiego…; Chyczewska A.: Wystawa zbiorowa Zygmunta Radnickiego…; Blumówna H.: Wystawa zbiorowa Zygmunta Radnickiego i Henryka Gotlib w krakowskim Pałacu Sztuki. „Tygodnik Powszechny” 1950, R. IV, nr 8 (257), z 18 lutego, s. 6 Winkler K.: Henryk Gotlib i…, s. 3; Blumówna H.: Katalog wystawy Zygmunt Radnicki…; Wi tz I.: Katalog wystawy. Wystawa malarstwa i rysunku Zygmunta Radnickiego. Warszawa 1960 [Zachęta, wrzesień – październik 1960]; Dutkiewicz J.E., Wojak S.: Katalog wystawy…
View in Google Scholar

46. Blumówna H.: Nagrody plastyczne m. Krakowa i woj. lubelskiego. „ Przegląd Artystyczny” 1947, R. 2, nr 9–12, s. 17.
View in Google Scholar

47. Radnicki Z: Twórczość Cézanne’a…, il. s. 6; barwna reprodukcja w: Zuffi S., Castria F.: Malarstwo nowoczesne…, il. s. 193.
View in Google Scholar

48. Swinglehurst E.: Życie i twórczość Cézanne’a. Warszawa 1996, s. 67.
View in Google Scholar

49. Cézanne. Red. A.M.Marscheroni. Milan 1991, il. 20.
View in Google Scholar

50. Teysseyre S.: Walny zjazd Delegatów Związku Polskich Artystów Plastyków w odrodzonej Polsce. 28 VIII-2 XI 1945. „Przegląd artystyczny” 1946, R. 1, nr 1, s. 7.
View in Google Scholar

51. Kowalska B.: Polska awangarda…, s. 27.
View in Google Scholar

52. Teysseyre S.: Problem współczesności w malarstwie. „Przegląd artystyczny” 1946, R. 1, nr 4, s. 5.
View in Google Scholar

53. Dobrowolski T.: O hermetyzmie i społecznej izolacji dzisiejszego malarstwa. „Odrodzenie” 1946, R. 3, nr 23, s. 1–3.
View in Google Scholar

54. Przyboś J.: Szkiełkiem i okiem. „Odrodzenie” 1946 R. 3, nr 32, s. 7.
View in Google Scholar

55. Idem: O twórcze idee w plastyce. „Odrodzenie” 1946, R. 3, nr 51, 52, s. 16.
View in Google Scholar

56. C.R.: Wywiad z Zygmuntem Radnickim. „Przegląd Artystyczny” 1946, R. 1, nr 1, s. 4, 5.
View in Google Scholar

57. Loc. cit.
View in Google Scholar

58. Ibidem, s. 5.
View in Google Scholar

59. Roszkiewicz J., Rzepiński C.: Rola artysty i piękna w rewolucji społecznej. „Przegląd Artystyczny” 1946, R. 1, nr 1, s. 2.
View in Google Scholar

60. Sokorski W.: Sztuka w walce o socjalizm. Kraków 1950, s. 100.
View in Google Scholar

61. Mangelowa I.: Młodzież walczy o pokój jako etap walki o realizm socjalistyczny. „Nowa Kultura” 1951, R. 2, nr 4, s. 2.
View in Google Scholar

62. Ibidem, s. 10.
View in Google Scholar

63. Bogucki J.: O wystawie plastyków warszawskich. „Nowa Kultura” 1951, R. 2, nr 23, s. 8.
View in Google Scholar

64. Kowalska B.: Polska awangarda…, s. 77.
View in Google Scholar

65. Wojciechowski A.: Młode malarstwo…, s. 47.
View in Google Scholar

66. Bogucki J.: Sztuka…, s. 67, 79.
View in Google Scholar

67. Kowalska B.: Polska awangarda…, s. 85–87.
View in Google Scholar

68. Ibidem, s. 87.
View in Google Scholar

69. Piotrowski P.: Awangarda w cieniu Jałty. Sztuka w Europie Środkowo-Wschodniej w latach 1945–1989. Poznań 2005, s. 76, 77.
View in Google Scholar

70. Zimand R.: Protest i nowatorstwo. „Przegląd Kulturalny” 1955, R. 4, nr 30, s. 3.
View in Google Scholar

71. Ćwiertnia J.: O smaku destylowanej wody, o metodzie uchylania drzwi i jeszcze o kilku sprawach natury artystycznej. „Przegląd Kulturalny” 1955, R. 4, nr 11, s. 8.
View in Google Scholar

72. Wojciechowski A.: Młode malarstwo…, s. 61.
View in Google Scholar

73. Osęka A.: Poddanie Arsenału. O plastyce polskiej 1955–1970. Warszawa 1971, s. 11
View in Google Scholar

74. Bogucki J.: Sztuka…, s. 106–116.
View in Google Scholar

75. Przyboś J.: O nową socjalistyczną sztukę. „Trybuna Ludu” 1957, R. 10, nr 13, s. 4.
View in Google Scholar

76. Piotrowski P.: Awangarda w cieniu…, s. 79.
View in Google Scholar

77. Kowalska B.: Polska awangarda…, s. 101.
View in Google Scholar

78. Bogucki J.: Sztuka…, s. 135.
View in Google Scholar

79. „Zapiski…”, notatka z 21 czerwca 1956 r.
View in Google Scholar

80. Husarski W.: Sztuki plastyczne – dążności klasyczne w malarstwie współczesnem. „Tygodnik Ilustrowany” 1926, nr 1, s. 6: „Ta właśnie ścisłość i prostota formy, przeważnie nic wspólnego nie mająca z archaizacją tematu i faktury, rozumiana jest jako klasycyzm w sztuce francuskiej ostatniego okresu. To też jeden z wybitniejszych teoretyków tej sztuki, Lothe, nazywał jej dążność »impresjonizmem Definicja ta najlepiej może określa istotę rzeczy; sztuka ta jest bezpośrednim dalszym ciągiem impresjonizmu, wykazującym tę tylko różnicę z twórczością Moneta i jego towarzyszów, że ich analiza barwy zastąpiona została teraz przez analizę formy”. Zdaniem Husarskiego „impresjonizm formy” to ogólna nazwa tendencji plastycznych we Francji, w okresie międzywojennym. Pisze on, że „najnowsza sztuka
View in Google Scholar

francuska usiłuje raczej znaleźć drogę pośrednią pomiędzy romantyzmem starszego pokolenia, a klasyczną dokładnością formy”.
View in Google Scholar

81. W artykule dotyczącym krytyki Stefanii Zahorskiej Piotr Rudziński przywołuje dwie tendencje artystyczne dwudziestolecia międzywojennego wydzielone przez pisarkę. Pierwsza to racjonalizacja twórczości, a kierunki należące do tej grupy to kubizm i z niego wyłonione oraz wszystkie kierunki mniej lub bardziej klasycyzujące. Druga to irracjonalna tendencja, którą tworzą futuryzm i ekspresjonizm. Ów podział jest o tyle istotny, że wspólną grupę tworzą racjonalizm, klasycyzm i awangardowy kubizm. Równocześnie Rudziński we wspomnianym artykule przytacza słowa Jeana Cocteau (1889–1963) ze zbioru tekstów wydanych w 1926 r.: „oczekuje od formującego się „nowego klasycyzmu” gwarancji ładu, okrzepnięcia form, po niepokojach ostatnich poszukiwań.” Ponadto Cocteau używa stwierdzenia „rappel à l’ordre”, które zostało przetłumaczone jako „wołanie o ład”. Zdaniem Cocteau „wołanie o ład” dotyczyło obiektywnych, naukowo-matematycznych, trwałych, porządkujących prawidłowości i zasad, które występują w literaturze, teatrze, muzyce i malarstwie. „W »klasycznych« wartościach, jak czystość, prostota, porządek widział Cocteau cel i atrybuty nowej twórczości” – pisze Rudziński. W ostatnich latach istnienia formizmu Zbigniew Pronaszko rysuje akty (1920–1922) zbliżone charakterem do „nowoczesnego klasycyzmu”. Rudziński P: Między konformizmem a awangardą. O krytyce Stefanii Zahorskiej W: Sztuka dwudziestolecia międzywojennego. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki (Warszawa, październik 1980). Warszawa 1982. Natomiast Władysław Kozicki w recenzji zamieszczonej w „Słowie Polskim” 18 października 1926 r., odnoszącej się do jednej z wystaw Radnickiego, zauważa w twórczości malarza ducha „nowoczesnego klasycyzmu”. Komentarz ten odnosił się do kobiecych aktów Radnickiego narysowanych po 1922 r. Ponieważ oba te pojęcia („nowoczesny klasycyzm” i „ład”) łączą się ze sobą, a związane są z logicznym, intelektualnym i zdyscyplinowanym systemem pracy artysty, mogą funkcjonować w każdej epoce. U Radnickiego te dwa pierwiastki zostały zaszczepione na początku drogi twórczej, współistniały z innymi zainteresowaniami artysty i pojawiają się w jednym z pierwszych jak i ostatnich jego dzieł. Potwierdzeniem tego faktu mogą być słowa Maurice’a Denisa (1870–1943), wypowiedziane w 1909 r., że klasycyzm nie powinien być przypisywany konkretnej epoce, „powinien stać się raczej metodą pracy i postawą psychiczną”. Szczuka D.: Wołanie o ład - krytyka artystyczna wobec klasycyzujących tendencji w sztuce lat 20 i 30 XX wieku. „Roczniki Humanistyczne”1998, t. 64, z. 4, s.124.
View in Google Scholar

82. „Zapiski…”, notatka z 2 stycznia 1967 r.
View in Google Scholar

83. Kowalska B.: Polska awangarda…, s. 123.
View in Google Scholar

84. „Zapiski…”, notatka z maja 1967 r.
View in Google Scholar

Downloads

Published

2026-10-19

Issue

Section

Articles

How to Cite

Twórczość Zygmunta Radnickiego po 1945 roku. (2026). Krzysztofory: Scientific Bulletin of the Historical Museum of the City of Kraków, 27, 307-320. https://doi.org/10.32030/KRZY.2009.18

Most read articles by the same author(s)