Krakowski drapacz chmur przy placu Szczepańskim 5 w dziele mistrza introligatorskiego Roberta Jahody: Księga pamiątkowa Powiatowej Komunalnej Kasy Oszczędności w Krakowie w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2015.16Abstrakt
KRAKOW’S SKYSCRAPER AT 5 SZCZEPAŃSKI SQUARE IN KRAKOW IN THE COMMEMORATIVE BOOK OF THE DISTRICT COMMUNITY SAVINGS BANK IN KRAKOW BY BOOKBINDING EXPERT ROBERT JAHODA IN THE COLLECTION OF THE HISTORICAL MUSEUM OF THE CITY OF KRAKOW
The museum pieces kept and displayed with due care at the Department III – Modern Krakow of the Historical Museum of the City of Krakow include the Commemorative Book of the District Community Savings Bank in Krakow (Księga pamiątkowa Powiatowej Komunalnej Kasy Oszczędności w Krakowie), acc. no. MHK-1793/III. Finely bound in light-brown Morocco leather, the book contains 370 pages. They were inscribed with a history of the District Savings Bank, covering its origins, activity, successive seats, names of presidents etc. Most of the entries in the book are concerned with the construction of “Krakow’s skyscraper” at 5 Szczepański Square. Inserted between some of them are grey cardboard plates with 47 photographs and one document pasted onto them; 29 of these photographs feature scenes from the construction of the Bank’s new premises. The Commemorative Book of the District Community Savings Bank in Krakow was manufactured in 1932 at the shop of the excellent bookbinding expert Robert Jahoda (1862–1947). The cover and the layout of the book were designed by the recognised graphic artist Zygmunt Kinastowski (1904–1966). The building was designed by two local architects, Franciszek Tadanier (1892–1960) and Stefan Strojek (1893– 1960). The construction continued from 1932 to 1934. The edifice was provided with an impressive design of the peak of its wedge-like layout and a spacious roof terrace atop its south side. Large windows were scattered across the facade and lined with stools running horizontally across the length of the structure. The building accommodated 22 flats, and five shops on the bottom storey. The rounded peak added dynamism to the mass of the edifice and vested it with a touch of the expressionistic. The building distinguishes itself among other structures in the area of Szczepański Square, passing for one of the finest architectural designs of the interwar period in Poland.
Bibliografia
1. Księga pamiątkowa Powiatowej Komunalnej Kasy Oszczędności w Krakowie, karta inw. MHK-1793/III, opracowana przez dr Celinę Bąk-Koczarską (1926–2008) i utworzona 23 września 1966 r. Matowa skóra, karton, papier, farba; złocenie, klejenie, pismo ręczne, tłoczenie; wymiary 40 na 30 cm.
View in Google Scholar
2. Stanisław Kochanowski (1894–1981), absolwent Politechniki Lwowskiej, żołnierz Legionów Polskich, pracował w Izbie Przemysłowo-Handlowej i Rolnej w Krakowie, od 1930 r. dyrektor Powiatowej Komunalnej Kasy Oszczędności w Krakowie, organizator i twórca budynku Kasy przy placu Szczepańskim oraz współorganizator budowy osiedla na Cichym Kąciku. Pochowany na cmentarzu Salwatorskim w Krakowie.
View in Google Scholar
3. Dr Jerzy Dobrzycki (1900–1972), historyk sztuki, w latach 1930–1951 członek Rady Artystycznej m. Krakowa, w latach 1934–1939 kierownik Miejskiego Biura Propagandy Artystycznej, inicjator Dni Krakowa (od 1936 r.), organizator i twórca Konkursu szopek krakowskich (od 1937 r.), w latach 1946–1964 dyrektor Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.
View in Google Scholar
4. Dahl S.: Dzieje książki. Wrocław 1965, s. 313.
View in Google Scholar
5. Jahoda-Żółtowski R.: „Robert Jahoda”. Kraków b.d., s. 2, rkps w posiadaniu Leszka J. Sibili. Karol de Lubomir Jahoda (1860–1953), absolwent Akademii Artylerii w Wiedniu. Był komendantem krakowskiej żandarmerii dla terenów Galicji w stopniu pułkownika ck armii austro-węgierskiej. Po I wojnie światowej – komendantem obozu w Kościerzynie dla rosyjskich jeńców wojennych. W 1921 r. został zastępcą komendanta obozu warownego Kraków, w 1923 r. przeszedł do rezerwy w stopniu generała brygady.
View in Google Scholar
6. Słownik biograficzny pracowników książki polskiej (dalej cyt. Słownik): Jahoda Robert. Hasło oprac. G. Schmager. Warszawa–Łódź 1972, s. 355.
View in Google Scholar
7. Broniewski S.: Igraszki z czasem. Kraków 1973, s. 18–26.
View in Google Scholar
8. Sibila L.J.: Wybrane oprawy książkowe, projekty opraw książkowych, dyplomów i tek adresowych krakowskiego mistrza introligatorskiego Roberta Jahody z lat 1892–1912 ze zbiorów Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. „Rocznik Muzeum Papiernictwa” 2012, t. 6, s. 33.
View in Google Scholar
9. Mazurkiewicz J.: Robert Jahoda i jego wkład w rozwój introligatorstwa polskiego. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 1989, z. 16, s. 83.
View in Google Scholar
10. Dahl S.: Dzieje książki…, s. 327.
View in Google Scholar
11. Bonawentura Lenart (1881–1973), introligator, artysta, konserwator książek, grafik, uczeń Douglasa Cockerella, kierownik warsztatu w Muzeum Techniczno-Przemysłowym w Krakowie w latach 1910–1914, gdzie zorganizował i prowadził kursy introligatorskie dla mistrzów i czeladników. Następnie w latach 1919–1927 kierownik Pracowni Doświadczalnej przy Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu w Wilnie, do 1939 r. konserwator zbiorów w Bibliotece Narodowej. Po 1945 r. zorganizował na ASP w Warszawie Katedrę Konserwacji Starych Druków i Grafik.
View in Google Scholar
12. Windyka T.: Papiery i płótna introligatorskie zdobione drukiem. W: Drukarskie techniki zdobienia papierów i tkanin. Red. T. Windyka. Duszniki Zdrój 2008, s. 46. Katalog wystawy w Muzeum Papiernictwa w Dusznikach Zdroju, wrzesień – grudzień 2008 r.
View in Google Scholar
13. Faber-Malec A.: „Rola warsztatu introligatorskiego Roberta Jahody w rozwoju introligatorstwa krakowskiego”. Kraków 1978, s. 13. Praca magisterska napisana pod kierunkiem doc. dr hab. Ireny Bar w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie.
View in Google Scholar
14. Sibila L.J.: Wybrane oprawy książkowe…, s. 35.
View in Google Scholar
15. Dobrzycki J.: Introligatorstwo krakowskie ostatnich lat pięćdziesięciu. Kraków 1926, tabl. XIII.
View in Google Scholar
16. Ibidem, tabl. XVII, tabl. XVIII.
View in Google Scholar
17. Ulotka reklamowa, druk: Drukarnia Narodowa w Krakowie, Kraków 1912, w zbiorach Leszka J. Sibili.
View in Google Scholar
18. Dobrzycki J.: Introligatorstwo krakowskie…, s. 15–16, tabl. XX i XXI.
View in Google Scholar
19. Faber-Malec A.: „Rola warsztatu…”, s. 30–45.
View in Google Scholar
20. Słownik: Jahoda Robert…, s. 355.
View in Google Scholar
21. Dyplom nadania godności kustosza Orderu Orła Białego dla Roberta Jahody, Kraków 1937 r., w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, nr inw. MHK-569/DIP. W 1930 r. w Krakowie powstał Rycerski Udzielny Zakon Bibliofilski i Kapituła Orderu Białego Kruka. Założycielem Zakonu i jego pierwszym Wielkim Mistrzem był Kazimierz Witkiewicz (1880–1973), profesor Akademii Sztuk Pięknych. Jeden z paragrafów konstytucji Zakonu głosił, że „najwyższą cnotą Zakonu jest miłość do ksiąg”. W 1963 r. Zakon został rozwiązany.
View in Google Scholar
22. Sibila L.J.: Wybrane oprawy książkowe…, s. 38; Tam gdzie książki dostają wierzchnią szatę. „Echo Krakowa” 1946, nr 227, z 27 października, s. 7.
View in Google Scholar
23. Klepsydry zawiadamiające o śmierci mistrza introligatorskiego Roberta Jahody, luty 1947 r., w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, nr inw. MHK-817/DIP/1-5.
View in Google Scholar
24. Księga pamiątkowa Cechu Introligatorów w Krakowie z lat 1934–1974, w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, nr inw. MHK-23/DIP.
View in Google Scholar
25. Dr Władysław Wnęk (1894–1955), doktor praw UJ, starosta wielicki w latach 1928–1930, starosta krakowski w latach 1930–1938, prezes Klubu Sportowego Podgórze, członek Rady Seniorów TS Wisła (1932), prezes Związku Straży Pożarnych Województwa Krakowskiego w latach 1935–1939, współwłaściciel restauracji w hotelu Pollera (1939), po 1945 r. był kelnerem w Białym Dunajcu.
View in Google Scholar
26. Zamoyski G.: „Pracuj i oszczędzaj”. Kasy Oszczędności w Galicji w latach 1844–1918. Rzeszów 2013, s. 47.
View in Google Scholar
27. Ibidem, s. 50–51.
View in Google Scholar
28. Idem: Udział Żydów krakowskich w pracach Kasy Oszczędności Miasta Krakowa. W: Budowali nowoczesny Kraków. Żydzi w samorządzie miejskim, gospodarczym i finansowym miasta (1866–1939). Kraków 2015, s. 201–2013. Katalog wystawy w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, Stara Synagoga, 18 marca – 25 października 2015 r. Kurator Anna Jodłowiec-Dziedzic.
View in Google Scholar
29. Idem: „Pracuj i oszczędzaj”…, s. 127–128.
View in Google Scholar
30. Ks. kanonik Wawrzyniec Oprzędek (1831–1896), wikary w parafii św. św. Wojciecha i Jerzego w Zatorze, komisarz Zgromadzenia SS. Felicjanek w Krakowie (po kasacie zakonu w 1864 r.), proboszcz parafii w Liszkach, proboszcz Parafii Najświętszego Salwatora w Krakowie w latach 1881–1896. Pochowany na cmentarzu Salwatorskim w Krakowie.
View in Google Scholar
31. Polski słownik biograficzny (dalej cyt. PSB): Paszkowski Franciszek. Hasło oprac. I. Homola. T. 25. Wrocław 1980, s. 294–295.
View in Google Scholar
32. PSB: Skirliński Jan. Hasło oprac. A. Wiekluk. T. 38, z. 2. Wrocław 1998, s. 172–173.
View in Google Scholar
33. Świątek S.: Bankowość krakowska. W: Dzieje Krakowa. T. 4. Kraków w latach 1918–1939. Red. J. Bienarzówna, J.M. Małecki. Kraków 1997, s. 223–232.
View in Google Scholar
34. Księga pamiątkowa…, s. 25, 29, 31.
View in Google Scholar
35. „Ilustrowany Kurier Codzienny” 1932, nr 172, z 23 czerwca, s. 8.
View in Google Scholar
36. Księga pamiątkowa…, s. 36, 37, 41.
View in Google Scholar
37. Ibidem, s. 53.
View in Google Scholar
38. Jakubowski K.: Kraków na starych widokówkach. Warszawa [2011]. Plac Szczepański, s. 18.
View in Google Scholar
39. „Gazeta Handlowa” 1932, nr 48, z 28–29 lutego, s. 2.
View in Google Scholar
40. Rok 1918 otworzył nowe możliwości rozwoju przestrzennego miasta, co było związane z likwidacją twierdzy Kraków i narzuconymi przez okupacyjne władze austro-węgierskie ograniczeniami budowlanymi. Powstało wiele nowych gmachów użyteczności publicznej w obrębie Plant. Zob. Purchla J.: Urbanistyka, architektura i budownictwo. W: Dzieje Krakowa. T. 4…, s. 149–156.
View in Google Scholar
41. Makowska B.: Modernistyczne kamienice w Krakowie zaprojektowane przez Fryderyka Tadaniera. W: Modernizm w Europie – modernizm w Gdyni. Architektura pierwszej połowy XX wieku i jej ochrona w Gdyni i Europie. Red. nauk. M.J. Sołtysik, R. Hirsch. Gdynia 2011, s. 137. Autorka w swoim artykule błędnie podała nazwisko dyrektora Miastoprojektu Kraków. Powinno ono brzmieć: Tadeusz Ptaszycki (1908–1980).
View in Google Scholar
42. Vogt B., Nassery F.: Aspekt geometryczny krakowskich budowli modernistycznych powstałych do II wojny światowej.” „Teka Komisji Architektury, Urbanistyki i Studiów Krajobrazowych PAN” 2008, t. 4a, s. 102–103.
View in Google Scholar
43. Zbroja B.: Architektura międzywojennego Krakowa 1918–1939. Budynki, ludzie, historie. Kraków 2013, s. 190–191.
View in Google Scholar
44. Ks. Stefan Mazanek, skarbnik i kanclerz Kurii Metropolitalnej w Krakowie, budowniczy wielu domów diecezjalnych. Współtwórca konspiracyjnego Stronnictwa Pracy i Chrześcijańskiej Demokracji na terenie Krakowa. Aresztowany prze Niemców w 1942 r., więziony w więzieniu św. Michała w Krakowie i w Wiśniczu.
View in Google Scholar
45. „Ilustrowany Kurier Codzienny” 1934, nr 273, z 2 października, s. 6.
View in Google Scholar
46. „W dniu 30 września 1934 r. dokonano uroczystego poświęcenia nowego gmachu przy placu Szczepańskim 5 powstałego z funduszu emerytalnego Komunalnej Kasy Oszczędności Powiatu Krakowskiego i będącego jego własnością – oraz nowego lokalu na parterze przy ul. Pijarskiej przebudowanego w związku z koniecznością rozszerzenia biur”. Cyt. za: Księga pamiątkowa…, s. 61.
View in Google Scholar
47. Rożek M.: Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa. Warszawa–Kraków 1997, s. 118.
View in Google Scholar
48. „W dniu 8 września 1933 r. uchwaliła Rada Kasy przyznać na budowę Muzeum Narodowego w Krakowie kwotę zł. 50 000”. Cyt. za: Księga pamiątkowa…, s. 59.
View in Google Scholar
49. Ibidem, s. 65.
View in Google Scholar
50. Rocznik polskiego przemysłu i handlu 1938. Warszawa 1937, poz. 298.
View in Google Scholar
51. Chwalba A.: Dzieje Krakowa. T. 5. Kraków w latach 1939–1945. Kraków 2002, s. 24–26.
View in Google Scholar
52. Wroński T.: Kronika okupowanego Krakowa. Kraków 1974, s. 147, tabl. 40.
View in Google Scholar
53. Ibidem, s. 140. Otto von Wächter, doktor praw, nazista, w latach 1939–1942 starosta dystryktu krakowskiego GG, a w latach 1942–1944 dystryktu galicyjskiego. Na jego rozkaz założono w 1941 r. getto krakowskie (likwidacja 13–14 marca 1943 r). Zwolennik powołania 14 Dywizji Grenadierów SS-Galizien, złożonej z nacjonalistów ukraińskich.
View in Google Scholar
54. Księga pamiątkowa…, s. 67.
View in Google Scholar
55. Ibidem, s. 73. Wpis Stanisława Kochanowskiego.
View in Google Scholar
56. Początki firmy sięgają przełomu XIX i XX w., kiedy to Helena Voigt zaczęła sprowadzać z Wiednia okulary korekcyjne, a potem inne akcesoria, jak lupy, aparaty i błony fotograficzne. Firma Voigt Optyk została założona formalnie w 1910 r. Dwaj synowie Heleny: Stanisław i Jan, po szkoleniach odbytych w Jenie, rozpoczęli prężną działalność handlową. Od 1928 r. siedziba firmy znajduje się przy ul. Floriańskiej 47.
View in Google Scholar
57. Spis abonentów telefonicznych krakowskiego Okręgu Poczt i Telegrafów na 1946 rok. Kraków 1945, s. 47; Spis telefonów krakowskiego Okręgu Poczt i Telegrafów na rok 1949. Warszawa 1948, s. 61.
View in Google Scholar
58. Spis telefonów Województwa Miejskiego krakowskiego. Sporządzony (wraz z dodatkiem) według stanu abonentów na dzień 29 II 1984 r. Warszawa 1984, s. 39–100.
View in Google Scholar
59. Henryk Münch (1906–1968), historyk, urbanista, aresztowany i skazany na 15 lat w procesie WiN w 1947 r. Wyszedł z więzienia w sierpniu 1956 r. Pracownik Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, gdzie był m.in. kustoszem, kierownikiem Działu Naukowo-Wydawniczego. W 1961 r. habilitował się na Uniwersytecie Jagiellońskim. Współpracował m.in. z Zakładem Historii Architektury i Urbanistyki PAN, Śląskim Instytutem Naukowym w Katowicach oraz Uniwersytetem Jagiellońskim, gdzie prowadził zajęcia z urbanistyki na Wydziale Archeologii.
View in Google Scholar
60. Księga pamiątkowa…., s. 73.
View in Google Scholar
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.

