Mit Nowej Huty. Analiza i interpretacja wybranych aspektów

Autor

  • Maria Wąchała

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2011.18

Abstrakt

THE MYTH OF NOWA HUTA. AN ANALYSIS AND INTERPRETATION OF SELECTED ASPECTS

In the article, Nowa Huta has been analyzed in the context of the past realities that brought about both progress and regress in the investment as well as, in 1989, a change of the political system in Poland. The origins of the categorization of Nowa Huta in mythical terms go back to 1949, when the decision was made to locate it on the territories of villages on the then outskirts of Kraków. The article discusses the ways in which the myth of Nowa Huta had an impact on the first generation of the builders and the inhabitants of the place. It has been written from the perspective of historical anthropology, a field of study that aims at describing man’s position in history in all possible contexts and experiences. Understood as an embedded way of comprehending the reality that characterizes a whole community and is present in human culture and mentality, the myth emerged in Nowa Huta as an unexpected outcome of the propaganda disseminated in the first half of the 1950s. Only some of the mythical components have been discussed in the article, present to this day in the mentality of Nowa Huta’s earliest constructors and residents. The first aspect of the impact of the myth of Nowa Huta consisted in developing an identity connected with the location of the town – the perception of the place as a chosen and significant one, considering it in the context of the cultural links, history and tradition. This component – the myth of origins – had as its key feature the supplanting of the hitherto way of perceiving the place and its connections by a new one, linked to the decision about building the town of Nowa Huta and the metallurgical plant on the territories of the villages of Pleszów and Mogiła. The process was undertaken intentionally with the view to converting the rural area which abounded in history and tradition into an urbanized and industrialized one. Another important element of the process of embedding Nowa Huta in the cultural map of Poland evolved around the discussion over its relations with Kraków, significant in terms of the historic legacy of the latter city, and a clash between the two qualitatively diverse urban organisms, which resulted in the emergence of stereotypes. Another factor analyzed in the article has been the presence of the myth in the world of values typical for Nowa Huta, laid out in the Marxist propaganda and ideology. The principles of utmost importance for the early inhabitants of the socialist town included that of Nowa Huta as an intrinsic value that safeguarded individual and nationwide well-being, and the physical labour – a componential construct in the identity of the New Soviet Person. Its builders and early inhabitants considered Nowa Huta their once-in-a-lifetime chance; most of them came from poor villages where there were no prospects for them to have a decent living. This aspect was exploited for propaganda purposes; by schematically emphasizing the past hardships of the builders of Nowa Huta, the propagandists beguiled them with the momentousness and modernity of the investment to encourage superhuman work for the benefit of its further expansion. The belief in such principles remained unwavering even to such outside criticism as the one expressed in Adam Ważyk’s Poemat dla dorosłych [A Poem for Adults], which has also been taken account of in the article. The concept of the heroes of socialist labour has been referred to as well, including its mythical aspect connected with heroism. On this occasion there has been depicted not only the function of the heroic myth in Nowa Huta, which consolidated the community around a labour hero, created a sense of pride about that hero’s success which made the whole community famous, and inspired imitation; based on an individual example of the life of Piotr Ożański, the most famous labour hero from Nowa Huta, an analysis has also been offered of the attempt at moulding the local version of the New Soviet Person. Moreover, the shift in the discourse on the labour hero movement that accompanied the screening of Andrzej Wajda’s Człowiek z marmuru [Man of Marble] in the 1970s has been described alongside the resistance to that shift in Nowa Huta. An evidence of the continuous effect of the myth of Nowa Huta – its persistence years later – lies in the feeling of nostalgia expressed by earliest inhabitants of Nowa Huta in the narrative interviews analyzed in the article. In their memories, witnesses to history have preserved all components of the myth of Nowa Huta. Their lives are the foundation for longing after the bygone days. They do not seem to realize the injustice, the exploitation of people through work in the Communist system, the distortions and the concealments of the propaganda, the abuses of authority. The way of thinking of the earliest builders and inhabitants of Nowa Huta within the mythical categories analyzed in the article cannot be interpreted only in terms of its defiance of logic or a distorted picture of the reality and of the self within that reality. The myth by nature falls outside rational categorization. The first builders of Nowa Huta fulfilled their task in the most self-sacrificing way possible, frequently at the cost of relinquishing their freedom – giving up the search for an alternative to the inhumane working conditions. They built a town and a metallurgical plant despite the difficulties, faithful that the fruit of their work would be something valuable and unprecedented. Finally, in the outcome of their work they found what every person seeks: a place of their own. 

Bibliografia

1. Niniejszy artykuł powstała na podstawie pracy magisterskiej autorki „Mit Nowej Huty w latach 1949–1956. Analiza i interpretacja”. Praca została napisana i obroniona w 2008 r. w Instytucie Historii UJ. Promotorem był prof. Andrzej Chwalba. Autorka dziękuje Pawłowi Jagle, kierownikowi oddziału Dzieje Nowej Huty Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, za udostępnienie ilustracji oraz pomoc w ich właściwym opisaniu.
View in Google Scholar

2. Na ten temat szerzej: Narodziny Nowej Huty. Materiały z sesji naukowej odbytej 25 kwietnia 1998 r. Kraków 1999; Nowa Huta – miasto walki i pracy. Red. R. Terlecki, M. Lasota, J. Szarek. Kraków 2002; Janus B.: Labor’s paradise: Family, work, and home in Nowa Huta, Poland, 1950–1960. “East European Quarterly” 1999, Vol. 33, No. 4, pp. 453–474; Lebow K.: Public works, private lives. Youth brigades in Nowa Huta in the 1950s. “Contemporary European History” 2001, Vol. 10, No. 2, pp. 199–219.
View in Google Scholar

3. Zob. też: Miezian M.: Nowa Huta. Socjalistyczna w formie, fascynująca w treści. Kraków 2004; 802 procent normy. Pierwsze lata Nowej Huty. Kraków 2007. Album fotografi dokumentalnej Wiktora Pentala i Henryka Makarewicza; Futuryzm miast przemysłowych. 100 lat Wolfsburga i Nowej Huty. Red. M. Kaltwasser, E. Majewska, K. Szreder. Kraków 2007; Dzieszyński R; Franczyk J.L.: Encyklopedia Nowej Huty. Kraków 2006.
View in Google Scholar

4. Zamorski K.: Pojęcie historii. Poezja – nauka – fatum, s. 15, 16. Wykład autorski nr 5 w ramach kursu „Metodologia historii” 2005/2006 w Uniwersytecie Jagiellońskim. Cyfrowe prezentacje z treścią wykładów w posiadaniu autorki artykułu.
View in Google Scholar

5. Zob. też: Bagaż odnaleziony. Kraków 2005. Katalog wystawy w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, oddział Dzieje Nowej Huty, 13 maja – 30 czerwca 2006 r.; Nowa Huta – architektura i twórcy miasta idealnego. Niezrealizowane projekty. Kraków 2007. Katalog wystawy w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, oddział Dzieje Nowej Huty, 1 lutego – 7 maja 2006 r.; Salwiński J., Sibila L.J., Pochwała S.: Kryptonim „Gigant”. Dzieje nowohuckiego kombinatu w latach 1949–1956. Kraków 2008. Katalog wystawy w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, oddział Dzieje Nowej Huty, 8 lutego – 7 września 2008 r.; Moja Nowa Huta 1949–2009. Wystawa jubileuszowa. Kraków 2009. Katalog wystawy w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, oddział Dzieje Nowej Huty, 24 lutego– 6 września 2009 r. oraz Wystawa plenerowa w Parku Ratuszowym, 4 czerwca – 31 sierpnia 2009 r.
View in Google Scholar

6. Kurkowska-Budzan M.: Historia zwykłych ludzi. Współczesna angielska historiografa dziejów społecznych. Kraków 2003, s. 198.
View in Google Scholar

7. Mikułowski -Pomorski J.: U genezy powołania nowego miasta. Między pogłoską a dedukcją. W: Narodziny Nowej Huty…, s. 97.
View in Google Scholar

8. Kołakowski L.: Obecność mitu. Warszawa 2005, s. 19.
View in Google Scholar

9. Tomasik W.: Mściwe narodziny. Esej o Nowej Hucie. „Teksty Drugie” 1999, nr 4, s. 45.
View in Google Scholar

10. Ibidem, s. 43.
View in Google Scholar

11. Topolski J.: Jak się pisze i rozumie historię. Tajemnice narracji historycznej. Warszawa 1996, s. 209.
View in Google Scholar

12. Ibidem, s. 209.
View in Google Scholar

13. Głowiński M.: Rytuał i demagogia. 13 szkiców o sztuce zdegradowanej. Warszawa 1992, s. 41.
View in Google Scholar

14. Kołakowski L.: Obecność…, s. 37.
View in Google Scholar

15. Ibidem, s. 156.
View in Google Scholar

16. Ibidem, s. 155.
View in Google Scholar

17. Ibidem, s. 157.
View in Google Scholar

18. Loc. cit.
View in Google Scholar

19. Zob.: Dawniej pracowali u kułaków – dziś budują Nową Hutę. „Budujemy Socjalizm” 1952, nr 36, s. 5.
View in Google Scholar

20. Osęka P.: Mydlenie oczu. Przypadki propagandy w Polsce. Kraków 2010, s. 6.
View in Google Scholar

21. „Biuletyn informacyjny Wydziału Propagandy KW PPR w Szczecinie”, 1946, z 25 sierpnia, cyt. za: Czyżniewski M.: Propaganda polityczna władzy ludowej w Polsce 1944–1956. Toruń 2005, s. 8.
View in Google Scholar

22. Osęka P.: Mydlenie oczu…, s. 7.
View in Google Scholar

23. Klich-Kluczewska B.: Nowa Huta. Skąd przychodzimy. W: Moja Nowa Huta 1949–2009…, s. 14–18.
View in Google Scholar

24. Gołaszewski T.: Kronika Nowej Huty. Od utworzenia działu projektowania Nowej Huty do pierwszego spustu surówki wielkopiecowej. Kraków 1955.
View in Google Scholar

25. nowa_huta księga uwolnionych tekstów. Red. Ł. Piekarska-Duraj. Kraków 2005; fotokasty, Kolektyw Fotografów Visavis.pl; flm Utopia realna, reż. Andrzej Kramarz, Renata Plaga, 2007, dostępny w internecie: http://802procent.com/flm.html.
View in Google Scholar

26. Zob.: Goban-Klas T.: Młodzi robotnicy Nowej Huty jako odbiorcy i współtwórcy kultury. Kraków 1971. s. 24–26.
View in Google Scholar

27. Ibidem, s. 24.
View in Google Scholar

28. Zob.: Tomasik W.: Harmonia ludzi i maszyn. O socrealistycznych obrazach „nowego” człowieka. W: Inżynieria dusz. Literatura realizmu socjalistycznego w planie „propagandy monumentalnej. Wrocław 1999, s. 123–138; Słownik realizmu socjalistycznego (dalej cyt. Słownik). Red. Z. Łapiński, W. Tomasik. Kraków 2004, hasło: ludowość, s. 131.
View in Google Scholar

29. Socrealizm – kierunek w kulturze, odzwierciedlający estetyczną istotę doktryny politycznej stalinizmu. W założeniach socrealizmu architektura odgrywała rolę dominującą wobec innych dziedzin sztuki i kultury. Architekci zostali określeni „inżynierami dusz ludzkich” (Lenin). Socrealizm był narzędziem socjotechnicznym w propagowaniu stalinowskiej formy totalitaryzmu. Zob.:Tomasik W.: Czy architektura może zastąpić literaturę? O propagandzie monumentalnej. W: Inżynieria dusz…, s. 37–89.
View in Google Scholar

30. Goban-Klas T.: Młodzi robotnicy…, s. 27, 28.
View in Google Scholar

31. Cyt. za: Lorek A.: Kompozycja przestrzenna Nowej Huty w kontekście teorii i praktyki urbanistycznej socrealizmu. W: Narodziny Nowej Huty…, s. 128.
View in Google Scholar

32. Ibidem, s. 127.
View in Google Scholar

33. Zob.: Lorek A.: Nowa Huta na tle miast socrealistycznych. W: Nowa Huta. Architektura i twórcy miasta idealnego…, s. 10.
View in Google Scholar

34. Ibidem, s. 18.
View in Google Scholar

35. Ibidem, s. 13.
View in Google Scholar

36. Zob. Lesiakowski K.: Młodzież żeńska w brygadach i hufcach Powszechnej Organizacji ”Służba Polsce”. W: Działaczki społeczne, feministki, obywatelki. Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich po roku 1818 (na tle porównawczym). Red. A. Janiak-Jasińska, K. Sierakowska, A. Szwarc. T. 2. Warszawa 2008, s. 345–347.
View in Google Scholar

37. Chwalba A.: Dzieje Krakowa. T. 6. Kraków w latach 1945– 1989. Kraków 2004, s. 209.
View in Google Scholar

38. Zob. Tomasik W.: Mściwe narodziny…, s. 40, 41.
View in Google Scholar

39. Zob.: Słownik: Nowego człowieka obraz, s. 147, 148.
View in Google Scholar

40. Zob.: Barańska E.: Rośnie miasto szczęśliwych ludzi. „Budujemy Socjalizm” 1952, nr 3, s. 2.
View in Google Scholar

41. Szymborska W.: Widokówka z miasta socjalistycznego. „Budujemy Socjalizm” 1950, nr 23, s. 3.
View in Google Scholar

42. Koncepcja miasta-ogrodu była obecna w socrealistycznej estetyce budowy Nowej Huty. Zaczerpnięta z XIX-wiecznych wzorców angielskich oznaczała miasto satelickie z przewagą terenów zielonych.
View in Google Scholar

43. Tomasik W.: Anty-Kraków. Drugi esej o Nowej Hucie. „Teksty Drugie” 2000, nr 1–2, s. 62.
View in Google Scholar

44. Zob.: Salwiński J.: Powstanie i rozwój Nowej Huty w drugiej połowie XX wieku. W: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta. Red. J. Wyrozumski. Kraków 2007, s. 719.
View in Google Scholar

45. Idem: Decyzje o lokalizacji Nowej Huty pod Krakowem. Stan wiedzy. W: Narodziny Nowej Huty…, s. 77–94.
View in Google Scholar

46. Idem: Powstanie i rozwój Nowej Huty…, s. 739.
View in Google Scholar

47. Klich-Kluczewska B.: Nowa Huta…, s. 9, 10.
View in Google Scholar

48. Gołaszewski T.: Kronika…, s. 64, 65.
View in Google Scholar

49. „Życie Literackie” 1951, nr 4, s. 2.
View in Google Scholar

50. Ibidem, s. 61.
View in Google Scholar

51. Klich-Kluczewska B.: Nowa Huta…, s. 10.
View in Google Scholar

52. Tomasik W.: Anty-Kraków…, s. 65.
View in Google Scholar

53. Brandys M.: Początek opowieści. Warszawa 1951, s. 29.
View in Google Scholar

54. Tetmajer W.: Bądź pozdrowiona ziemio śliczna, pagórzysta. W: O Nowej Hucie to pieśń. Widowiskowy montaż literacko-muzyczny do użytku zespołów świetlicowych. Oprac. M. Rokoszowa. Komitet Wojewódzki Obchodów Dziesięciolecia Polski Ludowej. Kraków 1954; s. 14.
View in Google Scholar

55. Słownik: Inteligencji obraz, s. 79–85.
View in Google Scholar

56. Klich-Kluczewska B.: Nowa Huta…, s. 10, 11.
View in Google Scholar

57. O Nowej Hucie to pieśń…, s. 9.
View in Google Scholar

58. Klich-Kluczewska B.: Nowa Huta…, s. 9, 10.
View in Google Scholar

59. Kołakowski L.: Główne nurty marksizmu. Cz. 3. Rozkład. Poznań 2001, s. 115.
View in Google Scholar

60. Gołaszewski T.: Kronika…, s. 64, 65.
View in Google Scholar

61. Zob.: Słownik: Nowego człowieka obraz, s. 147–152.
View in Google Scholar

62. Gołaszewski T.: Kronika…, s. 65.
View in Google Scholar

63. Franczyk J.L.: Na fundamencie Krzyża. Kościół katolicki w Nowej Hucie w latach 1949–1989. Kraków 2004, s. 57, 58.
View in Google Scholar

64. Choma M.: Huta im. Tadeusza Sendzimira SA w Krakowie 1949–1999. Kraków 1999, s. 179.
View in Google Scholar

65. nowa_huta księga…, s. 10.
View in Google Scholar

66. O Nowej Hucie to pieśń…, s. 9.
View in Google Scholar

67. Tomasik W.: Anty-Kraków…, s. 70.
View in Google Scholar

68. Zechenter W.: Do przyjaciela list o Nowej Hucie. „Życie Literackie” 1951, nr 10, s. 3.
View in Google Scholar

69. Tomasik W.: Mściwe narodziny…, s. 39–42.
View in Google Scholar

70. Brandys M.: Początek…, s. 26.
View in Google Scholar

71. Nowy słownik wyrazów obcych i swojskich w Nowej Hucie. „Budujemy Socjalizm” 1952, nr 8, s. 4.
View in Google Scholar

72. Dymkowski M.: Między psychologią a historią. O roli złudzeń w dziejach. Warszawa 2000, s. 32.
View in Google Scholar

73. Mikułowski-PomorskiJ.: Ugenezy powołania nowego miasta. Między pogłoską a dedukcją. W: Narodziny Nowej Huty…, s. 111–117.
View in Google Scholar

74. Nowa_huta księga…, s. 16.
View in Google Scholar

75. Trznadel J.: Hańba domowa. Rozmowy z pisarzami. Lublin 1990, s. 242.
View in Google Scholar

76. Brandys M.: Początek…, s. 8.
View in Google Scholar

77. Cyt. za: Trznadel J.: Hańba domowa…, s. 243.
View in Google Scholar

78. Tomasik W.: Anty-Kraków…, s. 70.
View in Google Scholar

79. Horodyński J.: Marcowa widokówka. „Życie Literackie” 1951, nr 6, s. 2.
View in Google Scholar

80. Mikułowski-PomorskiJ.: Ugenezy powołania nowego miasta…, s. 100.
View in Google Scholar

81. O Nowej Hucie to pieśń…, s. 36.
View in Google Scholar

82. Zob.: Mikułowski-Pomorski J.: U genezy powołania nowego miasta…, s. 104, 105.
View in Google Scholar

83. Cyt za: „Budujemy Socjalizm” 1956, nr 17, s. 3.
View in Google Scholar

84. Ibidem, s. 3.
View in Google Scholar

85. Dymkowski M.: Między psychologią a historią…, s. 24.
View in Google Scholar

86. Zob.: Kołakowski L.: Obecność…, s. 46–55.
View in Google Scholar

87. O Nowej Hucie to pieśń…, s. 61.
View in Google Scholar

88. Zob.: Kołakowski L.: Obecność…, s. 37–42.
View in Google Scholar

89. Sowa K. Z.: Nowa Huta – modelowy przypadek stalinowskiego kreacjonizmu. W: Klęska ekologiczna Krakowa. Przyczyny, teraźniejszość, perspektywy ekorozwoju rozwoju miasta. Red. M. Gumińska, A. Delorme. Kraków 1990, s. 87.
View in Google Scholar

90. Kołakowski L.: Obecność…, s. 43.
View in Google Scholar

91. Ibidem, s. 45, 46.
View in Google Scholar

92. Żukrowski J.: Miasto dobrej nadziei. „Głos Nowej Huty” 1959, nr 25, s. 1.
View in Google Scholar

93. Zob.: Tydzień w Nowej Hucie. W: Nowa Huta – duma narodu. Wojewódzki Komitet Frontu Narodowego w Krakowie. Kraków 1952, s. 20; Witamy was bracia chłopi w naszym socjalistycznym mieście. „Budujemy Socjalizm” 1952, nr 36, s. 5.; Wschodzą hutnicze słońca. „Budujemy Socjalizm” 1954, nr 71, s. 2; Lovell J.: Ślady na stromej drodze. Kraków 1954, s. 127.
View in Google Scholar

94. Kołakowski L.: Obecność…, s. 122.
View in Google Scholar

95. Tomasik W.: Czy architektura może zastąpić literaturę? O propagandzie monumentalnej. W: Inżynieria dusz…, s. 46.
View in Google Scholar

96. Ibidem, s. 54.
View in Google Scholar

97. Zob.: Tomasik W.: Literatura bez literackości. O literaturze realizmu socjalistycznego i o jej badaniu. W: Inżynieria dusz…, s. 11–36.
View in Google Scholar

98. Ibidem, s. 53.
View in Google Scholar

99. Ibidem, s. 54.
View in Google Scholar

100. Zaborowska M.J.: Pałac kultury i Nauki – widok z Ameryki. Teksty Drugie” 1999, nr 4, s. 52.
View in Google Scholar

101. Ludzie Huty im. Lenina – Trzech. „Budujemy Socjalizm” 1954, nr 14, s. 1.
View in Google Scholar

102. Gołaszewski T.: Kronika…, s. 194.
View in Google Scholar

103. Brandys M.: Początek…, s. 147.
View in Google Scholar

104. Zob.: „Budujemy Socjalizm” 1950, nr 9, s. 3.
View in Google Scholar

105. Zob.: Tomasik W.: Czy architektura może zastąpić literaturę?…, s. 58, 59.
View in Google Scholar

106. Kilofem, piórem i sercem. Nowa Huta we wspomnieniach i reportażu. Oprac. A. Albrecht, K. Strzelecki. Warszawa 1959, s. 96.
View in Google Scholar

107. Roszko J.: Milowy krok. Warszawa 1970, s. 18.
View in Google Scholar

108. Gołaszewski T.: Kronika…, s. 415.
View in Google Scholar

109. Anioła J.: Nowa Huta – podstawowa inwestycja planu 6-letniego. Warszawa 1951, s. 26.
View in Google Scholar

110. Gołaszewski T.: Kronika…, s. 415.
View in Google Scholar

111. Tu mówi kasza. „Życie Literackie” 1955, nr 44, s. 1.
View in Google Scholar

112. Słownik: Awansu społecznego temat, s. 21.
View in Google Scholar

113. Ibidem, s. 21.
View in Google Scholar

114. Loc. cit.
View in Google Scholar

115. Fik M.: Kultura polska po Jałcie. Kronika lat 1944–1981. Londyn 1989, s. 216.
View in Google Scholar

116. Ważyk A.: Poemat dla dorosłych i inne wiersze. Warszawa 1956, s. 10–15.
View in Google Scholar

117. Tu mówi kasza…, s. 1, 2.
View in Google Scholar

118. Wszystkie opinie i cytaty pochodzą z artykułu Tu mówi kasza…, s. 1, 2.
View in Google Scholar

119. W czasie, gdy ukazał się Poemat trwała na łamach dziennika „Budujemy Socjalizm” dyskusja i seria artykułów poświęcona nieumiejętnemu spędzaniu wolnego czasu przez robotników i zastanawiano się jak temu zaradzić.
View in Google Scholar

120. Wszystkie opinie i cytaty pochodzą z artykułu Tu mówi kasza…, s. 1, 2.
View in Google Scholar

121. Ibidem, s. 1.
View in Google Scholar

122. Kapuściński R.: To też jest prawda o Nowej Hucie. „Sztandar Młodych” 1955, nr 234, s. 3.
View in Google Scholar

123. Zob.: idem: Wszyscy są zwyczajni. W: A to Polska właśnie. Wybór reportaży z lat 1944–1969. Warszawa 1969, s. 164, 165.
View in Google Scholar

124. Bursa A.: Od A do Z. „Dziennik Polski”1955, nr 38, s. 2, 3 (cykl cotygodniowych felietonów).
View in Google Scholar

125. Woroszylski W.: Pieśń o kolektywie. W: Wiersze i poematy wybrane. Warszawa 1955, s. 115.
View in Google Scholar

126. Słownik: Nowego człowieka obraz, s. 147.
View in Google Scholar

127. Młodzieżowym rekordem Polski w murarce uczciliśmy Święto Odrodzenia. „Budujemy Socjalizm” 1950 nr 3, s. 5.
View in Google Scholar

128. Tomasik W.: Czy architektura może zastąpić literaturę?…, s. 41.
View in Google Scholar

129. Słownik: Nowego człowieka obraz, s. 148.
View in Google Scholar

130. Wójcik Z.: Na przekór podżegaczom wojennym zbudujemy Nową Hutę, zbudujemy socjalizm. „Budujemy Socjalizm” 1950, nr 17, s. 3.
View in Google Scholar

131. Kłyś R.: Szybkościowiec. „Budujemy Socjalizm” 1950, nr 14, s. 2.
View in Google Scholar

132. Gołaszewski T.: Kronika…, s. 68.
View in Google Scholar

133. Ibidem, s. 68.
View in Google Scholar

134. Wójcik Z.: Na przekór podżegaczom…, s. 3.
View in Google Scholar

135. Marteny grzeją już dzisiaj. „Budujemy Socjalizm” 1954, nr 4, s. 1.
View in Google Scholar

136. Na szlakach wielkich przemian. 10 lat Ziemi Krakowskiej. Oprac. I. Krasicki. Kraków 1954, s. 330.
View in Google Scholar

137. Gałan S.: Nowohuckie kobiety. „Budujemy Socjalizm” 1953, nr 9, s. 4.
View in Google Scholar

138. Słownik: Nowego człowieka obraz, s. 148.
View in Google Scholar

139. Krajobraz ogni. Antologia Reportaży o Nowej Hucie. wybór S. Kozicki, Z. Stolarek. Kraków 1971, s. 188.
View in Google Scholar

140. Słownik: Nowego człowieka obraz, s. 148.
View in Google Scholar

141. „Byłem bumelantem”. List otwarty kol. Kokowicza. „Budujemy Socjalizm” 1950, nr 3, s. 3.
View in Google Scholar

142. Słownik: Stereotypy, s. 334.
View in Google Scholar

143. Zob.: Narodziny stali w Hucie im. Lenina. „Budujemy Socjalizm” 1955, nr 21, s. 2; Rewolucja trwa. Huta to jedno z jej ogniw. „Budujemy Socjalizm” 1955, nr 138, s. 1; By wciąż piękniała. „Budujemy Socjalizm” 1956, nr 86, s. 2; Przed nami wielkie zadania. „Budujemy Socjalizm” 1956, nr 5, s. 2.
View in Google Scholar

144. Wolski R.: Światła nad kombinatem. W: Na szlakach…, s. 343.
View in Google Scholar

145. Strajki, które miały miejsce w Poznaniu w czerwcu 1956 r. zapoczątkowały proces przemian politycznych w Polsce i zmiany na szczeblu władzy.
View in Google Scholar

146. Milicja robotnicza. „Budujemy Socjalizm” 1956, nr 136, s. 1.
View in Google Scholar

147. „Budujemy Socjalizm” 1956, nr 129, s. 2.
View in Google Scholar

148. Żabicki J.: Tragizm, który niesie w sobie wiele optymizmu. „Budujemy Socjalizm” 1956, nr 125, s. 1 (dokończenie na s. 4).
View in Google Scholar

149. Żukowski J.: Młodzież pragnie czynów. „Budujemy Socjalizm” 1956, nr 124, s. 1.
View in Google Scholar

150. Razem młodzi przyjaciele!. „Budujemy Socjalizm” 1956, nr 125, s. 4.
View in Google Scholar

151. Kilofem, piórem i sercem…, s. 57.
View in Google Scholar

152. Trzciński Ł.: Mit bohaterski w perspektywie antropologii filozoficznej i kulturowej. Kraków 2006, s. 18.
View in Google Scholar

153. Topolski J.: Jak się pisze i rozumie historię…, s. 309.
View in Google Scholar

154. Ibidem, s. 309.
View in Google Scholar

155. Ibidem, s. 312.
View in Google Scholar

156. Ibidem, s. 312–314.
View in Google Scholar

157. Trzciński Ł.: Mit bohaterski…, s. 20.
View in Google Scholar

158. Słownik: Przodownika pracy obraz, s. 234.
View in Google Scholar

159. Słownik: Nowego człowieka obraz, s. 169.
View in Google Scholar

160. Ibidem, s. 150.
View in Google Scholar

161. Słownik: Ludowość, s. 134.
View in Google Scholar

162. Utopia realna, film pokazywany w ramach wystawy 802 procent normy, Pałac Kultury i Nauki w Warszawie, sala Marmurowa, 37–30 lipca 2007 r.
View in Google Scholar

163. Zob.: Zwierzchowski P.: Zapomniani bohaterowie. O bohaterach filmowych polskiego socrealizmu. Warszawa 2000, s. 63–68, 83–91.
View in Google Scholar

164. Zob. np.: Głos ma nasz delegat na II Światowy Kongres Obrońców Pokoju, przodownik pracy P. Ożański. „Budujemy Socjalizm” 1950, nr 17, s. 2.
View in Google Scholar

165. Franczyk J.L.: „Propagandowy wymiar współzawodnictwa pracy w latach stalinowskich na przykładzie Nowej Huty”. Artykuł w prywatnych zbiorach Autora, użyczony autorce do niniejszej publikacji, s. 9.
View in Google Scholar

166. Loc. cit.
View in Google Scholar

167. Niech żyją przodownicy pracy – budowniczowie Polski Socjalistycznej. „Budujemy Socjalizm” 1950, nr 1, s. 3.
View in Google Scholar

168. Słownik: Przodownika pracy obraz, s. 244.
View in Google Scholar

169. Ibidem, s. 240.
View in Google Scholar

170. Gołaszewski T.: Kronika…, s. 80.
View in Google Scholar

171. Roszko J.: Święto ognia. W: Milowy krok…, s. 18.
View in Google Scholar

172. Ibidem, s. 19.
View in Google Scholar

173. Harasimiuk S.: Warianty. Reportaże. Kraków 1970, s. 38, 39.
View in Google Scholar

174. Gołaszewski T.: Kronika…, s. 115, 116.
View in Google Scholar

175. Kobylarczyk K.: Człowiek kanciasty. „Dziennik Polski” 2006, nr 23 (18 730), z 27 stycznia, s. 28.
View in Google Scholar

176. Ibidem, s. 19.
View in Google Scholar

177. Zob.: Słownik: Przodownika pracy obraz, s. 240–242.
View in Google Scholar

178. Kobylarczyk K.: Człowiek…, s. 29.
View in Google Scholar

179. Słownik: Nowego człowieka obraz, s.147.
View in Google Scholar

180. Słownik: Przodownika pracy obraz, s. 240.
View in Google Scholar

181. Ibidem, s. 241.
View in Google Scholar

182. Ibidem, s. 242.
View in Google Scholar

183. Kołakowski L.: Obecność…, s. 155.
View in Google Scholar

184. Chwalba A.: Dzieje Krakowa…, s. 233.
View in Google Scholar

185. Roszko J.: Milowy krok. s. 20.
View in Google Scholar

186. Franczyk J.L.:„Propagandowy wymiar współzawodnictwa…”, s. 9, 10.
View in Google Scholar

187. Harasimiuk S.: Wysiłkiem naszych rąk. W: Warianty…, s. 39.
View in Google Scholar

188. Roszko J.: Milowy krok…, s. 25.
View in Google Scholar

189. Ibidem, s. 25.
View in Google Scholar

190. Zob.: Niech żyją przodownicy pracy…, s. 3; ZMP-owska trójka murarska wykonała swoje zobowiązanie. „Budujemy Socjalizm” 1951, nr 8, s. 1; Kobiety biorą masowy udział we współzawodnictwie pracy. „Budujemy Socjalizm” 1951, nr 8, s. 4; Brygada kol. Knapczyka przoduje. „Budujemy Socjalizm” 1951, nr 9, s. 2; Z tej Brygady trzeba brać przykład. „Budujemy Socjalizm” 1951, nr 5, s. 1, 4.
View in Google Scholar

191. 2050 proc. normy kol. Zenona Nowakowskiego. „Budujemy socjalizm” 1950, nr 3, s. 1.
View in Google Scholar

192. Kilofem, piórem i sercem…, s. 67.
View in Google Scholar

193. Słownik: Schematyzm, s. 312.
View in Google Scholar

194. Zob.: www.wajda.pl/pl/flmy/flm20.html.
View in Google Scholar

195. Fragment recenzji W. Wierzewskiego („Trybuna Ludu” 1977, z 4 marca), dostępny w internecie: www.wajda.pl/pl/flmy/flm20. html.
View in Google Scholar

196. Hendrykowski M.: Film jako źródło historyczne. Poznań 2000, s. 80.
View in Google Scholar

197. A. Wajda, Człowiek z marmuru, 1997, min. 24:35.
View in Google Scholar

198. Hendrykowski M.: Film…, s. 86.
View in Google Scholar

199. Fragment recenzji W. Woroszylskiego („Więź” 1977, nr 5–6), dostępny w internecie: www.wajda.pl/pl/flmy/flm20.html.
View in Google Scholar

200. Binek T.: Śląsk, wojna, Kresy, Nowa Huta. Wspomnienia 1930– 1960. Kraków 1977, s. 113.
View in Google Scholar

201. Motto zaczerpnięte z tytułu powieści: Kłyś R.: Ostatnie słowo ma człowiek. Kraków 1953.
View in Google Scholar

202. Rezolucja przyjęta jednomyślnie na wielkim wiecu załogi Huty im. Lenina. „Budujemy Socjalizm” 1956, nr 126, s. 2.
View in Google Scholar

203. Zob.: Chwalba A.: Dzieje Krakowa…, s. 419–425 446–451.
View in Google Scholar

204. Ibidem, s. 252, 253.
View in Google Scholar

205. Ricoeur P.: Pamięć indywidualna, pamięć zbiorowa. W: idem: Pamięć, historia, zapomnienie. Przeł. J. Migasiński. Kraków 2006, s. 127.
View in Google Scholar

206. Klich -Kluczewska B.: Nowa Huta…, s. 7, 8.
View in Google Scholar

207. Zamorski K.: Nostalgia. Kategoria nostalgii a refleksja o przeszłości i polityka historyczna. W: Niektóre aspekty społecznej wartości historii. Historia jako nauka, s. 12. Wykład autorski K. Zamorskiego z zakresu metodologii historii w Uniwersytecie Jagiellońskim, kurs 2005/2006. Wersja cyfrowa wykładu w posiadaniu autorki artykułu.
View in Google Scholar

208. W niniejszym artykule posługuję się wnioskami z materiału zebranego podczas wywiadów z ok. 20 świadkami historii, mieszkającymi w Nowej Hucie od lat 50. XX w. Wywiady były realizowane przeze mnie od marca do czerwca 2008 r. Poszukiwałam chętnych do opowieści świadków przez osiedlowe kluby seniora oraz Nowohuckie Centrum Kultury. Wszystkie cytaty pochodzą z nagranych wtedy rozmów. Nagrania odbywały się przeważnie w klubie seniora lub w parku Ratuszowym. Tylko jedna osoba zdecydowała się wpuścić mnie do domu.
View in Google Scholar

209. Zob.: Kazimierska K.: Wywiad narracyjny – technika i po-jęcia analityczne. W: „Biografa a tożsamość narodowa” Red. M. Czyżewski, A. Piotrowski, A. Rokuszewska-Pawełek. Łódź 1996, s. 35–44.
View in Google Scholar

210. Zob.: Kołakowski L.: Obecność…, s. 163–170.
View in Google Scholar

211. Scena z filmu Utopia realna, zob. przyp. 25 i 162.
View in Google Scholar

212. nowa_huta księga…, s. 147.
View in Google Scholar

213. nowa_huta księga…, s. 9–16, 41–51.
View in Google Scholar

214. Ibidem, s. 43.
View in Google Scholar

215. Klich -Kluczewska B.: Nowa Huta…, s. 10.
View in Google Scholar

216. Tomasik W.: Mściwe narodziny…, s. 38, 39.
View in Google Scholar

217. Kołakowski L.: Obecność…, s. 67.
View in Google Scholar

218. Ibidem, s. 37.
View in Google Scholar

Pobrania

Wersja elektroniczna opublikowana

03.11.2026

Numer

Dział

Artykuły

Jak cytować

Mit Nowej Huty. Analiza i interpretacja wybranych aspektów. (2026). Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, 29, 383-412. https://doi.org/10.32030/KRZY.2011.18