Skład mineralny osadów calca i gruntów poziomów użytkowych Rynku Głównego w Krakowie jako odzwierciedlenie jego zmian funkcjonalnych
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2010.02.14Abstrakt
MINERAL COMPOSITION OF BEDROCK DEPOSITS AND UTILITY LEVELS IN MAIN MARKET SQUARE IN KRAKÓW AS A REFLECTION OF THE FUNCTIONAL TRANSFORMATIONS OF THE PLAZA
The study presents selected profi les of the layers of the ground as well as the bedrock deposits underneath these layers, unearthed below the surface of Main Market Square (Rynek Główny) in Kraków. The survey concentrated on the presence of the mineral phases of anthropogenic origin, which were used as a basis to determine the types of activity that could have contributed to their formation and to establish how the material had been transferred to the ground. Special attention was devoted to the utility levels, such as cobbled surfaces and narrow baulk-like passages (miedzuch), or dirt floors, whose composition refl ects the character and purpose of given area. The survey was based on three profi les of bedrock deposits available through bores in diff erent sections of the underground vaults in the Square. Th e distribution of the boreholes was connected with the establishment of piezometers necessary for wide-ranging tests of the quality of subterranean waters in the old part of Kraków. The deposits bored to the maximum depth of approximately 6 metres [19 ft] below the thill of the fills, represented by sands and gravels, are the remains of oxbow lakes. The occurrence of material of diff erent origins points to the formation of deposits within the areas aff ected by the Vistula River itself as well as its upland tributaries. The average granular composition of samples is similar for all the boreholes; the sand fraction prevails (88 to 90 per cent), and substantial density of the material is observed. The thickness and the granular composition of the deposits evidences that the penetration of solutions from the upper layers can be difficult and probably takes place within the roof of the bedrock. The mineralogical formations deposited in the bedrock were tested on the basis of the samples from archaeological layers of the unaltered soil profile B2 in the northern annex. Apart from information about the distribution of anthropogenic phases among the historical layers and fills, the results of the planimetric tests revealed that the most suitable fraction for analyzing mineral components and micro-artefacts is the granular fraction with grain size between 0.5 and 1 mm [0.02 to 0.04 in]. One of the observations made during the analysis was the penetration of solutions through the archaeological layers and washing out iron and manganese from these layers to the bedrock deposited below the anthropogenic layers in the area of the Square. The determination of the composition of the layers evidences intensive transformation of the functions of the analyzed sites. The interdisciplinary study shall continue, as the most reliable defi nition of the genesis of the archaeological layers can only be arrived at as a result of a parallel interpretation of the research, most suitably carried out on an ongoing basis.
Bibliografia
1. Pawlikowski M., Such J.: Badania mineralogiczne historycznych nawarstwień wybranych obszarów Krakowa jako podstawa rekonstrukcji przeszłości. „Geologia” 2009, t. 35, nr 1. Nawarstwienia historyczne Krakowa, s. 77–87.
View in Google Scholar
2. Kleczkowski A.S., Czop M., Motyka J., Rajchel L.Z.: Wpływ czynników geogenicznych i antropogenicznych na skład chemiczny wód podziemnych w Krakowie. „Geologia” 2009, t. 35, nr 1. Nawarstwienia historyczne Krakowa, s. 117–128.
View in Google Scholar
3. Wardas M., Głowa W.: Rozpoznanie stanu zanieczyszczenia miedzią i ołowiem poziomów użytkowych w rejonie Kramów Bogatych w niniejszym zeszycie „Krzysztoforów. Zeszytów Naukowych Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” (cz. 2).
View in Google Scholar
4. Czop M., Motyka J., Wardas M., Tabaszewski W.: Warunki hydrogeologiczne rejonu Rynku Głównego w Krakowie w niniejszym zeszycie „Krzysztoforów. Zeszytów Naukowych Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” (cz. 2).
View in Google Scholar
5. Łuszczkiewicz W.: Najstarszy Kraków na podstawie badania dawnej topografii. „Rocznik Krakowski” 1899, t. 2, s. 1–28.
View in Google Scholar
6. Mitkowski J.: Dawne warunki geograficzne jako podłoże, na którym rozwinął się zespół osad krakowskich. W: Kraków. Studia nad rozwojem miasta. Red. J. Dąbrowski. Biblioteka Krakowska nr 111. Kraków 1957, s. 39–64.
View in Google Scholar
7. Jamka R.: Kraków w pradziejach. Wrocław 1963.
View in Google Scholar
8. Kmietowicz-Drathowa I.: Rys budowy geologicznej czwartorzędu okolic Krakowa. Sprawozdania z Posiedzeń Komisji PAN. Kraków 1964, s. 269–274; eidem: Geologiczne podstawy odtwarzania pierwotnej topografii Krakowa. „Materiały Archeologiczne” 1971, t. 12, s. 41–51; eidem: Przegląd dotychczasowych rekonstrukcji topografii Krakowa w świetle geologii. „Materiały Archeologiczne” 1972, t. 13, s. 41–56; eidem: Wstępna rekonstrukcja naturalnej topografii centrum Krakowa. „Materiały Archeologiczne” 1974, t. 15, s. 151–159; eidem: Nowe dane o terasach Wisły i Rudawy w centrum Krakowa. Sprawozdania z Posiedzeń Komisji PAN. Kraków 1975, t. 19, nr 1, s. 396–397.
View in Google Scholar
9. Setmajer J.: Główne rysy budowy geologicznej oraz pierwotnej topografi i Krakowa i strefy przełomowej Wisły. „Acta Archaeologica Carpathica” 1973, t. 13, s. 139–151.
View in Google Scholar
10. Radwański K.: Kraków przedlokacyjny. Rozwój przestrzenny. Kraków 1975.
View in Google Scholar
11. Rajman J.: Kraków. Zespół osadniczy, proces lokacji, mieszczanie do roku 1333. Kraków 2004.
View in Google Scholar
12. Laberschek J.: Krakowski zespół osadniczy w wiekach XIII–XVI. Rozwój terytorialny. „Rocznik Krakowski” 2005, t. 71, s. 9–30.
View in Google Scholar
13. Niezabitowski M.: Geografia a historia Krakowa. Warunki naturalne rozwoju Krakowa. W: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta. Red. J. Wyrozumski. Biblioteka Krakowska nr 150. Kraków 2007, s. 19–43.
View in Google Scholar
14. Sokołowski T.: Topograficzne tło osadnictwa w Krakowie. „Geologia” 2009, t. 35, nr 1, s. 67–76.
View in Google Scholar
15. Setmajer J.: Główne rysy…, ryc. 3.
View in Google Scholar
16. Sokołowski T., Pazdur A., Wacnik A., Madeja J., Woronko B.: Profil osadów stożka Prądnika w pobliżu Dworca PKP w Krakowie. „Prace Komisji Paleogeografii Czwartorzędu PAU” 2006, t. 4, s. 61–69.
View in Google Scholar
17. Kleczkowski A.S.: Budowa geologiczna i wody gruntowe wysokiego tarasu Wisły na wschód od Krakowa. „Rocznik Polskiego Towarzystwa Geologicznego” 1964, t. 34, nr 1–2, s. 191–224; Rutkowski J., Sokołowski T.: Wstępne badania petrograficzne czwartorzędowych żwirów rzecznych w regionie Krakowa. „Studia Geomorphologica Carpatho-Balcanica” 1983, t. 16, s. 99–108.
View in Google Scholar
18. Kleczkowski A.S., Myszka J.: Hydrogeologia Rynku Głównego i Starego Miasta. Przewodnik LX Zjazdu Polskiego Towarzystwa Geologicznego. Kraków 1989, s. 168, 169.
View in Google Scholar
19. Sokołowski T.: Topograficzne tło…, s. 68; Radwański K.: Kraków przedlokacyjny…, s. 16.
View in Google Scholar
20. Sokołowski T., Wacnik A., Wardas M., Pawlikowski M., Pazdur A., Madeja J., Woronko B., Madej P.: Changes of Natural Environment in Kraków Downtown. Its Chronology and Directions. Case Geoarchaeological Studies of Krupnicza Street Site. „Geochronometria” 2008, Vol. 31, pp. 7–19.
View in Google Scholar
21. Wdowczyk Ł.: Drogi migracji zanieczyszczeń średniowiecznego Krakowa – aspekty geochemiczne zastosowania metod opróbowania profili gruntów infrastruktury podziemnej. Katedra Geologii Ogólnej, Ochrony Środowiska i Geoturystyki, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie. Praca dyplomowa w trakcie realizacji.
View in Google Scholar
22. Zob.: Dryja S., Głowa W,. Niewalda W, Sławiński S.: Rynek krakowski po lokacji – główne kierunki rozwoju bloku śródrynkowego w niniejszym zeszycie „Krzysztoforów. Zeszytów Naukowych Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” (cz. 1).
View in Google Scholar
23. Pierwsza wzmianka w 1462 r. Zob.: Tomkowicz S.: Ulice i place Krakowa w ciągu dziejów. Ich nazwy i zmiany postaci. Biblioteka Krakowska nr 63–64. Kraków 1926, s. 18.
View in Google Scholar
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.
