Wystawa architektury wnętrz w otoczeniu ogrodowym w Krakowie w 1912 r.
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.1991.07Abstrakt
THE EXHIBITION OF ARCHITECTURE AND INTERIORS IN GARDEN SETTING, CRACOW 1912
On 4 June 1912, an Exhibition of Architecture and Interiors in garden setting was opened in Cracow on the site of a former fortress between the Błonia and the Dr Jordan Park. It was open for four month and a half. The scale of the event and the idea that lied behind it were unprecedented in Poland, and in the whole Europe. There were three smaller complementary exhibitis within the framework of the main exhibition. Those were: an exhibition of construction materials and industrial products used in construction, an exhibition of designs and three- dimensional models of residential houses affordable for families from different income groups, and the exhibition showing full-scale models of a suburban manor house, working class house, craftsman house and peasant house, complete with furnishings.
The exhibition was very popular and brought visitors from all parts of Poland, then partitioned among three occupiers. Press was also much interested in the exhibition.
As a whole, the exhibition was an interesting revue of a modern, functional architecture and crafts, based on old Polish architectural traditions and on the folk art from various regions of Poland. It well advertised Polish industry from all three parts of Poland and the local manufacturers.
The exhibition was organized by the Delegation of Polish Architects and the Polish Applied Art Society.
Bibliografia
1. Kraków. Studia nad rozwojem miasta. Pod red. J. Dąb- rowskiego, Kraków 1957, s. 324-325; T. Dobrowolski, Sztuka Młodej Polski, Warszawa 1963, s. 56-58; J. Bienia- rzówna, Dzieje Krakowa. Kraków w latach 1796-1918, t. III, Kraków 1979, s. 359-362.
View in Google Scholar
2. Koncepcję „miasta — ogrodu” wyłożył Ebenezer Howard w książce „To — morrow: a Peaceful Path to Real Reform”, Londyn 1898 (Wyd. II w 1902 r. pt. „Garden Cities of Tomorrow”). Omówienie koncepcji howardowskich (w.) „Architekt”, R. XV; 1914, z. 1-2, s. 1-14.
View in Google Scholar
3. W 1919 r. w Wewyn w Angli wzniesiono drugie „miasto — ogród” zaprojektowane przez E. Howarda.
View in Google Scholar
4. R. P., Wystawa architektury i wnętrz w otoczeniu ogrodowym w Krakowie w 1912 r., „Architekt”, R.XIII: 1912, z. 6-7, s. 61.
View in Google Scholar
5. Koncepcja Fischierà zaciążyła nad projektem Ferstela, który proponował podzielić pas uzyskanych terenów na parcele, na których ludzie różnej zamożności budowaliby domy dla siebie. Obszernie na ten temat (w:) „Nowa Reforma”, 1912, nr 267 z 15 VI (wyd. poranne), s. 2; „Czas”, 1912, nr 268, z 15 VI (wyd. ppłd.), s. 2-3.
View in Google Scholar
6. Odczyt wygłoszony w języku esperanto, w głównym pawilonie wystawowym, zgromadził liczne grono architektów. E. Howard, przebywający w lipcu 1912 r. w Krakowie, badał miejscowe stosunki topograficzne, gospodarcze i prawne i porównywał je z angielskimi. Jego uznanie budziło położenie Krakowa z Błońmi, Plantami, systemem pierścieniowym planu. Uważał Kraków za „’miasto - ogród’ z naturalnego rozwoju”. Niektóre sugestie angielskiego urbanisty, odnoszące się do zagospodarowania Wielkiego Krakowa (np. propozycje, by stworzyć dzielnicę willową na Woli Justowskiej, po wcześniejszym wykupieniu domków włościańskich, lub by tereny Olszy zamienić na dzielnicę willową, znalazły zastosowanie w praktyce. Obszerne informacje na temat koncepcji E. Howarda dotyczących zagospodarowania nowych gmin (w:) „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 8, s. 82-84 (Miasta — ogrody); „Architekt”, R. XIV: 1913, z. 1, s. 4 (Sprawozdanie Komitetu Wykonawczego Wystawy Architektury i Wnętrz w otoczeniu ogrodowym w Krakowie w 1912 r.).
View in Google Scholar
7. „Czas”, 1912, nr 256 z 8 VI (wyd. ppłd.), s. 2.
View in Google Scholar
8. „Architekt”. R-XII: 1911, z. 3, s. 43-44 (Wystawa modeli małych domów mieszkalnych w Düsseldorfie).
View in Google Scholar
9. „Architekt”, R. XII: 1911, z. 8, s. 114-115.
View in Google Scholar
10. Tamże.
View in Google Scholar
11. „Tygodnik Ilustrowany”, 1912, nr 25, 526.
View in Google Scholar
12. J. Warchałowski, Dawniej i dzisiaj. Z powodu wystawy 1912 roku w Krakowie, „Museion”, 1911, nr 6, s. 1-6; „Do kolegów architektów w sprawie wystawy w Krakowie”, „Architekt”, R. XIII: 1912, z. l,s. 1; Ogłoszenie konkursu na typy domów mieszkalnych, „Architekt”, R.XII: 1911, z. 8, s. 123-126; S. Portner, Z powodu wystawy architektury w Krakowie (1912), „Przegląd Techniczny”, 1911, nr 49; „Do kolegów architektów w sprawie wystawy w Krakowie”, „Przegląd Techniczny”, 1912, nr 4; „Wystawa architektury i wnętrz w Krakowie”, „Nowa Gazeta”, 1911 z dn. 29 VII, s. 29.
View in Google Scholar
13. Informacja na temat broszur z programem wystawy i warunkami konkursu na typy domów mieszkalnych (w:) „Architekt”, R. XII: 1911, s. 130-133.
View in Google Scholar
14. Do udziału w wystawie starano się zjednać architektów z Królestwa. W tym celu do Warszawy udali się prezez Towarzystwa „Polska Sztuka Stosowana” i redaktor miesięcznika „Architekt” — Jerzy Warchałowski i radca budownictwa i v-ce prezez Komitetu Wykonawczego Wystawy-Tadeusz Stryjeński, którzy 27 października 1911 r., w sali Stowarzyszenia Techników i Architektów wygłosili odczyty, w których propagaowali cele i zadania wystawy. Podobny cel miały referaty na temat wystawy, wygłoszone we wrześniu 1911 r., podczas Zjazdu Delegacji Architektów Polskich w Poznaniu. Akcja odczytowa miała też miejsce w październiku tego samego roku we Lwowie. Inf. na temat akcji odczytowych (w:) „Architekt”, R. XII: 1911, z. 10, s. 154-155.
View in Google Scholar
15. „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 6-7, s. 62; „Architekt”, R. XIII; 1912, z. 5, s. 46.
View in Google Scholar
16. „Architekt”, R. XIV; 1913, z. 1, s. 7 (Sprawozdanie Komitetu Wykonawczego ARchitektury i Wnętrz w otoczeniu ogrodowym).
View in Google Scholar
17. „Architekt”, R. XII: 1911, z. 10, s. 155; „Architekt”, R.XIV: 1913, z. 1, s. 2, (Sprawozdanie Komitetu Wykonawczego...)
View in Google Scholar
18. „Architekt”, R. XIV; 1913, z. 1, s. 2-3 (Sprawozdanie Komitetu Wykonawczego...).
View in Google Scholar
19. Pełny wykaz członków Komitetu Szerszego Wystawy (w:) Katalog Wystawy Architektury i Wnętrz w otoczeniu ogrodowym 1912. Kraków 1912 czerwiec-październik, s. 17-20; „Architekt”, R.XIII: 1912, z. 6-7, s. 138.
View in Google Scholar
20. Pełny wykaz członków Komitetu Wykonawczego wystawy (w:) Katalog..., s. 17.
View in Google Scholar
21. Tamże.
View in Google Scholar
22. Inf. ze sprawozdania skarbnika Komitetu Wykonawczego Wystawy z kwietnia 1912 r. Pełny tekst sprawozdania (w:) Architekt, R. XIII: 1912, z. 3-4, s. 33-34. Całościowy rachunek zysków i strat dokonany w dwa tygodnie po zamknięciu wystawy 31 października 1912 r. por. „Architekt”, R. XIV; 1913, z. 1, s. 9.
View in Google Scholar
23. „Architekt”, R. XIV: 1913, z. 1, s.9.
View in Google Scholar
24. „Architekt”, R. XIII: z. 3-4, s. 34.
View in Google Scholar
25. „Architekt”, R.XIV: 1913, z. 1, s. 9.
View in Google Scholar
26. „Tygodnik Ilustrowany”, 1912, nr 25, s. 526 (omówienie wystawy).
View in Google Scholar
27. Relacje z uroczystości otwarcia wystawy i wzmianki na temat obecnych osobistości zob: „Nowa Reforma”, 1912, nr 226, z 8 VI (wyd. ppłd.) s. 2; „Czas”, 1912, nr 256, z 8 VI (wyd. ppłd.) s. 2; „Naprzód”, 1912, nr 128 z 9 VI, s. 4; Sprawozdanie Towarzystwa „Polska Sztuka Stosowana” w Krakowie r. 1912-1913, Kraków 1913.
View in Google Scholar
28. Plan sytuacyjny wystawy (w:) Katalog..., s. 13; „Architekt”, R.XIII 1912, z. 6-7, s. 63.
View in Google Scholar
29. „Nowa Reforma”, 1912, nr 236 z 13 VI (wyd. poranne), s. 2.
View in Google Scholar
30. „Nowiny”, 1912, nr 131 z 13 VI, s. 3; „Naprzód”, 1912, nr 142 z 26 VI, s. 2.
View in Google Scholar
31. Widok pawilonu głównego z frontu i z tyłu por. „Architekt” R. XIII: 1912, z. 6-7, il. 1, 2, po s. 76, rzut poziomy tamże s. 62. Pełna lista projektantów i wykonawców robót budowlanych i wyposażeniowych przy urządzaniu wnętrz pawilonu głównego zob: Katalog..., s. 22-23.
View in Google Scholar
32. W kaplicy ustawiono monumentalny 6-metrowej wysokości ołtarz proj. Jana Szczepkowskiego wykonany z blach brązowych (kutych i trybowanych) przez firmę Jarrego w Krakowie. Obok umieszczono konfesjonał zaprojektowany przez Henryka Kunzeka, wykonywany przez zakład stolarski Stanisława Burzyńskiego, arcydzieło modernistycznej sztuki snycerskiej. „Czas”, 1912, nr 369, z 14 VIII s. 2 (wyd. ppłd.)
View in Google Scholar
33. „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 6-7, s. 75-76 (Wykaz wyróżnionych i nagrodzonych w poszczególnych 5-ciu grupach). Zestaw ilustracji przedstawiających modele pełnoplas- tyczne i rzuty poziome budynków nagrodzonych i wyróżnionych w onkursie zob: „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 9, 10, 11-12.
View in Google Scholar
34. „Naprzód”, 1912, nr 129 z 11 VI, s. 4; „Czas” 1912, nr 268 z 15 VI (wyd. ppłd.), s. 2; „Tygodnik Ilustrowany” 1912, nr 25, s. 527 (tu ilustracje przedstawiające modele domów, które uzyskały I i II nagrodę w poszczególnych pięciu grupach).
View in Google Scholar
35. Regulamin konkursu na pięć typów domów mieszkalnych (w:) „Architekt” R. XII, 1911, z. 8, s. 123-126; Katalog..., s. 23-33.
View in Google Scholar
36. „Architekt” R. XIII: 1912, z. 3-4, s. 31-33.
View in Google Scholar
37. Widok pergoli (w:) „Architekt” R. XIII: 1912, z. 8, tabl. 26 po s. 84, rzut poziomy tamże s. 63.
View in Google Scholar
38. Każda para kolumn pochodziła z innego kamieniołomu. Były to kamieniołomy: Józefa Kuleszy, Władysława Markiewicza i braci Trembeckich w Targoszynie, Jana Licka w Makowie, Józefa Stypuły w Skawcach, Karola Korna w Straconce, Andrzeja Zamoyskiego w Drużbakach, kamieniołom Magistratu miasta Trembowli, Grzegorza Klimowskiego z Polany k/Mikołajowa, H. Kulki i spółki z Chrzanowa oraz Kazimierza Bzowskiego z Drogini. Por. Katalog..., s. 40-41.
View in Google Scholar
39. Cztery pory kolumn pochodziły z kamieniołomów w Królestwie: dwie pary z kamieniołomu Edwarda Angiewicza z Szydłówka k/Kielc i po jednej parze z kamieniołomu Leona Lewańskiego w Zagajach i Antoniego Rzeszewskiego w Śmiałowie k/Szydłowca. Por. Katalog..., s. 41.
View in Google Scholar
40. Katalog..., s. 40.,
View in Google Scholar
41. „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 34, s. 31.
View in Google Scholar
42. Pełny spis wystawców (w:) Katalog..., s. 40-50. Obszerne relacje z wystawy z wykazem wystawiających firm i charakterystyką ich wyrobów (w:) B. P., Z wystawy architektury. Wystawa materiałów budowlanych. Cz. I, „Czasu”, 1912, nr 286 z 26 VI (wyd. ppłd.), s. 2-3; B. P., Z wystawy architektury. Wystawa materiałów budowlanych. Cz. II, „Czas”, 1912, nr 288 z 27 VI (wyd. ppłd.), s. 2-3. Informacje na temat wystawy (w:) „Tygodnik Ilustrowany”, 1912, nr 25, s. 527.
View in Google Scholar
43. Por. „Czas” 1912, nr 286 z 26 VI (wyd. ppłd.), s. 2; „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 3-4, s. 31-32.
View in Google Scholar
44. Wzorcowe domy aczkolwiek budowane w skali 1:1, zostały, podobnie jak wszystke pozostałe pawilony na wystawie, wykonane prowizorycznie, bez uwzględnienia koniecznej grubości murów. Katalog..., s. 57.
View in Google Scholar
45. W pasie rekreacyjnym wybudowano pókolistą muszlę koncertową proj. Józefa Czajkowskiego, pawilon, w którym mieścił się teatrzyk, restauracja i kawiarnia, autorstwa tego samego twórcy, oraz gospodę zaprojektowaną przez Wacława Krzyżanowskiego. Pawilon Czakowskiego nazwiązywał planem do pawilonu głównego (pośrodku prostokątna przestrzeń przeznaczona dla teatru, do której przylegały dwa skrzydła mieszczące restaurację i kawiarnię). Eklektyczny w wyrazie (elementy neorenesansowe, neobarokowe, polski ganek na słupach, łamane polskie dachy), stanowił przeciwieństwo założonej na planie prostokąta, surowej bryły gospody, urozmaiconej jedynie neobarokowym szczytem. Por.: Widok muszli koncertowej — „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 6-7, tabl. 20 po s. 76, rzut poziomy tamże s. 63; widok na pawilon teatrzyku, restauracji i kawiarni — „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 6-7, tabl. 18, po s. 76, rzut tamże s. 63; widok gospody i jej rzut poziomy — „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 6-7, tabl. 22.
View in Google Scholar
46. Widok domu robotnika i jego rzut poziomy (w:) „Architekt”) R. XIII: 1912, tabl. 21 po s. 76.
View in Google Scholar
47. Katalog..., s. 57.
View in Google Scholar
48. Tamże s. 58.
View in Google Scholar
49. Tamże, widok wnętrza (w:) „Sztuka Stosowana”, 1913, z. XVII, s. 8.
View in Google Scholar
50. Katalog..., s. 58-59; „Nowa Reforma”) 1912, nr 226 z 8 VI, s. 2 „Naprzód”, 1912, nr 132 z 14 VI, s. 2; „Tygodnik Ilustrowany”, 1912, nr 25, s. 527.
View in Google Scholar
51. Widok domu rękodzielnika (w;) „Architekt” R. XIII: 1912, z. 8, tabl. 26 po s. 84.
View in Google Scholar
52. Katalog..., s. 60.
View in Google Scholar
53. Por. A. Wojciechowski, Elementy sztuki ludowej w polskiem przemyśle artystycznym XIX i XX w. Studia z historii sztuki polskiej, pod red. K. Piwockiego, t. II, Wrocław 1953, il. 8.
View in Google Scholar
54. Katalog..., s. 59.
View in Google Scholar
55. Tamże.
View in Google Scholar
56. Katalog..., s. 60; „Nowa Reforma”, 1912, nr 226 z 8 VI, s. 2; „Architekt” R. XIII: 1912, z. 6-7, s. 63; „Tygodnik Ilustrowany”, 1912, nr 25, s. 526. Widok wnętrza (w:) „Sztuka Stosowana”, 1913, z. XVII, s. 9.
View in Google Scholar
57. Katalog..., s. 59.
View in Google Scholar
58. Widok zagrody (w:) „Architekt”, R.XIII: 1912, z. 6-7, tabl. 23, 24 po s. 76, rzut poziomy tamże s. 63.
View in Google Scholar
59. Katalog..., s. 60.
View in Google Scholar
60. Tamże.
View in Google Scholar
61. Tamże, s. 51.
View in Google Scholar
62. Widoki dworku i plan pateru (w:) „Sztuka Stosowana”, 1912 z. XVI, s. 1-3. Widok dworu w Koszutach por. „Budownictwo drzewne. Materiały”, 1905 z. VI, s. 13. il. 1, 2.
View in Google Scholar
63. Katalog..., s. 63; „Czas”, 1912 nr 297 z 3 VII (wyd. ppłd.), s. 2.
View in Google Scholar
64. Tamże.
View in Google Scholar
65. Opisy wnętrz dworku zob.: „Tygodnik Ilustrowany” 1912, nr 25, s. 527! „Czas” 1912, nr 297 z 3 VII (wyd. ppłd.), s. 2-3; „Nowa Reforma”, 1912, nr 226 z 8 VI, s. 3; „Nowiny” 1912, nr 131 z 13 VI, s. 3; „Naprzód” 1912, nr 142 z 26 VI, s. 2-3.
View in Google Scholar
66. Spis artystów, rzemieślników, firm prywatnych i fabryk
View in Google Scholar
zajmujących się urządzeniem wnętrz dworku zob.: Katalog... s. 53-56; „Nowa reforma” 1912, nr 280 z 22 VI (wyd. ppłd.), s. 3.
View in Google Scholar
67. „Nowa Reforma” 1912, nr 226 z 8 VI; „Naprzód” 1912 nr 142 z 26 VI, s. 2-3.
View in Google Scholar
68. Informacje na temat mebli w dworku podmiejskim, ich projektantów i wykonawców zob.: Katalog..., s. 53-55; „Nowa Reforma” 1912, nr 280 z 22 VI (wyd. ppł.); „Czas” 1912 z 3 VII (wyd. ppłd.), s. 2-3; Zbiór materiałów dotyczących Towarzystwa „Polska Sztuka Stosowana”. Wycinki z gazet od 1901-1913 r., t. 2, Kraków ASP, sygn. 20 029 [zgromadzone przez Jerzego Wrchałowskiego]. Fotografie kompletów mebli do salonu, pokoju pani, pana, jadalni, sypialni, pokoju panny, dziecinnego pokoiku zamieszczono (w:) „Sztuka Stosowana” 1912 z XVI, s. 1-16.
View in Google Scholar
69. Informacje na ten temat w postaci wycinków prasowych (w:) Zbiór materiałów dot. Towarzystwa „Polska Sztuka Stosowana”..., t. 1 i 2, Kraków ASP sygn. 20 028- 20 029. Fotografie kompletów mebli wymienionych artystów z lat 1903-1912 (w:) „Sztuka Stosowana” 1906—1913, zeszyty VIII-XVII.
View in Google Scholar
70. il. (w:) „Sztuka Stosowana” 1912, z. XVI, s. 16.
View in Google Scholar
71. Numer inwentarzowy MHm.K 4607/III/1-10. Wnętrze jadalni (w:) „Sztuka Stosowana” 1912, z. XVI, il. 13-14. Komplet mebli do jadalni był własnością artysty. Wykonany prawdopodobnie w 1910 r. znajdował się w pokoju jadalnym w dworku Henryka Uziembły w Batowicach. Artysta uwiecznił wspomniane wnętrze w namalowanej w 1910 r. akwareli znajdującej się w zbiorach Muzeum Historycznego m. Krakowa (nr inw. MHm.K 4608/III). Meble pozostawały w rodzinie artysty do lat 80-tych. Potem nabyło je Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie.
View in Google Scholar
72. „Czas” 1912 nr 297 z 3 VII (wyd. ppłd.), s. 2
View in Google Scholar
73. Katalog..., s. 55.
View in Google Scholar
74. Wzmianki na temat kompletu mebli do jadalni zob. „Czas” 1912 nr 297 z 3 VII (wyd. ppłd.), s. 2; nr 397 z 31 VIII (wyd. ppłd.), s. 2; „Naprzód” 1912 nr 142 z 26 VI, s. 3.
View in Google Scholar
75. Katalog..., s. 53-57.
View in Google Scholar
76. Katalog..., s. 53, 54, 56; „Nowa Reforma” 1912 nr 280 z 22 VI (wyd. ppłd.), s. 3.
View in Google Scholar
77. Katalog..., s. 54, 55; „Nowa Reforma” 1912 nr 280 z 22 VI (wyd. ppłd.), s. 2.
View in Google Scholar
78. Katalog..., s. 56.
View in Google Scholar
79. „Czas” 1912 nr 397 z 31 VIII (wyd. ppłd.), s. 2.
View in Google Scholar
80. Katalog..., s. 55; „Czas” 1912 nr 297 z 3 VII (wyd. ppłd.), s. 3 (obszerna relacja z wystawy).
View in Google Scholar
81. Organizatorami wystawy byli architekci Witold Małkowski i Jan Goliński. Relacja z wystawy (w:) „Czas” 1912 nr 297 z 3 VII (wyd. ppłd.), s. 3.
View in Google Scholar
82. Katalog..., s. 55-56.
View in Google Scholar
83. „Architekt” R. XIII: 1912, z. 10, s. 108.
View in Google Scholar
84. Informacje na temat wydawnictw (w:) „Architekt” R. XIII: 1912, z. 10, s. 110; „Naprzód” 1912 nr 204 z 8 IX, s. 4; „Czas” 1912 nr 409, z 7 IX (wyd. ppłd.), s. 2.
View in Google Scholar
85. „Czas”, 1912, nr 397 z 31 VI (wyd. ppłd.)
View in Google Scholar
86. „Architekt”, R.XHI: 1912, z. 10, s. 108; „Czas”, 1912, nr 451 z 2 X (wyd. ppłd.), s. 2.
View in Google Scholar
87. „Architekt”, R. XIII; 1912, z. 10, s. 108.
View in Google Scholar
88. „Czas”, 1912, nr 475 z 16 X (wyd. ppłd.), s. 2.
View in Google Scholar
89. „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 8, s. 84.
View in Google Scholar
90. „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 8, s. 84.
View in Google Scholar
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.
