Wydawnictwa legionowe związane z powstaniem styczniowym

Authors

  • Anna Myślińska

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2013.05

Abstract

RELEASES ISSUED BY THE POLISH LEGIONS TO COMMEMORATE THE JANUARY UPRISING

 

Next to the dates of the three successive partitions of  Poland, the Kościuszko Insurrection and the November  Uprising, the January Uprising of 1863–1864 belongs to  the pantheon of Polish political mythology, the ideology of  national mysticism, and the messianic doctrine of Poland  being the Christ of Nations. However lost in the end, the  insurgents’ heroic struggle enhanced Poland’s aspirations  to gain independence and laid ideological foundations for  the armed action undertaken by the Polish Legions commanded  by Marshal Jozef Piłsudski and, consequently, the  resurrection of sovereign Poland.  The fiftieth anniversary of the outbreak of the January  Uprising fell in 1913. Its particularly festive celebrations in commemorating the event. This was the first anniversary  of the uprising that engaged the entire nation and was celebrated  as a holiday and a call for mobilization.  The Palace of Art (Pałac Sztuki) in Lwow hosted an  exhibition of mementoes of 1863. Different publications  were also released on the occasion of the anniversary, including  Rok 1863 [The year 1863], a book by Jozef Grabiec  that came out in Poznań, and 22 stycznia 1863 [22 January  1863], a booklet written by Jozef Piłsudski.  The propagation of the idea, heraldry and emblems of  the January Uprising of 1863–1864 in the period following  the insurrection was greatly enhanced by miscellaneous patriotically-  oriented releases, such as badges, medals, rings,  pendants with crosses, postcards, window stickers and certificates  for the contributors to the welfare of the veterans of  the uprising, which were present in the lives of Poles as the  attributes of national remembrance and tokens of people’s  readiness to take up arms. Mourning jewellery became one  of the forms of demonstrating one’s patriotism. Such releases  were traditionally collected in large numbers at that time. 

References

1. Piłsudski J.: Rok 1863. Wstęp i oprac. S. Kieniewicz. Warszawa 1989. Wpływ Wschodu i Zachodu na Polskę w epoce 1863 roku, cytat z wykładu wygłoszonego 29 października 1924 r. w sali Teatru Wielkiego w Wilnie, s. 192–193.
View in Google Scholar

2. Tematyka artystycznych interpretacji powstania styczniowego 1863 roku, pamiątek oraz wydawnictw związanych z powstaniem opracowana w: Powstanie styczniowe w zbiorach Muzeum Wojska Polskiego. Oprac. W. Bigoszewska, M. Słoniewska. Warszawa 1966; Powstanie styczniowe. Katalog zbiorów Muzeum Historii Polskiego Ruchu Rewolucyjnego. Nabytki z lat 1957–1975. Oprac. H. Wiórkiewicz, H. Ozyra, B. Andrzejewska. Warszawa 1982; Kowalski M.: Medale, odznaki, biżuteria, numizmatyka i filatelistyka powstania styczniowego. Międzyrzec Podlaski 1987; Kieniewiczowa G.: Pamiątki powstań narodowych w zbiorach Muzeum Historycznego m. st. Warszawy. Warszawa 1988, s. 101–135; Mansfeld B.: Powstanie styczniowe w sztuce. W: Powstanie Styczniowe 1863–1864. Wrzenie, bój. Europa, wizje. Red. S. Kalembka. Warszawa 1990, s. 685–705. Przedmowa S. Kieniewicz; Powstanie styczniowe i zesłańcy syberyjscy. Katalog fotografii ze zbiorów Muzeum Historycznego m. st. Warszawy. Cz. 1. Powstanie styczniowe. Oprac. K. Lejko. Warszawa 2004; Cz. 2. Zesłańcy syberyjscy. Oprac. E.. Kamińska. Warszawa 2005; Król A.: Śmierć i Polska. W: Obrazy śmierci w sztuce polskiej XIX i XX wieku. Red. E. Ryżewska. Kraków 2000, s. 247–259. Katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Krakowie, wrzesień – listopad 2000 r., koncepcja A. Król; Historia i Polonia. Red. A. Myślińska. Kielce 2009, s. 188–220. Katalog wystawy w Pałacu Biskupów Krakowskich w Kielcach, 29 września 2009 r. – 3 stycznia 2010 r.; Okoń W.: Sztuki siostrzane. Malarstwo a literatura w Polsce w drugiej połowie XIX wieku. Zagadnienia zebrane. Wrocław 1992, s. 325–374; idem: Alegorie narodowe. Studia z dziejów sztuki polskiej XIX wieku. „Acta Universitatis Wratislaviensis. Historia Sztuki” 1992, t. 4, s. 7–27; idem: Polskie dziewiętnastowieczne malarstwo historyczne i mity narodowe. W: Polska myśl polityczna XIX i XX wieku. T. 9. Polskie mity polityczne XIX i XX wieku. Red. W. Wrzesiński. Wrocław 1994, s. 57–67; Pieńkos A.: Skazane na konwencję. W: Obrazy śmierci w sztuce…, s. 13–38; Poprzęcka M.: O alegorii w drugiej połowie XIX wieku. W: Sztuka drugiej połowy XIX wieku. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Łódź, listopad 1971. Warszawa 1973, s. 249–267; Porębski M.: Interregnum. Studia z historii sztuki polskiej XIX i XX w. Warszawa 1975, s. 129–191; Szamański S.: Sztuki plastyczne wobec powstania styczniowego. W: Dziedzictwo literackie powstania styczniowego. Red. J.Z. Jakubowski, J. Kulczycka-Saloni, S. Frybes. Warszawa 1964, s. 622–637; Wałek J.: Alegoria Polski Jana Matejki. „Kazanie Skargi” – „Rejtan” – Rok 1863”. W: Sztuka XIX wieku w Polsce. Naród – Miasto. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Poznań, grudzień 1977. Warszawa 1979, s. 31–41; Janion M.: Niesamowita słowiańszczyzna. Fantazmaty literatury. Kraków 2007, s. 285 i nn.
View in Google Scholar

3. Wr zesiński W.: Polska mitologia polityczna XIX i XX wieku. W: Polska myśl polityczna XIX i XX wieku…, s. 5.
View in Google Scholar

4. Midleton D. Edwards D.: Collective Remembering. London 1990, pp. 7, 8; Kula M.: Nośniki pamięci historycznej. Warszawa 2002; idem: Między przeszłością a przyszłością. O pamięci, zapominaniu i przewidywaniu. Poznań 2004; Pomian K.: Historia. Nauka wobec pamięci. Przeł. z fr. H. Abramowicz [rozdz. Niezbywalna różnorodność historii przeł. J. Pietrzak-Thebault; przekł. popr. przez autora]. Poznań 2006; Assman A.: Przestrzenie pamięci. Formy i przemiany pamięci kulturowej. W: Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka. Red. M. Saryusz-Wolska. Horyzonty Nowoczesności. T. 80. Kraków 2009 i inne. Szerokie ujęcie upamiętniania powstania 1863 r. w: Michalska-Bracha L.: Powstanie styczniowe w pamięci zbiorowej społeczeństwa polskiego w okresie zaborów. Kielce 2003, eadem: Między pamięcią a historiografią. Lwowskie debaty o powstaniu styczniowym (1864–1939). Kielce 2011.
View in Google Scholar

5. Juszczak W.: Artur Grottger. Pięć cyklów. Warszawa 1958, s. 15. Ważniejsze publikacje na temat cyklów rysunkowych Grottgera Polonia i Lithuania: Bołoz Antoniewicz J.: Grottger. Lwów 1910; Sienkiewicz J.: Pamięci Artura Grottgera w setną rocznicę urodzin 1863. Oprac. J. Sienkiewicz. Warszawa 1938. Katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Warszawie, 22 stycznia – 9 marca 1938 r.; Wallis M.: Artur Grottger. Malarze Polscy. Z. 10. Warszawa 1947; Porębski M.: Interregnum…, s. 129–192; Okoń W.: Alegorie narodowe…, s. 7–27; idem: Sztuki siostrzane…, s. 342–356; Mansfeld B.: Powstanie styczniowe…, s. 685–688, Br yl M.: Cykle Grottgera. Poetyka i recepcja. Poznań 1994 i inne.
View in Google Scholar

6. Jan Matejko, Rok 1863 (Zakuwana Polska), 1864, olej, płótno; w zbiorach Fundacji Książąt Czartoryskich w Krakowie, reprod. w: Michałowski J.M.: Jan Matejko. Warszawa 1979, s. 28, il. na s. 29; Wałek J.: Alegoria Polski Jana Matejki…, s. 31; idem: Zakuwana Polska (Polonia albo Rok 1863). W: Historia i Polonia…, s. 210, kat. II/78, il. na s. 208, 209; Deutsche und Polen, Abgrunde und Hoffnungen.Eine Ausstekkung der Stiftung Deutsche Historisches Museum, Berlin, 28. Mai bis 6. September 2009. Altenburg 2009, S. 96, Kat. 1, S. 97, Abb. 45.
View in Google Scholar

7. Na temat cyklów rysunkowych Artura Grottgera Polonia i Lithuania, obrazu Jana Matejki Rok 1863 oraz artykułów o powstaniu styczniowym w prasie zagranicznej zob. także: Myślińska A.: Zakuwana Polska. Rok 1863 Jana Matejki na tle polskich i obcych przedstawień ojczyzny w powstaniu styczniowym, w tym zeszycie, s. 47–60.
View in Google Scholar

8. Ledóchowski S.: Wstęp do systematyki pocztówki patriotycznej i jej ideowych uwarunkowań. „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prace Kulturoznawcze. Aksjosemiotyka karty pocztowej” 1992, nr 3, s. 167, 168; I. Zaucha I.: Geneza i historia karty pocztowej. Problemy prawne i techniczne. „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prace Kulturoznawcze. Aksjosemiotyka karty pocztowej” 1992, nr 3, s. 64; Banaś P.: Orbis pictus. Świat dawnej karty pocztowej. Wrocław 2005. W służbie doktryn i idei, s. 216–287.
View in Google Scholar

9. Fudalej M., Goćkowski J.: Los i ethos Polaków w drodze ku niepodległości. W: Narody. Jak powstawały i jak wybijały się na niepodległość? Profesorowi Tadeuszowi Łepkowskiemu w sześćdziesiątą rocznicę urodzin i czterdziestolecie pracy przyjaciele, koledzy, uczniowie. Warszawa 1989, s. 239. Koordynator zespołu autorskiego M. Kula.
View in Google Scholar

10. Duży zbiór wydawnictw legionowych związanych z powstaniem 1863 roku w: O niepodległą Polskę. Katalog zbiorów z lat 1914–1921. Oprac. M. Pałaszewska. Warszawa 2005 [Muzeum Niepodległości w Warszawie].
View in Google Scholar

11. Michalska-Bracha L.: Powstanie styczniowe w pamięci zbiorowej…, s. 96, 97.
View in Google Scholar

12. Przewodnik po wystawie roku 1863. 1863–1913. Lwów 1913. Charakterystyka wystawy lwowskiej i jej oddźwięku społecznego w: Michalska-Bracha L.: Powstanie styczniowe w pamięci zbiorowej…, s. 105–116.
View in Google Scholar

13. 1863 – album pamiątek. Oprac. F. Jaworski. Lwów 1913.
View in Google Scholar

14. Rawita Gawroński F.: Walka o wolność w roku 1863. Lwów 1913. [Praca nagrodzona pierwszą nagrodą w konkursie Komitetu 1863–1913].
View in Google Scholar

15. Bogusławska M.: Pamiątka powstania 1863 roku w pięćdziesiątą jego rocznicę. Kraków 1913.
View in Google Scholar

16. Grabiec J. [Dąbrowski J.]: Rok 1863. Poznań 1913. Józef Dąbrowski wykorzystał w publikacji własne badania historycznych nad powstaniem styczniowym, podkreślając romantyczny charakter zrywu wolnościowego i opatrując tekst bogatym materiałem ilustracyjnym.
View in Google Scholar

17. Piłsudski J.: 22 stycznia 1863. Boje Polskie. T. 1. Poznań 1914 (broszurę wznawiano w latach 1914, 1920 i 1938); Józef Piłsudski. Marszałkowi w hołdzie. Warszawa [2007], s. 270, 271. Katalog wystawy w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, 9 listopada 2007 – 27 marca 2008 r. Koncepcja i wstęp H. Piórkowska-Sulej; przedmowa J. Cisek. Pomiędzy 13 lutego a 17 maja 1912 r. Józef Piłsudski prowadził wykłady na temat powstania styczniowego w Szkole Nauk Społeczno-Politycznych w Krakowie, gdzie większość słuchaczy stanowili uczniowie kursów oficerskich Strzelca krakowskiego, de facto przyszli dowódcy Legionów, zob. Piłsudski J.: Rok 1863. Wstęp i oprac. S. Kieniewicz…, s. 6. Podczas obchodu 50. rocznicy powstania styczniowego Piłsudski wygłosił 22 stycznia 1913 r. odczyt na temat powstania w sali ratusza lwowskiego, do tematu powracał także w innych momentach, np. w mowie wygłoszonej 26 stycznia 1913 r. w Krakowie, skierowanej do organizacji szkolnych Związku Strzeleckiego, a także w czasie rocznicy styczniowej 1914 r., zob. Michalska-Bracha L.: Powstanie styczniowe w pamięci zbiorowej…, s. 95, przyp. 46. Na temat powstania styczniowego Piłsudski wygłosił też cykl odczytów w 1924 r. w sali kinowej tzw. Coloseum w Warszawie (20 stycznia, wydany w tym samym roku drukiem: Piłsudski J.: Rok 1863. Warszawa 1924) i cykl trzech odczytów na Uniwersytecie Stefana Batorego we Lwowie (27–29 października). W 1926 r. powrócił do tematu w odczycie dla Koła Oficerów Sztabu Generalnego w sali Szkoły Podchorążych w Alejach Ujazdowskich w Warszawie (24 stycznia). Opracowując problematykę 1863 roku, Piłsudski korzystał z niezależnych źródeł: pamiętników, dokumentów, korespondencji i innych, rzeczowo rozważając przebieg pierwszych walk oraz niedostatki organizacyjne powstania. We wcześniejszych publikacjach i wystąpieniach pomijał kwestię uwłaszczenia chłopów przez Rząd Narodowy (22 stycznia 1863 r.), którą poruszył dopiero w 1924 r. Wraz z chronologią wystąpień zmieniał też kontekst polityczny wykładów, zob. Piłsudski J.: Rok 1863. Wstęp i oprac. S. Kieniewicz…, s. 9–10; Józef Piłsudski. Marszałkowi w hołdzie…, s. 277.
View in Google Scholar

18. Zieliński S.: Bitwy i potyczki 1863–1864. Rapperswil 1913.
View in Google Scholar

19. Medal PÓŁWIEKOWA ROCZNICA POWSTANIA STYCZN. [IOWEGO], Eugeniusz Marian Unger, Lwów, 1914, brąz, srebro, reprod. w: Strzałkowski J.: Medale polskie 1901–1944. Warszawa 1981, s. 78, kat. 275; Mękicki J.: Lwowski zakład grawerski Eugeniusza Ungera. „Biuletyn Muzeum Sztuki Medalierskiej” 1988, nr 4–5, s. 7, kat. 7; Kieniewiczowa G.: Pamiątki powstań narodowych…, s. 121, 122, kat. 277; Dubrowska M.: Pamiątki I wojny światowej w Muzeum Historycznym m. st. Warszawy. Zbiór Krzysztofa Klingera. Warszawa 1994, s. 33, kat. 26; Pietras H.M., Łatasiewicz M.: Dziedzictwo narodowe a drogi do niepodległości Polski w sztuce medalierskiej. Kielce 2003, s. 44, kat. 25. Katalog wystawy w Wojewódzkim Dom Kultury im. Józefa Piłsudskiego w Kielcach, listopad 2003 r.
View in Google Scholar

20. Medal W PÓŁWIEKOWĄ ROCZNICĘ POWSTANIA STYCZNIOWEGO 1863–1913. KRAKÓW, Wojciech Jastrzębowski, Wiedeń [1913], srebro, ufundowany przez gminę miasta Krakowa, reprod. w: „Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne” 1913, nr 5, s. 15; Strzałkowski J.: Medale polskie…, s. 72, kat. 243.
View in Google Scholar

21. Odznaka BOŻE ZBAW POLSKĘ 1863–1913, 1913, metal, reprod. w: Powstanie styczniowe. Katalog zbiorów Muzeum Polskiego Ruchu Rewolucyjnego…, s. 66, kat. 209. Pamiątki patriotyczne związane z powstaniem styczniowym przyjmowały różne formy: medali, odznak, przypinek, pierścionków, obrączek, bransoletek, krzyżyków, dekoracji na szablach i klamrach, broszur, druków ulotnych, nalepek okiennych, znaczków kwestowych i chorągiewek. Opracowanie symboliki i emblematyki powstania styczniowego oraz pamiątek rocznicowych w: Kieniewiczowa G.: Pamiątki powstań narodowych…, s. 101, 114; Dubrowska M.: Pamiątki I wojny światowej…, s. 33, 82–85, 119–121; Kowalski M.: Medale, odznaki, biżuteria…, passim; O niepodległą Polskę… Wydawnictwa legionowe związane z rokiem 1863: s. 47, kat. 160, 161; s. 48, kat. 164; s. 127, kat. 878; s. 128, kat. 885, il. XXXIII, kat. 886; s. 130, kat. 902; s. 169, kat. 1222; s. 170, kat. 1230; s. 175, kat. 1279, il. XXXII, kat. 1280.
View in Google Scholar

22. Michalska-Bracha L.: Powstanie styczniowe w pamięci zbiorowej…, s. 117, przyp. 120.
View in Google Scholar

23. Pocztówki zostały wydane np. przez S. Grankego w Warszawie (1914), w: Powstanie styczniowe. Katalog zbiorów Muzeum Polskiego Ruchu Rewolucyjnego…, s. 151, 152, kat. 608–613,
View in Google Scholar

24. Nalepka TSL 1863–1913, Antoni Procajłowicz, Galicja, 1913, druk barwny, reprod. w: Michalska-Bracha L.: Powstanie styczniowe w pamięci zbiorowej…, il. 9.
View in Google Scholar

25. Pocztówka TSL 1863–1913, Franciszek Rawita-Gawroński, [1913], nakładem Koła Pań TSL, reprod. w: V Krakowska aukcja pocztówek. Katalog aukcyjny. Kraków 1999, s. 11, kat. 108 [Antykwariat Rara Avis]; Michalska-Bracha L.: Powstanie styczniowe w pamięci zbiorowej…, s. 117, przyp. 121. Pocztówka wydana była również w kolorze oraz jako barwna nalepka okienna.
View in Google Scholar

26. Znaczek kwestowy NA WETERANÓW 1863 roku, [1913], druk barwny, reprod. w: Powstanie styczniowe. Katalog zbiorów Muzeum Polskiego Ruchu Rewolucyjnego…, s. 34, kat. 76,; znaczek kwestowy Festyn Tow.[arzystwa Uczest.[ników] Powst.[ania], [1913], druk barwny, reprod. w: Powstanie styczniowe. Katalog zbiorów Muzeum Polskiego Ruchu Rewolucyjnego…, s. 35, kat. 77; podobne wydawnictwa: s. 35, 36, kat. 78–87.
View in Google Scholar

27. Milewska W., Zientara M.: Sztuka Legionów Polskich i jej twórcy 1914–1918. Biblioteka Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. T. 4. Kraków 1999, s. 94–97; Wyganowska W.: Sztuka Legionów Polskich 1914–1918. Warszawa 1994, s. 34–46.
View in Google Scholar

28. Wyganowska W.: Sztuka Legionów…, s. 30.
View in Google Scholar

29. Spis wydawnictw NKN do 1915 r. w: „Katalog książek, broszur, pism, nut, albumów, portretów, pocztówek, odznak, itp. wydanych staraniem NKN”. [b.m.w.] wrzesień 1915, s. 1–4, rkps w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie. Omówienie wydawnictw propagujących ideę Legionów w: Wyganowska W.: Pocztówka legionowa. „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prace Kulturoznawcze. Aksjosemiotyka karty pocztowej” 1992, nr 3, s. 179–196. Ze względu na uchylenie na czas wojny tajemnicy korespondencji wzrosła produkcja i wymiana kart pocztowych. O niesłychanej popularności kart na ziemiach polskich pod zaborami świadczą wystawy kolekcjonerskie. Już w 1899 r. otwarto w Krakowie I słowiańską wystawę kart pocztowych ilustrowanych, a w grudniu 1900 r. Pierwszą wystawę kart w Warszawie, za: Zieliński J.: Historia karty pocztowej. Krosno 1999, s. 28, 30, 33.
View in Google Scholar

30. Milewska W., Zientara M.: Wątek dziedziczenia tradycji powstańczych w sztuce legionowej (1914–1918). „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 1998, z. 20, s. 107; eaedem: Sztuka Legionów Polskich…, s. 391.
View in Google Scholar

31. Pocztówka wielkanocna Wesołych Świąt!, S.W. Niemojewski i Ska, Lwów, druk barwny, datowana w korespondencji na 11 kwietnia 1914 r., reprod. w: Przyszłość zdobywa, kto o nią walczy. Patriotyczne kartki pocztowe z lat 1898–1939 ze zbiorów Muzeum Historii Miasta Poznania. Oprac. J.S. Płaczkowski. Poznań 1996. Katalog wystawy Muzeum Narodowego w Poznaniu, Oddział Muzeum Historii Miasta Poznania, marzec – kwiecień 1996, s. 60, kat. 188, s. 72.
View in Google Scholar

32. Chromiec E.: Słowo a obraz na karcie pocztowej. „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prace Kulturoznawcze. Aksjosemiotyka karty pocztowej” 1992, nr 3, s. 129.
View in Google Scholar

33. W zbiorach Archiwum Narodowego w Krakowie (dalej cyt. ANK), NKN, nr inw. 220, k. 39.
View in Google Scholar

34. Pocztówka Kto Ciebie chciał, ten wierzył…, Zygmunt Rozwadowski (?), 1915; strofy Edwarda Słońskiego dedykowane płk. Władysławowi Sikorskiemu, druk barwny, reprod. w: Bana ś P.: Orbis pictus…, s. 456, kat. 752.
View in Google Scholar

35. Pocztówka Za przykładem bohaterów, Adam Setkowicz, 1915, druk barwny, Salon Malarzy Polskich w Krakowie, reprod. w: Motywy patriotyczne na pocztówkach z kolekcji Izabelli i Stanisława Śliwów z Wodzisławia. Ostrów Wielkopolski 2002, s. 14, kat. 77. Katalog wystawy w Muzeum Miasta Ostrowa Wielkopolskiego, listopad – grudzień 2002 r.
View in Google Scholar

36. Pocztówka Polonia, I. Moniuszko, ok. 1915, druk barwny, reprod. w: Rakoczy E.: Jasnogórska Hetmanka w polskiej tradycji rycersko-żołnierskiej. Warszawa 1998, s. 158, kat. 57.
View in Google Scholar

37. Sieradzka A.: Polonia Rediviva. Odzyskanie niepodległości w sztuce polskiej lat 1918–1939. W: Sztuka i historia. Materiały Sesji Stowarzyszenia historyków Sztuki, Kraków, listopad 1988. Warszawa 1993, s. 315–324.
View in Google Scholar

38. Druk odezwy podpisanej przez przewodniczącego Departamentu Organizacyjnego NKN Zygmunta Marka i prezesa NKN Leopolda Władysława Jaworskiego, w zbiorach ANK, NKN, nr inw. 500. Szczegółowe omówienie obchodu 53. rocznicy powstania styczniowego w: Michalska-Bracha L.: Powstanie styczniowe w pamięci zbiorowej…, s. 163–196.
View in Google Scholar

39. Dokumentacja ikonograficzna z uroczystości odsłonięcia krzyża na Karczówce w zbiorach Muzeum Narodowego w Kielcach, nr inw. H/2034.
View in Google Scholar

40. Druk odezwy w zbiorach Muzeum Narodowego w Kielcach, nr inw. MNKi/H/462/1-9, MNKi/H/1764, MNKi/H/2034/4. Opracowanie druków i rękopisów związane z obchodami rocznicowymi w Kielcach w: Kosiński T.: Materiały do dziejów Kielc w Dziale Historii Muzeum narodowego w Kielcach. „Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach” 1992, t. 16, s. 295, kat. 43–47. Informacje na temat obchodu rocznicy 1863 r. w Kielcach i regionie świętokrzyskim oraz oddźwięku uroczystości w prasie w: Michalska-Bracha L.: Powstanie styczniowe w pamięci zbiorowej…, s. 183–190.
View in Google Scholar

41. Jednodniówka „W 53 rocznicę bitwy w Miechowie”, 17 lutego 1916 r., oprac. graficznie Antoni Procajłowicz, w zbiorach Archiwum Państwowego w Kielcach, Zbiór Edmunda Massalskiego, nr inw. 375.
View in Google Scholar

42. Odznaka 22 STYCZNIA 1863–1916, Lwów, 1916, zakład Eugeniusza Mariana Ungera, według projektu pracowników Archiwum Miejskiego we Lwowie, wydana nakładem Lwowskiej Delegacji NKN i Towarzystwa Uczestników Powstania 1863, reprod. w: Opałek M.: Pamiątki polskie [1914–1919]. Z. 2. Odznaki, medale, plakiety, pierścionki 1914–1915. Kraków 1916, s. 14, kat. 14; Dubrowska M.: Pamiątki I wojny światowej…, s. 82, kat. 173; inna odznaka tego typu: kat. 172.
View in Google Scholar

43. Nalepka okienna 22 STYCZNIA 1863–1916, 1916, druk barwny, reprod. w: Powstanie styczniowe. Katalog zbiorów Muzeum Polskiego Ruchu Rewolucyjnego…, s. 36, kat. 84; Micha lska-Bracha L.: Powstanie styczniowe w pamięci zbiorowej…, il. 15. Podobne wydawnictwa w zbiorach ANK, NKN, nr inw. 610, nr 256/26; 256/83; 256/17; 257/22; 257/23; 257/17.
View in Google Scholar

44. Znaczek kwestowy 1863–1916 22 STYCZNIA ZIEMIA KIELECKA W ROCZNICĘ POWSTANIA, 1916, druk barwny, w zbiorach Muzeum Narodowego w Kielcach, nr inw. MNKi/H/1686, reprod. w: Kosiński T.: Materiały do dziejów Kielc…, s. 295, kat. 47; Powstanie styczniowe. Katalog zbiorów Muzeum Polskiego Ruchu Rewolucyjnego…, s. 36, kat. 87.
View in Google Scholar

45. Druk okolicznościowy Pamięci bohaterów 1863 roku Skauci. 1863–1916, 22 stycznia [Kielce, 22 stycznia 1916 r.], s. 2, 3: wiersz Olgi Bilińskiej 1863. 22 stycznia w: O niepodległą Polskę…, s. 127, kat. 878.
View in Google Scholar

46. Medal RZĄDOWI NARODOWEMU STRACONEMU PRZEZ MOSKALI, zakład Jana Kendlera w Warszawie, srebro, 1916, nakładem Ligi Kobiet P.W. [Pogotowia Wojennego], Opałek M.: Pamiątki polskie. Z. 3. Odznaki, medale, plakiety 1914–1917. Kraków 1917, s. 60, kat. 18; St r z a łkowski J.: Medale polskie…, s. 90, kat. 345, Dubrowska M.: Pamiątki I wojny światowej…, s. 83, kat. 174, 175; Pietras H.M., Łatasiewicz M.: Dziedzictwo narodowe…, s. 51, kat. 39.
View in Google Scholar

47. Odznaka PAMIĘCI STRACENIA CZŁONKOW RZĄDU NARODOWEGO, Wincenty Stefan Wiśniewski, Warszawa, 1916, srebro, reprod. w: Kosieradzki S.: Nowe kierunki w medalistyce polskiej. Plakiety S.W. Wiśniewskiego. „Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne” 1920, nr 1–6, s. 27; Opałek M.: Pamiątki polskie… Z. 3, s. 11, kat. 2; Dubrowska M.: Pamiątki I wojny światowej…, s. 83, kat. 176.
View in Google Scholar

48. Plakietka CIENIOM CZŁONKÓW RZĄDU NARODOWEGO W HOŁDZIE, Wincenty Stefan Wiśniewski, Warszawa, 1916, brąz, reprod. w: Opałek M.: Pamiątki polskie…. Z. 3, s. 49, kat. 2; Kosieradzki S.: Nowe kierunki w medalistyce…, s. 27, kat. 1; Dubrowska M.: Zamek Królewski w Warszawie w medalierstwie polskim. Warszawa 1988, s. 23, kat. 17; eadem: Pamiątki I wojny światowej…, s. 83, 84, kat. 177, 178; Pietras H.M., Łatasiewicz M.: Dziedzictwo narodowe…, s. 102, kat. 15.
View in Google Scholar

49. Pierścienie związane z 52. rocznicą stracenia Rządu Narodowego wykonywane były najczęściej z warszawskich pracowniach Jana Chylińskiego i Jana Kendlera. Przykłady pierścieni rocznicowych z motywami symboliki martyrologicznej i militarnej oraz okolicznościowymi napisami reprod. w: Dubrowska M.: Pamiątki I wojny światowej…, s. 84, 85, kat. 179–182.
View in Google Scholar

50. Husarski W.: Polski ruch artystyczny podczas wojny. „Myśl Polska” 1916, z. 8, s. 118.
View in Google Scholar

51. Tadeusz Pruszkowski, Legenda o śpiących rycerzach, 1914–1918 (zaginiony), datowanie za: Dobrowolski T.: Nowoczesne malarstwo polskie 1764–1939. T. 3. Wrocław 1964, s. 264. W konkursie Polska (Polonia) w 1916 r. nagrody w dziedzinie malarstwa otrzymali: pierwszą nagrodę Michał Boruciński (Polska), drugą – Tadeusz Pruszkowski (Legenda o śpiących rycerzach), trzecią – Czesław Tański (Polska w 1914 r.), czwartą – Henryk Piątkowski (Świt), piątą – Stanisław Zawadzki (I aniołowie się smucą); w dziedzinie rzeźby: pierwszą nagrodę Hanna Nałkowska (Polonia. W samych rękach naszych, w piersiach i gardłach naszych munitia nasza), drugą – Henryk Kuna (Zwiastun. Złoty róg), trzecią – Józef Jasiński (Polska). Wykaz nagrodzonych prac w: „Tygodnik Ilustrowany” 1916, nr 43, s. 514.
View in Google Scholar

52. Milewska W., Zientara M.: Sztuka Legionów…, s. 390; szersze omówienie tematu na s. 388–391.
View in Google Scholar

53. Pocztówka Jak chodził ojciec nasz i dziad, Aleksander Grzybowski, 1916, Salon Malarzy Polskich w Krakowie, druk barwny, w zbiorach prywatnych. Na licu napis: „Jak ojciec chodził nasz i dziad / Na boje sławne, krwawe / Tak też i nasz młodzieży kwiat / W bój poszedł – w bój… po sławę.” Na odwrocie: Mal. A. Grzybowski, por. leg. P., znak FIRST [Salon Malarzy Polskich], ser. 122/5. Karta datowana w korespondencji na 17 marca 1916 r.
View in Google Scholar

54. Pocztówka Zmartwychwstanie 1914–1916, Eugeniusz Nieczuja Urbański, 1916, Wydawnictwo A. Luigard, Wiedeń, druk barwny, w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie, Zbiory Ikonograficzne, nr inw. 144/1979 K 411/4.
View in Google Scholar

55. W zbiorach ANK, NKN, nr inw. 500, k. 46; Okólnik Departamentu Organizacyjnego NKN, wydany w Krakowie 11 stycznia 1917 r.
View in Google Scholar

56. Omówienie uroczystości rocznicowych powstania styczniowego w latach 1917–1918 w: Michalska-Bracha L.: Powstanie styczniowe w pamięci zbiorowej…, s. 204–217.
View in Google Scholar

57. Medal W 54 ROCZNICĘ POWSTANIA STYCZNIOWEGO. 1863–1917, Wincenty Stefan Wiśniewski, Warszawa, 1917, brąz, reprod. w: Strzałkowski J.: Medale polskie…, s. 99, kat. 391; Dubrowska M.: Pamiątki I wojny światowej…, s. 119, kat. 281, 282; Pietras H.M., Łatasiewicz M.: Dziedzictwo narodowe…, s. 56, kat. 49.
View in Google Scholar

58. Medal 1863 22 STYCZNIA 1917. PAMIĘCI BOJOWNIKÓW ZA WOLNOŚĆ I OJCZYZNĘ, przypisywany Janowi Kendlerowi, Warszawa, 1917, srebro, reprod. w: Strzałkowski J.: Medale polskie…, s. 99, kat. 392; Dubrowska M.: Pamiątki I wojny światowej…, s. 119, kat. 283; Pietras H.M., Łatasiewicz M.: Dziedzictwo narodowe…, s. 56, kat. 50.
View in Google Scholar

59. Medalik związany z 54. rocznicą obchodów powstania styczniowego w Ignacewie OBCHÓD 1 LIPCA 1917 R., zakład Pawła Bitschana, według stempla Stanisława Witkowskiego, Warszawa, 1917, aluminium, reprod. w: Str załkowski J.: Medale polskie…, s. 97, kat. 384; Dubrowska M.: Pamiątki I wojny światowej…, s. 120, kat. 284.
View in Google Scholar

60. Odznaka 22 1863–1917 STYCZNIA, Henryka Waldyna, Kraków, 1917, srebro, emalia, wydana przez Ligę Kobiet NKN, reprod. w: Dubrowska M.: Pamiątki I wojny światowej…, s. 120, kat. 285.
View in Google Scholar

61. Pocztówka Niech żyje Polska, przed 1918, druk barwny, Wydawnictwo TX 8076, w zbiorach prywatnych.
View in Google Scholar

62. Rok 1863 w malarstwie polskim. Oprac. T. Rutowski. Lwów–Warszawa [1917]. Album powstał z inicjatywy Tadeusza Rutowskiego, prezydenta Lwowa i jednego z głównych twórców lwowskiej Wystawy Pamiątek 1863 roku (1913). Rutowski brał udział w działaniach wielkiej wojny 1914–1918, zmarł przedwcześnie w niewoli. Album wydano w takiej postaci, w jakiej Rutowski przygotował go przed śmiercią.
View in Google Scholar

63. Ocena twórczości Grottgera przez współczesnych badaczy pozostaje niezmieniona.
View in Google Scholar

64. Np. Z.M.: Pieśń – „W roku miatieży”. „Świat” 1918, nr 6, s. 7.
View in Google Scholar

65. Katalog wystawy pamiątek powstania styczniowego otwartej 3-go lutego 1918 r. w kamienicy ks. Mazowieckich. Oprac. E. Chwalewik. Warszawa 1918.
View in Google Scholar

66. Pocztówka Zmartwychwstanie Polonii – 1918, Władysław Barwicki, 1918, reprod. w: Pa ł a s zewska M.: Święto niepodległości. Katalog wystawy. Red. A. Stawarz. Warszawa 2004 (il. na okładce). Wystawa w Muzeum Niepodległości w Warszawie, 11 listopada 2003 r. – 29 luty 2004 r..
View in Google Scholar

67. Pocztówka Bohaterowie Powstania 1863. Rozstrzelani – Powieszeni, po 1919, Salon Malarzy Polskich w Krakowie, druk jednobarwny. Kompozycje Walerego Eliasza Radzikowskiego z medalionami portretowymi członków Rządu Narodowego i bohaterów powstania 1863 r. wydawane były w latach 60. XIX w. i później wielokrotnie wznawiane. Przykłady takich wydawnictw omówione w: Powstanie styczniowe. Katalog zbiorów Muzeum Polskiego Ruchu Rewolucyjnego…, s. 142–145, kat. 557–565; s. 231–234.
View in Google Scholar

68. Pocztówka Pamiątka składki na pierwszą gospodę dla żołnierzy polskich w Poznaniu, styczeń 1919, wydawca J.P. jr. B. Dess. 695, reprod. w: Przyszłość zdobywa, kto o nią walczy…, s. 35, poz. 136. Odręczna zmiana daty na froncie pocztówki świadczy o jej wykorzystaniu ponownie w 1925 r.
View in Google Scholar

69. Ślewiński A.: Powstanie styczniowe. Warszawa 1919. Drugie wydanie książki Ślewińskiego ukazało się już w 1921 r. (Warszawa).
View in Google Scholar

70. Grabiec J. [J. Dąbrowski]: Rok 1863. Wyd. 2. Poznań 1922.
View in Google Scholar

71. Pocztówka Z powinszowanie Nowego Roku, wydawca TX, ok. 1920, druk barwny, w zbiorach zbiory prywatnych.
View in Google Scholar

72. Pocztówka 5/XI 1916., Salon Malarzy Polskich w Krakowie, nr 22, J 119, w korespondencji data 19 listopada 1924 r., druk barwny, reprod. w: Znojek J.: Motywy patriotyczne na pocztówkach z kolekcji Izabelli i Stanisława Śliwów z Wodzisławia. Pińczów 2001. Katalog wystawy w Muzeum Regionalnym w Pińczowie, listopad – grudzień 2001 r., kat. 70, s. 9.
View in Google Scholar

73. Żywe pomniki bohaterstwa. Ostatni z 1863 roku, Red. W. Dunin-Wąsowicz. Warszawa 1933 [projekt okładki Józef Świrysz-Ryszkiewicz]. Książkę wznowiono już w roku następnym (Warszawa 1934).
View in Google Scholar

74. Pocztówka Henryka Pustowojtoff. Dzielny Adiutant pułk. Czechowskiego, później towarzysz gen. Langiewicza, lata 30. XX w., Salon Malarzy Polskich w Krakowie, druk Akropol, sepia, w zbiorach prywatnych.
View in Google Scholar

75. Woźniakowski J.: Kilka uwag o symbolu i alegorii. W: Ikonografia romantyczna. Materiały Sympozjum Komitetu Nauk o Sztuce Polskiej Akademii Nauk, Nieborów 26–28 czerwca 1975. Red. M. Poprzęcka. Warszawa 1977, s. 13, 14.
View in Google Scholar

Downloads

Published

2026-11-16

Issue

Section

Articles

How to Cite

Myślińska, A. (2026). Wydawnictwa legionowe związane z powstaniem styczniowym. Krzysztofory: Scientific Bulletin of the Historical Museum of the City of Kraków, 31, 81-91. https://doi.org/10.32030/KRZY.2013.05