Domniemany pochówek konia z Sukiennic
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2010.01.11Abstrakt
PRESUMED BURIAL SITE OF A HORSE AT THE CLOTH HALL
The archaeological survey carried out at the cross and in the central section of the Cloth Hall resulted in documenting abundant deposits and objects dating back to the early and late medieval settlement. The earliest materials can be linked with the existence of a large hamlet situated on the northern outskirts of the Okół settlement outside the castle. The said hamlet existed probably from the 10th century, or the early 11th century, to the time when Kraków was granted the Town Charter. Another possible source of these oldest deposits can be the spacious burial ground located near the Church of St Adalbert before the Town Charter 1257, although the part of the cemetery that neighboured on the church could have been used until the 14th century. In the early medieval period the burial ground probably occupied the stretch of land running past the Cloth Hall from the exit of Św. Jana Street
to the building of the Great Scales and located between the Cloth Hall and the present roadway that encircles the plaza from the east. The excavations carried out in the western section of that area in 2010 revealed remains of a head and neck (skull and cervical vertebrae) of a horse, thus pointing to that location as the presumed burial site of the animal.
The documented skeletal remains of a horse were depositedabove the bottom of a hollow, at a depth of anywhere between 540 and 550 cm [17.7 to 18 ft] below the present surface of the hall, i.e. approximately 120 to 150 cm [3.9 to 4.9 ft] below the utility level in that area in the Early Middle Ages. The filling deposits around that object were composed of bedrock sand mixed with grey and grey-brown sandy formation. The deposits contained single calcareous stones, small amounts of fine-grained gravel and natural stone chips, as well as traces of charcoal and pug spots. Pieces of clayware dating back to the 11th and the early 12th centuries were unearthed as well. Th e roof of the object was topped with the layers of humus formed to surface thesite after the remains of the horse had been buried. Vast amounts of small pieces of clayware were found in these layers, including ceramics connected with the twilight of the Early Middle Ages and the dawn of the Late Middle Ages. These artefacts had been deposited during the period between the burial of the horse remains and the emergence of post-charter buildings in the area of Main Market Square. Based on the artefacts and the stratigraphic recognition of the site, the supposed burial of the horse is dated to the 11th century. Until recently, animal burial sites dating back to the Early or the Late Middle Ages were not found in the burial grounds and settlements excavated within the complex surrounding the castle in Kraków. However, several reports have been made so far about the discovery of the objects (burial sites?) containing human and animal bones. These were mostly accidental fi nds, and information about them was usually third-hand. Some of such objects were supposedly discovered near the Wawel Cathedral back in 1938; in the vaults of the SS Peter and Paul Church, located within the territory of the Okół settlement, in the years 1955–1956; as well as on the outskirts of the Kraków settlement complex at 3 Św. Jana St (in 1897). Nonetheless, the best known and the most controversial presumed burial site unearthed thus far has been the one discovered accidentally in the territory of the former village of Rakowice in the east of Kraków in 1928. The discovered deposit is said to have contained human bones and skeletal remains of a horse. Among the artefacts discovered allegedly in the vicinity (?) of these remains were diff erent iron items, including a sword from the 14th century, two hatchets, a spur, two horseshoes, four knives, three augers, and fragments of a harness. Yet it has not been established whether these artefacts actually came from a single burial site, and whether the bones were the remains of human
and horse skeletons. The skeletal remains found at the cross in the Cloth Hall neighboured on neither human remains nor any other items that would permit an interpretation and dating of that discovery.
Bibliografia
1. Zaitz E.: Badania archeologiczne w Sukiennicach i na Rynku Głównym w Krakowie w niniejszym zeszycie „Krzysztoforów. Zeszytów Naukowych Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” (cz. 1).
View in Google Scholar
2. Radwański K.: Kraków przedlokacyjny. Rozwój przestrzenny. Kraków 1975, s. 150–169, ryc. 16.
View in Google Scholar
3. Jamka R.: Wyniki badań wykopaliskowych przy romańskim kościele św. Wojciecha w Krakowie w 1934 roku. „Materiały Archeologiczne” 1964, t. 5, s. 211–223; Myszka M.: Dawne cmentarze Krakowa w świetle badań archeologicznych. Krakowska Teka Konserwatorska. T. 3. Kraków 2003, s. 129, 130; Zaitz E.: Osadnictwo wczesnośredniowieczne na terenie Krakowa. W: Kraków w chrześcijańskiej Europie X–XIII w. Katalog wystawy. Red. nauk. E. Firlet. Kraków 2006, s. 247. Katalog wystawy w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, Pałac Krzysztofory, 5 czerwca –12 listopada 2006 r.
View in Google Scholar
4. Dębowski T.: Badania archeologiczne Sukiennic krakowskich. „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 1981, t. 29, nr 4, s. 431–458; Reyniak J.: Kraków – Stare Miasto, Sukiennice. Informator Archeologiczny. Badania 1975. Warszawa 1976, s. 185–187; Myszka M.: Dawne cmentarze…, s. 129, 130.
View in Google Scholar
5. Radwański K.: Wczesnośredniowieczna ceramika krakowska i zagadnienie jej chronologii. „Materiały Archeologiczne” 1968, t. 11, s. 14 – 37, ryc. 37; idem: Kraków przedlokacyjny…, s. 288–315.
View in Google Scholar
6. W zasypisku jamy odkryto pozostałości naczyń z brzegami typu
View in Google Scholar
8, 15, 21 i 29, natomiast w warstwach nakrywających to zasypisko obok nich wyróżniono też naczynia z mocno profilowanymi wylewami typu 30, 35, 47, 54 i 55, które pojawiały się najczęściej pod koniec XII i w pierwszej połowie XIII w. Por.: Radwański K.: Wczesnośredniowieczna ceramika…, s. 61–64, ryc. 38, 39.
View in Google Scholar
7. Reyniak J.: Kraków – Stare Miasto…, s. 185–187.
View in Google Scholar
8. Niepublikowane wyniki badań ratowniczych prowadzonych przez Teofila Dębowskiego (por.: Kraków – Sukiennice. Sprawozdanie z nadzoru archeologicznego prac ziemnych prowadzonych w 1996 i 1997 roku. Kraków 1997, mps w archiwum Działu Krakowa Przedlokacyjnego Muzeum Archeologicznego w Krakowie).
View in Google Scholar
9. Por. układ i orientację grobów na najpełniej przebadanej i opracowanej nekropoli z Krakowa. Morawski W., Zaitz E.: Wczesnośredniowieczne cmentarzysko szkieletowe w Krakowie na Zakrzówku. „Materiały Archeologiczne” 1977, t. 17, s. 53–152; zob. też: Myszka M.: Dawne cmentarze…, s. 121–144; Zoll-Adamikowa H.: Wczesnośredniowieczne cmentarzyska szkieletowe Małopolski. Cz. 1. Źródła. Wrocław 1966, s. 62–80; eadem: Wczesnośredniowieczne cmentarzyska szkieletowe Małopolski. Cz. 2. Analiza. Wrocław 1971, s. 39–57, 166–171, 184–188.
View in Google Scholar
10. Radwański K.: Budowle drewniane odkryte pod poziomami kościoła św. Wojciecha w Krakowie. „Materiały Archeologiczne” 1971, t. 11, s. 7–21; idem: Kraków przedlokacyjny…, s. 169–190.
View in Google Scholar
11. Idem: Wczesnośredniowieczna ceramika…, s. 5–89; idem: Kraków przedlokacyjny…, s. 279–368.
View in Google Scholar
12. Por. m.in.: Kwapieniowa M., Lenkiewicz T., Nowogrodzka B., Radwański K., Wałowy A.: Badania na Okole w Krakowie w 1963 r., wykop IV na Skarpie. „Materiały Archeologiczne” 1968, t. 9, s. 203–287; Kwapieniowa M., Lenkiewicz T., Radwański K., Wałowy A.: Badania na Okole w Krakowie w 1959 r., wykop III na Skarpie. „Materiały Archeologiczne” 1969, t. 10, s. 83–182; Lenkiewicz-Radwańska T., Morawski W., Wałowy A.: Badania na Okole w 1967 r., wykop V na Skarpie. „Materiały Archeologiczne” 1970, t. 11, s. 219–265; Zaitz E.: Wyniki badań archeologicznych przeprowadzonych przy przebudowie nawierzchni Małego Rynku w 2007 roku. „Materiały Archeologiczne” 2009, t. 37, s. 48.
View in Google Scholar
13. W trakcie niewielkich badań ratowniczych pozyskano około 13800 zabytków, w tym ponad 7800 różnej wielkości fragmentów kości zwierzęcych oraz około 5500 ułamków naczyń glinianych. Por.: Zaitz E.: Wyniki badań…, s. 48, 49, 88, ryc. 66.
View in Google Scholar
14. Ibidem, s. 48, 49; zob. też: Godula G.: Sprawozdanie z badań paleozoologicznych materiałów kostnych pozyskanych w czasie badań archeologicznych na Małym Rynku w Krakowie w 2007 roku, mps w archiwum Działu Krakowa Przedlokacyjnego Muzeum Archeologicznego w Krakowie.
View in Google Scholar
15. Bocheński Z.: Krakowski cech mieczników. Kraków 1937, s. 54, 55; Głosek M.: Miecze środkowoeuropejskie z X–XV w. Warszawa 1984, s. 158.
View in Google Scholar
16. Jamka R.: Próba morfologicznej rekonstrukcji górnej powierzchni Wawelu na terenie Krakowa. „Biuletyn Krakowski” 1961, t. 3, s. 22; idem: Kraków w pradziejach. T. 1. Wrocław 1963, s. 125, 126.
View in Google Scholar
17. Ibidem, s. 126. Osełki pojawiają się niekiedy w grobach mężczyzn oraz kobiet i są zazwyczaj interpretowane jako wyposażenie związane z zawodem uprawianym za życia. Nie są natomiast wyznacznikiem chronologicznym i nie stanowią elementu, który umożliwiałby identyfi kację pochodzenia etnicznego zmarłego. Por.: Morawski W., Zaitz E.: Wczesnośredniowieczne…, s. 136; Zoll-Adamikowa H.: Wczesnośredniowieczne cmentarzyska…, cz. 2, s. 70, 71.
View in Google Scholar
18. Żaki A.: Wstępne badania archeologiczne na terenie Krakowa w latach 1950–1955 (seria 1–2). „Sprawozdania Archeologiczne” 1957, t. 3, s. 159–161; idem: Archeologia Małopolski wczesnośredniowiecznej. Wrocław 1974, s. 530; Jamka R.: Kraków…, s. 65.
View in Google Scholar
19. Swego rodzaju zagadką jest to, że Kazimierz Radwański w swoich publikacjach nie wspominał ani o tym pochówku, ani też o odkrytym sierpie żelaznym. Zabytków tych nie ma też w zbiorach Działu Krakowa Przedlokacyjnego Muzeum Archeologicznego w Krakowie, w których przechowywane są materiały pozyskane podczas prac terenowych prowadzonych przez tego badacza od 1955 r. Fragment sierpa żelaznego odkryty został wówczas w warstwie nowożytnej wraz z ułamkami kafli i naczyń glinianych (m.in. z polewą).
View in Google Scholar
20. Jamka R.: Kraków…, s. 65.
View in Google Scholar
21. Leńczyk G.: Pod brukiem Rynku Głównego w Krakowie. „Biuletyn Krakowski” 1959, t. 1, s. 44; Jamka R.: Kraków…, s. 53.
View in Google Scholar
22. Leńczyk G.: Pod brukiem…, s. 44; Jamka R.: Kraków…, s. 53, 54; Myszka M.: Dawne cmentarze…, s. 129.
View in Google Scholar
23. „W Realności P. Götza Okocimskiego przy ul. Śgo Jana l. 3 w dniu 13/4/1897 wykopano garnki, ostrogę i łyżkę. Przy kopaniu ziemi pod budowę ofi cyny 3ch piętrowej wykopano w głębokości 5½ metrów 7 sztuk garnków glinianych, w oddaleniu od garnków o 7½ metrów, wykopano kościotrupy człowieka i konia, w piasku gruntowym, w którym już zakładano mury, kościotrupy leżały poza starym murem w głębokości 7¾ metrów, kościotrup człowieka leżał głową na południe, kościotrup konia leżał na wschodnio południową stronę, przy szkielecie ludzkim znaleziono ostrogę. Łyżkę drewnianą znaleziono w dawnych wychodkach, który się zaczął od powierzchni ziemi 3. i pół metra ta łyżka leżała w głębokości 6. i pół metrów. Kraków dnia 15 Maja 1897. Mateusz Stanek podmajstrzy muralski”.
View in Google Scholar
24. Jamka R.: Kraków…, s. 53, 54; Zoll-Adamikowa H.: Wczesnośredniowieczne cmentarzyska…, cz. 1, s. 62, 64.
View in Google Scholar
25. Radwański K.: Kraków przedlokacyjny…, ryc. 11–13.
View in Google Scholar
26. Potwierdza to także informacja z listu Mateusza Stanki o odkryciu łyżki w „dawnych wychodkach, który się zaczął od powierzchni ziemi 3. i pół metra”.
View in Google Scholar
27. Kwapieniowa M.: Zbiór ceramiki średniowiecznej w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. „Materiały Archeologiczne” 1961, t. 3, s. 240; Myszka M.: Późnośredniowieczne dzbanki znalezione w dołach chłonnych na terenie Starego Miasta w Krakowie. „Materiały Archeologiczne” 2002, t. 33, s. 53–104.
View in Google Scholar
28. Kompleksowe analizy paleozoologiczne sporządzane są stosunkowo rzadko. Takie ekspertyzy wykonane były i zostały opublikowane zaledwie w odniesieniu do kilku stanowisk badawczych z Krakowa; zob.: Kwapieniowa M., Lenkiewicz T., Nowogrodzka B., Radwański K., Wałowy A.: Badania na Okole w Krakowie w 1963 roku…, s. 203–287; Kwapieniowa M., Lenkiewicz T., Radwański K., Wałowy A.: Badania na Okole w Krakowie w 1959 roku…, s. 83–182; Lenkiewicz-Radwańska T., Morawski W., Wałowy A.: Badania na Okole w 1967 roku…, s. 219–265; Zaitz E.: Wyniki badań…, s. 48.
View in Google Scholar
29. Foltyn E.: Podstawy źródłowe do badań nad gospodarką społeczności wczesnośredniowiecznych w dorzeczu Przemszy. W: Gospodarka nad Przemszą i Brynicą od pradziejów do początków XX wieku w świetle badań interdyscyplinarnych. Dąbrowa Górnicza–Olkusz–Sosnowiec 2009, s. 41 (tam dalsza literatura dotycząca tego stanowiska).
View in Google Scholar
30. Loc. cit., przyp. 123.
View in Google Scholar
31. Loc. cit.
View in Google Scholar
32. Obecność w Krakowie Awarów była najbardziej eksponowana po odkryciu w nasypach Kopca Krakusa śmigiełkowatego okucia pasa o cechach późnoawarskich. Później do grupy zabytków związanych z Awarami dołączano także inne znaleziska, a wśród nich wspomniane wcześniej domniemane groby z koniem z Wawelu i z kościoła św. św. Piotra i Pawła. Zob.: Jamka R.: Kraków…, s. 65, 126; Żaki A.: Początki Krakowa. Kraków 1965, s. 44–48; idem: Archeologia Małopolski wczesnośredniowiecznej. Wrocław 1974, s. 370, 371; Poleski J.: Wczesnośredniowieczne grody w dorzeczu Dunajca. Kraków 2004, s. 159, 160.
View in Google Scholar
33. Zabytki wczesnośredniowieczne związane z Węgrami są bardzo rzadkie i ograniczają się do kilku znalezisk luźnych z zachodniej Małopolski oraz do cmentarzyska w Przemyślu. Por.: Koperski A.: Cmentarzysko „staromadziarskie” w Przemyślu. „Z Otchłani Wieków” 1974, t. 45, s. 201–208; idem: Groby wojowników z koniem na cmentarzysku „staromadziarskim” w Przemyślu. W: Słowianie i ich sąsiedzi we wczesnym średniowieczu. Red M. Dulinicz. Warszawa– Lublin 2003, s. 367–374; Poleski J.: Wczesnośredniowieczne grody…, s. 172, 173.
View in Google Scholar
34. Wyrozumski J.: Dzieje Krakowa. T. 1. Kraków do schyłku wieków średnich. Red. J. Bieniarzówna, J.M. Małecki. Kraków 1992, s. 156; podczas najazdu tatarskiego w 1241 r. osady położone na przedpolu krakowskiego zespołu grodowego były przez kilka dni niszczone i plądrowane. Można sądzić, że ewentualne straty wśród najeźdźców mogły być bardzo niewielkie. Zabitych i rannych prawdopodobnie zabrały ustępujące grupy koczowników, ale nie można też wykluczyć, że zabici mogli zostać pochowani w okolicach Krakowa.
View in Google Scholar
35. Myszka M., Myszka R.: Wczesnośredniowieczny grób wojownika odkryty w Krakowie. „Sprawozdania Archeologiczne” 2000, t. 52, s. 357–370.
View in Google Scholar
36. Ibidem, s. 365.
View in Google Scholar
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.

