Orły wojskowe Legionów Polskich w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2014.02Abstrakt
THE MILITARY EAGLES OF THE POLISH LEGIONS IN THE COLLECTION OF THE HISTORICAL MUSEUM OF THE CITY OF KRAKÓW
The 100th anniversary of the marching out of the First Cadre Company and the formation of the Polish Legions which falls in 2014 seems a good opportunity to present the memorabilia connected with those historical events. A special place among these belongs to the eagles worn by the riflemen and legionaries on their hats as they went to battle for a free, independent Poland. On 3 August 1914 in Oleandry (back then, a village just outside Kraków), Commandant Józef Piłsudski established the cadre company of riflemen which was to be the first to cross the borders of partitioned Polish territory. It was on that day that a unit of 74 members of the Polish Rifle Squads (Polskie Drużyny Strzeleckie) arrived in Oleandry. A group of members of the Riflemen’s Association (Związek Strzelecki), the same in number, was then selected, and a symbolic union of the two riflemen’s organizations was inaugurated. The two troops stood facing each other, and Piłsudski spoke: ‘From now on, there shall be no riflemen and no squads members. All of you who have gathered here on this spot, should consider yourselves Polish soldiers! I hereby abolish all the badges of the special groups. From now on, the White Eagle shall be your only badge. However, until the new badges are distributed, I command that you exchange your old badges as a symbol of complete concord and brotherhood which must prevail among Polish soldiers. Let the Riflemen pin the Squadsmen’s plates onto their hats, and give them their eagles in exchange’. Having said that, Piłsudski gave his eagle to Stanisław Burchardt-Bukacki in exchange for his badge (or ‘plate’), and the others promptly followed their example. On that day, both of the abovementioned badges, i.e. the riflemen’s eagle and the rifle squads’ badge decorated with the Polish eagle, became the first Polish military eagles since the times of the January Uprising, giving rise to a whole range of eagles proudly decorating the hats of the soldiers of the Polish Legions.
Bibliografia
1. Stanisław Burchard-Bukacki (1890–1942), wnuk powstańca listopadowego, syn powstańca styczniowego, członek Związku Walki Czynnej, w czasie I wojny światowej walczył w I Brygadzie Legionów, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej 1919–1920. W Polsce niepodległej m.in. w sztabie generalnym i Generalnym Inspektoracie Sił Zbrojnych. Generał dywizji od 1 stycznia 1936 r. Zmarł na emigracji w Edynburgu.
View in Google Scholar
2. Sieroszewski W.: Józef Piłsudski. Piotrków 1915, s. 57.
View in Google Scholar
3. Czesław Jarnuszkiewicz (1888–1988), członek Organizacji Bojowej PPS, za działalność niepodległościową zesłany na Syberię, skąd zbiegł w 1910 r. do Krakowa, gdzie przystąpił do Związku Strzeleckiego „Strzelec”. Studiował malarstwo na krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. W I wojnie światowej walczył w szeregach I Brygady Legionów. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej 1919–1920. W Polsce niepodległej m.in. dowódca 66 pułku piechoty i dowódca Okręgu Korpusu nr IX. Generał brygady od 1 stycznia 1930 r. W 1939 r. aresztowany przez NKWD, po uwolnieniu w sierpniu 1941 r. w Armii Andersa. Zmarł na emigracji w Londynie.
View in Google Scholar
4. Henryk Wielecki sugeruje, że wcześniej z tej sztancy tłoczono orły do czapek milicji Wolnego Miasta Krakowa oraz Gwardii Narodowej w 1846 r., zob. Wielecki H.: Sprawa munduru polskich formacji wojskowych w latach 1912–1918. W: Muzealnictwo wojskowe. Red. nauk. I.J. Wojciechowski. Warszawa 1985, s. 242.
View in Google Scholar
5. Kazimierz Wiśniewski (1895–po 1939), legionista I Brygady, w Polsce niepodległej m.in. w 45 pułku piechoty, Korpusie Ochrony Pogranicza i Obozie Warownym „Wilno”.
View in Google Scholar
6. Mieczysław Trojanowski pseud. Ryś (1881–1945), członek Związku Walki Czynnej, współorganizator związków strzeleckich. W czasie I wojny światowej w szeregach I Brygady Legionów. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej 1919–1920. Generał brygady od 15 sierpnia 1924 r. W czasie II wojny światowej uczestnik działań konspiracyjnych na Węgrzech. Zamordowany przez Niemców w obozie koncentracyjnym w Mauthausen.
View in Google Scholar
7. Cyt. za: Wielecki H.: Sprawa munduru…, s. 242.
View in Google Scholar
8. Jarnuszkiewicz C.: W sprawie orłów „Kadrowych”. „Broń i Barwa” 1936, nr 11–12, s. 255–256.
View in Google Scholar
9. Wielecki H.: Sprawa munduru…, s. 242, przyp. 10.
View in Google Scholar
10. Cyt. za: Mincer B.: Polskie orły wojskowe do czapek z lat 1914– 1936. „Broń i barwa” 1936, nr 8, s. 180.
View in Google Scholar
11. Idem: Polskie orły wojskowe do czapek z lat 1914–1936. „Broń i Barwa” 1936, nr 6–12; 1937, nr 1, 3–8, 10; 1938, nr 1, 5, 8–9. W pracy tej autor, wbrew tytułowi, opisał tylko orły strzeleckie i legionowe, a więc z lat 1913–1918. Dopełnieniem tej pracy, jej poszerzeniem czasowym, jest artykuł: idem: Polskie orły do czapek wojskowych 1914–1940. „Muzealnictwo Wojskowe” 1992, t. 5, s. 225–263.
View in Google Scholar
12. Np. Orzeł – znak żołnierza polskiego. Red. A.R. Chodyński. Malbork 1981–1983. Katalog wystawy w Muzeum Zamkowym w Malborku; Królikowski B.: Polski orzeł wojskowy 1807–1978. Lublin 1978. Katalog wystawy Muzeum Okręgowego w Lublinie oraz Miłośników Dawnej Broni i Barwy, oddział w Lublinie; idem: Znak wojska polskiego. Rzeszów 1988; Krogulec G., Latour R. de: Kolekcja polskich orłów wojskowych i innych z lat 1937–1947 w Dziale Militariów Muzeum Narodowego w Kielcach. „Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach” 1992, t. 16, s. 153–202; Zawistowski T.: Z historii polskiego orła – u progu Wielkiej Wojny. „Mundur i Broń” 2000, nr 3, s. 8–13; idem: Orły kawalerii Legionów Polskich i Polskiej Siły Zbrojnej. „Mundur i Broń” 2000, nr 4, s. 5–9.
View in Google Scholar
13. Andrzej Małkowski (1888–1919), jeden z twórców polskiego skautingu. W Legionach służył krótko, w pierwszych miesiącach wojny. W 1918 r. w szeregach Armii Polskiej we Francji, zwanej także Armią Hallera.
View in Google Scholar
14. Stanisław Mitera, ur. 1890 w Skołyszynie k. Jasła. Absolwent gimnazjum podgórskiego. W latach 1908–1913 studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim i w Berlinie. Nauczyciel historii w gimnazjum w Krakowie. Drużynowy I drużyny skautowej w Podgórzu. Od 1912 r. należał do Związku Strzeleckiego. Od października 1914 r. w Legionach Polskich. We wrześniu 1915 r. mianowany chorążym. Dowódca plutonu, następnie kompanii w 6 pułku piechoty Legionów. Poległ 22 listopada 1915 r. pod Kostiuchnówką na Wołyniu. Pochowany na tamtejszym cmentarzu w Wołczecku. Pośmiertnie został odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy.
View in Google Scholar
15. Franciszek Jaźwiecki (1900–1946), legionista I Brygady Legionów, malarz i grafik, członek Grupy Krakowskiej. W czasie II wojny światowej więzień niemieckich obozów koncentracyjnych. Pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
View in Google Scholar
16. Rozmowa odbyta 6 sierpnia 1978 r. w Michałowicach.
View in Google Scholar
17. Kazimierz Martyniak (1899, Sokal – 1985, Kraków), legionista 6 pułku piechoty III Brygady Legionów Polskich. Pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
View in Google Scholar
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.

