Kawaleria samodzielna armii „Kraków” w kampanii 1939 r. na tle organizacyjno operacyjnych i technicznych przeobrażeń kawalerii polskiej w okresie międzywojennym
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.1990.02Abstrakt
Brak abstraktu dla tego artykułu.
Bibliografia
1. CA W, MS Wojsk., Ogólna Instrukcja Walki cz. II, Działanie Kawalerii Samodzielnej, Warszawa 1933; Kawaleria cz. I i II, Wyższa Szkoła Wojenna 1930 r.; S. Feret, Polska sztuka wojenna 1818-1939, Warszawa 1972; L. Mitkie- wicz, Kawaleria samodzielna Rzeczypospolitej Polskiej w wojnie 1939 roku, Toronto 1964; W. Kucharski, Kawaleria i broń pancerna w doktrynach wojennych 1918-1939, Warszawa — Kraków 1984 r.
View in Google Scholar
2. W. Kucharski, Kawaleria ... s. 53-91 i 118-119.
View in Google Scholar
3. Referat Sztabu Głównego WP o stanie rozbudowy sił zbrojnych, Warszawa 1937 (kwiecień-maj), Wojna obronna Polski 1939. Wybór źródeł, Warszawa 1968, s. 119-135. Relacje: generała brygady Jana Sadowskiego i pułkownika dyplomowanego Karola Riedla w posiadaniu autora.
View in Google Scholar
4. CAW, Dep. Kaw. MSWojsk. t. 103, L. dz. 61/38/tjn., Wytyczne szkolenia w półroczu letnim cz. II, a doskonalenie kadry zawodowej, opracowane przez dowódcę KBK gen. Przewłockiego, dn. 25.V.1937; CAW, Dep. Kaw. MS Wojsk. t. 175, L. dz. 61/tjn/28, Warszawa 21 II 1938 r. Sprawozdanie z ćwiczeń międzybrygadowych 1937., przedstawione przez dowódcę dyw. kaw. gen. bryg. dr Wieniawę-Długoszowskiego; Z protokołu drugiego posiedzenia polsko- brytyjskich rozmów sztabowych w sprawie sił lądowych, morskich i lotniczych, odbytego dn. 24 maja 1939 r. w Warszawie, w: Wojna obronna ... s. 271.
View in Google Scholar
5. Regulamin Kawalerii, Warszawa 1931, s. 9-13.
View in Google Scholar
6. Z. Szacherski, Wierni przysiędze, Warszawa 1966 r.3 s. 12; Relacja wachmistrza Edwarda Stolarskiego w posiadaniu autora.
View in Google Scholar
7. Do momentu wprowadzenia szabli polskiej kawalerii wz. 34, panowała ogromna różnorodność typów i wzorów. I tak, obok szabel polskich wz. 1917 i wz. 1917/19 oraz wz. 1921/22, na uzbrojeniu znajdowały się niemieckie wz. 18963 austriackie wz. 1904, rosyjskie „szaszki”: oficerskie wz. 1909 i dragońskie wz. 1881, a także francuskie wz. 1822. A. Konstankiewicz, L. Kukawski, Uzbrojenie kawalerii polskiej 1918—1939, Studia i materiały do historii wojskowości, Warszawa 1983 r.3 t. 263 s. 296-297; W. Chrząszczewski, Szabla polska wzór 1934, Muzealnictwo wojskowe, Warszawa 1985; A. Konstankiewicz, Uwagi o genezie i historii szabli wz. 34, Muzealnictwo wojskowe, Warszawa 4/1989, s. 287-289. Relacja plutonowego Stanisława Kidawki w posiadaniu autora.
View in Google Scholar
8. W latach 20. a zwłaszcza podczas wojny z Rosją Radzie- cką, na wyposażeniu polskiej kawalerii, znajdowały się także drewniane lance austriackie wz. 1864, bambusowe francuskie wz. 1890 i angielskie wz. 18893 a także kawaleryjskie piki rosyjskie wz. 1910. Waffen — Instruktion für die Kawallerie, Wien 1882, s. 124-126; W. Kucharski, Lance kawaleryjskie w zbiorach Muzeum Historycznego m. Krakowa, na tle rozwoju drzewcowej broni kolnej, „Krzysztofory”, Kraków 1987, s. 97; W. Kucharski, Komunikat w sprawie austriackiej lancy i kawaleryjskiej piki rosyjskiej, znajdujących się w zbiorach MHK, „Krzysztofory”, Kraków 19893 s. 124-127.
View in Google Scholar
9. Wcześniej w użyciu pozostawały: austriackie karabiny Mannlicher-Mauser wz. 88 oraz Mannlicher wz. 90 i wz. 95 z bagnetem, rosyjskie Mosin wz. 91 („dragońskie”) i wz. 07 (w te ostatnie w latach 20. miała zostać uzbrojona cała kawaleria po uprzednim przewierceniu luf, celem dostosowania ich do amunicji mauserowskiej), francuskie Berthier wz. 92 i wz. 16. z bagnetem. Niekiedy występowały też egzemplarze całkiem egzotyczne jak: japońskie Arisaka wz. 97 i wz. 05 oraz amerykańskie Winchestery wz. 95, których produkcja rozpoczęła się w pięć lat po zakończeniu wojen indiańskich. J. Lugs3 Handfeuerwaffen, Praha 1956; A. Konstankiewicz. Broń strzelecka Wojska Polskiego 1918-39, Warszawa 1986 r.; R. Matuszewski, I. J. Wojciechowski, Karabin Mannlicher wz. 1895, Warszawa 1986 r.; R. Matuszewski, I. J. Wojciechowski, Karabin Mauser wz 1898, Warszawa 1983 r.; A Konstankiewicz, Karabinek wz. 29, Wojskowy Przegląd Techniczny, Warszawa 10/1977, s. 38.
View in Google Scholar
10. Z. Gwóźć, Karabin przeciwpancerny wz. 35 UR, WPT, Warszawa 10/1977, s. 39—40; R. Matuszewski, M. Siciński, Najcenniejsze zabytki Muzeum Wojska Polskiego w latach 1965-1980, Muzealnictwo wojskowe, Warszawa 1985, s. 38.
View in Google Scholar
11. Przed wprowadzeniem ciężkich karabinów maszynowych wz. 30, używano rosyjskich Maximów wz. 05 i wz. 10, francuskich Hotchkissów, chłodzonych powietrzem wz. 14, a nade wszystko austriackich Schwarzlose wz. 07/12, w które w 1921 roku, wyposażono wszystkie pułki kawalerii. CA W, Dep. Uzbr. MS Wojsk. I. 300.35.66, Fabrique Nationale dármes de Guerre, Mitrailleuses Browning; CA W, Dep. Uzbr. MSWojsk. I. 300.35.66, L. 959/Br. TRM, R.KM. Browning P.W.U. 25. III 1929 r.; CAW, Gab. Min., I. 300.1.622, MSW, Wniosek nagły Ministra Spraw Wojskowych na Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów (1925 r.); CAW, Dep. Uzbr. M. S. Wojsk, I. 300.35.66, Tymczasowa instrukcja służbowa oględzin (kontroli) ręcznego karabinu maszynowego Browning wz. 28, przez rusznikarzy jednostek administracyjnych; A. Konstankiewicz, Ręczny karabin maszynowy wz. 28, WPT, Warszawa 4/1977, s. 46; A. Konstankiewicz, Ciężki karabin maszynowy wz. 30, WPT, Warszawa 10/976, s. 41.
View in Google Scholar
12. A. Konstankiewicz, Armata przeciwpancerna wz. 36, WPT, Warszawa 12/1977, s. 36-37; Wojsko Polskie, Warszawa 1975, s. 63-64; J. Magnuski, Prezentuj broń, Łódź 1972, s. 28-29.
View in Google Scholar
13. Stan rozbudowy artylerii i możliwości wytwórcze przemysłu wojennego. Z memoriału Generała do prac artyleryjskich przy GISZ, gen. St. Millera, przedstawionego Generalnemu Inspektorowi Sił Zbrojnych, marsz. E. Rydzowi-Śmigłemu, o stanie i gotowości bojowej artylerii. Wojna obronna... s. 295 296. Relacje oficerów artylerii konnej: porucznika Jana Anioły i porucznika Wacława Leskiewicza w posiadaniu autora.
View in Google Scholar
14. Wojsko Polskie... s. 71-72.
View in Google Scholar
15. J. Magnuski, Polskie tankietki TKS, WPT 9/1973, Warszawa, s. 39-41; J. Magnuski, Wozy bojowe, Warszawa 1970, s. 62-63; M. Żebrowski, Zarys historii polskiej broni pancernej 1918-1947, Londyn 1971; A. Jońca, R. Szu- bański, M. Tarczyński, Wrzesień 1939. Pojazdy Wojska Polskiego. Barwa i broń. Warszawa 1990, s. 47-89; CAW, Dowództwo Broni Pancernych MSWojsk., L. dz. 740/31/tjn., Org. z dn. 7 VIII 1931, Rozkaz wykonawczy I Wiceministra gen. bryg. T. Kasprzyckiego, o organizacji 1- go, 2-go i 3-go pułku pancernego.
View in Google Scholar
16. J. Fuller, The Reformation of War, London 1923; J. Fuller, The Mechanised War, London 1919; J. Fuller, On Future Warfare, London 1928; B.H. Liddel — Hart, The British Way in Warfare, London 1927.
View in Google Scholar
17. Ritter von L. Eimensberger, Der Kampfwagenkrieg, München 1934.
View in Google Scholar
18. Ch. de Gaulle, Vers l'armée de métier, Paris 1934.
View in Google Scholar
19. H. Guderian, Achtung Panzer! Die Entwicklung der Panzerwaffe, ihre Kampftaktik und ihre operativen Möglichkeiten, Stuttgart 1937. W. Kucharski, Kawaleria... s. 603 70, 82, 89, 98. Studium planu strategicznego Polski przeciw Niemcom Kutrzeby i Mossora, W-wa, 1987, s. 46—47.
View in Google Scholar
20. CAW, Dep. Kaw. M.S.Wojsk.3 t. 165, L. dz. 870/tjn. 37, Użycie i działanie kawalerii zmotoryzowanej., s. 7-8; CAW, Oddz. III SG, t. 61, L.dz. 2260/III, Mechanizacja kawalerii — informacja dla attaché Stanów Zjednoczonych, Szef Oddz. III SG Bardel; S. Maczek, Od podwody do czołga, Edinburgh 1961, s. 54-55; S. Rowecki, Wspomnienia i notatki (czerwiec — wrzesień 1939), Warszawa 1957, s. 25; F. Skibiński, Pierwsza pancerna, Warszawa 1966, s. 11; W. Kozaczuk, Wehrmacht 1933-1939, Warszawa 19 71, s. 34-36; J. Magnuski, Prezentuj broń, Warszawa 1972, s. 30.
View in Google Scholar
21. A. Jońca, R. Szubański,M. Tarczyński, Wrzesień 1939 ... s. 90-122. S. Maczek, Od podwody... s. 55; Relacje: Generała brygady Franciszka Skibińskiego i kapitana Kazimierza Wendy w posiadaniu autora.
View in Google Scholar
22. A. Rogoziński, Szwadrony łączności 10 brygady kawalerii, Przegląd kawalerii i broni pancernej, Londyn 1979, t. XII, s. 327-329; Relacje: porucznika Stanisława Senisona, porucznika Ludwika Guzdka i plutonowego Henryka Dyrdy, w posiadaniu autora.
View in Google Scholar
23. Również odwodowa armia „Prusy”, miała w swym składzie brygadę konną i zmotoryzowaną. Ta ostatnia jednak była w trakcie organizacji, nie była więc jednostką pełnosprawną.
View in Google Scholar
24. W. Steblik, Armia „Kraków” w przededniu wojny 1939 r., WPH 1/58, s. 154-170; J. Rzepecki, Wspomnienia i przyczynki historyczne, Warszawa 1956, s. 62-63; W. Iwanowski, Kampania wrześniowa 1939, Warszawa 1961, s. 111-116; L. Moczulski, Wojna polska 1939, Poznań 1972, s. 106.
View in Google Scholar
25. Skład Krakowskiej Brygady Kawalerii: Dowódca brygady Gen. bryg. Zygmunt Piasecki
View in Google Scholar
3 pułk ułanów Śląskich — dowódca płk. Czesław Chmielewski
View in Google Scholar
8 pułk ułanów im. Ks.
View in Google Scholar
Józefa Poniatowskiego — dowódca ppłk. dypl. Włodzimierz Dunin-Żuchowski
View in Google Scholar
5 pułk strzelców konnych — dowódca płk. Kazimierz Kosiarski 5 dywizjon artylerii
View in Google Scholar
konnej (12 armat) — dowódca ppłk. J. Witowski
View in Google Scholar
51 dywizjon pancerny
View in Google Scholar
(21 wozów bojowych) — dowódca mjr. H. Świetlicki
View in Google Scholar
26. Skład 10 Brygady Kawalerii (zmotr.).
View in Google Scholar
Dowódca brygady Płk. dypl. Stanisław Maczek
View in Google Scholar
24 pułk ułanów im. Hetmana
View in Google Scholar
Wielkiego Koronnego
View in Google Scholar
Stanisława Żółkiewskiego — dowódca płk. dypl. Kazimierz Dworak
View in Google Scholar
10 pułk strzelców konnych — dowódca ppłk. dypl. Janusz Bokszczanin
View in Google Scholar
dywizjon przeciwpancerny
View in Google Scholar
(18 armat ppanc. cal. 37 mm) dywizjon rozpoznawczy
View in Google Scholar
(10 tankietek TK i 3 armaty cal. 37 mm)
View in Google Scholar
16 dywizjon artylerii motorowej
View in Google Scholar
(4 armaty 75 mm
View in Google Scholar
i 4 haubice 100 mm) — dowódca mjr. K. Żmudziński
View in Google Scholar
batalion czołgów w składzie:
View in Google Scholar
kompania czołgów rozpoznawczych
View in Google Scholar
(7 czołgów)
View in Google Scholar
(10 TKS) i kompania czołgów lekkich
View in Google Scholar
Vickers-Armstrong — dowódca ppłk. Z Moszczeński
View in Google Scholar
27. L. Mitkiewicz, Kawaleria samodzielna Rzeczypospolitej Polskiej w wojnie 1939 roku, Toronto 1964, s. 69-77; M. Porwit, Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 roku. Warszawa 1983, s. 148; W. Steblik, Armia „Kraków”... s. 189.
View in Google Scholar
28. J. Rzepecki, Przygotowania do wojny 1939 r. w armii „Kraków”, Bellona z. 9-10, Łódź 1947, s. 741; T. Kot, Piąty Pułk Strzelców Konnych. Rodowód — dzieje 1866-1845 (maszynopis) s. 88-91; Walki 5 Pułku Strzelców Konnych w kampanii wrześniowej 1939 (maszynopis) s. 2-7; W. Leskie-wicz, Wspomnienia z drugiej wojny światowej z września 1939 r. (maszynopis) s. 37-38; W. Gorecki, Historia 5-go dywizjonu artylerii konnej (maszynopis); Relacja rotmistrza Romana Medwicza w posiadaniu autora.
View in Google Scholar
29. S. Maczek, Od podwody do czołga, Edinburgh 1961, s. 51-55; F. Skibiński, Pierwsza pancerna, Warszawa 1966, s. 9-17; W. Steblik, Armia „Kraków”... s. 169-170; J. Rzepecki, Wspomnienia... s. 88; J. Nowakowski, A. Położyński, M. Kowalski, Z dziejów 10 pułku strzelców konnych, Warszawa 1982, s. 14.
View in Google Scholar
30. W. Steblik, Bitwa armii „Kraków” na Śląsku i na przedpolu Krakowa 1-5.9 1 939 r. WPH 4/1958, s. 185-214; L. Mitkiewicz, Kawaleria .... s. 125-127; M. Porwit, Komentarze ... s. 151; Relacje: rotmistrza Bronisława Piotrowskiego, rotmistrza Tadeusza Kota, kapitana Kazimierza Wendy, porucznika Jana Anioły i porucznika Wacława Leskiewicza w posiadaniu autora.
View in Google Scholar
31. W. Steblik, Bitwa armii „Kraków”, na Śląsku i na przedpolu Krakowa, WPH, Warszawa 4/1958, s. 190-191.
View in Google Scholar
32. F. Skibiński, Pierwsza pancerna... s. 17; J. Rzepecki... Wspomnienia... s. 101-102.
View in Google Scholar
33. M. Porwit, Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939, Warszawa 1983, s. 153; Polskie Siły Zbrojne w drugiej wojnie światowej, t. I, Kampania wrześniowa 1939 r., cz. II, Londyn 1959, s. 239-240; F. Skibiński, Pierwsza pancerna... s. 21-33; J. Rzepecki, Wspomnienia... s. 102— 105.
View in Google Scholar
34. F. Skibiński, Pierwsza pancerna... s. 34-35; S. Maczek, Od podwody do czołga, Edinburgh 1961, s. 67; M. Porwit, Komentarze... s. 157.
View in Google Scholar
35. F. Skibiński, Pierwsza pancerna... s. 37.
View in Google Scholar
36. M. Porwit, Komentarze... s. 160; PSZ... s. 250-251; F. Skibiński, Pierwsza pancerna... s. 46-52; Z. Markowiak, Osłona południowego skrzydła Armii „Kraków” we wrześniu 1939 r. Komisja Historyczna ZW ZBoWiD w Krakowie, Zeszyty historyczne, z. 1 Kraków 1988, s. 39-42.
View in Google Scholar
37. M. Żebrowski. Zarys hisztorii polskiej broni pancernej 1918-1947, Londyn 1971, s. 353-355; W. Steblik, Bitwa Armii „Kraków”... s. 247-148; PSZ ... s. 268; S. Maczek, Od podwody... s. 73.
View in Google Scholar
38. W. Steblik, Armia „Kraków” 1939, Warszawa 1989, s. 157-165.
View in Google Scholar
39. K. Krzeczunowicz, Ułani księcia Józefa. Historia 8 pułku ułanów Kś. Józefa Poniatowskiego 1784—1945, Londyn 1960, s. 246-248; S. Sołtysik, Boje wrześniowe pułku 3 ułanów Śląskich, w: Żołnierze września, Warszawa 1971, s. 242; W. Porczyński, Kronika działań Krakowskiej Brygady Kawalerii w kampanii 1939 roku „Materiały i Dokumenty”, Wojskowy Instytut Historyczny, syg. II/3/163, s. 16; T. Kot, 5 pułk strzelców konnych... s. 104—105; Walki 5 pułku strzelców konnych... s. 20-21; W. Leskiewicz, Wspomnienia... s. 39.
View in Google Scholar
40. Polskie Siły Zbrojne... t. 1, cz. 2, s. 230-231; L. Mitkiewicz, Kawaleria Samodzielna... s. 127; W. Porczyński, Kronika działań... s. 17.
View in Google Scholar
41. W. Steblik, Bitwa Armii „Kraków”... s. 223; J. Przemsza-Zieliński, Księga wrześniowej chwały pułków śląskich, Katowice 1989, t. I, s. 49.
View in Google Scholar
42. S. Sołtysik, Boje wrześniowe... s. 244; K. Krzeczunowicz, Ułani księcia Józefa... s. 246-248; Relacje: rotmistrza Tadeusza Kota, plutonowego Stanisława Barana, plutonowego Bazylego Gacka i plutonowego Henryka Ciszewskiego w posiadaniu autora.
View in Google Scholar
43. T. Kot, Rodowód... s. 107-108; Relacja rotmistrza Bronisława Piotrowskiego w posiadaniu autora.
View in Google Scholar
44. W. Steblik, Bitwa Armii „Kraków”,... s. 224 i 236- 237; K. Krzczunowicz, Ułani księcia Józefa... s. 248- 252; J. Przemsza-Zieliński, Księga... s. 50-51; M. Porwit, Komentarze... s. 157; T. Kot, Rodowód... s. 108- 110; Relacja plutonowego Stanisława Barana w posiadaniu autora.
View in Google Scholar
45. L. Mitkiewicz, Kawaleria Samodzielna... s. 127— 130; Polskie Siły Zbrojne... T. 1, cz. 2, s. 262 (w powołaniu na relację gen. Z. Piaseckiego znajdującą się w zbiorach Instytutu Gen. W. Sikorskiego w Londynie); W. Porczyński, Kronika działań... s. 30.
View in Google Scholar
46. Relacja rotmistrza Tadeusza Kota w posiadaniu autora.
View in Google Scholar
47. Polskie Siły Zbrojne... t. 1, cz. 2, s. 262; L. Mitkiewicz, Kawaleria Samodzielna... s. 127-130; W. Porczyński, Kronika działań... s. 130.
View in Google Scholar
48. W. Steblik, Armia „Kraków”... s. 222; J. Przemsza-Zieliński, Księga wrześniowej chwały... s. 57-58; L. Mitkiewicz, Kawaleria Samodzielna... s. 127-130.
View in Google Scholar
49. F. Skibiński, Pierwsza pancerna... s. 63-73; S. Maczek, Od podwody do czołga... s. 74-77; M. Porwit, Komentarze s. 400-401.
View in Google Scholar
50. PSZ... s. 680; W. Steblik. Armia ,, Kraków”... s. 238- 247.
View in Google Scholar
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.
