Plac Szczepański

Autor

  • Waldemar Komorowski

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2015.13

Abstrakt

SZCZEPAŃSKI SQUARE

It was during the first decade of the nineteenth century that the square acquired a form similar to what it is today. In 1801, St Stephen’s Church and the Chapel of SS Matthias and Matthew were demolished; in 1802, the parish school shared their lot, as did the barracks (and the former Jesuit novitiate) probably around 1809. The successive stages in the liquidation of buildings in the area were represented in the street plan developed by Ignacy Enderle as a result of the first accurate survey of the place. We do not know what the Austrians envisaged for the square; their plans might include elements of spatial arrangement going beyond pure utilitarian functionality. Still, by 1809 the square was not furnished with anything of aesthetic quality; it was made into a regular marketplace and, consequently, designated as a market square, although its current name, plac Szczepański (literally translatable as St Stephen’s Square), has been in popular use since the origins of the place. The brief period in which Krakow was part of the Duchy of Warsaw (1809–1815) was not marked by anything special in terms of urban development. The public space that had only just been laid out remained disorderly, while the surrounding buildings preserved their original form. A stone plaque from that era, set into the facade of one of the houses and inscribed with an ephemeral name of the place (plac Gwardii Narodowej, or National Guards Square), has survived to this day.

Bibliografia

1. Drobner B.: To już tak dawno. W: Kopiec wspomnień. Wyd. 2, rozsz. Red. J. Gintel. Kraków 1964, s. 7.
View in Google Scholar

2. Urządzenie placyku przed kościołem św. św. Piotra i Pawła czy wykorzystanie perspektywy ulicy św. Jana dla wyeksponowania sylwety kościoła Pijarów (1759–1761), zob. Komorowski W., Follprecht K.: Rozwój urbanistyczno-architektoniczny Krakowa intra muros w czasach nowożytnych. W: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta. Red. J. Wyrozumski. Biblioteka Krakowska, nr 150. Kraków 2007, s. 218, 267.
View in Google Scholar

3. Pevsner N.: Historia architektury europejskiej. Warszawa 1976, s. 224–225; Koch W.: Style w architekturze. Arcydzieła budownictwa europejskiego od antyku po czasy współczesne. Warszawa 1996, s. 402–403.
View in Google Scholar

4. Rederowa D.: Studia nad wewnętrznymi dziejami Krakowa porozbiorowego (1796–1809). Cz. 2. Zagadnienia ustrojowe i ekonomiczno-społeczne. „Rocznik Krakowski” 1962, t. 36, z. 1, s. 11; Bukowski W., Noga Z.: Ustrój miasta Krakowa w XIII–XVIII wieku. W: Kraków – europejskie miasto prawa magdeburskiego 1257–1791. Katalog wystawy. Red. nauk. G. Lichończak-Nurek. Kraków 2007, s. 67. Wystawa w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, pałac Pod Krzysztofory, 5 czerwca – 19 listopada 2007 r. Kurator Grażyna Lichończak-Nurek; Ordynacja dla miasta Krakowa z 1778 roku. Wyd. G.M. Kowalski. Kraków 2008, s. V–VII.
View in Google Scholar

5. Zob. Miłobędzki A.: Zarys dziejów architektury w Polsce. Wyd. 3. Warszawa 1978, s. 235.
View in Google Scholar

6. Rederowa D.: Studia nad wewnętrznymi dziejami Krakowa porozbiorowego (1796–1809). Cz. 1. Zagadnienia urbanistyczne. „Rocznik Krakowski” 1957–1959, t. 34, z. 2, s. 168.
View in Google Scholar

7. Ibidem, s. 153–176.
View in Google Scholar

8. Grodziska K.: Cmentarz Rakowicki w Krakowie. Wyd. 2 uzup. i popr. Kraków 1987, s. 19–20.
View in Google Scholar

9. Rederowa D.: Studia…. Cz. 1, s. 176.
View in Google Scholar

10. Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna i architektoniczna senatu Wolnego Miasta Krakowa w latach 1815–1846. Studia i Materiały do Teorii i Historii Architektury i Urbanistyki, t. 4. Warszawa 1963, s. 33; Fr ycz J.: Restauracja i konserwacja zabytków architektury w Polsce w latach 1795–1918. Warszawa 1975, s. 20–25.
View in Google Scholar

11. Bąkowski K.: Kronika krakowska 1796–1848. Cz. 1. od r. 1796 do 1815. Biblioteka Krakowska, nr 27. Kraków 1905, s. 20.
View in Google Scholar

12. Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna…, s. 37.
View in Google Scholar

13. Rederowa D.: Studia…. Cz. 1, s. 108.
View in Google Scholar

14. Z dziejów krakowskich cechów – msze cechowe w kościele św. Macieja. Oprac. K. Follprecht. „Krakowski Rocznik Archiwalny” 2011, r. 17, s. 183.
View in Google Scholar

15. Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego. Wyd. S. Estreicher. T. 2. Biblioteka Krakowska, nr 41. Kraków1909, s. 215.
View in Google Scholar

16. Ibidem, s. 216.
View in Google Scholar

17. Rederowa D.: Studia… Cz. 1, s. 107.
View in Google Scholar

18. Plan miasta Krakowa Ignacego Enderle z lat (1802–1805) 1807–1808 tak zwany Senacki wraz w wykazem realności miasta z początku XIX wieku. Wyd. H. Műnch. Kraków 1959, s. 6.
View in Google Scholar

19. Ibidem, s. 17, także 5 i 90.
View in Google Scholar

20. Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego… T. 1, s. 215.
View in Google Scholar

21. Richter K.: „Kadaster miasta Krakowa z wieku XIX, XVIII, XVII”. Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, rkps nr inw. R 413, s. 50.
View in Google Scholar

22. Linde S.B.: Słownik języka polskiego. Wyd. 2. popr. i rozsz. T. 5. Lwów 1859, s. 177–178.
View in Google Scholar

23. Katalog dawnych map wielkoskalowych Krakowa XVI–XIX wieku. Red. M. Odlanicki-Poczobutt. Warszawa–Kraków 1981, s. 94: opis planu i okoliczności jego powstania.
View in Google Scholar

24. Korzystano z XXVI sekcji drugiej kopii pierworysu, przechowywanej w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, nr inw. 42/VIIIa, reprodukowanej w Katalogu dawnych map…, s. 121. Ukazano w niej obrysy budynków oraz posesji bez podziałów wewnętrznych; szczegóły te podaje wersja opublikowana w Planie miasta Krakowa…, tabl. XXVIII.
View in Google Scholar

25. Wykaz właścicieli znajduje się w „księgach czynszu miejskiego”, wykonanych ostatniej fazie opracowania planu, zob. Katalog dawnych map…, s. 94.
View in Google Scholar

26. Gir t ler K.: Opowiadania. T. 1. Pamiętnik z lat 1803–1831. Przedm., wybór tekstu Z. Jabłoński, oprac. i przypisy Z. Jabłoński, J. Staszel. Kraków 1971, s. 404–405.
View in Google Scholar

27. Plan miasta Krakowa…, s. 17.
View in Google Scholar

28. Ibidem, sekcja 33.
View in Google Scholar

29. Kwestię szczegółowo referują: Bąkowski K.: Teatr krakowski 1780–1815. Biblioteka Krakowska, nr 37. Kraków 1907, s. 43–44; Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów. Kraków 1982, s. 30.
View in Google Scholar

30. Bąkowski K.: Teatr krakowski…, s. 44.
View in Google Scholar

31. Chmiel A.: Szkice krakowskie. Biblioteka Krakowska, nr 100. Kraków 1939–1947. Plac Szczepański w Krakowie przed stu laty, s. 188–189. Więcej informacji na temat składu Gwardii, okoliczności jej powstania i funkcjonowania zob. Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego… T. 1, s. 201–202.
View in Google Scholar

32. Supranowicz E.: Nazwy ulic Krakowa. Kraków 1995, s. 164.
View in Google Scholar

33. Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego… T. 1, s. 201.
View in Google Scholar

34. Supranowicz E.: Nazwy ulic…, s. 164.
View in Google Scholar

35. Tomkowicz S.: Ulice i place Krakowa w ciągu dziejów. Biblioteka Krakowska, nr 63–64. Kraków 1926, s. 89.
View in Google Scholar

36. Przykładem napis „ulica Szczepańska” na planie z roku 1836, przy południowej pierzei placu, zob. Borowi e j ska-Bi rkenma j e -rowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna…, rys. 46.
View in Google Scholar

37. Wydany drukiem w 1812 r., rycina Michała Stachowicza.
View in Google Scholar

38. Sierakowski S.: Architektura obejmująca wszelki gatunek murowania i budowania. Kraków 1812, t. 2, ostatnia tablica, s. nlb.
View in Google Scholar

39. Na cokole miały być umieszczone cztery alegoryczne postaci, personifikujące rzeki płynące w krajach, gdzie Legiony odniosły zwycięstwa (Pad, Dunaj, Wisła i Tag). Na ścianach obelisku miały znaleźć się przedstawienia bitewne z nazwami miejscowości.
View in Google Scholar

40. Rusińska-Pacula S., Łukacz M., Karbowski A.: „Studium urbanistyczno-konserwatorskie bloku nr 12 w Krakowie” [zespół zabudowy między placem Szczepańskim i ulicami Św. Tomasza, Sławkowską oraz Szczepańską]. Kraków 1977, s. 150, Miejskie Biuro Projektów w Krakowie, mps w archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków (dalej cyt. WUOZ) w Krakowie.
View in Google Scholar

41. Rozważano ją już w czasach austriackich, zob. Plan miasta Krakowa…, tabl. XXVIII.
View in Google Scholar

42. Chmiel A.: Szkice krakowskie…, s. 188.
View in Google Scholar

43. Kawecki S.: Opis miasta Krakowa w obrębie okopów w r. 1836. Wyd. A. Chmiel. Biblioteka Krakowska, nr 65. Kraków 1927, s. 37.
View in Google Scholar

44. O Tomaszu Marciszewskim następująco pisze: Gir tler K.: Opowiadania. T. 1…, s. 302: „Ten, biednym chłopakiem będąc, za czasów austriackich nosił po mieście różne – na koszyku przewieszonym przez siebie – ciasteczka, żyjąc skąpo uzbierał trochę grosza, uczył się miodziarstwa, założył szynczek miodu, wiodło się tak, iż się zdało, że z próżnej beczki Tomaszek potrafi miodu utoczyć; znano go pod nazwą Tomaszka. Tomaszek się ożenił, Tomaszek kupił wielką kamienicę, otwarł handel miodu i woskowych wyrobów…”.
View in Google Scholar

45. Chmiel A.: Szkice krakowskie…, s. 185–190. O widoku pisze też: Jóźkiewicz K.: Zabytkowy Kraków w malarstwie XIX w. „Biuletyn Krakowski” 1960, t. 2, s. 79.
View in Google Scholar

46. Archiwum Narodowe w Krakowie (dalej cyt. ANK), Akta Budownictwa Miejskiego, sygn. 201.
View in Google Scholar

47. Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna…, s. 102, 106.
View in Google Scholar

48. Kawecki S.: Opis miasta Krakowa…, s. 17.
View in Google Scholar

49. Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna…, s. 101–103.
View in Google Scholar

50. Rederowa D.: Studia… Cz. 1, s. 176. Zob. też Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna…, s. 35–46; Małecki J.M.: Pod rządami austriackimi i w Księstwie Warszawskim (1796–1815). W: Dzieje Krakowa. T. 3. Kraków w latach 1796–1918. Red. J. Bieniarzówna, J.M. Małecki, J. Mitkowski. Kraków 1979, s. 37.
View in Google Scholar

51. Kawecki S.: Opis miasta Krakowa…, s. 36.
View in Google Scholar

52. Ibidem, s. 37.
View in Google Scholar

53. Chmiel A.: Szkice krakowskie…, s. 186.
View in Google Scholar

54. Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna…, s. 79. Tytułem uzupełnienia należy dodać, że przeważająca część fundamentów zarówno budowli sakralnych, jak i kolegium jezuickiego przetrwała.
View in Google Scholar

55. Datowanie wynika z konfrontacji planu Senackiego z planem Krakowa z 1836 r., reprodukowanym m.in. w: Kawecki S.: Opis miasta Krakowa…, pierwsza wkładka.
View in Google Scholar

56. Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna…, s. 53.
View in Google Scholar

57. Kalinowski W., Trawkowski S.: Uwagi o urbanistyce i architekturze miejskiej Królestwa Kongresowego w I połowie XIX wieku. „Studia i Materiały do Teorii i Historii Architektury i Urbanistyki” 1956, t. 1; Kalinowski W.: Rozwój i przebudowa miast polskich w okresie Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego. „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki” 1998, t. 43, nr 1–2, s. 23–61.
View in Google Scholar

58. Różniły się szczegółami wynikającymi z tematyki oraz etapowym odchodzeniem od idei fontanny, z której miał wyrastać obelisk. W Monumencie Wdzięczności, z herbami „państw opiekuńczych” (Rosja, Austria, Prusy), zachowane jeszcze zostały personifikacje bóstw rzecznych i zbiornik wodny. W wersji drugiej personifikacje zostały zastąpione płaskorzeźbami z przedstawieniami wojowników z tarczami herbowymi, a zbiornik wodny usunięty. Wreszcie w pomniku poświęconym Kościuszce aspekt wody został zupełnie zarzucony, a głównym elementem narracji miały stać się tablice ze scenami z życia bohatera oraz plakiety z herbami. Zob. Michalczyk Z.: Michał Stachowicz (1768–1825). Krakowski malarz między barokiem a romantyzmem. T. 1. Warszawa 2011, s. 212–215 (Michalczyk nie łączy pomnika Kościuszki z placem Szczepańskim). Zob. także Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna…, s. 102; Lubicz-Pachoński J.: Kościuszko w Krakowie. Kraków 1952, s. 112. Pomnik miał być „zdobny dwoma pasami płaskorzeźb: jednopolowym górnym i trójpolowym dolnym. Projektodawca przedstawił do wyboru dwa rozwiązania: »międzynarodowe« i »polskie«. W obu odmianach miały się powtarzać w polach górnych herby Polski, Litwy i Krakowa oraz podobizna Kościuszki. Naczelnik miał być utrwalony albo z szablą w ręku w czasie przysięgi, albo w wieku starszym, uwieńczony wawrzynem. Trzypolowy pas dolny przewidywał: w górze nawę kraju lub miasta, związanego z działalnością Kościuszki, w środkowym polu, jako element dekoracyjny, lufę armatnią, w dolnym płaskorzeźby figuralne, wyjaśniające umieszczenie nazwy górnej”.
View in Google Scholar

59. Bęczkowska U.: Karol Kremer i krakowski Urząd Budownictwa w latach 1837–1860. Red. W. Bałus. Ars Vetus et Nova, t. 31. Kraków 2011, il. 170.
View in Google Scholar

60. Chmiel A.: Szkice krakowskie…, s. 186.
View in Google Scholar

61. Komorowski W.: Architektura Rynku Głównego w Krakowie od założenia do dzisiaj. W: Rynek krakowski odkryty na nowo. Red. nauk. E. Firlet. Biblioteka Krzysztoforska, nr 6. Kraków 2014, s. 223.
View in Google Scholar

62. Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego… T. 2, s. 230–231.
View in Google Scholar

63. Kawecki S.: Opis miasta Krakowa…, s. 37.
View in Google Scholar

64. Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna…, ryc. 76 na s. 100.
View in Google Scholar

65. Demel J.: Stosunki gospodarcze i społeczne Krakowa w latach 1846–1853. Biblioteka Krakowska, nr 107. Kraków 1951, s. 288.
View in Google Scholar

66. Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna…, s. 132–133. Oświetlenie tego rodzaju, zainicjowane jeszcze przez Austriaków, funkcjonowało do lat sześćdziesiątych XIX w., a w niektórych częściach Krakowa nawet do końca XIX w.
View in Google Scholar

67. Kawecki S.: Opis miasta Krakowa…, s. 37.
View in Google Scholar

68. Duda J.: Bruki w krajobrazie Krakowa. Kraków 1998, s. 42.
View in Google Scholar

69. Ibidem, wkładka po s. 44.
View in Google Scholar

70. Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna…, s. 131; Tobi a s z M.: Historia kanałów miasta Krakowa. W: Kanały zabytkowego Krakowa. Kraków 1976; Lule -wicz D.: Regres, stagnacja, postęp? W poszukiwaniu nowoczesnego oblicza Krakowa czasów Wolnego Miasta. W: Wolne Miasto Kraków. W poszukiwaniu nowoczesności. Kraków 2015, s. 196–201. Katalog wystawy w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, pałac Pod Krzysztofory, 9 maja – 15 listopada 2015 r. Kurator Dominik Lulewicz.
View in Google Scholar

71. Purchla J.: O architekturze krakowskiej połowy XIX wieku. „Rocznik Krakowski” 1987, t. 53, s. 121, 124.
View in Google Scholar

72. Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna…, s. 131.
View in Google Scholar

73. Wykazała to m.in. inwentaryzacja przeprowadzona w latach siedemdziesiątych XX w. Zob. Tobiasz M.: Historia kanałów…
View in Google Scholar

74. Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna…, s. 131.
View in Google Scholar

75. Katalog dawnych map…, s. 185. Stan ten pokrywa się częściowo z projektem z 1820 r., zob. Lul ewi c z D.: Regres, stagnacja…, s. 200–201.
View in Google Scholar

76. Lulewicz D.: Regres, stagnacja…, s. 200.
View in Google Scholar

77. Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna…, s. 102, 131.
View in Google Scholar

78. Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 30.
View in Google Scholar

79. Ibidem, s. 30, 34–35.
View in Google Scholar

80. Lepiarczyk J.: Działalność architektoniczna Sebastiana Sierakowskiego. Projekty klasycystyczne i neogotyckie (1777–1824). „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego CLXXV. Prace z Historii Sztuki” 1968, z. 7, s. 16–18, ryc. 48–52; Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 53–60.
View in Google Scholar

81. Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 66.
View in Google Scholar

82. Bęczkowska U.: Karol Kremer…, s. 426.
View in Google Scholar

83. Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna…, s. 91–92, ryc. 61; Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 75–78; Bęczkowska U.: Karol Kremer…, s. 429. W przyp. 429 szersza charakterystyka projektu.
View in Google Scholar

84. Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 74. Autor dziękuje pani dr Urszuli Bęczkowskiej za wskazówki przy interpretacji cech stylowych projektów architektonicznych z lat czterdziestych XIX w.
View in Google Scholar

85. Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna…, s. 93; Nowa cki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 75–78; Bi a łki ewi c z Z.J.: Przemiany architektury krakowskiej w połowie XIX wieku. Kraków 1994, s. 153; Bęczkowska U.: Karol Kremer…, s. 429. W przyp. 1042 szersza charakterystyka projektu.
View in Google Scholar

86. Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność urbanistyczna…, s. 93; Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 81–82; Bęczkowska U.: Karol Kremer…, s. 432–433. Zob. też Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego… T. 1, s. 340–341.
View in Google Scholar

87. Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 82–103; Bęczkowska U.: Karol Kremer…, s. 433–439.
View in Google Scholar

88. Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego… T. 1, s. 340.
View in Google Scholar

89. Opinia Hilarego Meciszewskiego, przyszłego dyrektora teatru, za: Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 85. Szerszy opis prac: ibidem, s. 85–86. Zob. także Bę c zkowska U.: Karol Kremer…, s. 436.
View in Google Scholar

90. Za: Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 84.
View in Google Scholar

91. Bęczkowska U.: Karol Kremer…, przyp. 1071 na s. 437.
View in Google Scholar

92. Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 87–90; Bęczkowska U.: Karol Kremer…, s. 440.
View in Google Scholar

93. Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 95–96; Bęczkowska U.: Karol Kremer…, s. 442.
View in Google Scholar

94. Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 96–97; Bęczkowska U.: Karol Kremer…, s. 438–439, 442.
View in Google Scholar

95. Bęczkowska U.: Karol Kremer…, s. 439, 447. Bęczkowska polemizuje z Nowackim w sprawie przebiegu i jakości prac wykończeniowych oraz udziału różnych autorów w ich realizacji.
View in Google Scholar

96. Ibidem, s. 443–446. Na s. 420 autorka relacjonuje inne opinie o stylistyce fasad.
View in Google Scholar

97. Mączyński J.: Pamiątka z Krakowa. Opis tego miasta i jego okolic. Cz. 3. Kraków 1845, s. 176–177.
View in Google Scholar

98. Za: Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 101.
View in Google Scholar

99. „Kłosy” 1873, nr 438 z 8, s. 338: „Gmach dosyć pokaźny, lubo nie odznaczający się niczem pod względem architektonicznym, ani też nie wskazujący żadną zewnętrzną choćby ozdobą, że jest to świątynia Muz, przybytek zabawy, jeden z najważniejszych dla mieszkańców Krakowa. Mieszkańcy ci bowiem po staremu żyją każdy z osobna, w gronie rodzinnem, nie siląc się na wytworzenie cieplejszego życia towarzyskiego (…). Ubóstwem struktury, skromnością małomieszczańską, przypomina teatr krakowski teatr Burgu wiedeńskiego. Umieszczony na rogu ulicy Szczepańskiej i Teatralnej [Jagiellońskiej], podobny on do swoich sąsiadów, nie odstępując od nich nawet wyższym kominem; nie ma zajazdu, balustrady, kolumnady, zwyczajną tylko szerszą sień, z której wprost wchodzi się lub na korytarze parterowe lub do pięter lożowych (…). Plan nowego teatru nakreślił zdolny budowniczy ś.p. Karol Kremer, zmuszony był wszakże plan ten zastosować do danych sobie poleceń, czem jedynie wytłumaczyć się da prostota stylu gmachu, posunięta do zbyt sielskich granic”.
View in Google Scholar

100. W tym okazała dwupiętrowa kamienica pod nr. 6, o klasycystycznej fasadzie, wystawiona z wykorzystaniem murów dwóch starszych domów w latach 1824–1826, wg Cz apc z yńska D., Fi l ipowicz M., Sławiński S.: „Zespół obiektów przy pl. Szczepańskim 6 i Reformackiej 3. Ekspertyza konserwatorska. Dokumentacja nauk.-hist.”. T. 1. Kraków 1977, s. 27–28, Miejskie Biuro Projektów w Krakowie, mps w archiwum WUOZ w Krakowie.
View in Google Scholar

101. Głębocki J.T.: Zakłady ku ulżeniu cierpieniom bliźnich obecnie w Krakowie istniejące z krótką wzmianką o dawniejszych, a dziś istniejących tego rodzaju. Kraków 1852, s. 85; Bąk J.: Opieka społeczna nad sierotami w Krakowskim Towarzystwie Dobroczynności w latach 1816–1916. „Rocznik Krakowski” 1975, t. 46, s. 99.
View in Google Scholar

102. Richter K.: „Kadaster miasta Krakowa…”, s. 49; Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego… T. 1, s. 321; Nowolecki A.: Wykaz ulic, placów, kościołów i domów miasta Krakowa. Kraków 1878, s. 117.
View in Google Scholar

103. Pasiecznik J.: Kościół i klasztor reformatów w Krakowie. Biblioteka Krakowska, nr 119. Kraków 1978, s. 123.
View in Google Scholar

104. Iwona Kawalla sądzi, że powodem był płytko zalegający gruz po rozebranych budowlach. Zob. Lulewicz D.: Regres, stagnacja…, s. 164.
View in Google Scholar

105. Bieniar zówna J: Od Wiosny Ludów do Powstania Styczniowego. W: Dzieje Krakowa. T. 3…, s. 199–206.
View in Google Scholar

106. Projekt uporządkowania miasta Krakowa w ogólnych zarysach skreślony przez Prezydenta Miasta odczytany na posiedzeniu Rady Miejskiej w dniu 5 stycznia 1871 r. odbytem. Kraków 1871, s. 5–8.
View in Google Scholar

107. ANK, Archiwum Budownictwa Miejskiego, sygn. TAU BUP 8, pl. 356a i 356b. Autor dziękuje pani dr. Iwonie Kawalli za udostępnienie zgromadzonego przez nią materiału źródłowego.
View in Google Scholar

108. Bęczkowska U.: Pałac Sztuki. Siedziba Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Red. W. Bałus. Ars Vetus et Nova, t. 9. Kraków 2002, s. 57.
View in Google Scholar

109. Michalik J.: Żywoty budynków teatru krakowskiego 1865–1893. Kraków 1994, s. 20.
View in Google Scholar

110. „Czas” 1887, nr 172, z 30 lipca, s. 2: „Od pewnego czasu widoczna jest dążność do uporządkowania placów targowych w naszym mieście i to placów takich, jak Szczepański i Mały Rynek, położonych w środku miasta. Co do placu Szczepańskiego z przyjemnością zaznaczyć możemy, iż życzeniom naszym stało się już po części zadosyć, a niebawem ziszczonymi one zostaną w zupełności. Jak dotąd oczyszczono połowę placu z wstrętnych bud odrapanych i niebawem dla wygody publiczności, stawać tu będą fury z artykułami żywnościowymi, co jest pożądane zarówno dla konsumentów, jak producentów włościan z okolic Krakowa. Pozostałe na placu Szczepańskim kramy będą odświeżone, odczyszczone i pomalowane (…). Wydział trzeci Magistratu i komisariat targowy dążąc w tym kierunku ogólnego uporządkowania placów targowych wspólnie z komisją targową – pilnują zarazem bardzo sumiennie, by przekupki nie wykupywały w zakazanym czasie, t.j. do godziny 11 przed południem artykułów żywności, baczą też bardzo surowo, by nie sprzedawano owoców szkodliwych zdrowiu, a mogących stać się przyczyną epidemii – i w tej mierze rozwijają wielką czujność”.
View in Google Scholar

111. Mossakowska W., Zeńczak A.: Kraków na starej fotografii. Kraków 1984, s. 71.
View in Google Scholar

112. „Czas” 1861, nr 138, z 19 czerwca, s. 3.
View in Google Scholar

113. Demel J.: Stosunki społeczne i gospodarcze w Krakowie w latach 1853–1866. Biblioteka Krakowska, nr 112. Kraków 1958, s. 652; Estreicherówna M.: Życie towarzyskie i obyczajowe Krakowa w latach 1848–1863. Kraków 1968, s. 13.
View in Google Scholar

114. Malik A.: Plac Szczepański wczoraj i dziś. „Rocznik Krakowski” 1986, t. 52, s. 119–122.
View in Google Scholar

115. Homola I.: Kraków za prezydentury Mikołaja Zyblikiewicza (1874–1881). Kraków 1976, s. 40; Duda J.: Bruki…, s. 46, il. 24.
View in Google Scholar

116. Mossakowska W., Zeńczak A.: Kraków…, s. 71, 72, 74–77.
View in Google Scholar

117. Skrejko M.: Kraków. Fotografie z dawnych lat. Olszanica 2006, s. 45, 46, 49.
View in Google Scholar

118. Broni ewski S.: Kraków wczorajszy w anegdocie. W: Kopiec wspomnień. Red. J. Gintel. Wyd. 2 rozsz. Kraków 1964, s. 460: „W końcu XIX w. plac był wybrukowany kocimi łebkami, które w ciągu pół wieku wyszlifowały się bardziej półkolisto i snadniej na nich dziś wykręci nogę dama na szpilkowym obcasie, aniżeli wówczas czarnowiejska przekupka, która nosiła buty z miękką półcholewką i stukała podkówkami po szczepańskim bruku, rozkładając na straganie stosy włoskiej kapusty, warkocze cebuli, amaranty buraków ćwikłowych, ceglaste ogony marchwi i ogromne kule złocistej dyni”.
View in Google Scholar

119. ANK, Akta Budownictwa Miejskiego, sygn. Dz. I, l.sp. 241.
View in Google Scholar

120. Łukacz M., Komorowski W., Czapczyńska D., Putyra A.: „Studium urbanistyczno-konserwatorskie staromiejskiego bloku nr 6 w Krakowie” [zabudowa między placem Szczepańskim i ulicami Św. Tomasza, Sławkowską, Św. Marka oraz Reformacką]. T. 1. Kraków 1980, s. 57, 59, Miejskie Biuro Projektów w Krakowie, mps w archiwum WUOZ w Krakowie.
View in Google Scholar

121. Cyrankiewicz S.: Przewodnik po cmentarzach rzeczowo spisany przez… Kraków 1908, s. 484–485.
View in Google Scholar

122. Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 103.
View in Google Scholar

123. Ibidem, s. 105. Zob. Estreicher K.: Kołłątaj i kamienica Estreicherów. „Rocznik Krakowski” 1977, t. 48, s. 168.
View in Google Scholar

124. Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 105; Michalik J.: Żywoty budynków…, s. 27–32.
View in Google Scholar

125. Michalik J.: Żywoty budynków…, s. 12.
View in Google Scholar

126. Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 105.
View in Google Scholar

127. Ibidem, s. 109–110; Michalik J.: Żywoty budynków…, s. 33. „Pomysł tego przybudowania umożliwił dla tych, co most ten postawić kazali, dalsze używanie gmachu, lecz oszpecił go do tego stopnia, iż stał się on przedmiotem podziwu obcych a urągowiskiem swoich. Zaznaczamy to ze względu, iż niezawodnie na całej kuli ziemskiej nie istnieje i nie istniał teatr posiadający na zewnątrz tak potwornie »zbudowane« mosty, galerie i jakieś szałasy z drzewa zbite, w wysokim stopniu nie ogniotrwałe, ale przeciwnie: ciągle same grożące pożarem, a których przeznaczeniem było… zabezpieczenie od pożaru. Wszystko to już dziś do przeszłości należy. Mosty te sprzedane przez licytację, rozebrane zostały w końcu października 1893 r.”. Cyt za: „Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1894”, r. 63, s. 126.
View in Google Scholar

128. Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 237.
View in Google Scholar

129. Ibidem, s. 238.
View in Google Scholar

130. Projektowane przez Malczewskiego złote tło zostało położone dopiero podczas prac konserwatorskich prowadzonych w 2012 r. przez firmę Art-Forum Bożeny Boby-Dygi.
View in Google Scholar

131. Literatura odnosząca się do Pałacu jest stosunkowo obszerna; wybrane pozycje bibliograficzne: Wa l l i s M.: Secesja. Warszawa 1974, s. 130; Miłobędzki A.: Zarys dziejów architektury w Polsce. Wyd. 3. Warszawa 1978, s. 299 („ekspresyjnie powyginana, »botaniczna « architektura łączy się z elementami klasycznymi”); Dobrowolski T. : Sztuka Krakowa. Wyd 4. Kraków 1971, s. 462; Purchla J.: Urbanistyka i architektura około 1900–1918. Secesja – wczesny modernizm. W: Fabiański M., Purchla J.: Historia architektury Krakowa w zarysie. Kraków 2001, s. 63; Solewski R.: Franciszek Mączyński i wspólnota sztuk w architekturze miasta. Realizacja idei „Gesamtkunswerk” we wczesnej twórczości krakowskiego architekta. „Rocznik Krakowski” 1995, t. 61, s. 97–102; idem: Franciszek Mączyński (1874–1947) – krakowski architekt. Kraków 2005, s. 37–40; Bęczkowska U.: Pałac Sztuki… Autorka ostatniej z wymienionych pozycji, będącej pierwszą monografią budynku, informuje o budowli najszerzej, omawiając przedsięwzięcia przedprojektowe (konkurs rozpisany przez miasto), proces budowy, zmieniające się koncepcje autorskie, kontekst stylistyczny (sytuacja w polskiej architekturze przełomu XIX i XX w., wpływ architektury Wiednia). Praca zawiera następującą konkluzję (s. 100): „Pałac Sztuki powstał jako efekt różnorodnych inspiracji i wpływów. O ile o jego formie plastycznej zadecydowała przede wszystkim estetyka secesyjna, oddziałująca za pośrednictwem wiedeńskich realizacji Otto Wagnera i Josepha Olbricha, o tyle układ przestrzenny gmachu stanowi reminiscencję rozwiązań stosowanych w architekturze pawilonów wystawowych, które dały początek nowoczesnemu muzealnictwu. Czerpanie z obu tych źródeł sprawia, że gmach krakowskiego TPSP należy oczytać jako dzieło nowatorskie na gruncie krakowskim, którego ostateczny kształt architektoniczny stanowił wynik poszukiwań formy najlepiej dostosowanej do funkcji, jaką miał pełnić”.
View in Google Scholar

132. Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 237–262; Purchla J.: Jak powstał nowoczesny Kraków. Wyd. 2. Kraków 1990, s. 51.
View in Google Scholar

133. „Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1907”, r. 76, s. 72.
View in Google Scholar

134. Str yjeński T., Mączyński F.: Stary Teatr. Przebudowa Starego Teatru krakowskiego na salę balową i koncertową i na konserwatorium muzyczne w Krakowie wykonana w latach 1903–1906. „Architekt” 1907, t. 8, s. 25–36; Miłobędzki A.: Zarys dziejów architektury…, s. 299; Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 245–265; Solewski R.: Franciszek Mączyński (1874–1947)…, s. 51–54; Gutowski B.: Architektura secesyjna Krakowa i jej mecenasi. W: Mecenat artystyczny a oblicze miasta. Materiały LVI Ogólnopolskiej Sesji Naukowej Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Kraków 8–10 XI 2007. Red. D. Nowacki. Kraków 2008, s. 159–160.
View in Google Scholar

135. Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 254.
View in Google Scholar

136. Purchla J.: Urbanistyka i architektura…, s. 63–64.
View in Google Scholar

137. Prowadzony według projektu Andrzeja Kadłuczki z zespołem od 1998 r. głównie przez Firmę Konserwatorską Piotr Białko.
View in Google Scholar

138. W sali dużej „od jasnożółtych ścian z białymi drzwiami, firankami przy oknach białymi i saumon [łososiowymi], z żółtymi reflektorami z grubej blachy, idzie na salę ton ciepły, »życzliwy« cerze (…). Z ciekawych w kształcie żyrandoli pada od góry przyćmiony nieco blask elektryczności, ujętej w szkła matowe; z galerii nad estradą zwieszają się znów pojedyncze lampki o błękitnawym tonie światła, tworząc delikatny, wytworny kontrast”. Cyt. za: „Czas” 1906, nr 40, z 19 lutego, s. 31. W sali małej, z dekoracją wykonaną przez Eugeniusza Dąbrowę, „całość utrzymana jest dyskretnie w tonie szarym, ożywiona fryzem z akacyj jasnych, biegnącym nad okładziną”. Cyt. za: Str yjeński T., Mączyński F.: Stary Teatr…, s. 29. „Wszystko pomyślane i rozwiązane jest artystycznie, bez śladu banalności lub zewnętrznego szyku”. Cyt. za: „Tygodnik Ilustrowany” 1906, nr 8, s. 157.
View in Google Scholar

139. Klein F.: Notatnik krakowski. Kraków 1965, s. 35.
View in Google Scholar

140. Garlicki S.: Sklepy Krakowa na początku XX wieku. Biblioteka Krakowska, nr 149. Kraków 2008, s. 94, 228.
View in Google Scholar

141. „Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1907”, r. 76, s. 72–73; [Trojanowski E.:] Restauracja w Starym Teatrze w Krakowie. „Architekt” 1907, t. 8, s. 58–60, 79–82.
View in Google Scholar

142. Purchla J.: Urbanistyka i architektura…, s. 67.
View in Google Scholar

143. Klein F.: Notatnik…, s. 35–36: „Większa sala na parterze, pomysłu E. Trojanowskiego, miała boazerię malowaną na niebieski kolor, a meble dębowe bejcowane na szaro. Mniejsza sala, pomysłu L. Wojtyczki, miała nad boazerią dekorację kilimową o motywach roślinnych, a meble z masywnego mahoniu. Salka bufetowa na pierwszym piętrze, pomysłu J. Czajkowskiego, miała piękny fryz z pawi na tle jesiennych liści, a meble złocone. Gabinet na I piętrze, pomysłu E. Dąbrowy, miał kilimy w żółtym tonie, a meble jaworowe obite żółtą materią. Na drugim piętrze znajdowały się jeszcze trzy gabinety, w tym Józefa Czajkowskiego, jeden z fryzem kotów na złotym tle, drugi z fryzem tańczących par na takim samym tle, a meble w obu jesionowe”.
View in Google Scholar

144. Jakubowski K.: Kawa i ciastko o każdej porze. Historia krakowskich kawiarni i cukierni. [Warszawa 2012], s. 69–70.
View in Google Scholar

145. Purchla J.: Jan Zawiejski, architekt przełomu XIX i XX w. Warszawa 1986, s. 153–156.
View in Google Scholar

146. „Nowości Ilustrowane” 1907, nr 28, s. 8–9. Jako pierwszy ofiarą pożaru padł Drobnerion, miał bowiem „jednę słabą stronę: był z drzewa, mimo że znajdował się w śródmieściu, o kilkanaście kroków od Rynku (…). Tysiące widzów spoglądały z sąsiednich ulic na wspaniały obraz. Wśród płomieni i dymu oraz kłębów pary wodnej z topiącego się szybko na dachu śniegu, widać było sylwetki strażaków, kierujących wężami”.
View in Google Scholar

147. Purchla J.: Jan Zawiejski…, s. 155.
View in Google Scholar

148. Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 338.
View in Google Scholar

149. Estreicher K.: Kołłątaj i kamienica…, s. 168.
View in Google Scholar

150. Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, nr inw. MHK-1238/VIII.
View in Google Scholar

151. „Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1909”, r. 78, s. 77.
View in Google Scholar

152. Purchla J.: Jak powstał…, s. 33, 36.
View in Google Scholar

153. Ibidem, s. 78, 128.
View in Google Scholar

154. Grodziska K.: Cmentarz Rakowicki…, s. 73–74.
View in Google Scholar

155. „Wysoka kamienica na modłę wiedeńską, z parterem z granitowych słupów i belek żelaznych”. Cyt. za: „Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1909”, r. 78, s. 77.
View in Google Scholar

156. Garlicki S.: Sklepy Krakowa…, s. 94.
View in Google Scholar

157. Ibidem, il. 26.
View in Google Scholar

158. Gwiazdomorski J.: Architekt Władysław Kaczmarski. „Rocznik Krakowski” 1978, t. 49, s. 182; Purchla J.: Jak powstał…, s. 72, 126.
View in Google Scholar

159. „Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1909”, r. 78, s. 76.
View in Google Scholar

160. Dom Towarzystwa Rolniczego. „Architekt” 1910, t. 11, z. 3, s. 47; Dobrowolski T. : Sztuka Krakowa…, s. 459; Purchl a J.: Jak powstał…, s. 70–71.
View in Google Scholar

161. Estreicher K.: Wspomnienia dwóch krakowian. „Rocznik Krakowski” 1975, t. 46, s. 132–136; Górska H.: Działalność architektoniczna Sławomira Odrzywolskiego (1846–1933). „Teka Komisji Architektury i Urbanistyki” 1982, t. 16, s. 244–245; Purchla J.: Urbanistyka i architektura…, s. 65.
View in Google Scholar

162. Banach J.: Ikonografia Rynku Głównego w Krakowie. Katalog Widoków Krakowa, t. 1. Red. J. Banach. Kraków 1998, s. 40.
View in Google Scholar

163. Załęski S.: OO. Jezuici w Polsce. T. 4. Cz. 1. Kolegia i domy założone za królów Augusta i Stefana Batorego 1564–1588. Kraków 1905, s. 478.
View in Google Scholar

164. Dettloff P.: Odbudowa i restauracja zabytków architektury w Polsce w latach 1918–1939. Teoria i praktyka. Red. W. Bałus. Ars Vetus et Nova, t. 23. Kraków 2006, s. 381–382; Zbroja B.: Architektura międzywojennego Krakowa 19181–1939. Budynki, ludzie, historie. Kraków 213, s. 190–193; Twardowska K.: Krakowskie realizacje architekta Fryderyka Tadaniera. „Rocznik Krakowski” 2014, t. 70, s. 203.
View in Google Scholar

165. Twardowska K.: Krakowskie realizacje…, s. 203–204.
View in Google Scholar

166. Ibidem, s. 204–205.
View in Google Scholar

167. Purchla J.: Urbanistyka i architektura…, s. 309.
View in Google Scholar

168. Chmiel A.: Szkice krakowskie…, s. 187. Budynek zburzono w czerwcu 1932 r., zob. ANK, Zbiór Fotograficzny, sygn. A III/1016.
View in Google Scholar

169. „Dziennik Rozporządzeń dla stoł. król. Miasta Krakowa” 1921, nr 5, s. 46.
View in Google Scholar

170. Nie wspomina o tym Kazimierz Nowacki, zob. Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…
View in Google Scholar

171. Skorupska-Szarlej J.: Otwarcie wystawy zbiorów Feliksa Jasieńskiego w kamienicy Szołayskich. „Rocznik Biblioteki Naukowej Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk” 2004, t. 49, s. 445–449.
View in Google Scholar

172. Remer J.: Kronika konserwatorska. „Rocznik Krakowski” 1938, t. 30, s. 259.
View in Google Scholar

173. Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.). Malarze, rzeźbiarze, graficy: Frycz Karol Józef. Hasło oprac. H. Bartnicka-Górska. T. 2. Wrocław 1975, s. 253.
View in Google Scholar

174. Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 338; Dużyk J.: Życie literackie. W: Dzieje Krakowa, T. 4. Kraków w latach 1918–1939. Red. J. Bieniarzówna, J.M. Małecki. Kraków 1997, s. 357; Jakubowski K: Kawa i ciastko…, s. 110.
View in Google Scholar

175. Zbroja B., Myśl ik K.: Nieznany portret Krakowa. Kraków 2010, s. 109–111.
View in Google Scholar

176. Duda J.: Bruki…, s. 46.
View in Google Scholar

177. Ibidem, s. 73.
View in Google Scholar

178. Winiarczyk K.: Przepis na Kraków Jerzego Dobrzyckiego. Folder wystawy. Kraków 2014, s. 41. Wystawa w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, oddział Kamienica Hipolitów, 4 września 2014 r. – 8 lutego 2015 r. Kurator Katarzyna Winiarczyk.
View in Google Scholar

179. Komorowski W.: Architektura Rynku Głównego w Krakowie…, s. 279.
View in Google Scholar

180. Kluczewski M.: Bez zaciemnienia. Codzienność okupowanego Krakowa w materiałach Archiwum Państwowego w Krakowie. Kraków 2009, s. 29.
View in Google Scholar

181. Skorupska-Szarlej J.: Otwarcie wystawy…, s. 455.
View in Google Scholar

182. Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 407–409.
View in Google Scholar

183. Klein F.: Notatnik…, s. 36, 39: „Gdy dziś spojrzymy na Stary Teatr – nie poznamy go. Obie sale – wielka i mniejsza na I piętrze, nie istnieją, zamienione na sale teatralne. Tak samo zniknął piękny stylowy lokal restauracyjny. Także wykwintne i kosztowne meble zniknęły – nie wiadomo gdzie. Czasem po biurach magistrackich spotykałem jakiś stołek z mahoniu, należący do inwentarza dawnej restauracji. Dziś już nikt nie dojdzie, gdzie to się wszystko podziało. Zaledwie ćwierć wieku przeszło, a Stary Teatr, ta chluba kultury Krakowa, miejsce niezliczonych świetnych koncertów, wspaniałych bali w karnawale, redut, maskarad – nie istnieje. Już przed drugą wojną światową lokal restauracyjny obrócono na inne cele, a lata okupacji niemieckiej w czasie drugiej wojny światowej dokończyły zniszczenia”.
View in Google Scholar

184. Chwalba A.: Dzieje Krakowa. T. 5. Kraków w latach 1939–1945. Red. J. Bieniarzówna, J.M. Małecki. Kraków 2002, s. 237.
View in Google Scholar

185. Nowacki K.: Architektura krakowskich teatrów…, s. 413–414.
View in Google Scholar

186. Ibidem, s. 426; Jakubowski K: Kawa i ciastko…, s. 172–73.
View in Google Scholar

187. Encyklopedia Krakowa. Red. prowadzący A.H. Stachowski. Warszawa–Kraków 2000, s. 377.
View in Google Scholar

188. Komorowski W.: Architektura Rynku Głównego w Krakowie…, s. 277.
View in Google Scholar

189. Chwalba A.: Dzieje Krakowa. T. 6. Kraków w latach 1945–1989. Red. J. Bieniarzówna, J.M. Małecki. Kraków 2004, s. 534.
View in Google Scholar

190. Włodarczyk M.: Architektura lat 60-tych w Krakowie. Kraków 2006, s. 117–118; Jakubowski K: Kawa i ciastko…, s. 173.
View in Google Scholar

191. Włodarczyk M.: Architektura…, s. 117.
View in Google Scholar

192. Ibidem, s. 117–118.
View in Google Scholar

193. Chwalba A.: Dzieje Krakowa. T. 6…, s. 536.
View in Google Scholar

194. Według ulotki wydanej z okazji otwarcia placu po remoncie.
View in Google Scholar

195. Karpińska M.: Płacz nad placem Szczepańskim. „Architektura i Biznes” [online]. 2010, nr 9 [dostęp: 12 września 2015 r.]. Dostępny w internecie: www.architekturaibiznes.com.pl/start.php?opt=sites&item_id=1381. Tam też zamieszczone wypowiedzi Jacka Majchrowskiego, Andrzeja Wyżykowskiego, Piotra Gajewskiego, Witolda Cęckiewicza i Romualda Loeglera.
View in Google Scholar

Pobrania

Wersja elektroniczna opublikowana

20.11.2026

Numer

Dział

Artykuły

Jak cytować

Komorowski, W. (2026). Plac Szczepański. Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, 33, 193-224. https://doi.org/10.32030/KRZY.2015.13