Pieczęcie powstańcze 1863–1864 w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa

Autor

  • Janusz Tadeusz Nowak

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2013.02

Abstrakt

SEALS FROM THE JANUARY UPRISING OF 1863–1864 IN THE COLLECTION OF THE HISTORICAL MUSEUM OF THE CITY OF KRAKOW

Just as any other momentous event in the life of the  Polish nation, the January Uprising has stirred up emotions  and come in for praise on the one hand and criticism on  the other. The period directly after its tragic end as well  as the successive years up to the outbreak of World War I  saw heated debates on the purposefulness of taking up arms  against the partitioning power having such a prodigious  military potential that the chances of its being defeated by  the provisional, underequipped and insufficiently armed  Polish underground units were less than poor. Negative  opinions about the uprising seemed to prevail in the public  consciousness.  In 1918 Poland regained independence. That moment  had been anticipated eagerly by generations, and when it  finally came, the memory of the Uprising of 1863 gained  in significance. Looking back on it years later, it became  evident that the sacrifice had not been wasted.  As 2013 sees the 150th anniversary of the outbreak of the  January Uprising, it is a good opportunity to commemorate  that bid of independence in a number of ways, including  through a display of its related mementoes. The collection  of the Historical Museum of the City of Krakow contains  a selection of 21 seals of the insurrectionary National Government  (Rząd Narodowy); they were stamped in black ink  on irregular scraps of paper torn out from documents issued  by such insurrectionary institutions as the Chief Council  of Galicia (Rada Naczelna Galicji), the Central Council  of Krakow (Ława Głowna Krakowska), Commissar Plenipotentiary  of Galicia (Komisarz Pełnomocny w Galicji),  the Department for Krakow and West Galicia (Wydział  Krakowa i Galicji Zachodniej), Krakow City Governor  (Naczelnik Miasta Krakowa), Krakow District Governor  (Naczelnik Okręgu Krakowskiego).  We have not established who treated the said documents  in this way. Some of them are moisture-stained in dark  brown. It is possible that the papers had decayed with age  and someone tore off the fragments with seals because complete  documents could not have been preserved. The seals  are not prints of the original stamps, which were impressed  on blank sheets of paper and collected as mementoes during  the period of national mourning after the fall of the uprising,  but the remains of original documents, some of which  contain fragments of letters.  The article is supplemented with insurrectionary documents  held in the collection of the Historical Museum of  the City of Krakow, which have been preserved in their entirety  and bear stamps of the National Government. Some  of the documents were handwritten and some were printed,  such as insurrectionist Henryk Nikodemski’s personal documents,  the Act on civil courts, or the appeal from the National  Government on an anniversary of the outbreak of  the uprising.  The article covers the most valuable items in the collection,  namely two original stamps; one of them comes from  the Secretariat of the Diplomatic Agent in Italy, and the other  reads “Dobro Ojczyzny” (The Good of the Homeland). 

Bibliografia

1. Piłsudski J.: Rok 1863. W: Józef Piłsudski. Pisma zbiorowe. Wydanie prac dotychczas drukiem ogłoszonych. Oprac. K. Świtalski. T. 6. Warszawa 1937, s. 161.
View in Google Scholar

2. Józef Kajetan Janowski (1832–1914), architekt, wykładał na Politechnice Lwowskiej, uczestnik powstania styczniowego, sekretarz Rządu Narodowego, jeden z najbliższych współpracowników Romualda Traugutta. Po upadku powstania na emigracji we Francji, potem osiadł we Lwowie. Członek zarządu Muzeum Polskiego w Rapperswilu.
View in Google Scholar

3. Janowski J.K.: Pamiętniki o powstaniu styczniowem (styczeń – maj 1863 r.). T. 1. Lwów 1923, s. 318.
View in Google Scholar

4. Mowa o zwycięskiej dla Japonii wojnie z Rosją w latach 1904–1905. Wojna ta, obnażając słabość Rosji, doprowadziła do wybuchu tam rewolucji w 1905 r.
View in Google Scholar

5. Władysław Rawicz, ur. 1832, naczelnik cywilny Rządu Narodowego na województwo podlaskie, powieszony przez Rosjan w Siedlcach 21 listopada 1863 r.
View in Google Scholar

6. Piłsudski J.: Rok 1863…, s. 165, 166.
View in Google Scholar

7. Przemówienie nad grobem Józefa Kajetana Strzemieńczyka-Janowskiego w: Józef Piłsudski. Pisma… T. 3. Oprac. W. Lipiński. Warszawa 1937, s. 255.
View in Google Scholar

8. Stefan Kieniewicz (1907–1992), historyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, żołnierz Armii Krajowej, uczestnik powstania warszawskiego. Znawca historii Polski XIX wieku, w tym powstania styczniowego. Autor m.in.: Historia Polski 1795–1918. Warszawa 1968; Powstanie styczniowe. Warszawa 1972; Historyk a świadomość narodowa. Warszawa 1982.
View in Google Scholar

9. Sztakelberg J.I.: Pieczęcie powstańcze 1863–1984. Przeł. W. Śliwowska. Przedmowa S. Kieniewicz. Tablice pieczęci i ilustracje do druku przygotował S.M. Kuczyński. Warszawa 1988, s. 5. 10. Ibidem, s. 8.
View in Google Scholar

11. Jurij Iwanowicz Sztakelberg (1925–2008), absolwent Wydziału Historii Uniwersytetu w Leningradzie (Petersburgu), starszy kustosz tamtejszej Państwowej Biblioteki Publicznej im. M.E. Sałtykowa-Szczedrina. Współautor polsko-rosyjskiego wydawnictwa źródłowego Powstanie styczniowe 1863–1864. Materiały i dokumenty. Warszawa 1988.
View in Google Scholar

12. Np.: Maliszewski E.: Organizacja powstania styczniowego. Warszawa 1925; Kraków w powstaniu styczniowym. Red.K. Olszański. Biblioteka Krakowska nr 113. Kraków 1968; Kieniewicz S.: Powstanie styczniowe. Wyd. 1. Warszawa 1972; Ramotowska F.: Tajemne państwo polskie (1863–1864). T. 1. Warszawa 1999; eadem: Tajemne państwo polskie w powstaniu styczniowym 1863–1864. Struktura organizacyjna. Cz. 2. Warszawa 2000; Stanulewicz M.: Sądy i prawo w powstaniu styczniowym. Poznań 2005. Do tego należy dodać obfitą spuściznę pamiętnikarską.
View in Google Scholar

13. Bronisław Szwarce (1834–1904), inżynier, stał na czele Wydziału Spraw Wewnętrznych Rządu Narodowego, tuż przed wybuchem powstania, 22 grudnia 1862 r., aresztowany i skazany na karę śmierci, zamienioną na zesłanie na Syberię. Na zesłaniu poznał się z nim przedstawiciel kolejnego pokolenia zesłańców, Józef Piłsudski. Zwolniony pod koniec życia, wyjechał do Galicji i zamieszkał we Lwowie. Pochowany na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.
View in Google Scholar

14. Ludwik Kubala (1839–1918), wybitny historyk okresu XVII w., organizator powstania, w 1863 r. był m.in. szefem policji powstańczej w Krakowie. Pochowany na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.
View in Google Scholar

15. Adolf Aleksandrowicz (1811–1875), chemik, absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Komisji Balneologicznej, prowadził badania wód leczniczych w wielu uzdrowiskach galicyjskich. Radny miejski Krakowa. Autor wielu prac z dziedziny balneologii. Uczestnik walk 1846 i 1848 r. W powstaniu styczniowym naczelnik miasta Krakowa, za co został przez Austriaków skazany na dwa lata więzienia.
View in Google Scholar

16. Seweryn Elżanowski (1821–1874), działacz niepodległościowy, uczestnik powstania 1848 r. w Wielkopolsce. W powstaniu styczniowym komisarz Rządu Narodowego na Galicję Zachodnią. 28 sierpnia 1863 r. aresztowany przez Austriaków.
View in Google Scholar

17. Adam Słotwiński (1834–1894), rektor Kolegium Pijarów, organizator manifestacji patriotycznych, uczestnik powstania styczniowego (m.in. cywilny naczelnik powiatu łukowskiego), po powstaniu osiadł w Krakowie.
View in Google Scholar

18. Jan Amborski (1838–1905), uczestnik powstania styczniowego, po upadku powstania na emigracji w Paryżu. Następnie osiedlił się we Lwowie, gdzie na Uniwersytecie Jana Kazimierza był lektorem języka francuskiego. Autor podręczników do nauki tego języka.
View in Google Scholar

19. Henryk Nikodemski, uczestnik powstania styczniowego, walczył ma Litwie w oddziale ks. Antoniego Mackiewicza (1826 lub 1828–1863). Pojmany do niewoli, uciekł, za co Rosjanie z zemsty jego posiadłość koło Kobrynia obrócili w perzynę, a majątek pozwolili rozgrabić okolicznym chłopom. Wydalony w 1864 r. z Austrii, udał się na emigrację do Paryża. Po uzyskaniu w latach następnych stosownego pozwolenia osiadł w Galicji.
View in Google Scholar

20. Walery Wróblewski (1836–1908), jeden z głównych przywódców powstania styczniowego, w sierpniu 1863 r. mianowany naczelnikiem sił zbrojnych województwa grodzieńskiego. Po upadku powstania na emigracji. Uczestnik, w stopniu generała, Komuny Paryskiej w 1871 r.
View in Google Scholar

21. Karol Krysiński (1838–1877?), uczestnik powstania styczniowego, naczelnik powiatu bialskiego, stoczył ponad 30 bitew i potyczek, po powstaniu na emigracji we Francji. Około 1871 r. osiedlił się we Lwowie.
View in Google Scholar

22. Adam Stanisław Sapieha (1828–1903), polityk galicyjski, poseł do Sejmu Krajowego we Lwowie. Podczas powstania zaangażowany w prace konspiracyjne, za co został uwięziony przez Austriaków. Po ucieczce z więzienia mianowany z ramienia Rządu Narodowego w 1864 r. komisarzem pełnomocnym na Francję i Anglię. Ojciec arcybiskupa krakowskiego ks. kardynała Adama Stefana Sapiehy (1867–1951).
View in Google Scholar

23. Aleksander Guttry (1813–1891), działacz niepodległościowy, uczestnik powstania listopadowego 1830–1831, powstania wielkopolskiego 1848 r. i powstania styczniowego 1863–1864. Od 9 sierpnia 1864 r. z ramienia Rządu Narodowego komisarz pełnomocny na Francję i Anglię; zastąpił na tym stanowisku Adama Stanisława Sapiehę.
View in Google Scholar

24. Józef Hauke-Bosak (1834–1871), generał w powstaniu styczniowym, bliski współpracownik Romualda Traugutta, dowódca II korpusu. Naczelnik oddziałów powstańczych w województwie krakowskim, sandomierskim i kaliskim. Po powstaniu przebywał na emigracji. Walczył w armii francuskiej przeciwko Prusakom w wojnie 1870–1871. Poległ pod Dijon.
View in Google Scholar

25. Jarosław Aweyde (Awejde), uczestnik powstania styczniowego, najpierw służył w oddziale gen. Mariana Langiewicza, potem był adiutantem gen. Hauke-Bosaka.
View in Google Scholar

26. Józef Ordęga (1802–1879), uczestnik powstania listopadowego, następnie na emigracji. Członek Towarzystwa Demokratycznego Polskiego. W czasie powstania styczniowego komisarz Tymczasowego Rządu Narodowego na Francję od 28 lutego 1863 r., następnie agent dyplomatyczny we Włoszech i Szwajcarii.
View in Google Scholar

27. Piłsudski J.: Rok 1863…, s. 167.
View in Google Scholar

Pobrania

Wersja elektroniczna opublikowana

16.11.2026

Numer

Dział

Artykuły

Jak cytować

Nowak, J. T. (2026). Pieczęcie powstańcze 1863–1864 w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, 31, 29-52. https://doi.org/10.32030/KRZY.2013.02