Wstępne badania konserwatorskie południowej ściany loggii pałacu Pod Krzysztofory w Krakowie

Authors

  • Marek M. Łukacz

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2012.07

Abstract

PRELIMINARY CONSERVATION RESEARCH ON THE SOUTH WALL OF THE LOGGIA OF KRZYSZTOFORY PALACE IN KRAKÓW

 

Preceded by a polychrome detection analysis, the architectural  research on the south wall and ceiling of the arcaded  loggia at Krzysztofory Palace located at 35 Rynek Główny,  Kraków was completed in 2000. The aim of the research  was to evaluate the possibilities of carrying out the works  included in the architectural development plan for the palace’s  courtyard. Research results have revealed that the east  wing of Krzysztofory Palace – in the section that later became  the arcaded loggia – was built in the late Gothic stage.  In its functional and spatial form, this wing was in the 16th  century described as a separate “house in a side street”. The  arcaded loggia was added to it in the last quarter of the 17th  century as part of a larger construction project undertaken  to alter the functional and spatial character of this plot in  order to integrate and transform the buildings into a baroque  city mansion. During the construction of the loggia,  stone corbels supporting the curves of the lunettes of  the cross-barrel vault spanning above the loggia, masonry  of the portals and of the basement windows, as well as the  frame of the chimney cleanout door were installed on the  back elevation wall of the “house in a side street”. The later  construction works carried out in this wing of Krzysztofory  Palace did not bring any substantial changes, the only  notable exception, perhaps, being the facing of the loggia’s  columns in the mid-19th century due to their appalling  static condition. The columns were transformed into massive  pillars, however, the facing was to be removed in the  course of another large-scale renovation and conservation  project accomplished in the first quarter of the 20th century  by Wacław Krzyżanowski. The wide baroque chimney  cleanout door was permanently closed also at that time. The  layer of colourful painted decoration surviving on the ceiling  (grey and ochre, in a shade that matches the stonework  of the loggia) also dates from that period. In the second half  of the 20th century, the 18th-century exit of the northernmost  room on the ground floor leading into the loggia was  bricked in, the plasterwork was removed, and sections of  the front parts of historical elements were hacked off. 

References

1. Łukacz M., Ciepiela W., Pietroń J.: „Projekt zagospodarowania dziedzińca pałacu »Pod Krzysztofory« Rynek Główny 35 i ul. Jagiellońska 4”. Kraków 2000. Pracownia Badań Zabytków Architektury Marek Łukacz (dalej cyt. PBZA Marek Łukacz), mps w archiwum Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (dalej cyt. arch. MWKZ).
View in Google Scholar

2. Jednym z elementów dokumentacji konserwatorskiej związanej z przygotowaniem „Projektu zagospodarowania…” była dokumentacja: Łukacz B.: „Kraków, Rynek Główny 35, pałac »Pod Krzysztofory « – kierunkowy program prac konserwatorskich”. Kraków 2000, PBZA Marek Łukacz, mps w arch. MWKZ.
View in Google Scholar

3. Zalecane badania architektoniczne loggii stanowiły element sporządzonego już uprzednio opracowania: Łukacz M.:„Program badań architektonicznych pałacu »Pod Pod Krzysztofory«”. Kraków 1985, Przedsiębiorstwo Państwowe Pracownie Konserwacji Zabytków Pracownia Badań Architektonicznych (dalej cyt. PP PKZ PBA), mps w arch. MWKZ.
View in Google Scholar

4. Niewalda W., Filipowicz A.: „Badania architektoniczne piwnic budynku przy Rynku Głównym 35 w Krakowie”. Kraków 1981. PP PKZ PBA Oddział Kraków, mps w arch. MWKZ.
View in Google Scholar

5. Kleszczyńska B., Krasnowolski B.: „Pałac »pod Krzysztofory «. Dokumentacja historyczna”. Kraków 1978, PP PKZ w Krakowie, mps w Arch. WUOZ w Krakowie. Opracowanie to poszerzono i rozwinięto, wykonując dokumentację naukowo-historyczną w 2001 r. Komorowski W., Krasnowolski B.: „Pałac »Pod Krzysztofory«, Kraków, Rynek Główny 35. Dokumentacja naukowo-historyczna”. Kraków 2001, mps w archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie (dalej cyt. arch. WUOZ) oraz w archiwum Muzeum Historycznego Miasta Krakowa (dalej cyt. arch. MHK).
View in Google Scholar

6. Łukacz B., Holewińska–Sowa B., Łukacz M.: „Pałac »Pod Krzysztofory«, Kraków, Rynek Główny 35 – badania konserwatorskie wschodniej ściany loggii”. Kraków 2000, PBZA Marek Łukacz, mps w arch. MWKZ.
View in Google Scholar

7. W latach 1917–1918 prowadzono pod kierownictwem Wacława Krzyżanowskiego prace remontowe i restauratorskie o znacznym zasięgu, m.in. usunięto wtórne obmurowanie kolumn loggii przeprowadzone w połowie XIX w. Komorowski W., Krasnowolski B.: „Pałac…”, s. 60.
View in Google Scholar

8. Datowanie to potwierdzone zostało w świetle wyników terenowych badań konserwatorskich. Zob. Cempl a M., Ce chos z S.,Holcer Ł., Olbr ycht A.: „Pałac »Pod Krzysztofory«, Kraków, Rynek Główny 35. Badania architektoniczne ściany północnej w wykopach archeologicznych od ulicy Szczepańskiej”. Cz. 1–2. Kraków 2007, mps w arch. WUOZ oraz arch. MHK; Cempl a M., Cechosz S., Holcer Ł., Jurczyk-Curyło D., Holewińska–Sowa B: „Pałac pod Krzysztofory - badania konserwatorskie i architektoniczne”. Kraków 2009, mps w arch. WUOZ oraz arch. MHK.
View in Google Scholar

9. Formowanie się zabudowy na narożnych działkach bloków staromiejskich Krakowa omówiono w publikacji: Łukacz M.: Przemiany układu funkcjonalno-przestrzennego krakowskich domów mieszczańskich w okresie gotyku i początku renesansu. W: Dziedzictwo kulturowe fundamentem rozwoju cywilizacji. Międzynarodowa Konferencja Konserwatorska. Kraków 2000. Materiały konferencyjne.
View in Google Scholar

Kraków 2001, s. 415–419; idem: Średniowieczne domy lokacyjnego Krakowa. II Forum Architecturae Poloniae Medievalis.Wydział Architektury PK, Kraków 15–16 maja 2009. Red. nauk. K. Stala. Kraków 2011, s. 67–98; idem: Zabudowa pierzei Rynku Głównego w Krakowie w okresie średniowiecza. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2010, z. 28, cz. 1, s. 75–98.
View in Google Scholar

10. Wyrozumska B.: Opisy kamienicy „Krzysztofory”, niegdyś „Morsztynowska”. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 1986, z. 16, s. 108.
View in Google Scholar

11. Bąk-Koczarska C.: Mieszkańcy pałacu „pod Krzysztofory”. Właściciele i lokatorzy od XIV do XX wieku. Kraków 1999, s. 71, 72.
View in Google Scholar

12. „Opis stanu widermachu pałacu Spiskiego i arkadowań pałacu Krzysztofory” z 1842 r. m.in. podaje: „Filary od arkad pałacu Krzysztofory wszystkie od dołu mają wygniłe kamienie tak, że niektóre opadają przy tem niektóre filary nie są pionowe… Archiwum Narodowe w Krakowie, Akta budowlane, 1 poł. XIX w., nr inw. ABM, fasc. 1, s. 1, 2.
View in Google Scholar

13. Zob. fotografie w: Klein F.: Pałac „Pod Krzysztofory” w Krakowie. Kraków 1914, il. 6, 7.
View in Google Scholar

Downloads

Published

2026-11-09

Issue

Section

Articles

How to Cite

Łukacz, M. M. (2026). Wstępne badania konserwatorskie południowej ściany loggii pałacu Pod Krzysztofory w Krakowie. Krzysztofory: Scientific Bulletin of the Historical Museum of the City of Kraków, 30, 95-98. https://doi.org/10.32030/KRZY.2012.07