Aleksander Gryglewski – dokumentalista zabytków Krakowa
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2011.12Abstrakt
ALEKSANDER GRYGLEWSKI: A DOCUMENTARIST OF KRAKÓW MONUMENTS
The collection of the Historical Museum of the City of Kraków (MHK) includes a few works by Aleksander Gryglewski featuring historic buildings in Kraków painted with nearly photographic accuracy, in compliance of the author’s idea to document the past. The artist was a continuator of the type of painting commemorating Kraków that had originated in the first half of the 19th century and had as its representatives such painters as Michał Stachowicz and his son Teodor Baltazar, Jan Nepomucen Głowacki, Jerzy Głogowski, Józef Brodowski, Bogumił Gąsiorowski, or Aleksander Płonczyński. The idea behind documenting the past emerged in the patriotically inclined Kraków circle that was influenced by history and national mementoes and had a particularly strong impact on the work of local artists. In the historical painting that developed in the second half of the 19th century, such painters as Jan Matejko were inspired by Kraków’s monuments as well as eminent figures, such as the historian Józef Szujski, archaeologists, conservators, or art historians. A special role was attached at that time to the School of Fine Arts with one of its most outstanding professors, Władysław Łuszczkiewicz, painter and art historian, a precursor of the educational and artistic excursions during which historic monuments were inventoried and an initiator of activities pertaining to inventorying and looking after the monuments. The patriotic youth society was also active within the circle of the School of Fine Arts in Kraków; its members were assembling in the studio of sculptor and conservator Parys Filippi at the former refectory in the Franciscan Monastery. The meetings were attended by such artists as Artur Grottger, Jan Matejko, Florian Cynk, Aleksander Gryglewski, the future composer Władysław Żeleński, as well as graduates from the Jagiellonian University, such as Józef Szujski, Michał Bałucki. The group’s heyday fell on the years preceding the outbreak of the January Uprising (1863); its members strove after stimulating the social, intellectual and cultural life in Kraków. One of the goals behind that agenda was to inventory historic works of art, a demand put forth back in the 18th century and later also in Congress Poland (1815–1918). Patriotic societies were initiating and expanding such activities on the territories under all three partition powers; in Galicia, among such instigators were Józef Łepkowski and, some time later, Stanisław Tomkowicz. Influenced by such ideas and great personalities, Gryglewski developed an interest in monuments, especially those in Kraków, and in documenting them. He would occasionally produce genre drawings or paintings and involve himself in caricatures and landscapes, though still treated the latter as a background for his depictions of architecture. Apart from oil painting, he also produced watercolours and drawings in pencil. Gryglewski’s paintings and drawings are in the collections of a number of museums across Poland, perhaps most of them in the National Museum branches in Kraków, Wrocław, Poznań, Warsaw and Gdańsk. His works are instilled with the spirit of Romantic historicism that corresponds to the tradition of the veduta painting in Europe and, at the same time, are typical for the period in which they were produced with regard to its fascination in the mementos of the past and in the Romantic and patriotic idea of preserving the national legacy in art. The artist left a number of paintings characterized by the impeccably drawn perspective and the attention to detail, which are now of documentary value and during conservatory works offer complementary information about the featured object. Most of the paintings in the collection of the MHK were produced in the 1870s, during the mature period in the painter’s artistic life. Three out of the six paintings discussed in the article are oils on canvass, while the other three are watercolours. They are characterized by extraordinary accuracy in painting details as well as perfect perspective. In 1869, Gryglewski painted A View of Kanonicza Street as Seen from St Mary Magdalene Plaza, with Wawel Castle in the Back. In the discussed group of paintings, the most detailed work is A View of the Inside of the Church of the Holy Cross in Kraków, produced probably in the 1870s. Another painting, A View of the Wawel Cathedral from the South, with the Sigismund Chapel and the Chapel of the House of Vasa, is dated to 1870, while The Chapel of the Holy Cross at the Wawel Cathedral was painted before 1870. An interesting theme is presented in the watercolour from the 1870s featuring A View of the Corpus Christi Church.
Bibliografia
1. Encyklopedia Krakowa. Red. A.H. Stachowski. Warszawa–Kraków 2000, s. 93, 94.
View in Google Scholar
2. Powstała w 1818 r. i funkcjonowała jako Szkoła Rysunku i Malarstwa w ramach Oddziału Literatury Uniwersytetu Jagiellońskiego, od 1873 r. jako samodzielna uczelnia przyjęła nazwę Szkoły Sztuk Pięknych, za: Encyklopedia…, s. 9.
View in Google Scholar
3. Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających. Malarze, rzeźbiarze, grafcy (dalej cyt. SAP): Władysław Łuszczkiewicz. Hasło oprac. J. Polanowska. Red. J. Derwojed, T. 5. Warszawa 1993, s. 204–207.
View in Google Scholar
4. Tomkowicz S.: Władysław Łuszczkiewicz. „Rocznik Krakowski” 1902, t. 5, s. 9.
View in Google Scholar
5. SAP: Parys Filippi. Hasło oprac. Z. Prószyńska. Red. J. MaurinBiałostocka, J. Derwojed, współprac. M. Bardini et al. T. 2. Wrocław 1975, s. 221, 222.
View in Google Scholar
6. Ziembiński, krakowski restaurator i właściciel Hotelu Drezdeńskiego przy Rynku Głównym 47 w Krakowie; zob.: Estreicherówna M.: Życie towarzyskie i obyczajowe Krakowa w latach 1848–1863. T. 1–2. Kraków 1936, s. T. 1, s. 95, T. 2, s. 52.
View in Google Scholar
7. Chłędowski K.: Pamiętniki. T. 1. Galicja (1843–1880). Wstęp i przypisy A. Knot. Wyd. 2. Kraków 1975, s. 110, 111.
View in Google Scholar
8. W Liber naturom pro oppido Brzostek ab anno usque ad annom 1835 odnotowano, że 4 marca 1833 r. urodził się chłopiec, któremu na chrzcie 5 marca nadano imiona Aleksander Konstanty. Stanaszek B.: Aleksander Gryglewski (1833–1879). „Wiadomości Brzostowskie” 1991, nr 3–4 (5–6), s. 6.
View in Google Scholar
9. Od 1833 r. włączona do Instytutu Techniki jako Szkoła Rysunku i Malarstwa, za: Encyklopedia…, s. 9.
View in Google Scholar
10. Estreicherówna M.: Życie towarzyskie…, s. 3.
View in Google Scholar
11. „Czas” 1858, nr 104, z 7 maja, s. 1.
View in Google Scholar
12. Estreicherówna M.: Życie towarzyskie…, s. 3.
View in Google Scholar
13. Studiował także z Filippim i Kotsisem. Szypowska M.: Jan Matejko wszystkim znany. Warszawa 1976, s. 44.
View in Google Scholar
14. Ibidem, s. 79.
View in Google Scholar
15. Ibidem, s. 102, 112, 113.
View in Google Scholar
16. Ibidem, s. 108.
View in Google Scholar
17. Ibidem, s. 173, 174.
View in Google Scholar
18. Chłędowski K.: Pamiętniki., s. 109.
View in Google Scholar
19. Polski słownik biografczny (dalej cyt. PSB): Aleksander Konstanty Gryglewski. Hasło oprac. J. Zathey. T. 9. Kraków–Warszawa 1960–1961, s. 74–76.
View in Google Scholar
20. Wystawa zorganizowana na parterze Pałacu Spiskiego od 10 lutego 1873 r. do marca 1873 r. „Czas” 1873, nr 34, z 11 lutego, s. 2; nr 35 z 12 lutego, s. 2.
View in Google Scholar
21. Jan Matejko był inicjatorem powstania Towarzystwa w 1873 r. Szypowska M.: Jan Matejko wszystkim znany. Warszawa 1976, s. 229.
View in Google Scholar
22. „Czas” 1873, nr 35, z 12 lutego, s. 2.
View in Google Scholar
23. Kilka grafk znajduje się w Kórniku, zob.: Grafka prasowa w XIX wieku. Red. M.A. Quinkenstein. Kórnik 2007. Katalog wystawy. Gabinet Grafki Biblioteki Kórnickiej PAN.
View in Google Scholar
24. W Warszawie poznał M. Olszyńskiego, któremu dostarczał rysunki do reprodukcji w „ Kłosach”.
View in Google Scholar
25. Malował także kościół w Podkamieniu i kościół Bernardynów w Przeworsku.
View in Google Scholar
26. Materiały do dziejów Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie 1816– 1895. Red. J.E. Dutkiewicz. Wrocław 1959, s. 228. Namiestnictwo pismem L7680 z 25 IX 1877 r. donosi Dyrekcji Szkoły o mianowaniu przez „Ministra Oświecenia malarza Aleksandra Gryglewskiego docentem nauki perspektywy w tamtejszej szkole, przyznając mu za udzielenie nauki powyższego przedmiotu stałe honorarium w rocznej kwocie sześciuset ( 600) złr i oświadczając, że gotów jest wyjednać dla Gryglewskiego u Najjaśniejszego Pana tytuł profesora (…). 2 V 1880 Namiestnictwo do Dyrekcji Szkoły Sztuk Pięknych – Reskryptem z dnia 21 kwietnia br L. 1236 zwróciło Wysokie Ministerstwo Oświecenia alegata Sprawozdania Dyrekcji z dnia 2.XII. 1877 L. 477 z tą uwagą, że z powodu śmierci tamtejszego docenta Gryglewskiego upadła kwestia przyznania mu tytułu profesorskiego (SPP)”.
View in Google Scholar
27. W latach 1855–1885, 1887 r., 1908 r., 1910 r., 1929 r. na wystawie malarstwa polskiego 1800–1900 (dzieła artystów nieżyjących), a także w okresie powojennym, w 1951 r., na wystawie Kraków oraz Ziemia Krakowska w malarstwie i grafce XIX w. i początku XX w.
View in Google Scholar
28. W Muzeum Historycznym Miasta Krakowa w Tekach Friedleina znajdują się reprodukcje wykonane według A. Gryglewskiego: Widok wnętrza prezbiterium kościoła Najświętszej Marii Panny w Krakowie, nr inw. MHK 458/VIII, Widok ratusza na Kazimierzu od południowego wschodu, nr inw. MHK 1646/VIII, Widoki kościoła św. Barbary, nr inw. MHK 30/VIII.
View in Google Scholar
29. W zbiorach Archiwum Państwowego w Krakowie, Teka nr 22, Kraków w obrazach.
View in Google Scholar
30. Zamieszczały je „Tygodnik Ilustrowany”, „Kłosy”.
View in Google Scholar
31. Masłowski A.: Kryminalna zagadka sprzed 130 lat. Mmtrojmiasto.pl [online]. 21 sierpnia 2008 [dostęp: 1 sierpnia 2011 r.]. Dostępny w internecie: http://www.mmtrojmiasto.pl/258981/2009/8/28/kryminalna-zagadka-sprzed--lat?category=magazyn. Czasem występuje data 29 sierpnia, a nawet 4 października 1879 r.
View in Google Scholar
32. „Tygodnik Ilustrowany” 1879, z 4 października, s. 209.
View in Google Scholar
33. B.K.: Aleksander Gryglewski i Maurycy Gottlieb. „Biesiada Literacka” 1879, R. 8, nr 205, s. 358.
View in Google Scholar
34. PSB: Aleksander Konstanty Gryglewski…, s. 75.
View in Google Scholar
35. Borzestowski W.: Wypadek na ratuszowym dziedzińcu. „30 dni” 2007, nr 1, s. 41; Urbański M.P.: 29 sierpnia 1879. Muzeum Historyczne Miasta Gdańska [online] 11 lipca 2008 [dostęp: 1 sierpnia 2011 r.]. Dostępny w internecie: http://www.mhmg.gda. pl/index.php?view=artykul,47&oddzial=1.
View in Google Scholar
36. Dobrowolski T.: Sztuka Krakowa. Kraków, 1970, s. 449, 471; idem: Nowoczesne malarstwo polskie. T. 1. 1764–1939. Wrocław–Kraków 1957, s. 441, 442; PSB: Aleksander Konstanty Gryglewski…; Świeykowski E.: Pamiętnik Towarzystwa Sztuk Pięknych. T. 1. Kraków 1905, s. 90, 91; SAP, t. 2, s. 505–507.
View in Google Scholar
37. Dobrowolski T.: Nowoczesne malarstwo…, s. 441, 442.
View in Google Scholar
38. Materiały do dziejów Akademii…
View in Google Scholar
39. Szypowska M.: Jan Matejko…
View in Google Scholar
40. Gorzkowski M.: Jan Matejko – epoka lat dalszych, do końca życia artysty. Z dziennika prowadzonego w ciągu lat siedemnastu. Kraków 1898.
View in Google Scholar
41. Olej na płótnie, 38 cm x 48 cm, niesygnowany, niedatowany, karta inw. MHK 1176/III; Palca I.: Aleksander Gryglewski – dokumentalista Krakowa. „Dziennik Polski” 2009, nr 91, z 18 kwietnia, s. 5.
View in Google Scholar
42. Przy odbudowie kościoła oo. Dominikanów w Krakowie pracowali m.in. Paweł Popiel i Teofl Żebrowski.
View in Google Scholar
43. Akwarela, 1869, 21,5 cm x 17,5 cm, niesygnowany, u dołu z prawej strony data: „10/10.1869”, karta inw. MHK 529/III. Obraz pokazywany był na wystawie stałej przy ul. św. Jana 12; prezentowany na wystawach: Widoki Krakowa (katalog wystawy w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, maj 1964, kuratorzy wystawy: J. Klepacka, J. Waszkiewicz, s. 24); na wystawie stałej w Pałacu Krzysztofory Z dziejów i kultury Krakowa od 1986 r.; na wystawie w Grazu w 1989 r.
View in Google Scholar
44. Rożek M.: Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa. War-szawa–Kraków 1997, s. 303.
View in Google Scholar
45. Fischinger A.: „Kraków – Plac Wita Stwosza 2 dom. Dokumentacja historyczna”, mps, PKZ, Kraków 1975; „Blok 39, studium urbanistyczno-historyczne”. Oprac. B. Krasnowolski, L. Sulerzyska. mps, PKZ, Kraków 1978; Encyklopedia…, s. 385.
View in Google Scholar
46. Olej na płótnie, lata 70. XIX w., 75 cm x 63,5 cm, niesygnowany, niedatowany, karta inw. MHK 4630/III; obraz wzmiankowany w: Świeykowski E.: Pamiętnik…, s. 54.
View in Google Scholar
47. Restauracja kościoła prowadzona była przez T. Stryjeńskiego i Z. Hendla w latach 1896–1902, za: Frycz J.: Restauracja i konserwacja architektury w latach 1795–1918. Warszawa 1975, s. 189, 231; wewnątrz restaurowano a właściwie rekonstruowano polichromię według rysunków inwentaryzacyjnych S. Wyspiańskiego z 1896 r., Frycz J.: Restauracja…, s. 231; Katalog zabytków sztuki w Polsce.
View in Google Scholar
T. 4. Miasto Kraków. Cz. 2. Kościoły i klasztory Śródmieścia [cz.] 2. Red. A. Bochnak, J. Samek. Warszawa, 1978, s. 16–28.
View in Google Scholar
48. Akwarela, 1870, 52,5 x 33,5 cm, niedatowany, w prawym dolnym rogu obrazu sygnatura ze związanych w monogram liter: A.G., karta inw. MHK 2604/III; Obraz pokazywany był na wystawie stałej w Pałacu Krzysztofory Z dziejów i kultury Krakowa od 1986 r.; na wystawie w Grazu w 1989 r.; na wystawie czasowej Legendy i tajemnice Krakowa (Pałac Krzysztofory, czerwiec – listopad 2005 r.).
View in Google Scholar
49. Frycz J.: Restauracja…, s. 289; karta inw. oprac. przez G. Lichończak, 1975, 1990; Urban J.: Katedra na Wawelu (1795–1918). Kraków 2000, s. 136; Firlet E.: Kraków w odnowie. Konserwacja i restauracja dziedzictwa architektoniczno-urbanistycznego w latach 1815–2003. Kraków 2003, s. 12. Katalog wystawy w Muzeum Historycznym Miasta Karkowa, Pałac Krzysztofory, czerwiec – sierpień 2003.
View in Google Scholar
50. Wokół Wawelu. Antologia tekstów z lat 1901–1909. Red. J. Krawczyk. Warszawa–Kraków 2007; Górska M.: Restauracja katedry na Wawelu przez Sławomira Odrzywolskiego na przełomie XIX i XX wieku. w: „Studia Waweliana”1994, t. 3, s. 135; karta inw. oprac. przez M. Zientarę, 1975 i 1990; Frycz J.: Restauracja…, s. 288–314.
View in Google Scholar
51. Olej na płótnie 1872, 84 cm x 69 cm, niesygnowany i niedatowany, karta inw. MHK 5137/III; Obraz wystawiony był na wystawach: Sto lat malarstwa polskiego 1880–1900 (Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, 1929); Kraków przed stu laty (Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kamienica Hipolitów, marzec – maj 1997 r.).
View in Google Scholar
52. Tomkowicz S.: Katedra na Wawelu i jej obecna restauracja. W: Wokół Wawelu…, s. 89; Urban J.: Katedra…, s. 13, 147–149, 271, 277–281.
View in Google Scholar
53. Ibidem, s. 280, 281.
View in Google Scholar
54. 24 cm x 20 cm, u dołu po prawej stronie sygnatura artysty „A. Gryglewski”, karta inw. MHK 528/III; Katalog zabytków sztuki w Polsce. T. 4. Miasto Kraków. Cz. 4. Kazimierz i Stradom, kościoły i klasztory. Red. I. Rejduch-Samkowa, J.Samek. Warszawa 1987, s. 51–55.
View in Google Scholar
55. Frycz J.: Restauracja…, s. 38, 189.
View in Google Scholar
56. MHK 1646/VIII, teki Friedleina, nr inw. 528/T/VIII.
View in Google Scholar
57. Rożek M.: Przewodnik…, s. 436.
View in Google Scholar
58. Pod widokiem podpis: „Ratusz na Kazimierzu w Krakowie/ Rysował z natury Gryglewski”, nr inw. MHK 1646/VIII.
View in Google Scholar
59. Teki Friedleina 552, nr inw. MHK 458/VIII.
View in Google Scholar
60. Ibidem, nr inw. III D-7156.
View in Google Scholar
61. Teki Friedleina 33, D-156, nr inw. MHK 30/VIII.
View in Google Scholar
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.

