Ruch naturalny ludności parafii św. Kazimierza w Krakowie w latach II wojny światowej
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2009.03Abstrakt
NATURAL POPULATION MOVEMENT IN ST CASIMIR’S PARISH IN KRAKOW DURING WORLD WAR II
The paper is a case study presenting selected issues of demographic research on Kraków’s population during World War II. The use of parish registers kept by St Casimir’s Parish (Parafia św. Kazimierza) covering the Grzegórzki and Dąbie districts of Kraków has allowed for an in-depth statistical analysis of basic demographic rates associated with natural population movement. The outcomes of the analysis made it possible to formulate several hypotheses concerning the natural movement of Kraków’s population in the period 1930–1950, with particular focus on the years of Nazi German occupation. Firstly, the increase of negative phenomena, such as the increased number of deaths, including increased infant mortality, or the decrease of positive phenomena, such as the decrease of age median at the moment of death, or the decreased numbers of births and marriages are comparable in the case of data concerning the period of Nazi German occupation and the mid-1930s, which allows us to assume that the Nazi occupation and the Great Depression of the 1930s in fact had a similar impact on the city’s population. Secondly, the analysis has demonstrated that the decline in population growth rate during the war was to a great degree caused by the increase of deaths, while birth rate remained roughly on the same level, compared to the 1930s. Moreover, the author questions commonly accepted views concerning the size of the postwar baby boom and the increase of widow marriages in the postwar period. Thirdly, the author demonstrates that the births per marriage ratio actually increased during Nazi German occupation, which leads him to conclude that the situation of impending danger stimulated procreation in the given population sample. The analysis of natural population movement in St Casimir’s Parish also demonstrates that demographic research on 20th-century history of the Polish territory based on the study of parish registers is not only possible, but also scientifi cally effective.
Bibliografia
1. Braudel F.: Kultura materialna, gospodarka i kapitalizm XV–XVIII wiek. T. 1, Warszawa 1992, s. 82
View in Google Scholar
2. Zamorski K.: Rozwój demograficzny Krakowa w ciągu wieków. Kraków – nowe studia nad rozwojem miasta. Red. J. Wyrozumski. Kraków 2007, s. 885.
View in Google Scholar
3. Pełny rezultat badań przedstawiłem w pracy magisterskiej „Ruch naturalny ludności Krakowa w latach 1930–1950 ze szczególnym uwzględnieniem okresu okupacji. Na przykładzie analizy ksiąg metrykalnych parafii św. Kazimierza” (mps), napisanej pod kierunkiem dr. hab. Krzysztofa Zamorskiego prof. UJ w Zakładzie Dziejów Historiografii i Metodologii Historii Instytutu Historii UJ w 2008 r.
View in Google Scholar
4. Por. Gieysztorowa I.: Wstęp do demografii staropolskiej. Warszawa 1976, s. 203, Holzer J.Z.: Demografia. Warszawa 1980, s. 51.
View in Google Scholar
5. M.in. Zając K.: Kształtowanie się ruchu naturalnego w północnozachodnich dzielnicach Krakowa w latach 1851–1955. Z przeszłości Krakowa. Red. J.M. Małecki. Warszawa–Kraków 1989; Zamorski
View in Google Scholar
K.: Rozwój demograficzny…, Skrzywan W.: Uwagi o gospodarczych dziejach Krakowa w czasie okupacji. W: Kraków pod rządami wroga 1939–1945. Red. J. Dąbrowski. Kraków 1946; Chwalba
View in Google Scholar
A.: Dzieje Krakowa. T. 5. Kraków w latach 1939–1945. Red. J. Bieniarzówna, J.M. Małecki. Kraków 2002.
View in Google Scholar
6. Zając K.: Kształtowanie się ruchu naturalnego…, s. 316 nn.
View in Google Scholar
7. Por. Mali T.: „Życie codzienne dwóch okupowanych dzielnic Krakowa: Grzegórzek i Dąbia” (mps). Praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. dr. hab. Andrzeja Chwalby na UJ w 1998.
View in Google Scholar
8. Nieocenione źródło w tej kwestii stanowi: Nowe określenie granic parafii w mieście Krakowie. „Notifi cationes e Curia Principis Episcopi Cracoviensis” 1923, nr 1–3, s. 6–8.
View in Google Scholar
9. P i e c h S.: W cieniu kościołów i synagog. Życie religijne międzywojennego Krakowa 1918–1913. Biblioteka Krakowska nr
View in Google Scholar
139. Kraków 1999, s. 35.
View in Google Scholar
10. Kracik J.: Rozwój sieci parafialnej i dekanalnej diecezji krakowskiej w latach 1912–1951. W: Księga Sapieżyńska. T. 1. Archidiecezja Krakowska za pasterzowania Adama Stefana Sapiehy. Red. J. Wolny. Kraków 1982, s. 423.
View in Google Scholar
11. Drugi powszechny spis ludności z dn. 9 XII 1931 r. W: Statystyka Polski. Warszawa 1937, seria C, z. 62, s. 22, tab. 5.
View in Google Scholar
12. Mali T.: „Życie codzienne…”, s. 15.
View in Google Scholar
13. Bromek K.: Rozwój demograficzny regionu Krakowa w okresie od 1869 do 1950. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace geograficzne” 1964, z. 9.
View in Google Scholar
14. Ibidem, s. 28–40.
View in Google Scholar
15. Ibidem, s. 35.
View in Google Scholar
16. Ibidem, s. 40.
View in Google Scholar
17. Dzieje Krakowa. T. 4. Kraków w latach 1918–1939. Red. J. Bieniarzówna, J.M. Małecki. Kraków 1997, s. 32, 33.
View in Google Scholar
18. Mali T.: „Życie codzienne…”, s. 2. O fakcie, iż Dąbie nie były dzielnicą rolniczą, świadczy konieczność zaopatrywania się przez tamtejszą ludność w czasie okupacji u mieszkańców podkrakowskiej Mogiły, por. ibidem, s. 10.
View in Google Scholar
19. Ibidem, s. 28.
View in Google Scholar
20. Zamorski K.: Rozwój demograficzny…, s. 885.
View in Google Scholar
21. Firlet E.: Zmiany przestrzenno-urbanistyczne Krakowa w latach 1939–2006. Kraków – nowe studia nad rozwojem miasta. Red. J. Wyrozumski. Kraków 2007, s. 665–714.
View in Google Scholar
22. Na wzór badań Jana Szpaka inwentaryzujących metryki krakowskie do końca XIX w.
View in Google Scholar
23. Korespondencja autora z Centralnym Archiwum GUS.
View in Google Scholar
24. Por. Inwentarz archiwalny byłego Statistiches Amt 1939–1944. „Statystyka w dokumencie archiwalnym” 1969, z. 2; Inwentarz archiwalny spisu ludności GG 1943. „Statystyka w dokumencie archiwalnym” 1970, z. 5.
View in Google Scholar
25. Amtlisches Gemeinde und Dorfverzeichnis für das Generalgouvernement auf Grund der Summarischen Bevölkerungsbestandsaufnahme am 1 März 1943. Krakau 1943.
View in Google Scholar
26. Holzer J.Z.: Demografia…, s. 225.
View in Google Scholar
27. Małżeństwa, urodzenia i zgony. 1931, 1932. W: Statystyka Polski. Warszawa 1939, ser. C, z. 102, za: Frączek I.: „Przyczyny zgonów w Krakowie w dwudziestoleciu międzywojennym” (mps), praca magisterska napisana pod kierunkiem dr. hab. Krzysztofa Zamorskiego prof. UJ, s. 125.
View in Google Scholar
28. Por. Bromek K.: Rozwój demograficzny regionu…, s. 35; Dzieje Krakowa. T. 4…, s. 33.
View in Google Scholar
29. Por. Zamorski K.: Rozwój demograficzny…, s. 878.
View in Google Scholar
30. Z wyjątkiem terenów dawnego zaboru pruskiego.
View in Google Scholar
31. Chwalba A.: Dzieje Krakowa. T. 5…, s. 39.
View in Google Scholar
32. Mali T.: „Życie codzienne…”, s. 10.
View in Google Scholar
33. Drugi powszechny spis ludności. Mieszkania i gospodarstwa domowe. Ludność. Stosunki zawodowe. Miasto Kraków. W: Statystyka Polski. Warszawa 1937, seria C, z. 64.
View in Google Scholar
34. „Kalendarz Ilustrowanego Kuriera Codziennego” na rok 1934 i późniejsze. Liczby podane na podstawie ankiet własnych wydawnictwa.
View in Google Scholar
35. „Mały Rocznik Statystyczny” 1939, tab. 32.
View in Google Scholar
36. Firlet E.: Zmiany przestrzenno-urbanistyczne…, s. 679.
View in Google Scholar
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.
