O losach wyposażenia nieistniejącego kościoła św. Szczepana na placu Szczepańskim

Autor

  • Irena Palca

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2015.11

Abstrakt

THE LOT OF THE FURNISHINGS OF FORMER ST STEPHEN’S CHURCH AT SZCZEPAŃSKI SQUARE

St Stephen’s Church, which is not there anymore, was built on an east–west axis on the south side of Szczepański Square. Made of stone and brick, the Gothic church must have been erected at the turn of the thirteenth and fourteenth centuries as a parish church for the local residents. In 1802, it shared the lot of more than 20 churches in Kraków that were knocked down in the late eighteenth and the early nineteenth century. Nothing is known of the whereabouts of some of its furnishings; however, many items were removed to the Carmelite Church at the Piasek neighbourhood along with the parish originally assigned to St Stephen’s Church. In October 1929, Cardinal Stefan Sapieha transferred St Stephen’s Parish to St Mark’s Church, and in 1938 the parish was relocated from there to a newly built church dedicated to Saint Stephen, situated on Sienkiewicza Street in Kraków. It was also in 1938 that the furnishings of the original church kept at the Carmelite Church were transferred to the new location, including the painting from the high altar, The Stoning of Saint Stephen, as well as the baptismal font, reliquaries, chalices, and chasubles. Some of the original church accessories are kept at Kraków’s museums as well as at churches in Więcławice, Oleśno near Dąbrowa Tarnowska, and Przybyszówka, a district of Rzeszów. However, these items are only part of the sumptuous furnishings of former St Stephen’s Church, which was one of the wealthiest parishes in Kraków in its time. The remaining pieces of church equipment were sold at an auction and, consequently, lost without a trace. The demolition of churches in the city in the late eighteenth and the early nineteenth century deprived Kraków of several valuable historic objects of high artistic quality, as evidenced by those others that have survived.

Bibliografia

1. Grabowski A.: Historyczny opis miasta Krakowa i jego okolic. Kraków 1822; Estreicherówna M.: Wykaz kościołów, kaplic i klasztorów w Krakowie. „Kalendarz Katolicki Krakowski na rok 1889”, s. 105–119; Bąkowski K.: Kronika krakowska. Cz. 1. od r. 1796 do 1815. Biblioteka Krakowska, nr 27. Kraków 1905; Załęski S.: Jezuici w Polsce. T. 4. Dzieje 153 kolegiów i domów Jezuitów w Polsce. Cz. 1. Kolegia i domy założone za królów Zygmunta Augusta i Stefana Batorego 1564–1588. Kraków 1905, s. 459–463; Rederowa D.: Studia nad wewnętrznymi dziejami Krakowa porozbiorowego 1796–1809. Cz. 1. Zagadnienia urbanistyczne. „Rocznik Krakowski” 1957–1959, t. 34, z. 2, s. 1–7, 108; Paszenda J.: Budowle jezuickie w Polsce XVI–XVIII w. T. 3. Kraków 2006; Goras M.: Zaginione gotyckie kościoły Krakowa. Kraków 2003.
View in Google Scholar

2. Rożek M.: Nieistniejący kościół św. Szczepana w Krakowie. „Biuletyn Historii Sztuki” 1974, t. 36, z. 3, s. 215–226; idem: Nie istniejące kościoły Krakowa. „Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej” 1983, t. 33, s. 95–120.
View in Google Scholar

3. Zabielska A.: Architektura i sztuka zburzonego kościoła św. Szczepana w Krakowie. Kraków 2011.
View in Google Scholar

4. Hoszowski K.: O znakomitych zasługach w kraju rodziny Korycińskich. Kraków 1862, s. 426–427.
View in Google Scholar

5. Karty ewidencyjne wyposażenia kościoła św. Szczepana przy ul. Sienkiewicza znajdują się w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków w Krakowie (dalej cyt. WUOZ), m.in. dokument z 4 marca 1585 r. przekazujący kościół i parafię św. Szczepana w Krakowie jezuitom z pieczęcią króla Stefana Batorego, dokument z 10 czerwca 1602 r. potwierdzający nadanie kościoła i parafii św. Szczepana w Krakowie jezuitom z pieczęcią króla Zygmunta III Wazy, dokument z 3 grudnia 1605 r. potwierdzający nadanie całości kościoła św. Szczepana jezuitom z pieczęcią kardynała Bernarda Maciejowskiego.
View in Google Scholar

6. Zbudował „ołtarz wielki, przeniesiony z kościółka św. Marcina do kościoła św. Szczepana”. Cyt. za: Paszenda J.: Budowle jezuickie…, s. 192.
View in Google Scholar

7. Bruździński A.: Bractwa religijne w siedemnastowiecznym Krakowie. W: Historia świadectwem czasów. Księdzu profesorowi Markowi Tomaszowi Zahajkiewiczowi. Red. W. Bielak, S. Tylus. Lublin 2006, s. 103–147.
View in Google Scholar

8. Rajman J.: Średniowieczne patrocinia krakowskie. Kraków 2002, s. 74–75.
View in Google Scholar

9. Rożek M.: Nieistniejący kościół…, s. 217.
View in Google Scholar

10. Loc. cit.
View in Google Scholar

11. Loc. cit.; Poplatek J., Paszenda J.: Słownik jezuitów artystów. Kraków 1972, s. 141.
View in Google Scholar

12. Rożek M.: Mecenat artystyczny mieszczaństwa krakowskiego w XVII wieku. Biblioteka Krakowska, nr 118. Kraków 1977, s. 87.
View in Google Scholar

13. Rożek M.: Nieistniejący kościół…, s. 218.
View in Google Scholar

14. Poplatek J., Paszenda J.: Słownik…, s. 81.
View in Google Scholar

15. Ibidem, s. 80.
View in Google Scholar

16. Rożek M.: Nieistniejący kościół…, s. 102.
View in Google Scholar

17. Ibidem, s. 222.
View in Google Scholar

18. Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.). Malarze, rzeźbiarze, graficy (dalej cyt. Słownik artystów): Negowicz Adam. Hasło oprac. M. Heydel. T. 6. Warszawa 1998, s. 34.
View in Google Scholar

19. Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego. Wyd. S. Estreicher. T. 2. Biblioteka Krakowska, nr 41. Kraków1909, s. 211–212.
View in Google Scholar

20. Rożek M.: Nieistniejący kościół…, s. 222.
View in Google Scholar

21. Paszenda J.: Budowle jezuickie…, s. 219; Rożek M.: Nieistniejący kościół…, s. 222, być może w tym czasie kościół otrzymał nową, barokową fasadę, artykułowaną pilastrami i zwieńczoną trójkątnym przyczółkiem.
View in Google Scholar

22. Rożek M.: Nieistniejący kościół…, s. 222.
View in Google Scholar

23. Bruździński A.: Bractwa religijne…, s. 5–6. 8 grudnia 1395 r. biskup krakowski Piotr Wysz z Radoliny erygował przy kościele św. Szczepana Bractwo Jedenastu Tysięcy Dziewic – Confraternitas Undecim Millium Virginibus. Bractwo to „powstało z jałmużn pobożnych ludzi” pod wpływem niemieckich kolonistów, kupców i rzemieślników przybyłych do Krakowa. Posiadało ono w tym kościele dwa ołtarze: św. Szczepana i św. Urszuli.
View in Google Scholar

24. Pruszcz P.H.: Klejnoty stołecznego miasta Krakowa albo kościoły, y co w nich iest widzenia godnego y znacznego. Kraków 1745, s. 35–36.
View in Google Scholar

25. Rożek M.: Nie istniejące…, s. 222–223.
View in Google Scholar

26. Archiwum i Biblioteka OO. Karmelitów na Piasku, Wyciąg z inwentarza Parafii S. Szczepana w roku 1804 urzędowo sprawiony, sygn. AKKr 836/A 25.
View in Google Scholar

27. Bąkowski K.: Kronika…, s. 19–20.
View in Google Scholar

28. Załęski S.: Jezuici…, s. 477; „Gazeta Krakowska” 1802, nr 12, z 10 lutego, s. 145; nr 13, z 14 lutego, s. 158, gdzie informacja: „W Krakowie pod wagą miejską w przechodniey kamienicy znajduje się każdego czasu do sprzedania wielki dzwon z kościoła Ś. Szczepana ważący 3888 funtów, a serce 138 funtów. Ktoby go sobie życzył nabyć, niechay się uda pod wspomnianą wagę do Pisarza Miejskiego”.
View in Google Scholar

29. Chmiel A.: Szkice krakowskie. Biblioteka Krakowska, nr 100. Kraków 1947. Plac Szczepański w Krakowie przed stu laty, s. 191. Chmiel powtarza za: „Kroniczka Krakowska” z 1801 r., „Kalendarz Krakowski na rok 1801”.
View in Google Scholar

30. Mączyński J.: Pamiątka z Krakowa. Opis tego miasta i jego okolic. Cz. 2. Kraków 1845, s. 240; Rogalski J.: Kościół na Piasku, czyli Opis historyczny założenia i rozwoju kościoła OO. Karmelitów na Piasku w Krakowie tudzież cudowności obrazu Matki Boskiej w kaplicy tegoż kościoła pod nazwaniem „cudownej kaplicy” znajdującego się. Kraków 1863, s. 127.
View in Google Scholar

31. Rogalski J.: Kościół na Piasku…, s. 128; Włodarczyk W.: Kościół Karmelitów na Piasku. „Rocznik Krakowski 1962, t. 36, s. 137, 148. Konserwacja obrazu wraz z dublażem przeprowadzona w 1998 r. przez artystkę konserwatorkę Jolantę Brzozowską.
View in Google Scholar

32. Mączyński J.: Pamiątka z Krakowa…, s. 241; Rogalski J.: Kościół na Piasku…, s. 128, 133.
View in Google Scholar

33. Chrzcielnicę opisuje dokładnie Konstanty Hoszowski, zob. Hoszowski K.: O znakomitych zasługach…, s. 380. Opisują ją Maksymilian Cercha i Feliks Kopera, zob. Cercha M., Kopera F.: Pomniki Krakowa. T. 2. Kraków–Warszawa 1904, s. 154
View in Google Scholar

34. Bochnak A., Pagaczewski J.: Polskie rzemiosło artystyczne wieków średnich. Kraków 1959, s. 154; Dobrowolski T.: Sztuka Krakowa. Kraków 1978, s. 220. Tadeusz Dobrowolski przywołuje chrzcielnicę z kościoła Bożego Ciała w Krakowie jako przykład dzieła pochodzącego z tej samej ludwisarni; Zabielska A.: Architektura i sztuka…, s. 62–63.
View in Google Scholar

35. Historia parafii na placu Szczepańskim [online]. Parafia Świętego Szczepana w Krakowie [dostęp: 15 września 2015 r.]. Dostępny w internecie: http://swszczep.linuxpl.info/historia-parafii/; Bąkowski K.: Kronika…, s. 19–20. Trzeci dzwon wystawiono na aukcję, tak opisywał tę sytuację Klemens Bakowski: „W Krakowie pod wagą miejską znajduje się do sprzedania wielki dzwon z kościoła św. Szczepana w Krakowie. Ktoby sobie życzył, niech się tam do pisarza uda, a dowie się o cenie”. Cyt. za: ibidem, s. 21.
View in Google Scholar

36. Archiwum Narodowe w Krakowie (dalej cyt. ANK), Inwentarz naczyń świętych, ubiorów kapłańskich, i sprzętów różnych kościoła parafialnego S. Szczepana, dawniej w mieście Krakowie teraz w przedmieściu Piasek położonego, 1814, sygn. WM 547; Eliasz Radzikowski W.: Kraków dawny i dzisiejszy. Kraków 1902, s. 222.
View in Google Scholar

37. ANK, Inwentarz kościoła parafialnego świętego Szczepana na Piasku, 1814, sygn. WM 547, poz. 114.
View in Google Scholar

38. Ibidem, poz. 7. Opisany wśród „nowo przybyłych sprzętów”.
View in Google Scholar

39. Róg R.: Parafia Nawiedzenia NMP w Krakowie „Na Piasku”. Historia klasztoru. Parafialny epizod, 1997 [online]).krakow.karmelici.pl [dostęp: 20 października 2015 r.]. Dostępny w internecie: http://www.krakow.karmelici.pl/index.php/sanktuarium/historia?showall=&start=5.
View in Google Scholar

40. „Czas” 1938, nr 166, z 19 czerwca, s. 13.
View in Google Scholar

41. „Czas” 1938, nr 167, z 20 czerwca, s. 8. W kościele św. Szczepana znalazły się także rękopisy i dekrety królów polskich, karty ewidencyjne, zob. przyp. 5; Zabielska A.: Architektura i sztuka…, s. 87–88.
View in Google Scholar

42. W miejscach odsłoniętych drewno malowane na czerwono, wewnątrz relikwie osłonięte szkłem. Bochnak A., Pagaczewski J.: Polskie rzemiosło…, s. 241; Samek J.: Polskie rzemiosło artystyczne. Czasy nowożytne. Warszawa 1984, s. 9–10. Jak pisał Jan Samek: „do dzieł norymberskich, które dziś zachowały się w Krakowie, zalicza się jeszcze relikwiarz na głowę św. Szczepana przechowywany w nowym kościele pod tym wezwaniem (druga ćwierć XVI wieku). Relikwiarz św. Szczepana stanowi renesansowy odpowiednik wielobocznych puszek na relikwie przykrytych kopułami, jakie wykonywano w Krakowie i Poznaniu w XV i XVI wieku”; Wawel 1000–2000. Wystawa jubileuszowa. Katalog. T. 2. Skarby Archidiecezji Krakowskiej. Muzeum Archidiecezjalne na Krakowie maj – wrzesień 2000. Red. nauk. J.A. Nowobilski. Kraków 2000, s. 160–161; Zabielska A.: Architektura i sztuka…, s. 79–81.
View in Google Scholar

43. Zob. przyp. 34.
View in Google Scholar

44. Bochnak A., Pagaczewski J.: Polskie rzemiosło…, s. 90; Pagaczewski datował zabytek na koniec pierwszej połowy XV w. i wiązał go z Jerzym z Przybysławic, złotnikiem czynnym w Krakowie w latach 1431–1483.
View in Google Scholar

45. Wawel 1000–2000…, s. 142; Zabielska A.: Architektura i sztuka…, s. 64–66.
View in Google Scholar

46. Karty ewidencyjne wyposażenia kościoła św. Szczepana przy ul. Sienkiewicza, w archiwum WUOZ w Krakowie.
View in Google Scholar

47. Karty ewidencyjne wyposażenia kościoła św. Szczepana przy ul. Sienkiewicza, w archiwum WUOZ w Krakowie.
View in Google Scholar

48. Zabielska A.: Architektura i sztuka…, s. 81–87. Prawdopodobnie do kościoła św. Marka, a następnie do nowego kościoła św. Szczepana został przeniesiony tylko obraz, a nie, jak sugeruje autorka, cały ołtarz.
View in Google Scholar

49. Bruździński A.: Bractwa religijne…, s. 25. Na początku XVII w. powołano Bractwo Niewolników Najświętszej Marii Panny, które oddawało cześć Matce Bożej i opiekowało się ołtarzem, wzniesionym od nowa w 1610 r., zob. Rajman J.: Średniowieczne patrocinia…, s. 75.
View in Google Scholar

50. Obraz konserwowany w 1898 r. – zastąpiono koszulkę drewnianą nową, miedzianą, pozłacaną i posrebrzaną, odnowiono też korony. Prace te wykonał Jan Gregorczyk, brązownik. Obraz był odnawiany jeszcze dwukrotnie: w 1963 r. przez artystę malarza Stanaszka i w 1994 r. przez artystkę konserwatorkę Krystynę Sokół-Gujdę. Przeprowadzono pełną konserwację: oczyszczenie, usunięcie werniksu, uzupełnienie ubytków zaprawy, punktowanie.
View in Google Scholar

51. Sudacka A.: Kościół św. Marka w Krakowie. Wyposażenie – przemiany historyczne. W: Studia z dziejów kościoła św. Marka. Red. Z. Kliś. Kraków 2001, s. 194–195.
View in Google Scholar

52. Biblia Nowego Testamentu. Dzieje Apostolskie. Poznań 2007, s. 1435. Dz 6, 58–60.
View in Google Scholar

53. Pruszcz P.H.: Klejnoty stołecznego miasta…, s. 35.
View in Google Scholar

54. Mączyński J.: Pamiątka z Krakowa…, s. 240; Słownik artystów: Gutowski Wojciech. Hasło oprac. A. Ryszkiewicz. T. 2. Wrocław 1975, s. 525–526; Włodarczyk W.: Kościół Karmelitów…, s. 137.
View in Google Scholar

55. Tomkiewicz W.: Dolabella. Warszawa 1959, s. 21–22; Słownik artystów: Dolabella Tomasz. Hasło oprac. W. Tomkiewicz. T. 2, s. 72–77.
View in Google Scholar

56. Zabielska A.: Architektura i sztuka…, s. 91–94.
View in Google Scholar

57. Wcześniej, w latach sześćdziesiątych XX w., obraz był konserwowany przez Józefa Sulmę. „Program prac konserwatorskich dot. obrazu Ukamieniowanie św. Szczepana, XVII w., z kościoła św. Szczepana”. Oprac. Maria Sokół-Augustyńska, Wyk. Krystyna Sokół-Gujda, Jakub Gujda, Maria Sokół-Augustyńska. Kraków 2003, mps w archiwum WUOZ w Krakowie. Obraz oczyszczono, uzupełniono ubytki, zdublowano. Wykonano nowa ramę według XVIII-wiecznego wzoru. Prace zakończono w październiku 2003 r.
View in Google Scholar

58. Historia parafii… Obraz po renowacji poświęcił biskup Jan Zając, przed laty proboszcz parafii, a obecnie kustosz Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie Łagiewnikach. Obraz został poświęcony podczas uroczystości odpustowych 26 grudnia 2009 r.
View in Google Scholar

59. Hoszowski K.: O znakomitych zasługach…, s. 394.
View in Google Scholar

60. Obraz w konserwacji wykonywanej przez Marię Sokół-Augustyńską.
View in Google Scholar

61. Rożek M.: Nie istniejące kościoły…, s. 105; Nowak J.T., Turdza W.: Skarby krakowskich klasztorów. Zbiory OO. Karmelitów Trzewiczkowych. Kraków 2000, s. 74; Wojna i pokój. Skarby sztuki tureckiej ze zbiorów polskich od XV do XIX wieku. Wystawa zorganizowana przez Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 25 lutego – 3 maja 2000 roku. Warszawa 2000, s. 118; Zabielska A.: Architektura i sztuka…, s. 101–102.
View in Google Scholar

62. Nazar A.: Kapa z klasztoru OO. Karmelitów Trzewiczkowych w Krakowie. „Spotkania z Zabytkami” 2013, nr 1–2, s. 54–55.
View in Google Scholar

63. Ibidem, s. 55.
View in Google Scholar

64. Archiwum i Biblioteka OO. Karmelitów na Piasku, Parafia św. Szczepana, sygn. Akt AKKr 836/A 25, dokument z 6 maja 1841 r.; ANK, Inwentarz kościoła parafialnego świętego Szczepana na Piasku, 1814, sygn. WM 547, poz. 178. Kapę odnotowują dwa inwentarze klasztoru Karmelitów na Piasku: Inwentarz kościoła i klasztoru Zgromadzenia XX. Karmelitów Trzewiczkowych w Krakowie, 21 czerwca 1869, sygn. AKKr 698/648, s. 101 oraz inwentarz sporządzony w 1879 r., sygn. akt AKKr 649/a/684, s. 1.
View in Google Scholar

65. Katalog zabytków sztuki w Polsce. T. 1. Województwo krakowskie. Z. 5. Powiat dąbrowski. Red. J. Szablowski. Warszawa 1953; Zabielska A.: Architektura i sztuka…, s. 105–110.
View in Google Scholar

66. Zabielska A.: Architektura i sztuka…, s. 110.
View in Google Scholar

67. Małkiewiczówna H.: Tryptyk z Więcławic. W: Wawel 1000–2000…, s. 48–50; Zabielska A.: Architektura i sztuka…, s. 55–61.
View in Google Scholar

68. Przeciwne zdanie prezentuje Paweł Pencakowski, który uważa, że przedstawiony jest św. Wojciech. Pencakowski P.: Recepcja dzieł dawnej sztuki i pamiątek przeszłości w diecezji krakowskiej w epoce kontrreformacji. Studia i Materiały Wydziału Konserwacji i Restauracji dzieł sztuki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, t. 18. Kraków 2009, s. 189; Węcławowicz T.: Święty Mikołaj czy św. Wojciech? Uwagi ikonograficzne o tryptyku z Więcławie. W: Artifex doctus. Studia ofiarowane profesorowi Jerzemu Gadomskiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin. T. 1. Red. nauk. W. Bałus, W. Walanus, M. Walczak. Kraków 2007.
View in Google Scholar

69. Gadomski J.: Jan Wielki, krakowski malarz z drugiej połowy XV wieku. Kraków 2005, s. 98.
View in Google Scholar

70. Wawel 1000–2000…, s. 49.
View in Google Scholar

71. Pencakowski P.: Recepcja dzieł…, s. 189.
View in Google Scholar

72. Chmiel A.: „Inwentarz Muzeum w AAD”, karta katalogu naukowego Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, nr inw. M 297; Buczek A.: Ornat krakowskiego cechu krupników ze zbiorów Muzeum Historycznego m. Krakowa. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznym Miasta Krakowa” 1979, z. 6, s. 21–25; Kraków – europejskie miasto prawa magdeburskiego 1257–1791. Katalog wystawy. Red. nauk. G. Lichończak-Nurek. Kraków 2007, s. 550. Wystawa w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, pałac pod Krzysztofory, 5 czerwca – 19 listopada 2007 r. Kurator Grażyna Lichończak-Nurek.
View in Google Scholar

73. Zabielska A.: Architektura i sztuka…, s. 69–73.
View in Google Scholar

74. Przewodnik po Muzeum Narodowem w Krakowie. Kraków 1914, s. 65, nr kat. 1632, jest to depozyt klasztoru Dominikanów w Krakowie; Dobrowolski T.: Sztuka Krakowa…, s. 272.
View in Google Scholar

75. Tomkowicz S.: Kołłątajowski plan Krakowa z r. 1785. „Rocznik Krakowski” 1907, t. 9, s. 154.
View in Google Scholar

76. ANK, Inwentarz kościoła parafialnego świętego Szczepana na Piasku, 1814, sygn. WM 547.
View in Google Scholar

77. Czapczyńska-Kleszczyńska D., Szybisty T.: Korpus witraży z lat 1800–1945 w kościołach rzymskokatolickich metropolii krakowskiej i przemyskiej. T. 1. Archidiecezja krakowska, dekanaty krakowskie. Kraków 2014.
View in Google Scholar

78. Cercha M., Kopera F.: Pomniki…, s. 228. Autorzy wymieniają też gotycką chrzcielnicę, dziś znajdującą się w kościele św. Szczepana przy ul. Sienkiewicza, i chorągiew Wojciecha Kochańskiego z 1620 r. (obecnie miejsce przechowywania nieznane).
View in Google Scholar

79. Jan Kanty Wojnarowski, Widok Bramy Szewskiej, ok. 1840 r., akwarela, nr inw. MHK-1068/VIII.
View in Google Scholar

80. Zygmunt Wierciak, Brama Szewska, akwarela, 1937, nr inw. MHK-2205/VIII.
View in Google Scholar

81. Zygmunt Wierciak, Baszta Garncarzy według stanu z przełomu XVIII i XIX wieku, 1949, gwasz, płótno, nr inw. MHK-3152/III.
View in Google Scholar

Pobrania

Wersja elektroniczna opublikowana

20.11.2026

Numer

Dział

Artykuły

Jak cytować

Palca, I. (2026). O losach wyposażenia nieistniejącego kościoła św. Szczepana na placu Szczepańskim. Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, 33, 151-164. https://doi.org/10.32030/KRZY.2015.11