Nie od razu będziesz przewodnikiem. Zasługi Jerzego Dobrzyckiego na polu tworzenia kadry przewodników po Krakowie
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2013.11Abstrakt
YOU DON’T BECOME A TOUR GUIDE IN A DAY. JERZY DOBRZYCKI’S SERVICES FOR THE FORMATION OF A TEAM OF PROFESSIONAL TOUR GUIDES IN KRAKOW
The article describes the services rendered by Jerzy Dobrzycki (1900–1972) in terms of the formation of a team of professional tour guides in Krakow. Jerzy Dobrzycki was a man of many parts – an art historian, soldier in the Polish Legions under Marshal Jozef Piłsudski, active campaigner for the annexation of Silesia to Poland before the plebiscite of 1921, participant in the Silesian Uprisings, teacher in Polish secondary schools in Romania, museologist, lecturer, initiator of a number of local events, including Krakow Days and Krakow nativity scene competition, organizer of Krakow’s promotional policy, the first director of the Historical Museum of the City of Krakow and an indefatigable popularizer of knowledge about Krakow. A member of the Society of Enthusiasts of the History and Historic Monuments of Krakow Towarzystwo Miłośnikow Historii i Zabytkow Krakowa) and head of the City Propaganda Bureau (Miejskie Biuro Propagandy) in the interwar period, Dobrzycki collaborated with the Polish Tourist Society (Polski Związek Turystyczny) on the organization of model courses for Krakow tour guides; he prepared training programmes and was in charge of the educational aspect of the courses. Each course was divided into a theoretical section and a practical one, which consisted in visiting a selection of historic sites in Krakow. The course ended with a public exam. Dobrzycki carried out such trainings in 1927–1928, 1936, 1938 and 1939. The article presents archival materials including photographs, diplomas, letters, training programmes in manuscript form and examination topics. Dobrzycki had to suspend his activity with the outbreak of World War II, but he resumed it already in 1946 by engaging in collaboration with the Polish Tourist Society, and later with the Polish Tourist and Sightseeing Society (Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze). Wiesław Bieńkowski called Jerzy Dobrzycki a great enthusiast of Krakow; Dobrzycki’s long-standing involvement in the training of a body of professional tour guides in Krakow wholly validates that opinion of him.
Bibliografia
1. Taki tytuł noszą wspomnienia Jerzego Dobrzyckiego, zob. Dobrzycki J.: Nie od razu będziesz przewodnikiem. W: XX lecie Koła Przewodników Miejskich PTTK po Krakowie. Red. M. Kasprzyk, J. Langier. Kraków 1968, s. 41–48.
View in Google Scholar
2. Swoje dzieciństwo i lata szkolne wspominał w broszurze: Dobrzycki J.: Z lat przełomowych (okruchy wspomnień). Kraków 1938.
View in Google Scholar
3. Dotychczas ukazało się kilka artykułów poświęconych Jerzemu Dobrzyckiemu i są to głównie wspomnienia pośmiertne, por. Chrzanowski T.: Jerzy Dobrzycki [nekrolog]. „Tygodnik Powszechny” 1972, nr 41, s. 5; Ludwikowski L.: Jerzy Dobrzycki (Wspomnienie pośmiertne). „Rocznik Krakowski” 1973, t. 44, s. 143–144; Bieńkowski W.: Jerzy Dobrzycki (22.IX.1900–18.IX.1972). „Rocznik Krakowski” 1974, t. 45, s. 127–130. Działalność Dobrzyckiego na polu popularyzacji wiedzy o Krakowie w okresie międzywojennym opisała zwięźle w swoim artykule Joanna Ziarkowska, zob. Ziarkowska J.: Działalność Jerzego Dobrzyckiego w zakresie popularyzacji Krakowa w okresie międzywojennym. W: Sztuka i podróżowanie. Studia teoretyczne i historyczno-artystyczne. Red. P. Krasny, D. Ziarkowski. Kraków 2009, roz. 15. Notę biograficzną Jerzego Dobrzyckiego zamieściła także w swojej książce Anna Szałapak, zob. Szałapak A.: Szopka krakowska jako zjawisko folkloru krakowskiego na tle szopki europejskiej. Studium historyczno-etnograficzne. Biblioteka Krzysztoforska. Nr 4. Kraków 2012, s. 192, przyp. 288.
View in Google Scholar
4. Dobrzycki J.: O miłośnikach Krakowa. „Ziemia. Ilustrowany Miesięcznik Krajoznawczy” 1947, R. 38, t. 26, nr 1–2, s. 12, 13.
View in Google Scholar
5. Na temat świątników zob. Kracik J.: Świątnicy katedry krakowskiej. „Rocznik Krakowski” 1978, t. 49, s. 71–88.
View in Google Scholar
6. Przewodnik po Krakowie i okolicy wydany przez Komitet VI Zjazdu Lekarzy i Przyrodników Polskich A Opracowany Zbiorowemi Siłami Pod Redakcyą Przewodniczącego Komitetu Dr. J. Rostafińskiego. Kraków 1891.
View in Google Scholar
7. Bryl J.: O katedrze na Wawelu jej arcydziełach i pamiątkach oraz wspomnieniach historycznych, które się z niemi łączą, popularnie opracował Jan Bryl, profesor gimnazjalny w Bochni. Kraków 1896. Na temat tego przewodnika pisał m.in. Jerzy Duda, określając go jako opracowanie nowoczesne i cieszące się dużą popularnością. Zob.: Duda J.: Przewodniki po Krakowie (do 1914 roku). Książki, ich autorzy i wydawcy. „Rocznik Krakowski” 1996, t. 52, s. 78, 79.
View in Google Scholar
8. Zygmunt Hendel (1862–1929), architekt i konserwator zabytków. Od 1904 r. kierował pracami konserwatorskimi w katedrze wawelskiej, a w latach 1905–1914 na Wawelu, m.in. odsłaniając arkadowe krużganki na dziedzińcu, zob. Encyklopedia Krakowa. Red. prowadzący A.H. Stachowski. Warszawa–Kraków 2000, s. 283.
View in Google Scholar
9. Dobrzycki J.: Udział Krakowa w walce o Górny Śląsk (fragmenty wspomnień). [Przypisami opatrzył W. Passowicz]. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 1978, z. 5, s. 16–21. Por. Pachoński J.: Kraków wobec powstań śląskich i plebiscytu. Warszawa–Kraków 1981, s. 41.
View in Google Scholar
10. Dobrzycki J.: Nie od razu…, s. 41–48.
View in Google Scholar
11. Określenie użyte przez Krystynę Szymonowicz, zob. Szymonowicz K.: Kraków – gdzie wszystko jest Polską. W: Przewodnictwo turystyczne po Krakowie. Warszawa–Kraków, 1986, s. 119. W tym samym artykule, na stronach 111 i 112,autorka opisuje historię przewodnictwa po Krakowie, upatrując pierwszego potwierdzonego źródłowo przewodnika w osobie kanonika Jakuba Staszkowskiego, który w 1518 r. oprowadzał po Krakowie przybyłego na uroczystości weselne królowej Bony retoryka, Celia Calcagniniego z Ferrary.
View in Google Scholar
12. Por. Małecki J.M.: Rola Krakowa w II Rzeczypospolitej. W: Dzieje Krakowa. T. 4. Kraków w latach 1918–1939. Red. J. Bieniarzówna, J.M. Małecki. Kraków 1997, s. 444.
View in Google Scholar
13. Kozłowski J.: Krótka historia przewodnictwa w Krakowie. W: XX lecie Koła Przewodników…, s. 17, 18; Bieńkowski W.: Strażnicy dziejów miasta narodowej pamięci. Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa w latach 1896–1996. Kraków 1997, s. 145. Por. Archiwum Narodowe w Krakowie (dalej cyt. ANK), Zespół akt Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa (nr 562), nr inw. TMK 56, Księga protokołów posiedzeń TMHiZK, t. 4, lata 1910–1016, s. 118.
View in Google Scholar
14. Jeszcze przed I wojną światową członkowie Towarzystwa, m.in. Adolf Sternschuss, organizowali specjalne kursy dla przewodników, którzy następnie, po odpowiednim przygotowaniu, oprowadzali przybywające do Krakowa wycieczki. W ramach Towarzystwa działała specjalna Komisja do spraw oprowadzania i objaśniania zabytków. Pierwsze kursy z 1902 r. zorganizowało Towarzystwo dla członków Czytelni Akademickiej im. A. Mickiewicza. Por. Bieńkowski W.: Strażnicy dziejów…, s. 81–83; Kozłowski J.: Krótka historia przewodnictwa…, s. 15.
View in Google Scholar
15. ANK, nr inw. TMK 56, Księga protokołów posiedzeń…, s. 11.
View in Google Scholar
16. Bieńkowski W.: Strażnicy dziejów…, s. 82.
View in Google Scholar
17. Jeszcze na początku lat 20. XX w. Jerzy Dobrzycki kierował akcji zwiedzania Krakowa Sekcji Kół Krajoznawczych PTK, z której następnie rekrutowali się przewodnicy, zob. Kozłowski J.: Krótka historia przewodnictwa…, s. 17.
View in Google Scholar
18. Archiwum Nauki PAN i PAU w Krakowie (dalej cyt. AN PAN i PAU), Spuścizna Jerzego Dobrzyckiego, nr inw. K III 226, IC. Z uwagi na fakt, że spuścizna ta jest obecnie porządkowana, podano numery tymczasowych jednostek archiwalnych.
View in Google Scholar
19. Własne kursy dla przewodników organizowały także m.in.: krakowski oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, Koło Przewodników-Nauczycieli i powstała z niego Komisja Kół Krajoznawczych, Akademickie Koło Krajoznawcze oraz Towarzystwo Szkoły Ludowej (Koło TSL im. A. Asnyka oraz Koło Akademickie TSL), zob. Szymonowicz K.: Kraków…, s. 113–117 oraz Kozłowski J.: Krótka historia przewodnictwa…, s. 15–17.
View in Google Scholar
20. „Czas” 1906, nr 163, z 19 lipca, s. 1, por. Duda J.: Przewodniki po Krakowie…, s. 79.
View in Google Scholar
21. ANK, nr inw. StGKr 206/790.
View in Google Scholar
22. Ibidem, s. 3, par. 2.
View in Google Scholar
23. AN PAN i PAU, nr inw. K III 36, 92, „Szkic z działalności Polskiego Związku Turystycznego”. Materiały kuratora PZT Walerego Goetla.
View in Google Scholar
24. Sprawozdanie z działalności Polskiego Związku Turystycznego w Krakowie za okres od czerwca 1935 do września 1936 r. (dalej cyt. Sprawozdanie). Kraków 1936, s. 10, 11.
View in Google Scholar
25. ANK, nr inw. TMK 64, Protokoły posiedzeń i sprawozdania roczne z lat 1923–1938, s. 386.
View in Google Scholar
26. ANK, nr inw. TMK 56, Księga protokołów posiedzeń…, s. 6.
View in Google Scholar
27. Sprawozdanie z działalności Polskiego Związku Turystycznego za okres pięciolecia 1928–1932. Kraków 1933, s. 27.
View in Google Scholar
28. Loc. cit.
View in Google Scholar
29. ANK, nr inw. TMK 56, Księga protokołów posiedzeń…, s. 55.
View in Google Scholar
30. Dobrzycki J.: Stary Kraków. Kraków 1936.
View in Google Scholar
31. AN PAN i PAU, nr inw. K III 36, 92, por. Encyklopedia…, s. 490.
View in Google Scholar
32. Obecnie w budynku tym znajduje się siedziba Poczty Polskiej.
View in Google Scholar
33. „Czas” 1936, nr 148, z 30 maja, s. 9.
View in Google Scholar
34. ANK, nr inw. TMK 57, Księga protokołów zebrań Wydziału TMHiZK (1927–1936), Walne Zebrania (1927–1931), s. 113.
View in Google Scholar
35. Sprawozdanie, s. 37 oraz wkładka ze spisem członków.
View in Google Scholar
36. Statut krajowego Związku Turystycznego. Kraków 1906, s. 7, par. 12 b.
View in Google Scholar
37. Bieńkowski W.: Strażnicy dziejów…, s. 114.
View in Google Scholar
38. ANK, nr inw. TMK 65, Sprawozdania z działalności Towarzystwa oraz materiały do sprawozdań z lat 1935–1962, s. 17.
View in Google Scholar
39. AN PAN i PAU, nr inw. K III 226, Dni Krakowa.
View in Google Scholar
40. Zob. aneks do tego artykułu.
View in Google Scholar
41. „Czas” 1936, nr 40, z 10 lutego, s. 8.
View in Google Scholar
42. Sprawozdanie, s. 60.
View in Google Scholar
43. Jan Dąbrowski (1890–1965), historyk, mediewista, prof. UJ, m.in. prezes TMHiZK w latach 1945–1964, zob. Encyklopedia…, s. 146.
View in Google Scholar
44. Kazimierz Dobrowolski (1894–1987), historyk kultury, etnograf, socjolog, m.in. kierownik Katedry Socjologii i Etnologii UJ w latach 1935–1964, zob. Encyklopedia…, s. 154.
View in Google Scholar
45. Karol Estreicher (1906–1984), historyk sztuki, bibliograf, pisarz, m.in. dyrektor Muzeum UJ w latach 1946–1976, zob. Encyklopedia…, s. 193.
View in Google Scholar
46. Bolesław Macudzyński (1893–1966), prawnik, działacz sportowy i turystyczny, międzynarodowy sędzia narciarski, pionier szkolnictwa hotelarskiego, m.in. dyrektor PZT w Krakowie w latach 1935–1939, zob. Encyklopedia…, s. 577.
View in Google Scholar
47. Tadeusz Seweryn (1894–1975), etnograf, historyk sztuki, malarz, działacz polityczny, m.in. dyrektor Muzeum Etnograficznego w Krakowie w latach 1937–1965, zob. Encyklopedia…, s. 893.
View in Google Scholar
48. Jan Stefan Kuhn (zm. 1965), wiceprezes Izby Przemysłowo-Handlowej w Krakowie, członek TMHiZK, zob. Bieńkowski W.: Strażnicy dziejów…, s. 185, 291.
View in Google Scholar
49. Eugeniusz Tor (1883–1953), inżynier, działacz społeczny, dyrektor Muzeum Techniczno-Przemysłowego w Krakowie, wiceprezydent Krakowa w latach 1945–1947, zob. Encyklopedia…, s. 643.
View in Google Scholar
50. Sprawozdanie, s. 62 oraz W Bi eńkowski W.: Strażnicy dziejów…, s. 45; „Czas” 1936, nr 148, z 30 maja, s. 9.
View in Google Scholar
51. Sprawozdanie, s. 62.
View in Google Scholar
52. AN PAN i PAU, nr inw. K III 226, IA.
View in Google Scholar
53. Ibidem.
View in Google Scholar
54. Por. Zagadnienia turystyczne na terenie miasta Krakowa. Wyjątki z przemówienia dr Mieczysława Kaplickiego, prezydenta miasta Krakowa na plenarnym posiedzeniu Rady Miejskiej w czasie obrad nad budżetem na rok 1938/1939. „Turyzm Polski” 1938, nr 4, s. 1–4.
View in Google Scholar
55. Okólnik nr 39 Prezydenta ST. Kr. miasta Krakowa z dnia 12 listopada 1938 roku w sprawie współdziałania Zarządu Miejskiego z Polskim Związkiem Turystycznym. „Gazeta Urzędowa Zarządu Miejskiego w Stoł. Król. Mieście Krakowie” 1938, R. 59, s. 133, 134.
View in Google Scholar
56. AN PAN i PAU, nr inw. K III 226, IA, pisma PZT z 20 czerwca 1938 r. oraz 13 sierpnia 1938 r.
View in Google Scholar
57. AN PAN i PAU, nr inw. K III 226, IA.
View in Google Scholar
58. Ibidem.
View in Google Scholar
59. Ibidem, podkreślenia tekstu pochodzą od Jerzego Dobrzyckiego.
View in Google Scholar
60. Tadeusz Hołuj (1916–1985), prozaik, poeta, dramaturg, działacz społeczny, żołnierz ZWZ–AK, m.in. sekretarz generalny Międzynarodowego Komitetu Oświęcimskiego w latach 1957–1967, poseł na sejm 1972–1980, red. nacz. „Echa Krakowa”, prezes klubu „Kuźnica”, zob. Encyklopedia…, s. 302.
View in Google Scholar
61. Hołuj T.: Ale sami odkrywaliśmy wiele. W: XX lecie Koła Przewodników…, s. 49.
View in Google Scholar
62. AN PAN i PAU, nr inw. K III 226, IIA, Zaświadczenie Amerykańskiej Komisji Pomocy Polakom z 27 sierpnia 1945 r.
View in Google Scholar
63. Objęte 1946 r. stanowisko dyrektora MHK Jerzy Dobrzycki piastował przez następne 18 lat. W tym okresie zorganizował ramy działania Muzeum oraz wyznaczył kierunki rozwoju tej instytucji na kolejne dziesięciolecia.
View in Google Scholar
64. Podczas wojny archiwum oraz dorobek PZT zostały w dużej mierze zaprzepaszczone. Ich część udało się zachować Tadeuszowu Bukowieckiemu, który po wojnie podjął starania o reaktywowanie PZT. Organizacja wznowiła działalność, jednakże pod nadzorem specjalnego kuratora, którego funkcję pełnił m.in. Walery Goetel, zob. AN PAN i PAU, nr inw. K III 36, 92.
View in Google Scholar
65. Kozłowski J.: Krótka historia przewodnictwa…, s. 18, 19.
View in Google Scholar
66. „Dziennik Polski” 1946, nr 122, z 4 maja, s. 8.
View in Google Scholar
67. „Dziennik Polski” 1946, nr 222, z 15 sierpnia, s. 11.
View in Google Scholar
68. Bronisław Waldemar Schönborn (1909–1971), rysownik, dokumentalista, popularyzator sztuki, zob. Encyklopedia…, s. 888, 889.
View in Google Scholar
69. Schönborn B.: Zastanawiając się nad kolejami życia. W: XX lecie Koła Przewodników…, s. 51.
View in Google Scholar
70. Bieńkowski W.: Strażnicy dziejów…, s. 225.
View in Google Scholar
71. Suchodolska J.: Z dawnych dni. W: XX lecie Koła Przewodników…, s. 78, 79.
View in Google Scholar
72. Blajda C.: Wspomnienia z minionych lat. W: XX lecie Koła Przewodników…, s. 54. Bolesław Drobner (1883–1968), dr chemii, działacz socjalistyczny, wielokrotny radny miejski Krakowa, w latach 1956–1957 I sekretarz KW PZPR w Krakowie, zob. Adamczewski J.: Mała encyklopedia Krakowa. Kraków 1996, s. 102.
View in Google Scholar
73. ANK, nr inw. PWRNKr Stow. 299, s. 51.
View in Google Scholar
74. Bojda J., Dunin J.: Historia Koła Przewodników Miejskich PTTK po Krakowie (1948–1968). W: XX lecie Koła Przewodników…, s. 22 oraz ANK, nr inw. TMK 65, s. 417.
View in Google Scholar
75. Świadczą o tym liczne wycinki prasowe znalezione w materiałach archiwalnych Jerzego Dobrzyckiego.
View in Google Scholar
76. Osobnego opracowania wymaga współpraca Jerzego Dobrzyckiego z PTTK np. jako członka Komisji Oceny Artystyczno Naukowej przy ZW Foto-Pam PTTK w Krakowie.
View in Google Scholar
77. AN PAN i PAU, nr inw. K III 226, IC.
View in Google Scholar
78. Ibidem, pismo z 8 marca 1955 r.
View in Google Scholar
79. Ibidem, pismo z 8 stycznia 1968 r.
View in Google Scholar
80. Bieńkowski W.: Jerzy Dobrzycki…, s. 127.
View in Google Scholar
81. Loc.cit.
View in Google Scholar
82. AN PAN i PAU, nr inw. K III 226, IA, zachowano język oryginału.
View in Google Scholar
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.

