Analiza historyczno-środowiskowych przyczyn i skutków występowania zanieczyszczenia związkami ołowiu i miedzi w otoczeniu ruin kościoła św. Szczepana w podłożu placu Szczepańskiego

Autor

  • Marta Wardas-Lasoń
  • Mikołaj Łyskowski
  • Ewelina Mazurkiewcz

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2015.08

Abstrakt

ANALYSIS OF HISTORICAL AND ENVIRONMENTAL CAUSES AND EFFECTS OF THE OCCURRENCE OF POLLUTION WITH LEAD AND COPPER COMPOUNDS IN THE PRECINCTS OF THE RUINS OF ST STEPHEN’S CHURCH IN THE SOIL OF SZCZEPAŃSKI SQUARE

During archaeological research conducted in 2009 (whose character was clearly that of a survey study), fragments of human bones were discovered in the precincts of the ruins of St Stephen’s Church (kościoł św. Szczepana). Research results presented in this paper do not concern the graves which, upon their discovery, were intact, but focus on the uncovered earth and rubble fill. The subject of the study included the layers which contained human bones as well as the said material obtained from them (after the careful and thorough removal of earth particles from the specimens). The purpose of the study was to determine whether high concentrations of pollutants were present in that area, what their genesis was, and whether the phenomenon of lead and copper contamination affected human beings as well. Environmental determinants of the church’s location, its history and position in the context of what was identified to be the major source of contamination (the Great Scales in the Main Market Square) were analysed, and the timespan with which such influence could be associated was determined. The values of metal pollution levels obtained in the study and the values of other physicochemical indicators were interpreted in the light of the outcomes of similar tests regarding early mediaeval and bedrock strata from the site of the cut in which the fountain was built. The lead and copper concentrations in the samples obtained from burials and soils from the sacrum area of St Stephen’s church are up to five times higher than the test results obtained from the objects in the profanum (residential) section of the square. Particularly noteworthy are the higher concentrations of copper and lead revealed in the mineralised sample obtained from early mediaeval burials, which exceed even the metal concentrations in the clays from the furnace and from the outbuildings area enclosed by a woven fence. Therefore, it can be concluded that the pollutants were brought to the site from other parts of Krakow, and possibly absorbed by the inhabitants during their lifetime.

Bibliografia

1. Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Centrum Badań Nawarstwień Historycznych (wszyscy autorzy).
View in Google Scholar

2. Ziejka F.: Ocalić dla potomnych narodowe pamiątki… O społecznym ruchu odnowy zabytków w Krakowie w XIX wieku. „Czasopismo Techniczne. B. Budownictwo” 2008, 2-B, z. 9, s. 371–372.
View in Google Scholar

3. Hodor K.: Założenia cmentarne w krajobrazach Krakowa. „Czasopismo Techniczne. A. Architektura” 2012, 2-A, z. 7, s. 282.
View in Google Scholar

4. Radwański K.: Kraków przedlokacyjny. Rozwój przestrzenny. Kraków 1975, s. 214–214.
View in Google Scholar

5. Komorowski W.: Ulica, plac i cmentarz w publicznej przestrzeni miasta na przykładzie Krakowa staropolskiego. W: Ulica, plac i cmentarz w publicznej przestrzeni średniowiecznego i wczesnonowożytnego miasta Europy Środkowej. Red. S. Krabath, J. Piekalski, K. Wachowski. Wratislavia Antiqua, t. 13. Wrocław 2011, s. 38.
View in Google Scholar

6. Zaremska H.: Żywi wobec zmarłych. Brackie i cechowe pogrzeby w Krakowie w XIV w. – pierwszej połowie XVI w. „Kwartalnik Historyczny” 1974, t. 81, z. 3, s. 733, 742.
View in Google Scholar

7. Wardas-Lasoń M., Dubis E., Majchrzak Ł., Dąbrowski B., Tabaszewski W., Sokołowski T., Sowina U.: Analiza geochemiczna elementów podłoża placu Szczepańskiego, w niniejszym tomie.
View in Google Scholar

8. Dubis E.: Stratygrafia placu Szczepańskiego oraz Cmentarzysko wczesnośredniowieczne na placu Szczepańskim, w niniejszym tomie.
View in Google Scholar

9. Ledwoń K.: Ekologiczne podstawy kształtowania technosfery. Warszawa–Wrocław 1998, s. 1–156.
View in Google Scholar

10. Wyrobisz A.: Budownictwo murowane w Małopolsce w XIV i XV wieku. Studia z Dziejów Rzemiosła i Przemysłu, t. 3. Wrocław 1963, s. 77.
View in Google Scholar

11. Adamczewski J.: Kraków od A do Z. Wyd. 2. Kraków 1986, s. 128–129.
View in Google Scholar

12. Za umożliwienie badań w tym rejonie i charakterystykę materiału archeologicznego autorzy składają podziękowania Monice i Jarkowi Łyczakom oraz Wojciechowi Tabaszewskiemu.
View in Google Scholar

13. Szwalec A., Mundała P.: Zawartość Cd, Pb, Zn i Cu w glebach wybranych parków miejskich Krakowa. „Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych” 2012, nr 53, s. 71.
View in Google Scholar

14. Wardas-Lasoń M.: The Influence of Sewage System on the Functioning and Quality of Krakow’s Watercourses. „Journal of Geological Research” 2014 (November), p. 6.
View in Google Scholar

15. Dubis E.: Stratygrafia placu Szczepańskiego oraz Cmentarzysko wczesnośredniowieczne na placu Szczepańskim, w niniejszym tomie.
View in Google Scholar

16. Wardas-Lasoń M., Dubis E., Majchrzak Ł., Dąbrowski B., Tabaszewski W., Sokołowski T., Sowina U.: Analiza geochemiczna…
View in Google Scholar

17. Pawlikowski M., Wardas M., Such J.: The investigation of geoarchaeological layers of Krakow City, Poland, Geoarchaeology and Archaeomineralogy. Eds. R.I. Kostov, B. Gaydarska, M. Gurova. Sofia 2008, s. 277–281.
View in Google Scholar

18. Barone P.M., Mattei E., Pettinelli E.: Non-invasive archaeological exploration in stratigraphically complex rural settings: an example from Ferento (Viterbo, Italy). „Archaeological and Anthropological Sciences” 2013, vol. 5, pp. 26–27.
View in Google Scholar

19. Łyskowski M., Mazurek E.: Analiza konsekwencji doboru nieodpowiedniej prędkości propagacji fali elektromagnetycznej w trakcie interpretacji inżynierskich pomiarów metodą georadarową. „Logistyka” 2013, nr 4, suplement Logistyka – nauka (CD-rom), s. 330–336; Łyskowski M., Wardas-Lasoń M.: Georadar investigations and geochemical analysis in contemporary archeological studies. „Geology, Geophysics and Environment” 2012, vol. 38, no. 3, s. 307–315.
View in Google Scholar

20. Wardas-Lasoń M., Dubis E., Majchrzak Ł., Dąbrowski B., Tabaszewski W., Sokołowski T., Sowina U.: Analiza geochemiczna…
View in Google Scholar

21. Zychowski J.: Wpływ masowych grobów z I i II wojny światowej na środowisko przyrodnicze. Prace Monograficzne – Akademia Pedagogiczna im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, nr 490. Kraków 2008, s. 152.
View in Google Scholar

22. Por. Wardas-Lasoń M., Dubis E., Majchrzak Ł., Dąbrowski B., Tabaszewski W., Sokołowski T., Sowina U.: Analiza geochemiczna…
View in Google Scholar

23. Agnieszka Wacnik z Instytutu Botaniki im. W. Szafera PAN w Krakowie wykonała badania paleobiologiczne, które będą przedmiotem odrębnej publikacji.
View in Google Scholar

24. Abraham W.: Organizacja Kościoła w Polsce do połowy wieku XII. Lwów 1890, s. 158–159.
View in Google Scholar

25. Bąkowski K.: Dzieje Krakowa. Kraków 1911, s. 41, 45.
View in Google Scholar

26. Pieradzka K.: Rozkwit średniowiecznego Krakowa. W: Kraków. Studia nad rozwojem miasta. Red. J. Dąbrowski. Biblioteka Krakowska, nr 111. Kraków 1957, s. 132.
View in Google Scholar

27. Marek M.: Cracovia 3D. Rekonstrukcje cyfrowe historycznej zabudowy Krakowa. Red. A. Biedrzycka. Kraków 2011, s. 82. Katalog wystawy w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, pałac Pod Krzysztofory, 6 maja – 14 sierpnia 2011 r. Kurator Marta Marek.
View in Google Scholar

28. Niewiński A.: Przestrzeń kościelna w topografii średniowiecznego Krakowa. Próba syntezy. Lublin 2004, s. 95.
View in Google Scholar

29. Bąkowski K.: Dzieje Krakowa…, s. 45.
View in Google Scholar

30. Kracik J.: Miasto zatrzymuje umarłych. Krakowskie nekropolie a kultura duchowa XVII–XVIII wieku. W: Z przeszłości Krakowa. Red. J.M. Małecki. Warszawa–Kraków 1989, s. 166; Plan miasta Krakowa z lat 1788–1792, oprac. Tadeusz Czort [online]. Nieprzypadkowa Krakowska Platforma Blogowa. Mapy, plany, ulice, klimaty, zabytki, wydarzenia, 25 lipca 2010 r. [dostęp: 15 grudnia 2015 r.]. Dostępny w internecie: http://krakow21.blog.com/planmiasta-krakowa-z-lat-1788-1792-opracowal-tadeusz-czort/.
View in Google Scholar

31. Niewiński A.: Przestrzeń kościelna…, s. 95, 100.
View in Google Scholar

32. Klein F.: Stary Kraków. „Rocznik Krakowski” 1916, t. 17, s. 60–62.
View in Google Scholar

33. Borowiejska-Birkenmajerowa M.: Kształt średniowiecznego Krakowa. Kraków 1975, s. 105.
View in Google Scholar

34. Dubis E.: Stratygrafia placu Szczepańskiego oraz Cmentarzysko wczesnośredniowieczne na placu Szczepańskim, w niniejszym tomie.
View in Google Scholar

35. Tomkowicz S.: Domy i mieszkania w Krakowie w pierwszej połowie XVII wieku. Lwów 1922, s. 66–67.
View in Google Scholar

36. Radwański K.: Kraków przedlokacyjny…, s. 214–214.
View in Google Scholar

37. Niewiński A.: Przestrzeń kościelna…, s. 166.
View in Google Scholar

38. Por. Rahmonov O.: Relacje między roślinnością i glebą w inicjalnej fazie sukcesji na obszarach piaszczystych. Katowice 2007, s. 11.
View in Google Scholar

39. Akunin B.: Historie cmentarne. Przeł. W. Dłuski. Warszawa 2006, s. 3.
View in Google Scholar

Pobrania

Wersja elektroniczna opublikowana

20.11.2026

Numer

Dział

Artykuły

Jak cytować

Wardas-Lasoń, M., Łyskowski, M., & Mazurkiewcz, E. (2026). Analiza historyczno-środowiskowych przyczyn i skutków występowania zanieczyszczenia związkami ołowiu i miedzi w otoczeniu ruin kościoła św. Szczepana w podłożu placu Szczepańskiego. Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, 33, 115-128. https://doi.org/10.32030/KRZY.2015.08