Cmentarzysko wczesnośredniowieczne na placu Szczepańskim

Authors

  • Elżbieta Dubis

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2015.05

Abstract

EARLY MEDIAEVAL BURIAL GROUND IN SZCZEPAŃSKI SQUARE

The earliest phase of use uncovered during archaeological research carried out in the area of today’s Szczepański Square in 2009 comprised a burial ground dated to the eleventh–twelfth centuries. Fifty-eight graves scattered on the area of over 150 square metres were examined. The burials were arranged in rows, and all of them were east–west oriented pit graves. The bodies were buried lying flat on their back, with the head facing west. Only two burials revealed heads facing east. Remnants of wooden structures were discovered in all burial pits; it is difficult to determine whether these were the remains of coffins, or rather a kind of wooden panelling used as grave liners. Most of the burials were devoid of grave goods; fragments of temple rings and a fragment of a clasp were found in only nine graves. On the basis of the depth of the graves and the fact that some of them had been dug across older burials, three distinct phases of use of the burial ground were identified.

References

1. W badaniach brała udział duża grupa studentów, absolwentów i doktorantów z Instytutu Archeologii i innych jednostek Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Uniwersytetu Warszawskiego. Chciałabym podziękować wszystkim moim młodszym kolegom i współpracownikom za pomoc i zaangażowanie. Prezentowane w niniejszym artykule fakty i ustalenia są w dużej części również ich dziełem, ich przemyśleniami.
View in Google Scholar

2. Zob. Dubis E.: Cmentarz wczesnośredniowieczny na placu Szczepańskim, w niniejszym tomie. Tam również zamieszczono plan rozmieszczenia grobów (ryc. 1).
View in Google Scholar

3. Badaniu poddano próbki z czterech grobów I i II fazy cmentarzyska. Badania C14 prowadzone były przez prof. dr hab. Annę Pazdur z Politechniki Śląskiej. Wyniki badań podano również w: Dubis E.: Cmentarz wczesnośredniowieczny…
View in Google Scholar

4. Wszystkie badania dendrochronologiczne były prowadzone przez prof. dr. hab. Marka Krąpca i dr hab. Małgorzatę Danek z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.
View in Google Scholar

5. Radwański K.: Wczesnośredniowieczna ceramika krakowska i zagadnienia jej chronologii. „Materiały Archeologiczne” 1968, t. 9, s. 17–33.
View in Google Scholar

6. Por. Majchrzak Ł.: Średniowieczne studnie odkryte w czasie badań archeologicznych na placu Szczepańskim w 2009 roku, w niniejszym tomie.
View in Google Scholar

7. Najstarsze księgi i rachunki miasta Krakowa od r. 1300 do 1400. Wyd. F. Piekosiński, J. Szujski. Cz. 1–2. Monumenta Medii Aevi Historica Res Gestas Poloniae Illustrantia, t. 4. Kraków 1877–1878, s. 14, nr 95; Tomkowicz S.: Ulice i place Krakowa w ciągu dziejów. Ich nazwy i zmiany postaci. Biblioteka Krakowska, nr 63–64. Kraków 1926, s. 98.
View in Google Scholar

8. Por. Goras M: Historia kościoła św. Szczepana oraz Bicz-Suknarowska M.: Kościół św. Szczepana w świetle wyników architektonicznych nadzorów badawczych dokonanych podczas prac realizacyjnych nowej aranżacji placu Szczepańskiego w 2009 roku, w niniejszym tomie.
View in Google Scholar

9. Komorowski W.: Zanim powstał plac Szczepański (XIII–XVIII w.), w niniejszym tomie.
View in Google Scholar

10. Buśko C.: Zaplecze gospodarcze kamienicy mieszczańskiej. Urządzenia wodno-kanalizacyjne. W: Architektura Wrocławia. T. 1. Dom. Wrocław 1995, s. 89.
View in Google Scholar

11. Buśko C.: Nawierzchnie ulic średniowiecznego Wrocławia. „Archaeologia Historica Polona” 1997, t. 5, s. 117–121.
View in Google Scholar

12. Badania dendrochronologiczne wykonali prof. dr hab. Marek Krąpiec i dr hab. Małgorzata Danek.
View in Google Scholar

13. Autorzy badań jak powyżej.
View in Google Scholar

14. Badania wykonał prof. dr hab. Marek Krąpiec.
View in Google Scholar

15. Badania wykonali prof. dr hab. Marek Krąpiec i dr hab. Małgorzata Danek.
View in Google Scholar

16. Autorzy badań jak powyżej.
View in Google Scholar

17. Informacja ustna przekazana przez Stanisława Sławińskiego i dr. Marka Łukacza.
View in Google Scholar

18. Bis W.: Ze studiów nad piecami typu hypocaustum z terenu Polski. „Architectus” 2003, nr 1–2, s. 11.
View in Google Scholar

19. Ibidem, s. 14–15, por. zestawienie tabelaryczne pieców późnośredniowiecznych znalezionych na ziemiach polskich.
View in Google Scholar

20. Najstarsze księgi i rachunki…
View in Google Scholar

21. Rajman J.: Kraków. Zespół osadniczy, proces lokacji, mieszczanie do roku 1333. Kraków 2004, s. 287.
View in Google Scholar

22. Ibidem, s. 287.
View in Google Scholar

23. Loc. cit.
View in Google Scholar

24. Ibidem, s. 287–288.
View in Google Scholar

25. Ibidem, s. 293.
View in Google Scholar

26. Ibidem, s. 292.
View in Google Scholar

27. Wyrozumski J.: Dzieje Krakowa. T. 1. Kraków do schyłku wieków średnich. Kraków 1992, s. 119.
View in Google Scholar

28. Rajman J.: Kraków. Zespół osadniczy…, s. 289.
View in Google Scholar

29. Ibidem, s. 289.
View in Google Scholar

30. Loc. cit.
View in Google Scholar

31. Ibidem, s. 292.
View in Google Scholar

32. Ibidem, s. 293.
View in Google Scholar

33. Jak już wspomniano, we frontowej części działek siedliskowych, przy ulicy, zlokalizowane były kamienice mieszkalne. Ponieważ badania z 2009 r. obejmowały jedynie środkową część placu Szczepańskiego, nie odsłonięto żadnych kamienic, a jedynie drewniane zabudowania gospodarcze.
View in Google Scholar

34. Za: Paszenda J.: Budowle jezuickie w Polsce XVI–XVIII w. T. 3. Kraków 2006, s. 19.
View in Google Scholar

35. Fakty niniejsze podaję za Jerzym Paszendą, zob. loc. cit.
View in Google Scholar

36. Wyniki nadzoru podane są w: Bicz-Suknarowska M.: Kościół św. Szczepana…
View in Google Scholar

37. Księga wiertelnicza krakowska. Cz. 1. (1568–1577). Ze zbiorów Archiwum Państwowego w Krakowie. Wyd. K. Jelonek-Litewka, A. Litewka, Ł. Walczy. Fontes Cracovienses, 5. Kraków 1997, s. 1571, 1575; Księga wiertelnicza krakowska. Cz. 2. (1578–1591). Ze zbiorów Archiwum Państwowego w Krakowie. Wyd. K. Jelonek-Litewka, A. Litewka, Ł. Walczy. Fontes Cracovienses, 6. Kraków 1998, s. 1579, 1590.
View in Google Scholar

38. Informacja ustna od ks. Jerzego Paszendy SJ.
View in Google Scholar

39. Plan nowicjatu z 1588 r. przechowywany w Bibliotece oo. Jezuitów, reprodukowany w: Paszenda J.: Budowle jezuickie…, il. 131.
View in Google Scholar

40. Rysunek planu 1 został wykonany przez Tomasza Szpytmę po ukończeniu badań sondażowych na placu Szczepańskim w 2009 r., a na początku badań szerokopłaszczyznowych. Wykop zaznaczony kolorem zielonym należy przesunąć w kierunku południowo-zachodnim, tak aby zarówno ściana magistralna budynku nowicjatu od strony cmentarza, jak i ściana południowo-wschodnia dziedzińca wewnętrznego nowicjatu znalazły się wewnątrz wykopu.
View in Google Scholar

41. Badania dendrochronologiczne dla dwóch den pojemnika na wodę, przeprowadzone przez prof. dr. hab. Marka Krąpca i dr hab. Małgorzatę Danek, podają datowanie sekwencji 1542–1585, a datę po 1592 r. dla ścięcia pierwszego dna i 1471–1572 dla ścięcia drugiego dna.
View in Google Scholar

42. Datowanie na podstawie badania dendrochronologicznego prof. dr hab. Marek Krąpiec i dr hab. Małgorzata Danek.
View in Google Scholar

43. Opis koszar żołnierskich. W: Nieruchomości miasta Krakowa w czasach Sejmu Czteroletniego. Opis z 1792 roku. Wyd. K. Follprecht. Kraków 2007, s. 65–82.
View in Google Scholar

44. Kramy te można oglądać np. na zdjęciu reprodukowanym w: Mossakowska W., Zeńczak A.: Kraków na starej fotografii. Kraków 1984, s. 71. Ukazuje ono plac targowy na placu Szczepańskim w drugiej połowie XIX w. (zdjęcie w Archiwum Narodowym w Krakowie – dalej cyt. ANK, sygn. Zb. Ikon. A III/803).
View in Google Scholar

45. Taki bruk widoczny jest m.in. na fotografiach placu Szczepańskiego reprodukowanych w: Mos s akowska W., Zeńc z ak A.: Kraków…, s. 70. Ujęto na nim Stary Teatr w latach sześćdziesiątych XIX w. (zdjęcie w ANK, sygn. Zb. Ikon. A III 788); ibidem, s. 71 (zdjęcie w ANK, sygn. Zb. Ikon. A III/803) czy na zdjęciu reprodukowanym w Albumie fotografii dawnego Krakowa z atelier Ignacego Kriegera (Przedsłowie W. Bodnicki, oprac. hist. J. Andruszkiewicz. Kraków 1989) – fotografia z 1875 r. ukazująca południowo-wschodnie naroże z budynkiem Starego Teatru.
View in Google Scholar

Downloads

Published

2026-11-20

Issue

Section

Articles

How to Cite

Dubis, E. (2026). Cmentarzysko wczesnośredniowieczne na placu Szczepańskim. Krzysztofory: Scientific Bulletin of the Historical Museum of the City of Kraków, 33, 73-96. https://doi.org/10.32030/KRZY.2015.05