Z dziejów krakowskich pomników. Pomnik Artura Grottgera na krakowskich Plantach

Authors

  • Elżbieta Lang

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2015.20

Abstract

THE HISTORY OF THE MONUMENTS OF KRAKOW. MONUMENT TO ARTUR GROTTGER IN PLANTY PARK

In 1868, Lwow (now Ukrainian Lviv) saw the funeral of “the art’s great Insurrectionist” Artur Grottger (1837–1867), draughtsman and painter, originator of late-Romantic works having the struggle for Poland’s independence as their pivotal theme. The funeral service in Lwow’s Bernardine Church, which was “suffocatingly crowded” and “thronging with the godly”, turned into a demonstration of patriotic feeling. Crowned with Grottger’s bust patterned on his death mask, the catafalque bore painted copies of his major works. Young people and peasants walked the artist’s coffin in a solemn cortege to Łyczakowski (Lychakiv) Cemetery; a few years later, late Grottger’s fiancee, Wanda Monne, had an elaborate sculpted tomb designed by Parys Filippi built there in his honour. It was at that time that a collection of money began with the intention of erecting a monument to Grottger, which, designed was Walery Gadomski (1833–1911), was ultimately unveiled in Lwow’s Dominican Church in 1880. The idea to honour Grottger with a monument emerged also in Krakow’s artistic circles shortly after the artist’s death; however, it was only in December 1892 that the painters Stanisław Tondos (1854–1917), Włodzimierz Tetmajer (1861–1923) and Wincenty Wodzinowski (1866– 1940) came forward with the establishment of a monument committee with another painter and draughtsman, Witold Pruszkowski (1846–1896), at its head. The overriding pur pose of the committee was to raise funds from the public with the view to putting up a monument to Grottger in Planty Park. The funding of the monument was linked with the thirtieth anniversary of the January Uprising of 1863. In 1893, the local daily Czas [Time] repeatedly featured an ardent appeal to Polish society and artists from Poland and abroad to contribute to the project.

References

1. Artykuł powstał na podstawie pracy magisterskiej autorki „Rzeźba pomnikowa w założeniu krakowskich Plant. Historia plantacyjnych fundacji do 1945 roku”, napisanej w 2006 r. pod kierunkiem prof. dr. hab. Wojciecha Bałusa w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego.
View in Google Scholar

2. Potocki A.: Artur Grottger. Lwów 1907, s. 210.
View in Google Scholar

3. Artur Grottger naukę rozpoczął we lwowskiej pracowni Jana Maszkowskiego, korzystając z rad Juliusza Kossaka. Następnie naukę kontynuował w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych (1852–1854) pod kierunkiem Wojciecha Kornelego Stattlera i Władysława Łuszczkiewicza, a później w wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych (1854–1859) pod kierunkiem Karla Blaasa, Karla Mayera, Karla Wurzingera, Petera Geigera i Christiana Rubena. Odbył liczne podróże artystyczne po Europie i Polsce, goszcząc w licznych posiadłościach, m.in. hr. Aleksandra Pappenheima, swojego wieloletniego patrona i mecenasa. Związał się głównie z Krakowem i Lwowem, gdzie poznał przyszłą narzeczoną i muzę, Wandę Monné. Pod koniec życia wyjechał do Paryża, gdzie nawiązał kontakty z polską kolonią skupioną wokół Hôtelu Lambert. Tworzył dzieła akademickie w duchu romantycznym – kompozycje historyczne, sceny rodzajowe i portrety. Do najważniejszych podejmowanych przez niego tematów należały martyrologia narodowa i polskie zrywy niepodległościowe, szczególnie powstanie styczniowe. Zasłynął niezwykle cenionymi przez współczesnych cyklami rysunków: Warszawa I (1861), Warszawa II (1862), Polonia (1863) i Lithuania (1864–1866). Tarnowski S.: Chopin i Grottger. Dwa szkice. Kraków 1892; Potocki A.: Artur Grottger…; Juszczak W.: Artur Grottger. Pięć cyklów. Warszawa 2007; Gołubi ew Z., Król A.: Grottger. Wystawa w 150. rocznicę urodzin i 120. rocznicę śmierci Artysty. Kraków 1988; Polski słownik biograficzny: Grottger Artur. Hasło oprac. T. Dobrowolski. T. 9. Wrocław 1960–1961, s. 27; Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.). Malarze, rzeźbiarze, graficy (dalej cyt. Słownik artystów): Artur Grottger. Hasło oprac. A. Melbechowska-Luty. T. 2. Wrocław 1975, s. 487–488.
View in Google Scholar

4. Kronika lwowska. „Gazeta Narodowa” 1868, nr 153, z 5 lipca, s. 1.
View in Google Scholar

5. Kronika miejscowa i zagraniczna. „Czas” 1868, nr 153, z 7 lipca, s. 2; Kronika lwowska…, s. 1.
View in Google Scholar

6. Kronika miejscowa i zagraniczna. [„Czas”]…, s. 2.
View in Google Scholar

7. Kronika lwowska…, s. 1.
View in Google Scholar

8. Parys Filippi wykonał kilka rzeźbiarskich wizerunków Artura Grottgera: maskę pośmiertną i odlew ręki malarza (1867), popiersie wykonane z maski pośmiertnej artysty (1868), medalion portretowy (ok. 1868 r.), pomnik nagrobny na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie (1868–1873). Bi r iulow J.: Rzeźba lwowska od połowy-XVIII wieku do 1939 roku. Od zapowiedzi klasycyzmu do awangardy. Warszawa 2007, s. 76–80; Głembocka H.: Parys Filippi [online]. Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej [dostęp: 11 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://www.lvivcenter.org/pl/lia/persons/person/?ci_personid=81.
View in Google Scholar

9. Karol Młodnicki, malarz związany ze Lwowem; serdeczny przyjaciel Artura Grottgera i od 1871 r. mąż Wandy Monné, z którą stworzył we Lwowie wspólny dom-muzeum grottgerowskich pamiątek, stanowiący miejsce spotkań artystów, literatów i patriotów; był zaangażowany w organizację uroczystości pogrzebowych Grottgera, a także przyczynił się do fundacji jego pomnika w kościele Dominikanów we Lwowie. Domański M.: Karol Młodnicki [online]. iPSB [dostęp: 17 listopada 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://ipsb.tymczasowylink.pl/index.php/a/karol-mlodnicki.
View in Google Scholar

10. Kronika lwowska…, s. 1.
View in Google Scholar

11. Mowa Kornela Ujejskiego miana na pogrzebie ś. p. Artura Grottgera we Lwowie dnia 4. Lipca 1868 roku. Lwów 1873.
View in Google Scholar

12. Kronika lwowska…, s. 1.
View in Google Scholar

13. Pomnik odsłonięto w 1880 r., jednak już w 1877 r. dziennik „Warta” informował, że Gadomski „wykańcza obecnie premiowany na konkursie lwowskim pomnik śp. Artura Grottgera”. Wiadomości literackie i rozmaitości. „Warta” 1877, nr 160, s. 1752.
View in Google Scholar

14. Korespondencje czasopisma Kłosy. „Kłosy” 1881, nr 814, s. 69–70; nr 823, s. 212, il.; Biriulow J.: Rzeźba lwowska…, s. 105, il.
View in Google Scholar

15. W prasie pojawiła się informacja m.in. o przekazaniu na ten cel 200 zł i 32 albumów „z fotografiami Lituanii” przez krakowskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych; Kronika miejscowa i zagraniczna. „Gazeta Narodowa” 1877, nr 29, z 7 lutego, s. 3.
View in Google Scholar

16. W skład Komitetu weszli: Kornel Ujejski, hr. Stanisław Tarnowski, Platon Kostecki, Konstanty Macewicz, Karol Młodnicki i Teodor Szajnok. Odezwa. „Sobótka” 1869, nr 15, s. 124.
View in Google Scholar

17. Pismo do Komitetu pomnikowego we Lwowie z Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, 1877, Biblioteka Jagiellońska (dalej cyt. BJ), Rkps, Przyb. 36/04, sygn. 11477 III, s. 14; Kronika miejscowa i zagraniczna. [„Gazeta Narodowa”]…, s. 3.
View in Google Scholar

18. Odpis pisma – polecenie Wydziału Krajowego we Lwowie wypłaty brakującej kwoty 300 złr na wykonanie pomnika A. Grottgera, 1881, BJ, Rkps, Przyb. 36/04, sygn. 11477 III, s. 17.
View in Google Scholar

19. Projekt odezwy Komitetu pomnikowego, 1876, BJ, Rkps, Przyb. 36/04, sygn. 11477 III, s. 10.
View in Google Scholar

20. Możliwe, że początkowo planowano wznieść pomnik w kościele Bernardynów jako miejscu, w którym odbywały się uroczystości pogrzebowe Grottgera kilka lat wcześniej. Nie udało się niestety odnaleźć informacji, dlaczego ostatecznie podjęto decyzję o lokalizacji pomnika w kościele Dominikanów.
View in Google Scholar

21. Projekt odezwy Komitetu pomnikowego…, s. 10.
View in Google Scholar

22. List Walerego Gadomskiego do Karola Młodnickiego, z 12 lipca 1877 r., BJ, Rkps, Przyb. 36/04, sygn. 11477 III, s. 27–28; Sprawozdanie Dyrekcji Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie z czynności w roku 1876/7. Kraków 1877, s. 8.
View in Google Scholar

23. List Walerego Gadomskiego do Karola Młodnickiego, z 27 października 1876 r., BJ, Rkps, Przyb. 36/04, sygn. 11477 III, s. 19.
View in Google Scholar

24. Korespondencje…, s. 69–70.
View in Google Scholar

25. Wiadomości literackie…, s. 1752.
View in Google Scholar

26. Kronika. „Gazeta Lwowska” 1880, nr 295, z 23 grudnia, s. 3.
View in Google Scholar

27. Biriulow J.: Rzeźba lwowska…, s. 105.
View in Google Scholar

28. Korespondencja Gazety Warszawskiej, Lwów d. 26 grudnia 1880 r. „Gazeta Warszawska” 1880, nr 292, z 19 (31) grudnia, s. 3.
View in Google Scholar

29. Medal srebrny i brązowy, autorstwa Mieczysława Kurnatowskiego (1833–1904), został wybity z okazji odsłonięcia pomnika artysty w 1880 r. Na awersie: popiersie artysty zwrócone w lewo i napis w otoku, u dołu herb Krakowa, a na rewersie: personifikacja uwięzionej Polonii, u góry napis: POLONIA, i data: MDCCCLXIII, w otoku napis: PAMIĄTKA ODSŁONIĘCIA POMNIKA W XIII ROCZNICĘ ŚMIERCI. Artur Grottger – medal Kurnatowskiego [online]. Warszawskie Centrum Numizmatyczne [dostęp: 17 listopada 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://wcn.pl/archive/26_0985?q__=&page=5827.
View in Google Scholar

30. Białynia Chołodecki J.: Cmentarz Łyczkowski. „Tygodnik Ilustrowany” 1911, nr 43, s. 873, il.
View in Google Scholar

31. Medalion został wymodelowany przez Wandę Monné.
View in Google Scholar

32. Dzieje opisywanego dzieła plantacyjnego zostały przybliżone przez prezesa krakowskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, Piotra Stachiewicza, podczas przemówienia wygłoszonego w czasie uroczystości odsłonięcia na Plantach pomnika Grottgera 15 maja 1903 r. Zostało ono częściowo opublikowane na łamach krakowskiego „Czasu”. [O odsłonięciu pomnika Grottgera]. „Czas” 1903, nr 111, z 16 maja, s. 2.
View in Google Scholar

33. [Informacja o utworzeniu Komitetu pomnika Grottgera]. „Kraj” 1892, nr 49, s. 24.
View in Google Scholar

34. Ibidem. Do Komitetu należeli również: Michał Danielak (1865–1918), pianista i dyrygent Wiktor Barabasz (1855–1928), malarz i ilustrator Piotr Stachiewicz (1858–1938). Odezwa. W: Kronika. „Czas” 1893, nr 65, z 19 marca, s. 2.
View in Google Scholar

35. Hr. Stanisław Tarnowski był również członkiem grottgerowskiego Komitetu pomnikowego we Lwowie, a także autorem kilku opracowań monograficznych Artura Grottgera, m.in. Artur Grottger. (Kraków 1886). W 1866 r. Tarnowski gościł Grottgera w swoim rodowym dworze w Świtynce, który sportretował go na jednym ze swoich rysunków – Bój, z cyklu Lithuania, nadając głównemu bohaterowi, powstańcowi, jego rysy.
View in Google Scholar

36. [Informacja o utworzeniu Komitetu pomnika Grottgera]…, s. 24.
View in Google Scholar

37. Odezwa…, s. 2.
View in Google Scholar

38. Loc. cit.; Kronika. „Czas” 1893, nr 81, z 9 kwietnia, s. 3.
View in Google Scholar

39. Odezwa…, s. 2.
View in Google Scholar

40. Kronika. „Czas” 1893, nr 81, z 9 kwietnia, s. 3.
View in Google Scholar

41. Odezwa…, s. 2.
View in Google Scholar

42. Loc. cit.
View in Google Scholar

43. Kronika. „Czas” 1893, nr 223, z 30 września, s. 2.
View in Google Scholar

44. Kronika. „Czas” 1893, nr 18, z 22 stycznia, s. 2; nr 20, z 25 stycznia, s. 3; nr 21, z 26 stycznia, s. 2; nr 40, z 18 lutego, s. 2; nr 45, z 24 lutego, s. 2. Planowano również zorganizować w teatrze (12 lutego 1894 r.) przedstawienie składające się z żywych obrazów z Polonii oraz muzyki przygotowanej przez Wiktora Barabasza, Witolda Pruszkowskiego, Włodzimierza Tetmajera, Walerego Eljasza i Ludwika Stasiaka. Na pomnik Grottgera. „Głos Narodu” 1894, nr 24, s. 5.
View in Google Scholar

45. [O odsłonięciu pomnika Grottgera]…, s. 2.
View in Google Scholar

46. Pomnik Grottgera w Krakowie. „Tydzień”. Dodatek literacko-naukowy „Kuriera Lwowskiego” 1902, nr 45, z 9 listopada, s. 705–707.
View in Google Scholar

47. Ibidem.
View in Google Scholar

48. [O odsłonięciu pomnika Grottgera]…, s. 2.
View in Google Scholar

49. Loc. cit.
View in Google Scholar

50. Pomnik Grottgera. „Czas” 1898, nr 96, z 28 kwietnia, s. 2.
View in Google Scholar

51. Dwa projekty na pomnik Grottgera. „Czas” 1898, nr 110, z 14 maja, s. 2–3.
View in Google Scholar

52. Tadeusz Błotnicki (1858–1928), rzeźbiarz. Uczył się rysunku i modelowania w prywatnych pracowniach Andrzeja Grabowskiego (1833–1886) i Parysa Filippiego we Lwowie, następnie w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych u Marcelego Guyskiego (1830–1893) i Henryka Kossowskiego (1815–1878) oraz pod kierunkiem Kaspara Zumbuscha (1830–1915) na Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu. Odbywał liczne podróże artystyczne, gdzie poznał m.in. Teofila Lenartowicza (1822–1893). Był autorem rzeźby monumentalnej, nagrobnej, portretowej, a także o tematyce rodzajowej. Brał udział w konkursach na pomnik Mickiewicza w Krakowie, zrealizował też jego monumenty w Stanisławowie (1898), Tarnowie (1901) i Wieliczce (1903). Był autorem m.in. pomników Tadeusza Kościuszki w Jaśle (1906) oraz Michała Bałuckiego w Krakowie (1911), a także rzeźb nagrobnych, jak grobowiec Marcelego Guyskiego na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (1906). Słownik artystów: Błotnicki Tadeusz. Hasło oprac. J. Derwojed. T. 1. Wrocław 1971, s. 186–188; Szubert P.: Tadeusz Błotnicki [online]. Culture.pl, sierpień 2002 r. [dostęp: 5 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://culture.pl/pl/tworca/tedeusz-blotnicki.
View in Google Scholar

53. Wacław Szymanowski (1859–1930), malarz, rzeźbiarz. Kształcił się w Klasie Rysunkowej w Warszawie u Wojciecha Gersona (1831–1901), w paryskiej pracowni Cypriana Godebskiego (1835–1909), w École des Beaux-Arts pod kierunkiem Eugène’a Delaplanche’a (1836–1891) oraz na Akademii Monachijskiej. We wczesnej twórczości poświęcał się głównie malarstwu, tworząc dzieła o tematyce rodzajowej (sceny inspirowane życiem wsi m.in. huculskiej), pejzaże i portrety. Od lat siedemdziesiątych XIX w. tworzył również rzeźbę inspirowaną twórczością Constantina Meuniera (1831–1905) oraz Auguste’a Rodina (1840–1917), której na dobre poświęcił się pod koniec XIX stulecia. Tworzył kameralne rzeźby, jak Macierzyństwo (1901), Mickiewicz po improwizacji (1898), a także rzeźbę monumentalną, jak pomnik Chopina w Warszawie (1909/1926). Do najważniejszych dzieł należy niezrealizowany projekt Pochód na Wawel (1908). Niewiadomski E.: Z wystawy. „Tygodnik Ilustrowany” 1903, nr 22, s. 422–424, il.; Kotkowska-Bareja H.: Wacław Szymanowski 1859–1930. Warszawa 1981. Katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Warszawie, czerwiec – lipiec 1981 r.; Szuber t P.: Wacław Szymanowski [online]. Culture.pl, luty 2002 r. [dostęp: 5 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://culture.pl/pl/tworca/waclaw-szymanowski.
View in Google Scholar

54. Pomnik Grottgera…, s. 2; Pomnik Grottgera w Krakowie. „Gazeta Lwowska” 1898 nr 98, z 1 maja, s. 4.
View in Google Scholar

55. Dwa projekty…, s. 2–3.
View in Google Scholar

56. Kotkowska-Bareja H.: Wacław Szymanowski…, s. 13, il.
View in Google Scholar

57. Dwa projekty…
View in Google Scholar

58. Ibidem.
View in Google Scholar

59. Model pomnika Artura Grottgera, ok. 1898 r.; gips patynowany, 92 na 29,5 na 30,5 cm; wł. Galerii i Domu Aukcyjnego Nautilus w Krakowie. Model ten był prezentowany w 1903 r. w krakowskim TPSP i warszawskim TZSP. Kotkowska-Bareja H.: Wacław Szymanowski…, s. 53.
View in Google Scholar

60. Cyt. za: Kotkowska-Bareja H.: Wacław Szymanowski…, s. 14.
View in Google Scholar

61. Dwa projekty…
View in Google Scholar

62. Ibidem.
View in Google Scholar

63. Ibidem.
View in Google Scholar

64. Ibidem.
View in Google Scholar

65. [Listy Antoniego Madeyskiego do Seweryna Böhma, z 2 maja, 30 czerwca i 1 lipca1898 r.], za: Bęczkowska U.: Pałac Sztuki. Siedziba Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Kraków 2002, s. 44.
View in Google Scholar

66. [Powołanie Komitetu konkursowego], „Biesiada Literacka” 1902, t. 19, s. 379; Pomnik Grottgera w Krakowie. [„Gazeta Lwowska”]…, s. 4.
View in Google Scholar

67. [O projektach na pomnik Grottgera]. „Tygodnik Ilustrowany” 1898, nr 20, s. 396.
View in Google Scholar

68. [Reprodukcje modeli pomnika Grottgera]. „Tygodnik Ilustrowany” 1898, nr 20, s. 384.
View in Google Scholar

69. Korespondencja Tadeusza Błotnickiego, Muzeum Książąt Czartoryskich, rkps MN438. Cyt. za: Bęczkowska U.: Pałac Sztuki…, s. 44.
View in Google Scholar

70. Pomnik Grottgera w Krakowie. [„Tydzień”]…, s. 705–707.
View in Google Scholar

71. Ibidem.
View in Google Scholar

72. J.T.: Pomnik dla Artura Grottgera. „Nowa Reforma” 1898, nr 95, z 27 kwietnia, s. 2.
View in Google Scholar

73. Loc. cit.
View in Google Scholar

74. Loc. cit.
View in Google Scholar

75. Loc. cit.
View in Google Scholar

76. Z.: Z zagranicy. Kraków. Spór rzeźbiarzy. „Głos. Tygodnik literacko-artystyczny” 1898, nr 21, s. 501.
View in Google Scholar

77. J.T.: Pomnik…, s. 2.
View in Google Scholar

78. Loc. cit.
View in Google Scholar

79. Błotnicki T.: W sprawie konkursu na pomnik A. Grottgera. „Nowa Reforma” 1898, nr 99, z 1 maja, s. 2.
View in Google Scholar

80. Z.: Z zagranicy…, s. 501.
View in Google Scholar

81. W sprawie pomnika dla Artura Grottgera. „Nowa Reforma” 1898, nr 103, z 6 maja, s. 2.
View in Google Scholar

82. Pomnik-fontanna Eugéne’a Delacroix w paryskim Ogrodzie Luksemburskim z 1890 r., dłuta Julesa Dalou.
View in Google Scholar

83. W sprawie pomnika ś. p. Artura Grottgera. „Nowa Reforma” 1898, nr 113, z 18 maja, s. 2.
View in Google Scholar

84. Loc. cit.
View in Google Scholar

85. Błotnicki T.: W sprawie konkursu…, s. 2.
View in Google Scholar

86. Z.: Z zagranicy…, s. 501.
View in Google Scholar

87. [Wzmianka o pracach Szymanowskiego nad projektem pomnika dla Krakowa]. „Tygodnik Ilustrowany” 1899 nr 25, s.498.
View in Google Scholar

88. Popiersie Artura Grottgera, 1899, brąz na podstawce gipsowej, 32 na 28 na 13 cm, w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie, sygn. MNK II-rz-1240.
View in Google Scholar

89. [List Wacława Szymanowskiego do Teodora Axentowicza, z 18 września 1899 r.], cyt. za: Kotkowska-Bareja H.: Wacław Szymanowski…, s. 54.
View in Google Scholar

90. Bęczkowska U.: Pałac Sztuki…, s. 40–49.
View in Google Scholar

91. Z Tow. przyj. sztuk pięknych. „Czas” 1899, nr 272, z 28 listopada, s. 2.
View in Google Scholar

92. Popiersie Matejki miał wykonać Antoni Madeyski, Kossaka – Teodor Rygier (1841–1913), Księżarskiego – Tadeusz Błotnicki, Guyskiego – Konstanty Laszczka (1865–1956), Rodakowskiego – Antoni Popiel (1865–1910). Z Tow. przyj. sztuk pięknych…, s. 2.
View in Google Scholar

93. W wyznaczonym terminie fotografię modelu przesłał jedynie Tadeusz Błotnicki. Bęczkowska U.: Pałac Sztuki…, s. 42.
View in Google Scholar

94. Komitet odrzucił projekt Lewandowskiego, zarzucając artyście nieterminowość, a projektowi – brak podobieństwa z modelem. Wywołało to wielkie oburzenie i rozżalenie autora, który w licznych listach skierowanych do władz Towarzystwa bezskutecznie próbował wpłynąć na zmianę decyzji. Zarzucał on Komitetowi równoczesne prowadzenie rozmów z Szymanowskim, którego projekt uznał za mniej udany i wierny modelowi od swojego, wskazując, że jest on bliższy wizerunkowi „papieża Leona” niż Grottgera. Bę c zkowska U.: Pałac Sztuki…, s. 46.
View in Google Scholar

95. Ibidem, s. 45.
View in Google Scholar

96. Górski K.M.: Architektura, rzeźba i malarstwo [opis projektu Pałacu Sztuki]. „Architekt” 1901, t. 2, s. 26–29, il. 24 – model gipsowy popiersia Artura Grottgera.
View in Google Scholar

97. Ibidem, s. 47. Projekt ten jednak nie został zrealizowany i dopiero w 1957 r. w niszy w zachodnim ryzalicie umieszczono popiersie Stanisława Wyspiańskiego.
View in Google Scholar

98. [Zezwolenie na wystawienie pomnika Grottgera, z 17 kwietnia 1902 r.]. „Dziennik rozporządzeń dla stoł. Król. Miasta Krakowa na rok 1902”, s. nlb.; [Odpis listu magistratu do Komitetu budowy pomnika Grottgera, zawiadamiający o wydaniu zezwolenia na wzniesienia pomnika, z 21 kwietnia1902 r.], Archiwum Narodowe w Krakowie (dalej cyt. ANK), Teki Architektury i Urbanistyki, Budynki Użyteczności Publiczne, sygn. ABM Różne, Dz. I (4).
View in Google Scholar

99. [Zezwolenie na wystawienie pomnika Grottgera…].
View in Google Scholar

100. Malecki B.: Ogrody miejskie i pomniki. Kraków 1907, rpks, ANK, sygn. IT 1316.
View in Google Scholar

101. „Księga budowli robót drobnych” na lata 1896–1906, ANK, sygn. 4002.
View in Google Scholar

102. [Odpis listu magistratu do Komitetu budowy pomnika Grottgera…].
View in Google Scholar

103. „Biesiada Literacka” 1902, nr 17, s. 339.
View in Google Scholar

104. „Biesiada Literacka” 1902, nr 35, s. 179.
View in Google Scholar

105. W. Pr. [Władysław Prokesch]: Korespondencje. „Kurier Warszawski” 1902, nr 287, z 17 października, s. 3.
View in Google Scholar

106. Artur Grottger. W dniu odsłonięcia pomnika w Krakowie. „Ilustracja Polska” 1902, nr 43, s. 1014.
View in Google Scholar

107. „Biesiada Literacka” 1902, t. 41, s. 299.
View in Google Scholar

108. Artur Grottger. W dniu odsłonięcia pomnika…
View in Google Scholar

109. Ibidem. W artykule zamieszczono fotografię pomnika autorstwa Awita Szuberta.
View in Google Scholar

110. Pomnik Grottgera w Krakowie. [„Tydzień”]…, s. 705–707.
View in Google Scholar

111. Ibidem.
View in Google Scholar

112. Ibidem.
View in Google Scholar

113. Ibidem.
View in Google Scholar

114. Ibidem.
View in Google Scholar

115. Odsłonięcie pomnika Grottgera. „Nowa Reforma” 1902, nr 249, z 29 października, s. 2.
View in Google Scholar

116. Pomnik Grottgera w Krakowie. [„Tydzień”]…, s. 705–707.
View in Google Scholar

117. Ibidem.
View in Google Scholar

118.„Biesiada Literacka” 1902, nr 49, s. 459.
View in Google Scholar

119. Pomnik Artura Grottgera. „Czas” 1903, nr 111, z 16 maja, wyd. wieczorne, s. 1–2; Odsłonięcie pomnika Grottgera. „Nowa Reforma” 1903, nr 112, z 17 maja, s. 4; Odsłonięcie pomnika Grottgera. „Kalendarz Józefa Czecha na rok 1904”, r. 73, s. 106.
View in Google Scholar

120. Pomnik Artura Grottgera. [„Czas”]…, s. 1–2.
View in Google Scholar

121. Odsłonięcie pomnika Grottgera. [„Nowa Reforma”]…, s. 4.
View in Google Scholar

122. Pomnik Artura Grottgera. [„Czas”]…, s. 1–2.
View in Google Scholar

123. Odsłonięcie pomnika Grottgera. [„Nowa Reforma”]…, s. 4.
View in Google Scholar

124. Pomnik Artura Grottgera. [„Czas”]…, s. 1–2.
View in Google Scholar

125. Odsłonięcie pomnika Grottgera. [„Nowa Reforma”]…, s. 4.
View in Google Scholar

126. Pomnik Artura Grottgera. [„Czas”]…, s. 1–2.
View in Google Scholar

127. Odsłonięcie pomnika Grottgera. [„Nowa Reforma”]…, s. 4.
View in Google Scholar

128. Galicyanin: Cześć Grottgerowi. „Praca. Tygodnik ilustrowany” 1903, nr 22, s. 636–637, il.
View in Google Scholar

129. Ibidem.
View in Google Scholar

130. Pomnik Artura Grottgera. [„Czas”]…, s. 1–2.
View in Google Scholar

131. [O pomniku Grottgera]. „Czas” 1903, nr 114, z 20 maja, s. 3.
View in Google Scholar

132. Odsłonięcie pomnika Grottgera. [„Nowa Reforma”]…, s. 4.
View in Google Scholar

133. W.: Z wystawy Tow. Sztuk Pięknych. „Nowa Reforma” 1903, nr 69, z 25 marca, s. 1–2.
View in Google Scholar

134. Prokesch W.: Kraków – Grottgerowi. „Kurier Warszawski” 1903, nr 137, z 19 maja, s. 2–3.
View in Google Scholar

135. [O pomniku Grottgera]. „Czas” 1903…
View in Google Scholar

136. Prokesch W.: Kraków – Grottgerowi…
View in Google Scholar

137. [O pomniku Grottgera]. „Czas” 1903…
View in Google Scholar

138. Odsłonięcie pomnika Grottgera. [„Nowa Reforma”]…, s. 4.
View in Google Scholar

139. W.: Z wystawy…, s. 1–2.
View in Google Scholar

140. Ibidem.
View in Google Scholar

141. Odsłonięcie pomnika Grottgera. [„Nowa Reforma”]…, s. 4.
View in Google Scholar

142. Niewiadomski E.: Z wystawy…, s. 422–424.
View in Google Scholar

143. Odsłonięcie pomnika Grottgera. [„Nowa Reforma”]…, s. 4.
View in Google Scholar

144. W.: Z wystawy…, s. 1–2.
View in Google Scholar

145. Niewiadomski E.: Z wystawy…, s. 422–424.
View in Google Scholar

146. Idem: Garść wspomnień o Grottgerze. „Ilustracja Polska” 1903, nr 21, s. 412, il.
View in Google Scholar

147. Prokesch W.: Kraków – Grottgerowi…
View in Google Scholar

148. Odsłonięcie pomnika Grottgera. [„Nowa Reforma”]…, s. 4.
View in Google Scholar

149. Odsłonięcie pomnika Grottgera. „Kurier Warszawski” 1903, nr 134, z 3 (16) maja, s. 11.
View in Google Scholar

150. Kotkowska-Bareja H.: Wacław Szymanowski…, s. 14.
View in Google Scholar

151. Niewiadomski E.: Z wystawy…, s. 422–424.
View in Google Scholar

152. W.: Z wystawy…, s. 1–2.
View in Google Scholar

153. Muczkowski J.: Historia rzeźby. „Rocznik Krakowski” 1904, t. 6, s. 197.
View in Google Scholar

154. Pomnik poświęcony pamięci wielkiej księżnej Aleksandry Nikłajewnej (1825–1844) został wzniesiony w latach 1844–1847 według projektu architekta Andrieja Stakenschneidera i rzeźbiarza Iwana Vitalyego w parku Peterhof. A Russian Moment 17 – Grand Duchess Alexandra Nicholayevna Memorial, Peterhof [online]. Royal Russia, fot. Paul Gilbert, 27 September 2013 [dostęp: 10 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://www.angelfire.com/pa/ImperialRussian/blog/index.blog?start=1381146119.
View in Google Scholar

155. Pomnik admirała Davida Glasgow Farraguta autorstwa Augustusa Saint-Gaudensa, wzniesiony w 1881 r. w Madison Square Park w Nowym Jorku. McCullough D.: Forged in the Civil War, Bronzed in Paris.“The Wall Street Journal” [online]. may 13, 2011 [dostęp: 10 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703983104576262722700478648.
View in Google Scholar

156. Pomnik poety Vítězslava Hálka w Pradze zaprojektowany w latach 1880–1881 przez Bohuslava Schnircha. Kašna s pomníkem básníka Vítězslava Hálka. W: Ederer A., Uxa J.: Pražské kašny a fontanny. Praha [online]. 2004 [dostęp: 10 października 2014 r.]. Dostępny w internecie http://www.prazskekasny.net/kasna.php?strana_id=44.
View in Google Scholar

157. Pomnik artysty Richarda Morrisa Hunta w Central Parku w Nowym Jorku, autorstwa Daniela Chestera Frencha z 1898 r. Daniel Chester French “Richard Morris Hunt Memorial” [online]. Douglas Yeo Trombone Web Site, fot. Douglas Yeo, April 2002 [dostęp: 10 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://www.yeodoug.com/resources/dc_french/hunt/dcfrench_hunt.html.
View in Google Scholar

158. W latach 1896–1901 cesarz Wilhelm II ufundował 32 monumentalne pomniki wielkich niemieckich władców i zasłużonych postaci, które tworzyły Siegesallee – aleję Zwycięstwa w berlińskiej dzielnicy Tiergarten. Wykonane przez kilkunastu niemieckich rzeźbiarzy pod kierunkiem Reinholda Begasa łączyły w sobie rozbudowaną formę ławy z posągiem oraz popiersiami. Siegesallee [online]. Metapedia-:Projektbeschreibung, 5 August 2015 [dostęp: 20 września 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://de.metapedia.org/wiki/Siegesallee.
View in Google Scholar

159. Pomnik Franza Grillparzera w Wiedniu, Rudolf Weyr, Carl Kundmann i Carl Hasenauer, 1889. Der Wiener Volksgarten: Geschichte – Architekturen – Denkmäle, Teil 3: Das Grillparzer-Denkmal (1876–1889) [online]. Art in Words [dostęp: 20 września 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://artinwords.de/der-wienervolksgarten-geschichte-architekturen-denkmaeler-3/.
View in Google Scholar

160. Pomnik-fontanna Eugene’a Delacroix, Jules Dalou, 1890, Ogród Luksemburski, Paryż.
View in Google Scholar

161. Pomnik Samuela Beniamina Ruffera, założyciela wytwórni sukna w Złotoryi, wzniesiony ok. 1910 r., w formie granitowej ławy z medalionem popiersiowym, autorstwa Josefa Limburga. Humeńczuk G.: Legnickie pomniki przed II wojną światową. Legnica 2000, s. 39, 116. Pomnik Samuela Beniamina Ruffera [online]. Fundacja Historyczna Liegnitz.pl [dostęp: 14 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://liegnitz.pl/?OBJ/518. Pomnik generała saskiego, Johanna Georga von Arnima, odsłonięty 26 września 1912 r., tworzyła całopostaciowa rzeźba autorstwa Emila Canera jun. (niezachowana), ustawiona na kamiennej ławie. Humeńczuk G.: Legnica…, s. 12–14, 110; Pomnik Johanna Georga von Arnima [online]. Fundacja Historyczna Liegnitz.pl [dostęp: 14 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://liegnitz.pl/?OBJ/91.
View in Google Scholar

162. Toruński pomnik, odsłonięty w 1853 r. przed ratuszem miejskim, składa się zasadniczo z potężnego cokołu z całopostaciową figurą Kopernika, do którego przylegają proste, kamienne ławy i fontanna. Niedzielska M.: Pomnik Kopernika w Toruniu. Historia jego powstania. „Rocznik Toruński” 2006, t. 33, s. 81–117.
View in Google Scholar

163. Pomysł wzniesienia pomnika znanemu polskiemu pisarzowi narodził się w 1879 r. podczas uroczystości pięćdziesięciolecia jego pracy twórczej. Projekt pomnika w formie półkolistej ławy z cokołem, stworzony przez Wojciecha Gersona, został wykonany w krakowskiej pracowni Fabiana Hochstima. Biust Kraszewskiego o skonwencjonalizowanym charakterze zaprojektował Franciszek Wyspiański. Nowy krynicki pomnik został odsłonięty w 1881 r. Kruk R.: Ławka Kraszewskiego w Krynicy. „Almanach Muszyny” 2008, s. 159–168, dostępny też w internecie: http://www.almanachmuszyny.pl/spisy/2008/LAWKA%20KRASZEWSKIEGO.pdf [dostęp: 10 października 2014 r.].
View in Google Scholar

164. Pomnik został wykonany przez Władysława Marcinkowskiego na zamówienie Józefa Kościelskiego do prywatnego parku w Miłosławiu. Ma formę półokrągłej ławy, ozdobionej dwoma wazonami, z popiersiem portretowym na cokole oraz naturalnej wielkości rzeźbioną figurę wyobrażającą pogrążoną w smutnej zadumie Balladynę, w prostym wiejskim stroju i w chuście na głowie. Do rzeźby tej pozowała córka fundatora. Jego odsłonięcie nastąpiło w 1899 r. [Pomnik Julisza Słowackiego]. „Tygodnik Ilustrowany” 1899, nr 39, s. 770, il.; Pomnik Juliusza Słowackiego w Miłosławiu [online]. regionwielkopolska.pl [dostęp: 14 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://regionwielkopolska.pl/katalog-obiektow/pomnik-juliusza-slowackiego-w-miloslawiu.html .
View in Google Scholar

165. Pomnik Stanisława Staszica jest pierwszym w Kielcach pomnikiem świeckim i pierwszym pomnikiem w Polsce poświęconym tej postaci. Został wykonany w 1902 r. z inicjatywy prezydenta Kielc, Władysława Garbińskiego, przez inż. Stanisława Szpakowskiego. Projekt pomnika Staszica w Kielcach. „Tygodnik Ilustrowany” 1906, nr 16, s. 307, il. Ja s t r z ębski C., Otwinowski K., Otwi - nowska M.: Miejsca pamięci narodowej w Kielcach. Kielce 2010, s. 21–22.
View in Google Scholar

166. [Projekt warszawskiego architekta dr. Stefana Fajansa ].Tygodnik Ilustrowany” 1906, nr 15, s. 286. il.
View in Google Scholar

167. Pomnik Goethego i Schillera autorstwa Ernsta Friedricha Augusta Rietschela z 1908 r. w Milwaukee. Goethe–Schiller Monument (Milwaukee) [online]. Wikipedia [dostęp: 9 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://en.wikipedia.org/wiki/Goethe%E-2%80%93Schiller_Monument_(Milwaukee).
View in Google Scholar

168. Pomnik ks. dr. Teodora Haasego (1834–1909), inicjatora i założyciela Szpitala Śląskiego w Cieszynie, został wzniesiony z inicjatywy Sejmu Śląskiego przed szpitalnym gmachem w 1908 r. Jego autorem był rzeźbiarz Jan Raszka. W 1938 r. pomnik został usunięty, a popiersie przekazano do cieszyńskiego Kościoła Jezusowego. Stelmach-Kubaszczyk B.: Szpital Śląski – kolejne kroki [online]. ox.pl, portal Śląska Cieszyńskiego, 13 czerwca 2012 r. [dostęp: 10 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://wiadomosci.ox.pl/wiadomosc,20292,szpital-slaski--kolejne-kroki.html.
View in Google Scholar

169. Sichulski K.: O Dunikowskim. „Miesięcznik Literacki i Artystyczny” 1911, nr 1, s. 32. Cyt. za: Szuber t P.: Rzeźba polska przełomu XIX i XX wieku. Warszawa 1999, s. 71.
View in Google Scholar

170. Szubert P.: Rzeźba polska…, s. 72.
View in Google Scholar

171. Loc. cit.
View in Google Scholar

172. Auguste Rodin, Mieszczanie z Calais, brąz, 1884–1886 (odlew 1895), Calais.
View in Google Scholar

173. Kotula A., Krakowski P.: Rzeźba XIX wieku. Kraków 1980, s. 142.
View in Google Scholar

174. Szubert P.: Rzeźba polska…, s. 73.
View in Google Scholar

175. Auguste Rodin, Myśliciel, gips, kilka wersji, po 1881 r. Rodin w pierwotnej rzeźbie przeznaczonej do Bramy piekieł, przedstawił symboliczną figurę Dantego – artysty układającego treść swojego największego dzieła, Boskiej komedii. Ostatecznie przedstawił on bezimiennego myśliciela-przewodnika, o którym sam pisał: „nagi mężczyzna siedzi na skale z brodą opartą na pięści, marzy. Płodne myśli same przetwarzają się w jego mózgu. On nie jest już marzycielem, on jest twórcą”. [Auguste Rodin], za: Elsen A.E., Jamison R.F.: Rodin’s Art: The Rodin Collection of the Iris & B. Gerald Cantor Center for Visual Arts at Stanford University. Oxford 2003, s. 175 (tłumaczenie autorki).
View in Google Scholar

176. Klibansky R., Panofsky E., Saxl F.: Saturn i Melancholia. Studia z historii, filozofii, przyrody, medycyny, religii oraz sztuki. Przeł. A. Kryczyńska. Kraków 2009.
View in Google Scholar

177. Tymi substancjami była: krew – naśladuje powietrze, przybiera na sile wiosną i odpowiada dzieciństwu, żółć – podobna jest do ognia, przybiera latem i w okresie młodości, czarna żółć – zwana melancholią jest niczym ziemia, dominuje jesienią i w wieku dojrzałym, a flegma – jest jak woda przybierająca zimą i w okresie starości. Mieszanka tych substancji decyduje o ludzkim charakterze, a im ich proporcje są zbliżone, tym człowiek posiada doskonalszy umysł i zmysły, por. ibidem.
View in Google Scholar

178. Arystotels w Zagadnieniach przyrodniczych porównywał również stan melancholii do wina i skutków jego picia, wykazując podatność czarnej żółci, podobnie jak wina, na temperaturę, a co za tym idzie, na skrajne stany emocjonalne. Podobnie jak wino i jego tempe-ratura może wywoływać w człowieku różne doznania i zachowania, od smutku, milczenia i apatii po wesołość, gadatliwość, podniecenie i stany ekstatyczne, również czarna żółć, „humor melancholicous” wywołuje różne stany ducha. Niekiedy te skrajne emocje powodują niebezpieczne balansowanie melancholika pomiędzy melancholią naturalną – geniuszem, a chorobliwą, której towarzyszą takie choroby, jak ciężka depresja czy stany lękowe, por. ibidem.
View in Google Scholar

179. Wa ł ek J.: Przyczynki do Melancholii. W: Melancholia Jacka Malczewskiego. Materiały seminarium Instytutu Historii Sztuki UAM i Muzeum Narodowego w Poznaniu, Rogalin 17–18 grudnia 1998. Red. P. Juszkiewicz. Poznań 2002, s. 33–43.
View in Google Scholar

180. Motyw siedzącej postaci podpierającej dłonią policzek wywodzi się ze starożytnych przedstawień wyobrażających żałobę, znużenie i myślenie twórcze. W płaskorzeźbionych egipskich sarkofagach oznaczał żałobę. W antyku był jednym z typów ikonograficznych wyobrażających smutnego, zadumanego Saturna, a także Herkulesa. W zachodniej sztuce wczesnego średniowiecza ujęcie to, będące wyrazem smutku i kontemplacji, zostało zarezerwowane dla Ewangelistów, apostołów, Ojców Kościoła, myślicieli, poetów. Do popularnych przedstawień należy cierpiący Jan od Krzyża, śpiący apostołowie na Górze Oliwnej, odpoczywający Bóg po sześciu dniach stworzenia. W dobie renesansu na motyw ten pojawił się w wyobrażeniach temperamentów ludzkich oraz w wyobrażeniach „jednostek” nawiązujących do ikonografii bogów antycznych. Klibansky R., Panofsky E., Saxl F.: Saturn i Melancholia…
View in Google Scholar

181. Albrecht Dürrer, Melancholia, 1514, miedzioryt, w zbiorach Muzeum Albertina w Wiedniu. Jednym z najważniejszych dzieł plastycznych przedstawiających melancholię jest miedzioryt Albrechta Dürera Melancholia I. Od XVI w. dzieło to budziło wiele emocji, zyskując różnorakie interpretacje, sięgające nawet do wykładni astrologicznych, psychoanalitycznych, socjologicznych, teologicznych czy filozoficznych. Interpretowano zarówno główną postać grafiki, jak i licznie występujące w niej atrybuty. Jedna z nich, bliska grottgerowskiemu wyobrażeniu, autorstwa Wölfflina, upatrywała w głównej postaci przedstawienia „ludzkiego ducha” i „ludzkiego rozumu”. Autorzy pracy Saturn i Melancholia… w dürerowskiej rycinie dostrzegają przedstawienie Geometrii owładniętej melancholią oraz Melancholii rozmiłowanej w geometrii. Dzieło Dürera otrzymało również wiele interpretacji poetyckich. Téophile Gautier upatrywał w głównej postaci symbolicznego wyobrażenia Dürera jako cierpiącego artysty, pogrążonego w melancholii, rozmyślającego „smutno o ludzkiej niedoli”. Henri Cazalis podkreślał bezsens wszelkiego działania, pisząc: „wszystko, co jest, w nicość się obraca, / i żadna budowla nie jest wieczna, / a nasze stopy wszędzie depczą po grobach”. K l ibansky R., Panofsky E., Saxl F.: Saturn i Melancholia…, , s. 252.
View in Google Scholar

182. Michał Anioł, Sąd Ostateczny, 1534–1541, fresk, Kaplica Sykstyńska, Watykan.
View in Google Scholar

183. Wróblewska M.: Henryk Rodakowski, „Portret gen. Dembińskiego” [online]. Culture.pl, grudzień 2010 r. [dostęp: 11 października 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://culture.pl/pl/dzielo/henryk-rodakowski-portret-gen-dembinskiego.
View in Google Scholar

184. Henryk Rodakowski: generał Dembiński i „polska” melancholia. W: Bałus W.: Figury losu. Kraków 2002, s. 15–24.
View in Google Scholar

185. Henryk Rodakowski, Portret gen. Dembińskiego, 1852, olej, płótno, w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie.
View in Google Scholar

186. Jan Matejko, Stańczyk, 1862, olej, płótno, w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie; Hołd pruski, 1879–1882, olej, płótno, w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie.
View in Google Scholar

187. Marceli Krajewski, Grottger w ostatnich dniach życia, 1867, rysunek, za: Potocki A.: Artur Grottger …, il. 9, s. nlb.
View in Google Scholar

188. Auguste Rodin, Danaida, 1885, marmur, w zbiorach Muzeum Rodina w Paryżu.
View in Google Scholar

189. Konstanty Laszczka, Żal, 1901, marmur, w zbiorach Muzeum Narodowego w Poznaniu; Zrozpaczona, 1902, brąz, w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie.
View in Google Scholar

190. Auguste Rodin, Brama piekieł, po 1880, gips, w zbiorach Muzeum d’Orsay w Paryżu.
View in Google Scholar

191. Roger van der Weyden, Sąd Ostateczny, 1444–1452, tempera, w zbiorach Hôtel-Dieu w Beaune.
View in Google Scholar

192. Hans Memling, Sąd Ostateczny, tryptyk, 1467–1481, tempera, w zbiorach Muzeum Narodowego w Gdańsku.
View in Google Scholar

193. Hieronim Bosch, Sąd Ostateczny, ok. 1504, tempera, w zbiorach Galerii Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu.
View in Google Scholar

194. Jean Cousin mł., Sąd Ostateczny, 1585, olej, płótno, w zbiorach Muzeum Luwru w Paryżu.
View in Google Scholar

195. Albrecht Dürer, Czterej jeźdźcy Apokalipsy, 1497–1498, grafika, w zbiorach Gemäldegalerie w Berlinie.
View in Google Scholar

196. Peter von Cornelius, Jeźdźcy Apokalipsy, 1846, rysunek, Państwowe Muzea w Berlinie.
View in Google Scholar

197. Francisco Goya, Okropności wojny, cykl 84 grafik, 1810–1820, w zbiorach Museo del Grabado de Goya, Fuendetodos.
View in Google Scholar

198. Francisco Goya, Rozstrzelanie powstańców madryckich, 1814, olej, płótno, w zbiorach Muzeum Prado w Madrycie.
View in Google Scholar

199. Eugène Delacroix, Wolność wiodąca lud na barykady, 1830, olej, płótno, w zbiorach Muzeum Luwru w Paryżu.
View in Google Scholar

200. Théodor Géricault, Tratwa Meduzy, 1819, olej, płótno, w zbiorach Muzeum Luwru w Paryżu.
View in Google Scholar

201. František Bílek (1872–1941), rzeźbiarz, grafik, architekt, reprezentant czeskiej secesji.
View in Google Scholar

202. Pieńkos A.: Widma w pracowni na przestrzeni wieków. Garść uwag około Melancholii Malczewskiego. W: Melancholia Jacka Malczewskiego…, s. 45–57.
View in Google Scholar

203. Francisco Goya, Gdy rozum śpi, budzą się demony, z cyklu Kaprysy, 1797–1798, akwaforta, w zbiorach Museo del Grabado de Goya, Fuendetodos.
View in Google Scholar

204. Antonín Mánes, Sen artysty, 1868, rysunek, Czechy.
View in Google Scholar

205. Albert Maignan, Śmierć Carpeaux, 1892, olej, płótno, w zbiorach Muzeum d’Orsay.
View in Google Scholar

206. Jacek Malczewski, Melancholia, 1894, olej, płótno, w zbiorach Muzeum Narodowego w Poznaniu.
View in Google Scholar

207. Puciata-Pawłowska J.: Artur Grottger. Prace Wydziału Filologiczno-Filozoficznego – Towarzystwo Naukowe w Toruniu, t. 12, z. 3. Toruń–Łódź 1962. Br yl M.: Cykle Artura Grottgera. Poetyka i recepcja. Poznań 1994; Król A.: Artur Grottger. Szczecin 2001. Katalog wystawy na Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie.
View in Google Scholar

208. Ryszkiewicz A.: Malarstwo polskie. Romantyzm, historycyzm, realizm. Warszawa 1989.
View in Google Scholar

209. Potocki A.: Artur Grottger…, s. 5.
View in Google Scholar

210. List Artura Grottgera (z 5 września 1866 r.). Cyt. za: Niewiadomski E.: Artur Grottger, w trzydziestą rocznicę…, s. 979–981.
View in Google Scholar

211. Ibidem.
View in Google Scholar

212. Artur Grottger, Pójdź ze mną przez padół płaczu, karton I z cyklu Wojna, 1866–1867, w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
View in Google Scholar

213. Artur Grottger, Pożoga, karton V, z cyklu Wojna, 1866–1867, w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
View in Google Scholar

214. Odsłonięcie pomnika [„Kurier Warszawski”]…, s. 11.
View in Google Scholar

215. Artur Grottger, Już tylko nędza, karton IX, z cyklu Wojna, 1866–1867, w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
View in Google Scholar

216. Artur Grottger, Na pobojowisku, karton IX, z cyklu Polonia, 1863, w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
View in Google Scholar

217. Artur Grottger, Ludzie czy szakale?, karton VIII, z cyklu Wojna, 1867, w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
View in Google Scholar

218. [List Artura Grottgera do Teodora Axentowicza], cyt. za: Niewiadomski E.: Artur Grottger, w trzydziestą rocznicę…, s. 1.
View in Google Scholar

219. Trybowski I.: Pomnik Grottgera, b.d., mps w archiwum Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, brak sygn.
View in Google Scholar

220. W.: Z wystawy…, s. 1–2.
View in Google Scholar

221. W sprawie pomnika dla Artura Grottgera…, s. 2.
View in Google Scholar

222. Loc. cit.
View in Google Scholar

223. W.: Z wystawy…, s. 1–2.
View in Google Scholar

224. Ibidem.
View in Google Scholar

225. Ibidem.
View in Google Scholar

Downloads

Published

2026-11-20

Issue

Section

Articles

How to Cite

Lang, E. (2026). Z dziejów krakowskich pomników. Pomnik Artura Grottgera na krakowskich Plantach. Krzysztofory: Scientific Bulletin of the Historical Museum of the City of Kraków, 33, 389-420. https://doi.org/10.32030/KRZY.2015.20