Z dziejów krakowskich pomników. Pomnik Artura Grottgera na krakowskich Plantach
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2015.20Abstract
THE HISTORY OF THE MONUMENTS OF KRAKOW. MONUMENT TO ARTUR GROTTGER IN PLANTY PARK
In 1868, Lwow (now Ukrainian Lviv) saw the funeral of “the art’s great Insurrectionist” Artur Grottger (1837–1867), draughtsman and painter, originator of late-Romantic works having the struggle for Poland’s independence as their pivotal theme. The funeral service in Lwow’s Bernardine Church, which was “suffocatingly crowded” and “thronging with the godly”, turned into a demonstration of patriotic feeling. Crowned with Grottger’s bust patterned on his death mask, the catafalque bore painted copies of his major works. Young people and peasants walked the artist’s coffin in a solemn cortege to Łyczakowski (Lychakiv) Cemetery; a few years later, late Grottger’s fiancee, Wanda Monne, had an elaborate sculpted tomb designed by Parys Filippi built there in his honour. It was at that time that a collection of money began with the intention of erecting a monument to Grottger, which, designed was Walery Gadomski (1833–1911), was ultimately unveiled in Lwow’s Dominican Church in 1880. The idea to honour Grottger with a monument emerged also in Krakow’s artistic circles shortly after the artist’s death; however, it was only in December 1892 that the painters Stanisław Tondos (1854–1917), Włodzimierz Tetmajer (1861–1923) and Wincenty Wodzinowski (1866– 1940) came forward with the establishment of a monument committee with another painter and draughtsman, Witold Pruszkowski (1846–1896), at its head. The overriding pur pose of the committee was to raise funds from the public with the view to putting up a monument to Grottger in Planty Park. The funding of the monument was linked with the thirtieth anniversary of the January Uprising of 1863. In 1893, the local daily Czas [Time] repeatedly featured an ardent appeal to Polish society and artists from Poland and abroad to contribute to the project.
References
1. Artykuł powstał na podstawie pracy magisterskiej autorki „Rzeźba pomnikowa w założeniu krakowskich Plant. Historia plantacyjnych fundacji do 1945 roku”, napisanej w 2006 r. pod kierunkiem prof. dr. hab. Wojciecha Bałusa w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego.
View in Google Scholar
2. Potocki A.: Artur Grottger. Lwów 1907, s. 210.
View in Google Scholar
3. Artur Grottger naukę rozpoczął we lwowskiej pracowni Jana Maszkowskiego, korzystając z rad Juliusza Kossaka. Następnie naukę kontynuował w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych (1852–1854) pod kierunkiem Wojciecha Kornelego Stattlera i Władysława Łuszczkiewicza, a później w wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych (1854–1859) pod kierunkiem Karla Blaasa, Karla Mayera, Karla Wurzingera, Petera Geigera i Christiana Rubena. Odbył liczne podróże artystyczne po Europie i Polsce, goszcząc w licznych posiadłościach, m.in. hr. Aleksandra Pappenheima, swojego wieloletniego patrona i mecenasa. Związał się głównie z Krakowem i Lwowem, gdzie poznał przyszłą narzeczoną i muzę, Wandę Monné. Pod koniec życia wyjechał do Paryża, gdzie nawiązał kontakty z polską kolonią skupioną wokół Hôtelu Lambert. Tworzył dzieła akademickie w duchu romantycznym – kompozycje historyczne, sceny rodzajowe i portrety. Do najważniejszych podejmowanych przez niego tematów należały martyrologia narodowa i polskie zrywy niepodległościowe, szczególnie powstanie styczniowe. Zasłynął niezwykle cenionymi przez współczesnych cyklami rysunków: Warszawa I (1861), Warszawa II (1862), Polonia (1863) i Lithuania (1864–1866). Tarnowski S.: Chopin i Grottger. Dwa szkice. Kraków 1892; Potocki A.: Artur Grottger…; Juszczak W.: Artur Grottger. Pięć cyklów. Warszawa 2007; Gołubi ew Z., Król A.: Grottger. Wystawa w 150. rocznicę urodzin i 120. rocznicę śmierci Artysty. Kraków 1988; Polski słownik biograficzny: Grottger Artur. Hasło oprac. T. Dobrowolski. T. 9. Wrocław 1960–1961, s. 27; Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.). Malarze, rzeźbiarze, graficy (dalej cyt. Słownik artystów): Artur Grottger. Hasło oprac. A. Melbechowska-Luty. T. 2. Wrocław 1975, s. 487–488.
View in Google Scholar
4. Kronika lwowska. „Gazeta Narodowa” 1868, nr 153, z 5 lipca, s. 1.
View in Google Scholar
5. Kronika miejscowa i zagraniczna. „Czas” 1868, nr 153, z 7 lipca, s. 2; Kronika lwowska…, s. 1.
View in Google Scholar
6. Kronika miejscowa i zagraniczna. [„Czas”]…, s. 2.
View in Google Scholar
7. Kronika lwowska…, s. 1.
View in Google Scholar
8. Parys Filippi wykonał kilka rzeźbiarskich wizerunków Artura Grottgera: maskę pośmiertną i odlew ręki malarza (1867), popiersie wykonane z maski pośmiertnej artysty (1868), medalion portretowy (ok. 1868 r.), pomnik nagrobny na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie (1868–1873). Bi r iulow J.: Rzeźba lwowska od połowy-XVIII wieku do 1939 roku. Od zapowiedzi klasycyzmu do awangardy. Warszawa 2007, s. 76–80; Głembocka H.: Parys Filippi [online]. Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej [dostęp: 11 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://www.lvivcenter.org/pl/lia/persons/person/?ci_personid=81.
View in Google Scholar
9. Karol Młodnicki, malarz związany ze Lwowem; serdeczny przyjaciel Artura Grottgera i od 1871 r. mąż Wandy Monné, z którą stworzył we Lwowie wspólny dom-muzeum grottgerowskich pamiątek, stanowiący miejsce spotkań artystów, literatów i patriotów; był zaangażowany w organizację uroczystości pogrzebowych Grottgera, a także przyczynił się do fundacji jego pomnika w kościele Dominikanów we Lwowie. Domański M.: Karol Młodnicki [online]. iPSB [dostęp: 17 listopada 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://ipsb.tymczasowylink.pl/index.php/a/karol-mlodnicki.
View in Google Scholar
10. Kronika lwowska…, s. 1.
View in Google Scholar
11. Mowa Kornela Ujejskiego miana na pogrzebie ś. p. Artura Grottgera we Lwowie dnia 4. Lipca 1868 roku. Lwów 1873.
View in Google Scholar
12. Kronika lwowska…, s. 1.
View in Google Scholar
13. Pomnik odsłonięto w 1880 r., jednak już w 1877 r. dziennik „Warta” informował, że Gadomski „wykańcza obecnie premiowany na konkursie lwowskim pomnik śp. Artura Grottgera”. Wiadomości literackie i rozmaitości. „Warta” 1877, nr 160, s. 1752.
View in Google Scholar
14. Korespondencje czasopisma Kłosy. „Kłosy” 1881, nr 814, s. 69–70; nr 823, s. 212, il.; Biriulow J.: Rzeźba lwowska…, s. 105, il.
View in Google Scholar
15. W prasie pojawiła się informacja m.in. o przekazaniu na ten cel 200 zł i 32 albumów „z fotografiami Lituanii” przez krakowskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych; Kronika miejscowa i zagraniczna. „Gazeta Narodowa” 1877, nr 29, z 7 lutego, s. 3.
View in Google Scholar
16. W skład Komitetu weszli: Kornel Ujejski, hr. Stanisław Tarnowski, Platon Kostecki, Konstanty Macewicz, Karol Młodnicki i Teodor Szajnok. Odezwa. „Sobótka” 1869, nr 15, s. 124.
View in Google Scholar
17. Pismo do Komitetu pomnikowego we Lwowie z Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, 1877, Biblioteka Jagiellońska (dalej cyt. BJ), Rkps, Przyb. 36/04, sygn. 11477 III, s. 14; Kronika miejscowa i zagraniczna. [„Gazeta Narodowa”]…, s. 3.
View in Google Scholar
18. Odpis pisma – polecenie Wydziału Krajowego we Lwowie wypłaty brakującej kwoty 300 złr na wykonanie pomnika A. Grottgera, 1881, BJ, Rkps, Przyb. 36/04, sygn. 11477 III, s. 17.
View in Google Scholar
19. Projekt odezwy Komitetu pomnikowego, 1876, BJ, Rkps, Przyb. 36/04, sygn. 11477 III, s. 10.
View in Google Scholar
20. Możliwe, że początkowo planowano wznieść pomnik w kościele Bernardynów jako miejscu, w którym odbywały się uroczystości pogrzebowe Grottgera kilka lat wcześniej. Nie udało się niestety odnaleźć informacji, dlaczego ostatecznie podjęto decyzję o lokalizacji pomnika w kościele Dominikanów.
View in Google Scholar
21. Projekt odezwy Komitetu pomnikowego…, s. 10.
View in Google Scholar
22. List Walerego Gadomskiego do Karola Młodnickiego, z 12 lipca 1877 r., BJ, Rkps, Przyb. 36/04, sygn. 11477 III, s. 27–28; Sprawozdanie Dyrekcji Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie z czynności w roku 1876/7. Kraków 1877, s. 8.
View in Google Scholar
23. List Walerego Gadomskiego do Karola Młodnickiego, z 27 października 1876 r., BJ, Rkps, Przyb. 36/04, sygn. 11477 III, s. 19.
View in Google Scholar
24. Korespondencje…, s. 69–70.
View in Google Scholar
25. Wiadomości literackie…, s. 1752.
View in Google Scholar
26. Kronika. „Gazeta Lwowska” 1880, nr 295, z 23 grudnia, s. 3.
View in Google Scholar
27. Biriulow J.: Rzeźba lwowska…, s. 105.
View in Google Scholar
28. Korespondencja Gazety Warszawskiej, Lwów d. 26 grudnia 1880 r. „Gazeta Warszawska” 1880, nr 292, z 19 (31) grudnia, s. 3.
View in Google Scholar
29. Medal srebrny i brązowy, autorstwa Mieczysława Kurnatowskiego (1833–1904), został wybity z okazji odsłonięcia pomnika artysty w 1880 r. Na awersie: popiersie artysty zwrócone w lewo i napis w otoku, u dołu herb Krakowa, a na rewersie: personifikacja uwięzionej Polonii, u góry napis: POLONIA, i data: MDCCCLXIII, w otoku napis: PAMIĄTKA ODSŁONIĘCIA POMNIKA W XIII ROCZNICĘ ŚMIERCI. Artur Grottger – medal Kurnatowskiego [online]. Warszawskie Centrum Numizmatyczne [dostęp: 17 listopada 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://wcn.pl/archive/26_0985?q__=&page=5827.
View in Google Scholar
30. Białynia Chołodecki J.: Cmentarz Łyczkowski. „Tygodnik Ilustrowany” 1911, nr 43, s. 873, il.
View in Google Scholar
31. Medalion został wymodelowany przez Wandę Monné.
View in Google Scholar
32. Dzieje opisywanego dzieła plantacyjnego zostały przybliżone przez prezesa krakowskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, Piotra Stachiewicza, podczas przemówienia wygłoszonego w czasie uroczystości odsłonięcia na Plantach pomnika Grottgera 15 maja 1903 r. Zostało ono częściowo opublikowane na łamach krakowskiego „Czasu”. [O odsłonięciu pomnika Grottgera]. „Czas” 1903, nr 111, z 16 maja, s. 2.
View in Google Scholar
33. [Informacja o utworzeniu Komitetu pomnika Grottgera]. „Kraj” 1892, nr 49, s. 24.
View in Google Scholar
34. Ibidem. Do Komitetu należeli również: Michał Danielak (1865–1918), pianista i dyrygent Wiktor Barabasz (1855–1928), malarz i ilustrator Piotr Stachiewicz (1858–1938). Odezwa. W: Kronika. „Czas” 1893, nr 65, z 19 marca, s. 2.
View in Google Scholar
35. Hr. Stanisław Tarnowski był również członkiem grottgerowskiego Komitetu pomnikowego we Lwowie, a także autorem kilku opracowań monograficznych Artura Grottgera, m.in. Artur Grottger. (Kraków 1886). W 1866 r. Tarnowski gościł Grottgera w swoim rodowym dworze w Świtynce, który sportretował go na jednym ze swoich rysunków – Bój, z cyklu Lithuania, nadając głównemu bohaterowi, powstańcowi, jego rysy.
View in Google Scholar
36. [Informacja o utworzeniu Komitetu pomnika Grottgera]…, s. 24.
View in Google Scholar
37. Odezwa…, s. 2.
View in Google Scholar
38. Loc. cit.; Kronika. „Czas” 1893, nr 81, z 9 kwietnia, s. 3.
View in Google Scholar
39. Odezwa…, s. 2.
View in Google Scholar
40. Kronika. „Czas” 1893, nr 81, z 9 kwietnia, s. 3.
View in Google Scholar
41. Odezwa…, s. 2.
View in Google Scholar
42. Loc. cit.
View in Google Scholar
43. Kronika. „Czas” 1893, nr 223, z 30 września, s. 2.
View in Google Scholar
44. Kronika. „Czas” 1893, nr 18, z 22 stycznia, s. 2; nr 20, z 25 stycznia, s. 3; nr 21, z 26 stycznia, s. 2; nr 40, z 18 lutego, s. 2; nr 45, z 24 lutego, s. 2. Planowano również zorganizować w teatrze (12 lutego 1894 r.) przedstawienie składające się z żywych obrazów z Polonii oraz muzyki przygotowanej przez Wiktora Barabasza, Witolda Pruszkowskiego, Włodzimierza Tetmajera, Walerego Eljasza i Ludwika Stasiaka. Na pomnik Grottgera. „Głos Narodu” 1894, nr 24, s. 5.
View in Google Scholar
45. [O odsłonięciu pomnika Grottgera]…, s. 2.
View in Google Scholar
46. Pomnik Grottgera w Krakowie. „Tydzień”. Dodatek literacko-naukowy „Kuriera Lwowskiego” 1902, nr 45, z 9 listopada, s. 705–707.
View in Google Scholar
47. Ibidem.
View in Google Scholar
48. [O odsłonięciu pomnika Grottgera]…, s. 2.
View in Google Scholar
49. Loc. cit.
View in Google Scholar
50. Pomnik Grottgera. „Czas” 1898, nr 96, z 28 kwietnia, s. 2.
View in Google Scholar
51. Dwa projekty na pomnik Grottgera. „Czas” 1898, nr 110, z 14 maja, s. 2–3.
View in Google Scholar
52. Tadeusz Błotnicki (1858–1928), rzeźbiarz. Uczył się rysunku i modelowania w prywatnych pracowniach Andrzeja Grabowskiego (1833–1886) i Parysa Filippiego we Lwowie, następnie w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych u Marcelego Guyskiego (1830–1893) i Henryka Kossowskiego (1815–1878) oraz pod kierunkiem Kaspara Zumbuscha (1830–1915) na Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu. Odbywał liczne podróże artystyczne, gdzie poznał m.in. Teofila Lenartowicza (1822–1893). Był autorem rzeźby monumentalnej, nagrobnej, portretowej, a także o tematyce rodzajowej. Brał udział w konkursach na pomnik Mickiewicza w Krakowie, zrealizował też jego monumenty w Stanisławowie (1898), Tarnowie (1901) i Wieliczce (1903). Był autorem m.in. pomników Tadeusza Kościuszki w Jaśle (1906) oraz Michała Bałuckiego w Krakowie (1911), a także rzeźb nagrobnych, jak grobowiec Marcelego Guyskiego na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (1906). Słownik artystów: Błotnicki Tadeusz. Hasło oprac. J. Derwojed. T. 1. Wrocław 1971, s. 186–188; Szubert P.: Tadeusz Błotnicki [online]. Culture.pl, sierpień 2002 r. [dostęp: 5 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://culture.pl/pl/tworca/tedeusz-blotnicki.
View in Google Scholar
53. Wacław Szymanowski (1859–1930), malarz, rzeźbiarz. Kształcił się w Klasie Rysunkowej w Warszawie u Wojciecha Gersona (1831–1901), w paryskiej pracowni Cypriana Godebskiego (1835–1909), w École des Beaux-Arts pod kierunkiem Eugène’a Delaplanche’a (1836–1891) oraz na Akademii Monachijskiej. We wczesnej twórczości poświęcał się głównie malarstwu, tworząc dzieła o tematyce rodzajowej (sceny inspirowane życiem wsi m.in. huculskiej), pejzaże i portrety. Od lat siedemdziesiątych XIX w. tworzył również rzeźbę inspirowaną twórczością Constantina Meuniera (1831–1905) oraz Auguste’a Rodina (1840–1917), której na dobre poświęcił się pod koniec XIX stulecia. Tworzył kameralne rzeźby, jak Macierzyństwo (1901), Mickiewicz po improwizacji (1898), a także rzeźbę monumentalną, jak pomnik Chopina w Warszawie (1909/1926). Do najważniejszych dzieł należy niezrealizowany projekt Pochód na Wawel (1908). Niewiadomski E.: Z wystawy. „Tygodnik Ilustrowany” 1903, nr 22, s. 422–424, il.; Kotkowska-Bareja H.: Wacław Szymanowski 1859–1930. Warszawa 1981. Katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Warszawie, czerwiec – lipiec 1981 r.; Szuber t P.: Wacław Szymanowski [online]. Culture.pl, luty 2002 r. [dostęp: 5 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://culture.pl/pl/tworca/waclaw-szymanowski.
View in Google Scholar
54. Pomnik Grottgera…, s. 2; Pomnik Grottgera w Krakowie. „Gazeta Lwowska” 1898 nr 98, z 1 maja, s. 4.
View in Google Scholar
55. Dwa projekty…, s. 2–3.
View in Google Scholar
56. Kotkowska-Bareja H.: Wacław Szymanowski…, s. 13, il.
View in Google Scholar
57. Dwa projekty…
View in Google Scholar
58. Ibidem.
View in Google Scholar
59. Model pomnika Artura Grottgera, ok. 1898 r.; gips patynowany, 92 na 29,5 na 30,5 cm; wł. Galerii i Domu Aukcyjnego Nautilus w Krakowie. Model ten był prezentowany w 1903 r. w krakowskim TPSP i warszawskim TZSP. Kotkowska-Bareja H.: Wacław Szymanowski…, s. 53.
View in Google Scholar
60. Cyt. za: Kotkowska-Bareja H.: Wacław Szymanowski…, s. 14.
View in Google Scholar
61. Dwa projekty…
View in Google Scholar
62. Ibidem.
View in Google Scholar
63. Ibidem.
View in Google Scholar
64. Ibidem.
View in Google Scholar
65. [Listy Antoniego Madeyskiego do Seweryna Böhma, z 2 maja, 30 czerwca i 1 lipca1898 r.], za: Bęczkowska U.: Pałac Sztuki. Siedziba Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Kraków 2002, s. 44.
View in Google Scholar
66. [Powołanie Komitetu konkursowego], „Biesiada Literacka” 1902, t. 19, s. 379; Pomnik Grottgera w Krakowie. [„Gazeta Lwowska”]…, s. 4.
View in Google Scholar
67. [O projektach na pomnik Grottgera]. „Tygodnik Ilustrowany” 1898, nr 20, s. 396.
View in Google Scholar
68. [Reprodukcje modeli pomnika Grottgera]. „Tygodnik Ilustrowany” 1898, nr 20, s. 384.
View in Google Scholar
69. Korespondencja Tadeusza Błotnickiego, Muzeum Książąt Czartoryskich, rkps MN438. Cyt. za: Bęczkowska U.: Pałac Sztuki…, s. 44.
View in Google Scholar
70. Pomnik Grottgera w Krakowie. [„Tydzień”]…, s. 705–707.
View in Google Scholar
71. Ibidem.
View in Google Scholar
72. J.T.: Pomnik dla Artura Grottgera. „Nowa Reforma” 1898, nr 95, z 27 kwietnia, s. 2.
View in Google Scholar
73. Loc. cit.
View in Google Scholar
74. Loc. cit.
View in Google Scholar
75. Loc. cit.
View in Google Scholar
76. Z.: Z zagranicy. Kraków. Spór rzeźbiarzy. „Głos. Tygodnik literacko-artystyczny” 1898, nr 21, s. 501.
View in Google Scholar
77. J.T.: Pomnik…, s. 2.
View in Google Scholar
78. Loc. cit.
View in Google Scholar
79. Błotnicki T.: W sprawie konkursu na pomnik A. Grottgera. „Nowa Reforma” 1898, nr 99, z 1 maja, s. 2.
View in Google Scholar
80. Z.: Z zagranicy…, s. 501.
View in Google Scholar
81. W sprawie pomnika dla Artura Grottgera. „Nowa Reforma” 1898, nr 103, z 6 maja, s. 2.
View in Google Scholar
82. Pomnik-fontanna Eugéne’a Delacroix w paryskim Ogrodzie Luksemburskim z 1890 r., dłuta Julesa Dalou.
View in Google Scholar
83. W sprawie pomnika ś. p. Artura Grottgera. „Nowa Reforma” 1898, nr 113, z 18 maja, s. 2.
View in Google Scholar
84. Loc. cit.
View in Google Scholar
85. Błotnicki T.: W sprawie konkursu…, s. 2.
View in Google Scholar
86. Z.: Z zagranicy…, s. 501.
View in Google Scholar
87. [Wzmianka o pracach Szymanowskiego nad projektem pomnika dla Krakowa]. „Tygodnik Ilustrowany” 1899 nr 25, s.498.
View in Google Scholar
88. Popiersie Artura Grottgera, 1899, brąz na podstawce gipsowej, 32 na 28 na 13 cm, w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie, sygn. MNK II-rz-1240.
View in Google Scholar
89. [List Wacława Szymanowskiego do Teodora Axentowicza, z 18 września 1899 r.], cyt. za: Kotkowska-Bareja H.: Wacław Szymanowski…, s. 54.
View in Google Scholar
90. Bęczkowska U.: Pałac Sztuki…, s. 40–49.
View in Google Scholar
91. Z Tow. przyj. sztuk pięknych. „Czas” 1899, nr 272, z 28 listopada, s. 2.
View in Google Scholar
92. Popiersie Matejki miał wykonać Antoni Madeyski, Kossaka – Teodor Rygier (1841–1913), Księżarskiego – Tadeusz Błotnicki, Guyskiego – Konstanty Laszczka (1865–1956), Rodakowskiego – Antoni Popiel (1865–1910). Z Tow. przyj. sztuk pięknych…, s. 2.
View in Google Scholar
93. W wyznaczonym terminie fotografię modelu przesłał jedynie Tadeusz Błotnicki. Bęczkowska U.: Pałac Sztuki…, s. 42.
View in Google Scholar
94. Komitet odrzucił projekt Lewandowskiego, zarzucając artyście nieterminowość, a projektowi – brak podobieństwa z modelem. Wywołało to wielkie oburzenie i rozżalenie autora, który w licznych listach skierowanych do władz Towarzystwa bezskutecznie próbował wpłynąć na zmianę decyzji. Zarzucał on Komitetowi równoczesne prowadzenie rozmów z Szymanowskim, którego projekt uznał za mniej udany i wierny modelowi od swojego, wskazując, że jest on bliższy wizerunkowi „papieża Leona” niż Grottgera. Bę c zkowska U.: Pałac Sztuki…, s. 46.
View in Google Scholar
95. Ibidem, s. 45.
View in Google Scholar
96. Górski K.M.: Architektura, rzeźba i malarstwo [opis projektu Pałacu Sztuki]. „Architekt” 1901, t. 2, s. 26–29, il. 24 – model gipsowy popiersia Artura Grottgera.
View in Google Scholar
97. Ibidem, s. 47. Projekt ten jednak nie został zrealizowany i dopiero w 1957 r. w niszy w zachodnim ryzalicie umieszczono popiersie Stanisława Wyspiańskiego.
View in Google Scholar
98. [Zezwolenie na wystawienie pomnika Grottgera, z 17 kwietnia 1902 r.]. „Dziennik rozporządzeń dla stoł. Król. Miasta Krakowa na rok 1902”, s. nlb.; [Odpis listu magistratu do Komitetu budowy pomnika Grottgera, zawiadamiający o wydaniu zezwolenia na wzniesienia pomnika, z 21 kwietnia1902 r.], Archiwum Narodowe w Krakowie (dalej cyt. ANK), Teki Architektury i Urbanistyki, Budynki Użyteczności Publiczne, sygn. ABM Różne, Dz. I (4).
View in Google Scholar
99. [Zezwolenie na wystawienie pomnika Grottgera…].
View in Google Scholar
100. Malecki B.: Ogrody miejskie i pomniki. Kraków 1907, rpks, ANK, sygn. IT 1316.
View in Google Scholar
101. „Księga budowli robót drobnych” na lata 1896–1906, ANK, sygn. 4002.
View in Google Scholar
102. [Odpis listu magistratu do Komitetu budowy pomnika Grottgera…].
View in Google Scholar
103. „Biesiada Literacka” 1902, nr 17, s. 339.
View in Google Scholar
104. „Biesiada Literacka” 1902, nr 35, s. 179.
View in Google Scholar
105. W. Pr. [Władysław Prokesch]: Korespondencje. „Kurier Warszawski” 1902, nr 287, z 17 października, s. 3.
View in Google Scholar
106. Artur Grottger. W dniu odsłonięcia pomnika w Krakowie. „Ilustracja Polska” 1902, nr 43, s. 1014.
View in Google Scholar
107. „Biesiada Literacka” 1902, t. 41, s. 299.
View in Google Scholar
108. Artur Grottger. W dniu odsłonięcia pomnika…
View in Google Scholar
109. Ibidem. W artykule zamieszczono fotografię pomnika autorstwa Awita Szuberta.
View in Google Scholar
110. Pomnik Grottgera w Krakowie. [„Tydzień”]…, s. 705–707.
View in Google Scholar
111. Ibidem.
View in Google Scholar
112. Ibidem.
View in Google Scholar
113. Ibidem.
View in Google Scholar
114. Ibidem.
View in Google Scholar
115. Odsłonięcie pomnika Grottgera. „Nowa Reforma” 1902, nr 249, z 29 października, s. 2.
View in Google Scholar
116. Pomnik Grottgera w Krakowie. [„Tydzień”]…, s. 705–707.
View in Google Scholar
117. Ibidem.
View in Google Scholar
118.„Biesiada Literacka” 1902, nr 49, s. 459.
View in Google Scholar
119. Pomnik Artura Grottgera. „Czas” 1903, nr 111, z 16 maja, wyd. wieczorne, s. 1–2; Odsłonięcie pomnika Grottgera. „Nowa Reforma” 1903, nr 112, z 17 maja, s. 4; Odsłonięcie pomnika Grottgera. „Kalendarz Józefa Czecha na rok 1904”, r. 73, s. 106.
View in Google Scholar
120. Pomnik Artura Grottgera. [„Czas”]…, s. 1–2.
View in Google Scholar
121. Odsłonięcie pomnika Grottgera. [„Nowa Reforma”]…, s. 4.
View in Google Scholar
122. Pomnik Artura Grottgera. [„Czas”]…, s. 1–2.
View in Google Scholar
123. Odsłonięcie pomnika Grottgera. [„Nowa Reforma”]…, s. 4.
View in Google Scholar
124. Pomnik Artura Grottgera. [„Czas”]…, s. 1–2.
View in Google Scholar
125. Odsłonięcie pomnika Grottgera. [„Nowa Reforma”]…, s. 4.
View in Google Scholar
126. Pomnik Artura Grottgera. [„Czas”]…, s. 1–2.
View in Google Scholar
127. Odsłonięcie pomnika Grottgera. [„Nowa Reforma”]…, s. 4.
View in Google Scholar
128. Galicyanin: Cześć Grottgerowi. „Praca. Tygodnik ilustrowany” 1903, nr 22, s. 636–637, il.
View in Google Scholar
129. Ibidem.
View in Google Scholar
130. Pomnik Artura Grottgera. [„Czas”]…, s. 1–2.
View in Google Scholar
131. [O pomniku Grottgera]. „Czas” 1903, nr 114, z 20 maja, s. 3.
View in Google Scholar
132. Odsłonięcie pomnika Grottgera. [„Nowa Reforma”]…, s. 4.
View in Google Scholar
133. W.: Z wystawy Tow. Sztuk Pięknych. „Nowa Reforma” 1903, nr 69, z 25 marca, s. 1–2.
View in Google Scholar
134. Prokesch W.: Kraków – Grottgerowi. „Kurier Warszawski” 1903, nr 137, z 19 maja, s. 2–3.
View in Google Scholar
135. [O pomniku Grottgera]. „Czas” 1903…
View in Google Scholar
136. Prokesch W.: Kraków – Grottgerowi…
View in Google Scholar
137. [O pomniku Grottgera]. „Czas” 1903…
View in Google Scholar
138. Odsłonięcie pomnika Grottgera. [„Nowa Reforma”]…, s. 4.
View in Google Scholar
139. W.: Z wystawy…, s. 1–2.
View in Google Scholar
140. Ibidem.
View in Google Scholar
141. Odsłonięcie pomnika Grottgera. [„Nowa Reforma”]…, s. 4.
View in Google Scholar
142. Niewiadomski E.: Z wystawy…, s. 422–424.
View in Google Scholar
143. Odsłonięcie pomnika Grottgera. [„Nowa Reforma”]…, s. 4.
View in Google Scholar
144. W.: Z wystawy…, s. 1–2.
View in Google Scholar
145. Niewiadomski E.: Z wystawy…, s. 422–424.
View in Google Scholar
146. Idem: Garść wspomnień o Grottgerze. „Ilustracja Polska” 1903, nr 21, s. 412, il.
View in Google Scholar
147. Prokesch W.: Kraków – Grottgerowi…
View in Google Scholar
148. Odsłonięcie pomnika Grottgera. [„Nowa Reforma”]…, s. 4.
View in Google Scholar
149. Odsłonięcie pomnika Grottgera. „Kurier Warszawski” 1903, nr 134, z 3 (16) maja, s. 11.
View in Google Scholar
150. Kotkowska-Bareja H.: Wacław Szymanowski…, s. 14.
View in Google Scholar
151. Niewiadomski E.: Z wystawy…, s. 422–424.
View in Google Scholar
152. W.: Z wystawy…, s. 1–2.
View in Google Scholar
153. Muczkowski J.: Historia rzeźby. „Rocznik Krakowski” 1904, t. 6, s. 197.
View in Google Scholar
154. Pomnik poświęcony pamięci wielkiej księżnej Aleksandry Nikłajewnej (1825–1844) został wzniesiony w latach 1844–1847 według projektu architekta Andrieja Stakenschneidera i rzeźbiarza Iwana Vitalyego w parku Peterhof. A Russian Moment 17 – Grand Duchess Alexandra Nicholayevna Memorial, Peterhof [online]. Royal Russia, fot. Paul Gilbert, 27 September 2013 [dostęp: 10 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://www.angelfire.com/pa/ImperialRussian/blog/index.blog?start=1381146119.
View in Google Scholar
155. Pomnik admirała Davida Glasgow Farraguta autorstwa Augustusa Saint-Gaudensa, wzniesiony w 1881 r. w Madison Square Park w Nowym Jorku. McCullough D.: Forged in the Civil War, Bronzed in Paris.“The Wall Street Journal” [online]. may 13, 2011 [dostęp: 10 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703983104576262722700478648.
View in Google Scholar
156. Pomnik poety Vítězslava Hálka w Pradze zaprojektowany w latach 1880–1881 przez Bohuslava Schnircha. Kašna s pomníkem básníka Vítězslava Hálka. W: Ederer A., Uxa J.: Pražské kašny a fontanny. Praha [online]. 2004 [dostęp: 10 października 2014 r.]. Dostępny w internecie http://www.prazskekasny.net/kasna.php?strana_id=44.
View in Google Scholar
157. Pomnik artysty Richarda Morrisa Hunta w Central Parku w Nowym Jorku, autorstwa Daniela Chestera Frencha z 1898 r. Daniel Chester French “Richard Morris Hunt Memorial” [online]. Douglas Yeo Trombone Web Site, fot. Douglas Yeo, April 2002 [dostęp: 10 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://www.yeodoug.com/resources/dc_french/hunt/dcfrench_hunt.html.
View in Google Scholar
158. W latach 1896–1901 cesarz Wilhelm II ufundował 32 monumentalne pomniki wielkich niemieckich władców i zasłużonych postaci, które tworzyły Siegesallee – aleję Zwycięstwa w berlińskiej dzielnicy Tiergarten. Wykonane przez kilkunastu niemieckich rzeźbiarzy pod kierunkiem Reinholda Begasa łączyły w sobie rozbudowaną formę ławy z posągiem oraz popiersiami. Siegesallee [online]. Metapedia-:Projektbeschreibung, 5 August 2015 [dostęp: 20 września 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://de.metapedia.org/wiki/Siegesallee.
View in Google Scholar
159. Pomnik Franza Grillparzera w Wiedniu, Rudolf Weyr, Carl Kundmann i Carl Hasenauer, 1889. Der Wiener Volksgarten: Geschichte – Architekturen – Denkmäle, Teil 3: Das Grillparzer-Denkmal (1876–1889) [online]. Art in Words [dostęp: 20 września 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://artinwords.de/der-wienervolksgarten-geschichte-architekturen-denkmaeler-3/.
View in Google Scholar
160. Pomnik-fontanna Eugene’a Delacroix, Jules Dalou, 1890, Ogród Luksemburski, Paryż.
View in Google Scholar
161. Pomnik Samuela Beniamina Ruffera, założyciela wytwórni sukna w Złotoryi, wzniesiony ok. 1910 r., w formie granitowej ławy z medalionem popiersiowym, autorstwa Josefa Limburga. Humeńczuk G.: Legnickie pomniki przed II wojną światową. Legnica 2000, s. 39, 116. Pomnik Samuela Beniamina Ruffera [online]. Fundacja Historyczna Liegnitz.pl [dostęp: 14 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://liegnitz.pl/?OBJ/518. Pomnik generała saskiego, Johanna Georga von Arnima, odsłonięty 26 września 1912 r., tworzyła całopostaciowa rzeźba autorstwa Emila Canera jun. (niezachowana), ustawiona na kamiennej ławie. Humeńczuk G.: Legnica…, s. 12–14, 110; Pomnik Johanna Georga von Arnima [online]. Fundacja Historyczna Liegnitz.pl [dostęp: 14 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://liegnitz.pl/?OBJ/91.
View in Google Scholar
162. Toruński pomnik, odsłonięty w 1853 r. przed ratuszem miejskim, składa się zasadniczo z potężnego cokołu z całopostaciową figurą Kopernika, do którego przylegają proste, kamienne ławy i fontanna. Niedzielska M.: Pomnik Kopernika w Toruniu. Historia jego powstania. „Rocznik Toruński” 2006, t. 33, s. 81–117.
View in Google Scholar
163. Pomysł wzniesienia pomnika znanemu polskiemu pisarzowi narodził się w 1879 r. podczas uroczystości pięćdziesięciolecia jego pracy twórczej. Projekt pomnika w formie półkolistej ławy z cokołem, stworzony przez Wojciecha Gersona, został wykonany w krakowskiej pracowni Fabiana Hochstima. Biust Kraszewskiego o skonwencjonalizowanym charakterze zaprojektował Franciszek Wyspiański. Nowy krynicki pomnik został odsłonięty w 1881 r. Kruk R.: Ławka Kraszewskiego w Krynicy. „Almanach Muszyny” 2008, s. 159–168, dostępny też w internecie: http://www.almanachmuszyny.pl/spisy/2008/LAWKA%20KRASZEWSKIEGO.pdf [dostęp: 10 października 2014 r.].
View in Google Scholar
164. Pomnik został wykonany przez Władysława Marcinkowskiego na zamówienie Józefa Kościelskiego do prywatnego parku w Miłosławiu. Ma formę półokrągłej ławy, ozdobionej dwoma wazonami, z popiersiem portretowym na cokole oraz naturalnej wielkości rzeźbioną figurę wyobrażającą pogrążoną w smutnej zadumie Balladynę, w prostym wiejskim stroju i w chuście na głowie. Do rzeźby tej pozowała córka fundatora. Jego odsłonięcie nastąpiło w 1899 r. [Pomnik Julisza Słowackiego]. „Tygodnik Ilustrowany” 1899, nr 39, s. 770, il.; Pomnik Juliusza Słowackiego w Miłosławiu [online]. regionwielkopolska.pl [dostęp: 14 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://regionwielkopolska.pl/katalog-obiektow/pomnik-juliusza-slowackiego-w-miloslawiu.html .
View in Google Scholar
165. Pomnik Stanisława Staszica jest pierwszym w Kielcach pomnikiem świeckim i pierwszym pomnikiem w Polsce poświęconym tej postaci. Został wykonany w 1902 r. z inicjatywy prezydenta Kielc, Władysława Garbińskiego, przez inż. Stanisława Szpakowskiego. Projekt pomnika Staszica w Kielcach. „Tygodnik Ilustrowany” 1906, nr 16, s. 307, il. Ja s t r z ębski C., Otwinowski K., Otwi - nowska M.: Miejsca pamięci narodowej w Kielcach. Kielce 2010, s. 21–22.
View in Google Scholar
166. [Projekt warszawskiego architekta dr. Stefana Fajansa ].Tygodnik Ilustrowany” 1906, nr 15, s. 286. il.
View in Google Scholar
167. Pomnik Goethego i Schillera autorstwa Ernsta Friedricha Augusta Rietschela z 1908 r. w Milwaukee. Goethe–Schiller Monument (Milwaukee) [online]. Wikipedia [dostęp: 9 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://en.wikipedia.org/wiki/Goethe%E-2%80%93Schiller_Monument_(Milwaukee).
View in Google Scholar
168. Pomnik ks. dr. Teodora Haasego (1834–1909), inicjatora i założyciela Szpitala Śląskiego w Cieszynie, został wzniesiony z inicjatywy Sejmu Śląskiego przed szpitalnym gmachem w 1908 r. Jego autorem był rzeźbiarz Jan Raszka. W 1938 r. pomnik został usunięty, a popiersie przekazano do cieszyńskiego Kościoła Jezusowego. Stelmach-Kubaszczyk B.: Szpital Śląski – kolejne kroki [online]. ox.pl, portal Śląska Cieszyńskiego, 13 czerwca 2012 r. [dostęp: 10 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://wiadomosci.ox.pl/wiadomosc,20292,szpital-slaski--kolejne-kroki.html.
View in Google Scholar
169. Sichulski K.: O Dunikowskim. „Miesięcznik Literacki i Artystyczny” 1911, nr 1, s. 32. Cyt. za: Szuber t P.: Rzeźba polska przełomu XIX i XX wieku. Warszawa 1999, s. 71.
View in Google Scholar
170. Szubert P.: Rzeźba polska…, s. 72.
View in Google Scholar
171. Loc. cit.
View in Google Scholar
172. Auguste Rodin, Mieszczanie z Calais, brąz, 1884–1886 (odlew 1895), Calais.
View in Google Scholar
173. Kotula A., Krakowski P.: Rzeźba XIX wieku. Kraków 1980, s. 142.
View in Google Scholar
174. Szubert P.: Rzeźba polska…, s. 73.
View in Google Scholar
175. Auguste Rodin, Myśliciel, gips, kilka wersji, po 1881 r. Rodin w pierwotnej rzeźbie przeznaczonej do Bramy piekieł, przedstawił symboliczną figurę Dantego – artysty układającego treść swojego największego dzieła, Boskiej komedii. Ostatecznie przedstawił on bezimiennego myśliciela-przewodnika, o którym sam pisał: „nagi mężczyzna siedzi na skale z brodą opartą na pięści, marzy. Płodne myśli same przetwarzają się w jego mózgu. On nie jest już marzycielem, on jest twórcą”. [Auguste Rodin], za: Elsen A.E., Jamison R.F.: Rodin’s Art: The Rodin Collection of the Iris & B. Gerald Cantor Center for Visual Arts at Stanford University. Oxford 2003, s. 175 (tłumaczenie autorki).
View in Google Scholar
176. Klibansky R., Panofsky E., Saxl F.: Saturn i Melancholia. Studia z historii, filozofii, przyrody, medycyny, religii oraz sztuki. Przeł. A. Kryczyńska. Kraków 2009.
View in Google Scholar
177. Tymi substancjami była: krew – naśladuje powietrze, przybiera na sile wiosną i odpowiada dzieciństwu, żółć – podobna jest do ognia, przybiera latem i w okresie młodości, czarna żółć – zwana melancholią jest niczym ziemia, dominuje jesienią i w wieku dojrzałym, a flegma – jest jak woda przybierająca zimą i w okresie starości. Mieszanka tych substancji decyduje o ludzkim charakterze, a im ich proporcje są zbliżone, tym człowiek posiada doskonalszy umysł i zmysły, por. ibidem.
View in Google Scholar
178. Arystotels w Zagadnieniach przyrodniczych porównywał również stan melancholii do wina i skutków jego picia, wykazując podatność czarnej żółci, podobnie jak wina, na temperaturę, a co za tym idzie, na skrajne stany emocjonalne. Podobnie jak wino i jego tempe-ratura może wywoływać w człowieku różne doznania i zachowania, od smutku, milczenia i apatii po wesołość, gadatliwość, podniecenie i stany ekstatyczne, również czarna żółć, „humor melancholicous” wywołuje różne stany ducha. Niekiedy te skrajne emocje powodują niebezpieczne balansowanie melancholika pomiędzy melancholią naturalną – geniuszem, a chorobliwą, której towarzyszą takie choroby, jak ciężka depresja czy stany lękowe, por. ibidem.
View in Google Scholar
179. Wa ł ek J.: Przyczynki do Melancholii. W: Melancholia Jacka Malczewskiego. Materiały seminarium Instytutu Historii Sztuki UAM i Muzeum Narodowego w Poznaniu, Rogalin 17–18 grudnia 1998. Red. P. Juszkiewicz. Poznań 2002, s. 33–43.
View in Google Scholar
180. Motyw siedzącej postaci podpierającej dłonią policzek wywodzi się ze starożytnych przedstawień wyobrażających żałobę, znużenie i myślenie twórcze. W płaskorzeźbionych egipskich sarkofagach oznaczał żałobę. W antyku był jednym z typów ikonograficznych wyobrażających smutnego, zadumanego Saturna, a także Herkulesa. W zachodniej sztuce wczesnego średniowiecza ujęcie to, będące wyrazem smutku i kontemplacji, zostało zarezerwowane dla Ewangelistów, apostołów, Ojców Kościoła, myślicieli, poetów. Do popularnych przedstawień należy cierpiący Jan od Krzyża, śpiący apostołowie na Górze Oliwnej, odpoczywający Bóg po sześciu dniach stworzenia. W dobie renesansu na motyw ten pojawił się w wyobrażeniach temperamentów ludzkich oraz w wyobrażeniach „jednostek” nawiązujących do ikonografii bogów antycznych. Klibansky R., Panofsky E., Saxl F.: Saturn i Melancholia…
View in Google Scholar
181. Albrecht Dürrer, Melancholia, 1514, miedzioryt, w zbiorach Muzeum Albertina w Wiedniu. Jednym z najważniejszych dzieł plastycznych przedstawiających melancholię jest miedzioryt Albrechta Dürera Melancholia I. Od XVI w. dzieło to budziło wiele emocji, zyskując różnorakie interpretacje, sięgające nawet do wykładni astrologicznych, psychoanalitycznych, socjologicznych, teologicznych czy filozoficznych. Interpretowano zarówno główną postać grafiki, jak i licznie występujące w niej atrybuty. Jedna z nich, bliska grottgerowskiemu wyobrażeniu, autorstwa Wölfflina, upatrywała w głównej postaci przedstawienia „ludzkiego ducha” i „ludzkiego rozumu”. Autorzy pracy Saturn i Melancholia… w dürerowskiej rycinie dostrzegają przedstawienie Geometrii owładniętej melancholią oraz Melancholii rozmiłowanej w geometrii. Dzieło Dürera otrzymało również wiele interpretacji poetyckich. Téophile Gautier upatrywał w głównej postaci symbolicznego wyobrażenia Dürera jako cierpiącego artysty, pogrążonego w melancholii, rozmyślającego „smutno o ludzkiej niedoli”. Henri Cazalis podkreślał bezsens wszelkiego działania, pisząc: „wszystko, co jest, w nicość się obraca, / i żadna budowla nie jest wieczna, / a nasze stopy wszędzie depczą po grobach”. K l ibansky R., Panofsky E., Saxl F.: Saturn i Melancholia…, , s. 252.
View in Google Scholar
182. Michał Anioł, Sąd Ostateczny, 1534–1541, fresk, Kaplica Sykstyńska, Watykan.
View in Google Scholar
183. Wróblewska M.: Henryk Rodakowski, „Portret gen. Dembińskiego” [online]. Culture.pl, grudzień 2010 r. [dostęp: 11 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://culture.pl/pl/dzielo/henryk-rodakowski-portret-gen-dembinskiego.
View in Google Scholar
184. Henryk Rodakowski: generał Dembiński i „polska” melancholia. W: Bałus W.: Figury losu. Kraków 2002, s. 15–24.
View in Google Scholar
185. Henryk Rodakowski, Portret gen. Dembińskiego, 1852, olej, płótno, w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie.
View in Google Scholar
186. Jan Matejko, Stańczyk, 1862, olej, płótno, w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie; Hołd pruski, 1879–1882, olej, płótno, w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie.
View in Google Scholar
187. Marceli Krajewski, Grottger w ostatnich dniach życia, 1867, rysunek, za: Potocki A.: Artur Grottger …, il. 9, s. nlb.
View in Google Scholar
188. Auguste Rodin, Danaida, 1885, marmur, w zbiorach Muzeum Rodina w Paryżu.
View in Google Scholar
189. Konstanty Laszczka, Żal, 1901, marmur, w zbiorach Muzeum Narodowego w Poznaniu; Zrozpaczona, 1902, brąz, w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie.
View in Google Scholar
190. Auguste Rodin, Brama piekieł, po 1880, gips, w zbiorach Muzeum d’Orsay w Paryżu.
View in Google Scholar
191. Roger van der Weyden, Sąd Ostateczny, 1444–1452, tempera, w zbiorach Hôtel-Dieu w Beaune.
View in Google Scholar
192. Hans Memling, Sąd Ostateczny, tryptyk, 1467–1481, tempera, w zbiorach Muzeum Narodowego w Gdańsku.
View in Google Scholar
193. Hieronim Bosch, Sąd Ostateczny, ok. 1504, tempera, w zbiorach Galerii Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu.
View in Google Scholar
194. Jean Cousin mł., Sąd Ostateczny, 1585, olej, płótno, w zbiorach Muzeum Luwru w Paryżu.
View in Google Scholar
195. Albrecht Dürer, Czterej jeźdźcy Apokalipsy, 1497–1498, grafika, w zbiorach Gemäldegalerie w Berlinie.
View in Google Scholar
196. Peter von Cornelius, Jeźdźcy Apokalipsy, 1846, rysunek, Państwowe Muzea w Berlinie.
View in Google Scholar
197. Francisco Goya, Okropności wojny, cykl 84 grafik, 1810–1820, w zbiorach Museo del Grabado de Goya, Fuendetodos.
View in Google Scholar
198. Francisco Goya, Rozstrzelanie powstańców madryckich, 1814, olej, płótno, w zbiorach Muzeum Prado w Madrycie.
View in Google Scholar
199. Eugène Delacroix, Wolność wiodąca lud na barykady, 1830, olej, płótno, w zbiorach Muzeum Luwru w Paryżu.
View in Google Scholar
200. Théodor Géricault, Tratwa Meduzy, 1819, olej, płótno, w zbiorach Muzeum Luwru w Paryżu.
View in Google Scholar
201. František Bílek (1872–1941), rzeźbiarz, grafik, architekt, reprezentant czeskiej secesji.
View in Google Scholar
202. Pieńkos A.: Widma w pracowni na przestrzeni wieków. Garść uwag około Melancholii Malczewskiego. W: Melancholia Jacka Malczewskiego…, s. 45–57.
View in Google Scholar
203. Francisco Goya, Gdy rozum śpi, budzą się demony, z cyklu Kaprysy, 1797–1798, akwaforta, w zbiorach Museo del Grabado de Goya, Fuendetodos.
View in Google Scholar
204. Antonín Mánes, Sen artysty, 1868, rysunek, Czechy.
View in Google Scholar
205. Albert Maignan, Śmierć Carpeaux, 1892, olej, płótno, w zbiorach Muzeum d’Orsay.
View in Google Scholar
206. Jacek Malczewski, Melancholia, 1894, olej, płótno, w zbiorach Muzeum Narodowego w Poznaniu.
View in Google Scholar
207. Puciata-Pawłowska J.: Artur Grottger. Prace Wydziału Filologiczno-Filozoficznego – Towarzystwo Naukowe w Toruniu, t. 12, z. 3. Toruń–Łódź 1962. Br yl M.: Cykle Artura Grottgera. Poetyka i recepcja. Poznań 1994; Król A.: Artur Grottger. Szczecin 2001. Katalog wystawy na Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie.
View in Google Scholar
208. Ryszkiewicz A.: Malarstwo polskie. Romantyzm, historycyzm, realizm. Warszawa 1989.
View in Google Scholar
209. Potocki A.: Artur Grottger…, s. 5.
View in Google Scholar
210. List Artura Grottgera (z 5 września 1866 r.). Cyt. za: Niewiadomski E.: Artur Grottger, w trzydziestą rocznicę…, s. 979–981.
View in Google Scholar
211. Ibidem.
View in Google Scholar
212. Artur Grottger, Pójdź ze mną przez padół płaczu, karton I z cyklu Wojna, 1866–1867, w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
View in Google Scholar
213. Artur Grottger, Pożoga, karton V, z cyklu Wojna, 1866–1867, w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
View in Google Scholar
214. Odsłonięcie pomnika [„Kurier Warszawski”]…, s. 11.
View in Google Scholar
215. Artur Grottger, Już tylko nędza, karton IX, z cyklu Wojna, 1866–1867, w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
View in Google Scholar
216. Artur Grottger, Na pobojowisku, karton IX, z cyklu Polonia, 1863, w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
View in Google Scholar
217. Artur Grottger, Ludzie czy szakale?, karton VIII, z cyklu Wojna, 1867, w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
View in Google Scholar
218. [List Artura Grottgera do Teodora Axentowicza], cyt. za: Niewiadomski E.: Artur Grottger, w trzydziestą rocznicę…, s. 1.
View in Google Scholar
219. Trybowski I.: Pomnik Grottgera, b.d., mps w archiwum Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, brak sygn.
View in Google Scholar
220. W.: Z wystawy…, s. 1–2.
View in Google Scholar
221. W sprawie pomnika dla Artura Grottgera…, s. 2.
View in Google Scholar
222. Loc. cit.
View in Google Scholar
223. W.: Z wystawy…, s. 1–2.
View in Google Scholar
224. Ibidem.
View in Google Scholar
225. Ibidem.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.

