Rok 1863 – album sapieżyński z fotografiami uczestników powstania styczniowego, wojskowych i wybitnych postaci ze świata polityki, nauki, kultury i sztuki
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2015.19Abstrakt
THE YEAR 1863. THE SAPIEHA ALBUM WITH PHOTOGRAPHS PORTRAYING PARTICIPANTS IN THE JANUARY UPRISING, MILITARY MEN, AND EMINENT FIGURES FROM THE WORLDS OF POLITICS, SCIENCE, AND CULTURE AND ART
Celebrated in 2013, the 150th anniversary of the outbreak of the January Uprising gave rise to considerable interest in the memorabilia from that period and revealed many artefacts connected with the said Polish insurrection that had theretofore remained unknown to science and society. One of such newly discovered treasures is a small album with carte de visite photographs portraying participants in the January Uprising, eminent military men, politicians, and prominent figures from the academia and the world of culture and art. Originally property of Prince Adam Stanisław Sapieha (1828– 1903), the album was offered for sale by a descendant of its first owner, Prince Michał Ksawery Sapieha (1930–2013), member of the noble clan of Lis descended from the Kodeń line and heir to the palace at Krasiczyn. Thanks to a grant from the fund of the Minister of Culture and National Heritage, in June 2014 the album was acquired by the Historical Museum of the City of Krakow (acc. no. MHK-Fs20897/ IX/1-45) to become part of its collection comprising other similar artefacts from that period. The dimensions of the Sapieha memento are 15.4 x 12 x 4.5 cm. The album is bound in dark red leather embellished with deep embossed decorations and contains 25 thick, gilded edge pages, each of which has windows for keeping photographs in. A metal ferrule (remnant of an old clasp) has been preserved on the front cover.
Bibliografia
1. Książę Michał Ksawery Sapieha niemal całe dorosłe życie spędził poza krajem. Z Polski wyjechał z ojcem Adamem Zygmuntem we wrześniu 1945 r. Miał wtedy 15 lat i świadomość, że w ówczesnych warunkach politycznych nie było dla nich w ojczyźnie żadnej przyszłości. Przez Francję dostali się do Belgii. Tam rodzina osiadła na lata. Na postawione w jednym z udzielonych na początku 2013 r. wywiadów pytanie, czy odwiedzając teraz kraj, czuje się w nim jak u siebie, książę odpowiedział: „Spędziłem w Polsce jeden z najważniejszych i najpiękniejszych okresów w życiu – dzieciństwo, dlatego ojczyzna zawsze będzie mi bliska. Nigdy nie zapomniałem o swoich korzeniach i narodowych tradycjach. W czasie stanu wojennego pomagałem rodakom, stałem na czele pomocy ze strony Unii Europejskiej i Caritas Catholica. Przez 27 lat nie miałem prawa wstępu do Polski. Dopiero pod koniec lat 80. z przeprosinami oddano mi paszport”. Cyt. za: Kamińska I.: Polska jest rajem dla myśliwych. O łowieckich przygodach, prawdziwych afrykańskich wyprawach oraz talencie do biznesu rozmawiamy z księciem Michałem Ksawerym Sapiehą. „Brać Łowiecka” 2013, nr 3, s. 6. Te przyjazdy do kraju nie były już jednak ostatnio związane wyłącznie z największą pasją księcia – łowiectwem, któremu tak bardzo się poświęcał, polując m.in. w Afryce, gdzie mieszkał przez długie lata, zanim ponownie wrócił z rodziną do Belgii. „Polowania to jeden z powodów, bo rzeczywiście Polska jest rajem dla myśliwych – mówił zapytany. – Przede wszystkim jednak zajmują mnie sprawy dotyczące sztuki. (…) Z olbrzymiej kolekcji [dzieł sztuki i cennych ruchomości znajdujących się niegdyś w Krasiczynie] ocalała tylko część. Najcenniejszy zbiór należy do Zamku Królewskiego na Wawelu. Większość eksponatów to moje dary, niektóre pozostały depozytami, a inne muzeum zakupiło w celu uzupełnienia kolekcji”. Cyt. za: ibidem, s. 4–5. W 2012 i 2013 r. książę kilka razy przyjeżdżał w tych sprawach do Polski, by „uporządkować sprawy rodzinne”. Doglądał złożonych w muzeach depozytów, a niektóre z nich wycofywał. Trochę się spieszył: „Obecnie problemy zdrowotne (…), doktorzy dają mi mało czasu…”. Zmarł 11 lipca 2013 r. w Brukseli.
View in Google Scholar
2. Depozyt – w Księdze Depozytów, z datą nabycia 25 lutego 1981 r., nr depozytu: ND 7419 (kropielniczka) i ND 7420 (album z fotografiami) – w imieniu właściciela przekazała do Muzeum Narodowego w Krakowie Matylda Osterwina (1906–1983), z domu Sapieha, wdowa po Juliuszu Osterwie, historyczka, długoletnia etatowa pracownica tego muzeum.
View in Google Scholar
3. Przybyszewski W.: Album sapieżyński – „Rok 1863”. „Spotkania z Zabytkami” 2013, nr 7–8, s. 40–47.
View in Google Scholar
4. Wszystkim, którzy odpowiedzieli na moją kwerendę w sprawie fotografii porównawczych znajdujących się w zbiorach, jakimi się opiekują, a także służyli radą i pomocą na etapie przygotowywania artykułu do druku składam serdeczne podziękowania, szczególnie zaś dziękuję paniom: Wandzie Mossakowskiej z Instytutu Sztuki PAN w Warszawie, Reginie Madej z Muzeum Niepodległości w Warszawie, Agacie Pietrzak z Biblioteki Narodowej i Halinie Kostce-Chybowskiej z Muzeum Józefa Kraszewskiego w Romanowie, oraz panom: Leszkowi Machnikowi z Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, Michałowi Mackiewiczowi z Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Wiktorowi Kowalczykowi z Dworku Wincentego Pola, Oddział Muzeum Lubelskiego w Lublinie, i Przemysławowi Janowi Blochowi z Fundacji Rodzinnej Blochów w Nowym Jorku. Osobno dziękuję paniom Grażynie Lichończak-Nurek i Ewie Gaczoł z Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, które nie tylko podjęły się trudu przeprowadzenia wnikliwej recenzji nadesłanego do redakcji tekstu, lecz także znacząco poszerzyły moją wiedzę na temat materiałów porównawczych o zgromadzone w zbiorach MHK muzealia związane z tematem artykułu, dzięki czemu udało się skorygować w nim kilka dostrzeżonych błędów.
View in Google Scholar
5. Nr inw. MHK-Fs20897/IX/1-45.
View in Google Scholar
6. Zob. Gaczoł E.: Fotografie z lat sześćdziesiątych XIX wieku dotyczące powstania styczniowego w zbiorach Działu Fotografii Krakowskiej Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Część 1. Albumy z fotografiami powstańców styczniowych. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2013, z. 31, s. 9–28.
View in Google Scholar
7. Jak czytamy w opracowaniu Franciszki Ramotowskiej na temat struktury organizacyjnej państwa polskiego w czasie powstania styczniowego: „9 VII [1863 r.] został uwięziony A. Sapieha pod zarzutem obecności w oddziale płk. Franciszka Horodyńskiego (zbiegł z więzienia 18 II 1864 r.). Na drugi dzień księżna przekazała [Florianowi] Ziemiałkowskiemu »wszystkie rachunki i notatki«, dotyczące spraw broni i amunicji, którymi aresztowany zajmował się”. Cyt. za: Ramotowska F.: Tajemne państwo polskie w powstaniu styczniowym 1863–1864. Struktura organizacyjna. Cz. 2. Warszawa 2000, s. 77.
View in Google Scholar
8. Są to odpowiednio: Jan Kanty Gregorowicz (1818–1890), Andrzej Zamoyski (1800–1874), Stanisław Radoński (zm. 1863), Zygmunt Padlewski (1836–1863), Józef Śmiechowski (1796–1875), Jan Ledóchowski (1791–1864), Walentyna z Osińskich Niemojowska (b.d.), Ignacy Marceli Kruszewski (1799–1879), Henryka Pustowojtów (1838–1881), Marian Langiewicz (1827–1887), M. Scarpa (b.d.), Władysław Bentkowski (1817–1887), Władysław Niegolewski (1819–1885), Józef Alojzy Seyfried (ok. 1829–po 1865), Mikołaj Kamieński (1799–1873), Kuczkowski pseud. Mucha (b.d.), François de Rochebrune (1830–1871), Kazimierz Mielęcki (1837–1863), Teofil Stępiński (ur. ok. 1834), Jan Działyński (1829–1880), Edmund Callier (1833–1893), Teodor Cieszkowski (1833–1863), Jan Matliński pseud. Janko, Sokół (1827–1884), Antoni Jeziorański (1821–1882), Jan Unrugh (zm. 1863), Marcin Borelowski pseud. Lelewel (1829–1863), Dionizy Czachowski (1810–1863), Ignacy Marceli Kruszewski (1799–1879), Roman Rogiński (1840–1915), Edmund Taczanowski (1822–1879), Aleksander Guttry (1813–1891) i Franciszek Godlewski (1834–1863).
View in Google Scholar
9. Nr inw. MHK-Fs8152/IX.
View in Google Scholar
10. Nr inw. F-1672; por. Wiórkiewicz H., Ozyra H., Andr zejewska B.: Powstanie styczniowe. Katalog zbiorów Muzeum Historii Polskiego Ruchu Rewolucyjnego. Nabytki z lat 1957–1975. Warszawa 1982, s. 144–145, poz. 562.
View in Google Scholar
11. Na rewersie znajdują się tylko oznaczenia własnościowe – w postaci czarnej pieczątki z napisem: „ZE ZBIORU | FELIKSA ŚCIBAŁŁY”, niebieskiej pieczątki własnościowej muzeum i numeru inwentarza – oraz opis piórem: „Grupa | dowódców | z r. 1863/64”.
View in Google Scholar
12. Oryginalna odbitka takiego zdjęcia, naklejona na tekturkę z nekrologiem Emanuela Moszyńskiego, znajduje w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie (nr inw. DI 55471), inna, z suchą pieczęcią na licu zdjęcia: „W. RZEWUSKI.”, naklejona na tekturkę firmową tego zakładu z adresem na rewersie: „ULICA KOPERNIKA No 29. | naprzeciw Zakładu klinicznego” – w zbiorach Biblioteki Narodowej (nr inw. F.13849), refotografie – m.in. w zbiorach Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu (nr inw. I. F.: 7806; zob. Machnik L.: Fotografie powstańców styczniowych w zbiorach Gabinetu Grafiki Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich. Katalog. Wrocław 2002, s. 141, poz. 230, il.).
View in Google Scholar
13. Takie odbitki znajdują się w wielu kolekcjach dawnej fotografii, m.in. w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa (nr inw. MHK-Fs4142/IX), fotografia reprodukowana w artykule Tadeusza Wrońskiego [Wroński T.: Żuawi śmierci w 1863 roku (Dzieje oddziału powstańczego Franciszka Rochebrune’a). „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 1983, z 10, s. 9, il. 2; s. 10, il. 2]; w Zakładzie Narodowym imienia Ossolińskich we Wrocławiu (Machnik L.: Fotografie powstańców…, s. 261–262, poz. 281, il.); w Muzeum Warszawy (L e jko K.: Powstanie styczniowe i zesłańcy syberyjscy. Katalog fotografii ze zbiorów Muzeum Historycznego m. st. Warszawy. Cz. 1. Powstanie styczniowe. Warszawa 2004, s. 163–164, poz. 311–313, il.). O rycinie wykonanej na podstawie takiego zdjęcia przez francuskiego drzeworytnika (błędnie określonego jako J. Wornez albo Woronez), z podpisem: „M. Rochebrunne, commandant des Zouaves de la Mort (étudiants de Cracovie). D’après une phot. M.W. Rzewuski voir la correspondance de Pologne” (wym. 16 na 10,9 cm), opublikowanej w „L’Illustration. Journal Universel” 1863, nr 1047, z 21 marca, s. 181, wspomina w swoim katalogu wystawy zorganizowanej w Londynie w 1864 r., w setną rocznicę powstania styczniowego, Mieczysław Paszkiewicz (Paszkiewicz M.: Grafika. W: Katalog wystawy historycznej w stulecie powstania styczniowego. Zbiory ks. Józefa Jarzębowskiego. Londyn 1964, s. 74, poz. 543), zob. też Grochala A., Milicer E., Pijanowska K.: Powstanie styczniowe w europejskiej ilustracji prasowej. Grafika z kolekcji Krzysztofa Kura. Warszawa 2014, s. 332–333, poz. 194, il. (z prawidłowo określonym imieniem i nazwiskiem ksylografa: Jules Worms; krótka informacja o tym artyście na s. 617).
View in Google Scholar
14. Lejko K.: Powstanie styczniowe…, s. 162, poz. 309, il.
View in Google Scholar
15. Przed wykonaniem zdjęcia drzeworytu mężczyźnie siedzącemu w wozie po lewej stronie dorysowano rogatywkę, tak że wszystkie postaci na fotografii mają nakrycia głowy, inaczej niż na rycinie; tak samo poprawioną fotografię drzeworytu opublikował, z podpisem: „Odstawianie rannych do Krakowa (Ze zbioru St. Zarewicza)”, w opracowaniu o Krakowie na początku powstania styczniowego Wacław Tokarz, zob. Tokar z W.: Kraków w początkach powstania styczniowego i wyprawa na Miechów. T. 2. Biblioteka Krakowska, nr 51, Kraków 1914, s. 193.
View in Google Scholar
16. „L’Illustration. Journal Universel” 1863, t. 41, nr 1048, z 28 marca, s. 205, drzeworyt sztorcowy, według rysunku Godefroya Duranda, autorstwa paryskiej spółki ksylograficznej: Jean Best, Joachim Jean Cosson i Joseph Burn-Smeeton, wym. 15,5 na 22 cm, pod kompozycją napis: „CONVOI DE BLESSÉS POLONAIS SUR LA ROUTE DE MICHALOWICZE”. W katalogu londyńskiej wystawy rycina ta wymieniona została z opisem: „Wóz z rannymi mija lesiste wzgórze. W głębi jakby wieże kościoła Mariackiego” (Paszkiewicz M.: Grafika…, s. 75, poz. 560). Zob. też: Grochala A., Milicer E., Pijanowska K.: Powstanie styczniowe…, s. 87, poz. 24, il. oraz katalog Powstanie Styczniowe w zbiorach nowojorskiej Fundacji Rodzinnej Blochów. Część VI. Grafika. Wiosna 2013, poz. 542 [online]. [dostęp: 15 września 2015 r.]. Dostępny w internecie: http://www.academia.edu/3219272/Powstanie_Styczniowe_w_zbiorach_nowojorskiej_Fundacji_Rodziny_Blochow.
View in Google Scholar
17. Nicieja S.S.: Cmentarz Łyczakowski we Lwowie w latach 1786–1986. Wyd. 2. Wrocław 1989, s. 325; zob. też Wnętrze restauracji Mariana Lasockiego, Lwów, fot. [online]. Urbanistyczne obrazy. Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej [dostęp: 15 września 2015 r.]. Dostępny w internecie: http://www.lvivcenter.org/pl/uid/picture?pictureid=658.
View in Google Scholar
18. Np. na rewersie tekturki z portretem Aleksandra Fredry, fotografia wizytowa, ok. 1864, zakład fotograficzny Teodora Szajnoka we Lwowie, ze zbiorów Biblioteki Narodowej, nr inw. F. 15107/AFF. III-34.
View in Google Scholar
19. Mossakowska W.: Powstańcze fotografie Walerego Rzewuskiego. „Biuletyn Historii Sztuki” 1979, t. 1, s. 126.
View in Google Scholar
20. Machnik L.: Fotografie powstańców…, s. 156, poz. 268, il. (oraz bardzo podobne zdjęcie wykonane podczas tej samej sesji – s. 156, poz. 269, il.).
View in Google Scholar
21. Grabiec J. [Dąbrowski J.]: Rok 1863. Poznań 1913, s. 293. Takie rozpoznanie stoi w sprzeczności ze stwierdzeniem w biogramie generała w służbie włoskiej Władysława Ponińskiego (1823–1901), który, według autora tego opracowania, „w r. 1863 zajęty żeniaczką pozostał obojętnym wobec powstania w Polsce; odmówił też objęcia dowództwa któregoś oddziału, co mu proponowano w Hôtelu Lambert”. Zob. Polski słownik biograficzny: Poniński Władysław. Hasło oprac. S. Kieniewicz. T. 27. Warszawa–Kraków 1983, s. 548.
View in Google Scholar
22. W opisie fotografii ze zbiorów Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie – nr inw. 27929/751; informacja w katalogu Leszka Machnika (Machnik L.: Fotografie powstańców…, s. 156, poz. 268).
View in Google Scholar
23. „Czas” 1864, nr 89, z 19 lipca, s. 1.
View in Google Scholar
24. Ewentualność takiego rozpoznania osoby na fotografii rozważa też w swoim opracowaniu Leszek Machnik, ale nie decyduje się ostatecznie na żadne z podanych przez siebie rozwiązań (Machnik L.: Fotografie powstańców…, s. 31–32, 156, poz. 268).
View in Google Scholar
25. Struś [Stella-Sawicki J.]: Udział Galicyi w powstaniu 1863–1864. Ustęp z pamiętników pułkownika Strusia. Lwów 1898, s. 37; Ramotowska H.: Tajemne państwo…, s. 66, 389.
View in Google Scholar
26. Rowita-Gawroński F.: Rok 1863 na Rusi. Ukraina, Wołyń, Podole. Lwów 1903, s. 201.
View in Google Scholar
27. Galerie des hommes illustres de l’insurrection de Pologne. Année 1863. Une collection de 25 Portraits. Milan 1864. Lith. L. Ranchi, Corso Vittorio Emanuele No 601 [teka zawierająca 24 portrety w owalu dowódców i uczestników powstania styczniowego oraz kartę tytułową z alegorycznym wyobrażeniem powstania], tabl. 17 (nienumerowana) z napisem powyżej kompozycji: „1863 | INSURRECTION POLONAISE”, pod kompozycją: „LADISLAS PACEWICZ | Major d’infanterie”, na dole kompozycji sygnatury rysownika i zakładu litograficznego [online]. Polona, Biblioteka Narodowa, sygn. A.3000/G.XIX/V-29 [dostęp: 16 października 2015 r.]. Dostępny w internecie: http://polona.pl/item/282905/17/; zob. także Powstanie styczniowe. Grafiki [online]. Biblioteka Narodowa, 2007 [dostęp: 16 października 2015 r.]. Dostępny w internecie: http://www.bn.org.pl/powstanie/zbiory/index.php/Grafiki.
View in Google Scholar
28. Zieliński S.: Bitwy i potyczki 1863–1864. Na podstawie materiałów drukowanych i rękopiśmiennych Muzeum Narodowego w Rapperswilu. Rapperswil 1913, s. 175.
View in Google Scholar
29. Fotografia reprodukowana w opracowaniu: Dębicki L.: Portrety i sylwetki z dziewiętnastego stulecia z illustracyami. Seria 1. Kraków 1905, s. 24, il.
View in Google Scholar
30. „Czas” 1863, nr 150, z 5 lipca, s. 3.
View in Google Scholar
31. Na temat sposobu wykonywania takich „wtórnych” fotografii portretowych w krakowskim zakładzie Walerego Rzewuskiego pisała Wanda Mossakowska: „Rzewuski robił te zdjęcia zarówno »na spad«, jak i umieszczając obraz fotograficzny pośrodku jasnego tła, jakby zawieszony w powietrzu, rozwiewający się mglisto dołem, co uzyskiwał,posługując się podczas naświetlania odbitek szkłami tonującymi; tak też tylko wykonywał wtedy popiersia i głowy. Zajmowały one 1/6 – 1/4 całej powierzchni odbitek formatu wizytowego, dołem tracąc ostrość i wtapiając się w jasne, gładkie tło, z tyłu mając krąg cienia z tego tła je wydobywający. Wszystkie te zdjęcia ukazywały przeważnie modela en trois quart, jeśli siedzącego, to najczęściej na ukośnie ustawionym krześle; ujęcia en face zdarzały się znacznie rzadziej, jeszcze rzadsze były wśród zawieszonych zdjęć popiersi i głów ujęcia profilowe”. Cyt. za: Mos s akowska W.: Walery Rzewuski (1837–1888), fotograf. Studium warsztatu i twórczości. Wrocław–Warszawa 1981, s. 146.
View in Google Scholar
32. „Wariant drugi [tekturki], podający już nazwę ulicy, a nie tylko dzielnicy, informuje: »ULICA KOPERNIKA No 29 naprzeciw Zakładu klinicznego« (…), i jego tekturka ma na awersie niebieską obwódkę, rzadziej czarną”. Cyt. za: Mos s akowska W.: Walery Rzewuski…, s. 99, 109.
View in Google Scholar
33. Fotografia wizytowa Władysława Żochowskiego (?), który poległ 28 lipca 1863 r. pod Rudnikami – nr inw. MHK-Fs4134/IX; Kazimierza Błaszczyńskiego, który zginął pod Górami 18 czerwca 1863 r. – nr inw. MHK-Fs4136/IX; Kazimierza Krakowowa (po 1838–1863), który zginął pod Krzykawą 8 maja 1863 r. – nr inw. BN F.147302 (zob. Nowak E.: Katalog. W: Portrety światłem malowane. Katalog wystawy Fotografie z kolekcji Józefa Ignacego Kraszewskiego. Zbiory Biblioteki Narodowej w Warszawie. Red. meryt. H. Kostka-Chybowska, D. Litwiniuk. Romanów 2011, s. 135, poz. 178); Juliusza Tarnowskiego (1840-1863) – nr inw. BN F.6825/AFF.III-31 (z błędną informacją, że oryginalna fotografia wykonana została w atelier Ignacego Stahla we Lwowie); Josepha Chabriolle’a, który zmarł od ran 28 lipca 1863 r. pod Rudnikami – nr inw. ZNiO I.f.3909 (zob. Machnik L.: Fotografie powstańców…, s. 65–66, poz. 51); Antoniego Korytyńskiego, który zmarł od ran 15 czerwca 1863 r. pod Lutatowem – nr inw. ZNiO I.f.4071 (zob. ibidem, s. 109–110, poz. 157); Józefa Kozieradzkiego (1843–1863), który poległ 22 października 1863 r. pod Łążkiem – nr inw. ZNiO I.f.3941 (zob. ibidem, s. 114, poz. 167); Władysława Żochowskiego (?) (zm. 1863) – nr inw. ZNiO I.f.3836 (zob. ibidem, s. 216, poz. 410); Emanuela Moszyńskiego (1843–1863) – nr inw. MHW Arch. Fot. 13806 (zob. Lejko K.: Powstanie styczniowe…, s. 141, poz. 250).
View in Google Scholar
34. Dębicki L.: Portrety i sylwetki…, s. 23.
View in Google Scholar
35. Nr inw. F.13848/AFF.I-11.
View in Google Scholar
36. Nr inw. F.13973/AFF.I-13.
View in Google Scholar
37. Nr inw. F.15091/AFF.III-34.
View in Google Scholar
38. Siemieński L.: Dwaj Juliusze. Kartki z ostatnich dni ich żywota. Kraków 1869, s. 125, 144.
View in Google Scholar
39. Ibidem, s. 125.
View in Google Scholar
40. Loc. cit.
View in Google Scholar
41. Refotografie portretu Juliusza Tarnowskiego siedzącego na krześle wykonanego u Walerego Rzewuskiego znajdują się m.in. w zbiorach Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie (nr inw. 27929/985MW) i w Bibliotece Narodowej (fotografia z czarną obwódką, nr inw. F.6825/AFF.III-31). Biblioteka Narodowa ma także w swoich zbiorach odbitkę (refotografia) wykonaną u Ignacego Stahla we Lwowie (nr inw. F.59407/W). Być może także zdjęcie z naklejką „Ant. Kozłowski | we Lwowie”, reprodukowane w katalogu Leszka Machnika (nr inw. I.f.9644; zob. Machnik L.: Fotografie powstańców…, s. 190, poz. 348, il.), zostało wykonane u Stahla, ale na razie nie ma na to potwierdzenia.
View in Google Scholar
42. Dębicki L.: Portrety i sylwetki…, s. 23, il.; Machnik L.: Fotografie powstańców…, s. 190, poz. 348, il.
View in Google Scholar
43. Portret Juliusza Tarnowskiego [online]. Polona, Biblioteka Narodowa [dostęp: 10 listopada 2015 r.]. Dostępny w internecie: http://polona.pl/item/341871/0/ (awers) i http://polona.pl/item/341871/1/ (rewers).
View in Google Scholar
44. Bołoz Antoniewicz J.: Grottger. Lwów 1910, s. 475, il. 347.
View in Google Scholar
45. Ibidem, s. 473.
View in Google Scholar
46. Siemieński L.: Dwaj Juliusze…, tabl. na wklejce po s. 106, z podpisem: „Juliusz Tarnowski | † 1863”.
View in Google Scholar
47. Plutecka G., Garztecki J.: Fotografowie nietypowi. Kraków 1987, s. 173.
View in Google Scholar
48. Fotokopie takich zdjęć znajdują się w wielu kolekcjach dawnej fotografii, także w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa – nr inw. MHK-Fs12800/IX/3 (reprodukcja: Wroński T.: Żuawi śmierci…, s. 17, il. 13). Jak wynika z kolei z informacji zamieszczonych w katalogu Leszka Machnika, w zbiorach Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich we Wrocławiu znajduje się jedna z fotokopii oryginalnego zdjęcia, z nalepką na rewersie lwowskiego sprzedawcy Antoniego Bogdanowicza. Autor wspomina też o drzeworytach wykonanych na podstawie takiego portretu (w „L’Illustration”, „Illustrated Times” i „Przyjacielu Ludu”) i omawia w komentarzu inne znane mu fotokopie (wykonywane w Poznaniu u Jana Nepomucena Seyfrieda i w Krakowie u Ignacego Mażka) (Machnik L.: Fotografie powstańców…, s. 122, poz. 185, il.; por. Lejko K.: Powstanie styczniowe…, s. 120–121, poz. 196–199, il.). Kilka takich odbitek znajduje się ponadto w zbiorach Muzeum Niepodległości w Warszawie: nr inw. F-1739, F-3746, F-1673, F-4348, 7431/50 (zob. Wiórkiewicz H., Ozyra H., Andrzejewska B.: Powstanie styczniowe…, s. 98–99, poz. 344–348, s. 214, poz. 346, il., z błędnym opisem: „Zakład fotograficzny A. Bogdanowicza we Lwowie”; Gorzka chwała. Cieniom Stycznia 1863 Roku, album towarzyszący wystawom w Muzeum Mazowieckim w Płocku [22 stycznia – 5 maja 2013 r.] i w Muzeum Niepodległości w Warszawie [18 maja – 11 listopada 2013 r.]. b.m.w. [2013], s. 40, il. – nr inw. MN F-1673; Powstanie styczniowe. Red. T. Skoczek. Warszawa 2013, s. 125, il. – nr inw. MN F-1673). Przemysław Jan Bloch odnotowuje w zbiorach nowojorskiej Fundacji Rodziny Blochów inną jeszcze fotokopię, wykonaną w zakładzie fotograficznym Oskara Kramera w Wiedniu (Powstanie Styczniowe… Część IV. Fotografia. Wiosna 2013, poz. 401 [online]. [dostęp: 23 października 2015 r.]. Dostępny w internecie: http://www.academia.edu/3219272/Powstanie_Styczniowe_w_zbiorach_nowojorskiej_Fundacji_Rodziny_Blochow.
View in Google Scholar
49. Informacje na temat oryginalnego zdjęcia – zob. L e jko K.: Powstanie styczniowe…, s. 251–252, poz. 520. Zbliżone zdjęcie (w owalu) – także w tableau ZA WIARĘ I OJCZYZNĘ | 1863 | ROZSTRZELANI – POWIESZENI, wykonanym w atelier Ignacego Kriegera w Krakowie, zob. ibidem. Jeszcze jedno także w tableau przedstawiającym dziewięciu przywódców powstania styczniowego znajdującym się w zbiorach Fundacji Rodzinnej Blochów w Nowym Jorku – zob. Powstanie Styczniowe… Część IV. Fotografia. Wiosna 2013, poz. 313 [online]. [dostęp: 23 października 2015 r.]. Dostępny w internecie: (http://www.academia.edu/3219272/Powstanie_Styczniowe_w_zbiorach_nowojorskiej_Fundacji_Rodziny_Blochow). Litografowany portret Bolesława Kołyszki (z podpisem: „BOLESLAS KOTYSZKO | †”, bardzo podobny do tego z przywołanych tu fotografii, lecz względem nich odwrócony) znajduje się na tablicy 11 w cytowanej już tece Galerie des homes… z portretami dowódców i uczestników powstania styczniowego, przechowywanej w zbiorach Biblioteki Narodowej (sygn. A.3000/G.XIX/V-29). Aleksander Raczyński podczas wykonywania rysunku do tej litografii (teka ukazała się w 1864 r. w Mediolanie – zob. http://polona.pl/item/282905/11/; http://www.bn.org.pl/powstanie/zbiory/index.php/Grafiki) mógł jednak wzorować się nie na zdjęciach, lecz na drzeworycie zamieszczonym w „L’Illustration. Journal Universal” 1863, t. 42, nr 1074, z 26 września, s. 543 (zob. Grochala A., Milicer E., Pijanowska K.: Powstanie styczniowe…, s. 296, poz. 170 oraz katalog Powstanie Styczniowe… Część VI. Grafika. Wiosna 2013, poz. 543 [online]. [dostęp: 23 października 2015 r.]. Dostępny w internecie: http://www.academia.edu/3219272/Powstanie_Styczniowe_w_zbiorach_nowojorskiej_Fundacji_Rodziny_Blochow.
View in Google Scholar
50. Inna odbitka wykonana u Augusta i Fryderyka Zeuschnerów w Poznaniu – zob. Lejko K.: Powstanie styczniowe…, s. 57, poz. 42; refotografie: ibidem, s. 57, poz. 43–44, a także w tableau przedstawiającym dziewięciu przywódców powstania styczniowego znajdującym się w zbiorach Fundacji Rodzinnej Blochów w Nowym Jorku – zob. Powstanie Styczniowe… Część IV. Fotografia. Wiosna 2013, poz. 313 [online]. [dostęp: 23 października 2015 r.]. Dostępny w internecie: http://www.academia.edu/3219272/Powstanie_Styczniowe_w_zbiorach_nowojorskiej_Fundacji_Rodziny_Blochow. Oryginalny portret Edmunda Calliera wykonany został w przed wrześniem 1863 r. w atelier Nepomucena Seyfrieda w Poznaniu (zob. Grochala A., Milicer E., Pijanowska K.: Powstanie styczniowe…, s. 278, poz. 156, s. 616).
View in Google Scholar
51. Stupnicki H.: Imionspis poległych i straconych ofiar powstania roku 1863 i 1864. Lwów 1865, s. 95.
View in Google Scholar
52. Na podstawie takiej fotografii wykonany został drzeworyt z portretem Leszka Wiśniowskiego (w lustrzanym odbiciu), stanowiący ilustrację do jego krótkiego biogramu w opracowaniu Hipolita Stupnickiego, zob Stupnicki H.: Imionspis poległych…, s. 94.
View in Google Scholar
53. Kolumna Z. [Nowolecki A.]: Pamiątka dla rodzin polskich. Krótkie wiadomości biograficzne o straconych na rusztowaniach, rozstrzelanych, poległych na polu boju oraz zmarłych w więzieniach, na tułactwie i na wygnaniu syberyjskim 1861–1866. Cz. 1. Ze źródeł urzędowych, dzienników polskich (…) zebr. i ułożył Zygmunt Kolumna [pseud.]; z wstępem napisanym przez B. Bolesławitę [pseud.]. Kraków 1867, s. 51.
View in Google Scholar
54. Ibidem, s. 50–51.
View in Google Scholar
55. Krystyna Lejko, opisując sześć tableaux z fotografiami osób poległych i straconych w powstaniu styczniowym, opublikowanych przez Aleksandra Nowoleckiego pod wspólnym tytułem Ofiary z r. 1863, które skomponował Walery Eliasz Radzikowski, a fotografie do nich wykonał Walery Rzewuski, stwierdziła, że „Niektóre zdjęcia na tableau są to odpowiednio wyretuszowane i uzupełnione fragmenty portretów zbiorowych. Tak było w przypadku Leona Frankowskiego, najmłodszego z trzech braci czynnych w ruchu narodowym, powieszonego w Lublinie, którego podobiznę z fotografii skopiowano w Krakowie, kurtka zaś przez artystę dorysowana została”. Cyt. za: Lejko K.: Powstanie styczniowe…, s. 25–26.
View in Google Scholar
56. Kolumna Z. [Nowolecki A.]: Pamiątka dla rodzin polskich. Krótkie wiadomości biograficzne o straconych na rusztowaniach, rozstrzelanych, poległych na polu boju oraz zmarłych w więzieniach, na tułactwie i na wygnaniu syberyjskim 1861–1866. Cz. 2. Ze źródeł urzędowych, dzienników polskich (…) zebr. i ułożył Zygmunt Kolumna [pseud.]; z wstępem napisanym przez B. Bolesławitę [pseud.]. Kraków 1868, s. 262.
View in Google Scholar
57. Podobne krzesła, fotele oraz kanapa opisane zostały w monografii Wandy Mossakowskiej, zob. Mos s akowska W.: Walery Rzewuski…, s. 14.
View in Google Scholar
58. Nr inw. MHK-Fs13679/IX.
View in Google Scholar
59. Aleksander Nowolecki pisał o nim, że „przejeżdżając przez [tenże bielski] powiat w interesie służbowym i przebrany za chłopa pod nazwiskiem Pióro, wioząc z sobą ważne papiery, napotkany został przez Moskali, którzy go na swojego przewodnika wzięli, poznany przez oficera ułanów rosyjskich [Klemensa] Dwernickiego, syna b. jenerała wojsk polskich z roku 1831, którego poprzednio z ciężkiej choroby śp. Władysław wyleczył, odesłany został do Siedlec, gdzie w dniu 29 Lipca [1863 r. został] rozstrzelany”, za: Kolumna Z. [Nowolecki A.]: Pamiątka dla rodzin… Cz. 1, s. 40.
View in Google Scholar
60. Przybyszewski W.: Album sapieżyński…, s. 44, il. 8 i s. 45.
View in Google Scholar
61. Gaczoł E.: Wojciech Przybyszewski: Rok 1863 – album sapieżyński z fotografiami uczestników powstania styczniowego, wojskowych i wybitnych postaci ze świata polityki, nauki, kultury i sztuki (recenzja artykułu), s. 2, w posiadaniu autora; por. też Kolumna Z. [Nowolecki A.]: Pamiątka dla rodzin… Cz. 2, s. 166; Tokar z W.: Kraków w początkach…, s. 35 (w podpisie pod reprodukcją fotografii: „Stanisław Majewski, st[udent] praw U[niwersytetu] J[agiellońskiego]”), s. 188 (w przyp. 1 jako „Władysław Majewski, st[udent] Uniw[ersytetu] Jag[iellońskiego]”), s. 221 (wzmianka o tym, że po klęsce Miechowskiej „modlono się u Reformatów za (…) Władysława Majewskiego”).
View in Google Scholar
62. Z pominięciem innej możliwości, także zasygnalizowanej przez Ewę Gaczoł, lecz uznanej przez autorkę recenzji za mniej wiarygodną: „w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa znajduje się także klisza z przefotografowanym przez Natana Kriegera zdjęciem tego samego powstańca wykonanym przez Rzewuskiego, z podpisem na kliszy »Nowiński«”. Cyt. za: Gaczoł E.: Wojciech Przybyszewski: Rok 1863…, s. 2.
View in Google Scholar
63. Informacje na temat tego tragicznego wydarzenia znajdziemy na łamach cytowanego tu już opracowania Aleksandra Nowoleckiego (Kolumna Z. [Nowolecki A.]: Pamiątka dla rodzin… Cz. 2, s. 17–18).
View in Google Scholar
64. Miejsce wykonania oryginalnej fotografii, na podstawie analizy stanu zachowania i oznaczeń firmowych na odbitce ze zbiorów Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich we Wrocławiu, ustalił Leszek Machnik; tam też krótkie uzasadnienie przyjętej proweniencji, zob. Machnik L.: Fotografie powstańców…, s. 61, poz. 40, il.
View in Google Scholar
65. Zob. m.in.: Ma chnik L.: Fotografie powstańców…, s. 60–61, poz. 40, il.; Lejko K.: Powstanie styczniowe…, s. 53, poz. 31, il.
View in Google Scholar
66. „Świat” 1912, numer specjalny: Przed 50ciu laty. Rok 1862, s. 18 („Posiedzenie członków Centralnego Komitetu Narodowego”, sygn. z lewej, u dołu: „Wł[adysław] Kipman | 1912 r.”); zob. też Gorzka chwała…, s. 19.
View in Google Scholar
67. Nr inw. MHK-Fs36/IX.
View in Google Scholar
68. Seria 2 i 3, tab. 10b.
View in Google Scholar
69. Pieskowa Skała [online]. Powstanie 1863. Oprac. J. Kowalczyk, 4 stycznia 2015 r., Muzeum Historii Kielc [dostęp: 5 grudnia 2015 r.]. Dostępny w internecie: http://powstanie1863.zsi.kielce.pl/index.php?id=p06. Identyfikację tej postaci zawdzięczam pani Ewie Gaczoł, która w recenzji artykułu zaznaczyła, że znane jej „daty życia Wawrzyńca Okrajniego to informacje otrzymane od potomków dzielnego wójta wciąż jeszcze zamieszkałych w rejonie Sułoszowej”. Cyt. za: Gaczoł E.: Wojciech Przybyszewski: Rok 1863…, s. 2.
View in Google Scholar
70. Na stronie internetowej związanej z Muzeum Sztuki Litewskiej w Wilnie (Lietuvos dailés muziejus), fotografia ta reprodukowana jest z opisem: „Portret gen. hr. Jana Skrzyneckiego (1787–1860), siedzącego w inwalidzkim wózku”, autor fotografii: nieznany, materiał: papier fotograficzny, wym. fotografii: 20 na 15,2 cm, wym. tekturki: 20,4 na 16,5 cm, datowanie: XIX w., nr inw. Fi-1668. Zob. Lenkų generolas grafas Janas Skžineckis invalido vežimėlyje [online]. ePaveldas [dostęp: 5 grudnia 2015 r.]. Dostępny w internecie: http://www.epaveldas.lt/vbspi/biRecord.do?biRecordId=17883. Jak wiadomo, po powstaniu listopadowym gen. Jan Skrzynecki udał się na emigrację. Od 1839 r., wstąpiwszy do armii belgijskiej, w której służył w stopniu generała, mieszkał w Brukseli. Tam w październiku 1848 r. przeszedł na emeryturę. Do kraju wrócił dopiero w 1857 r., po ogłoszeniu amnestii dla emigrantów. Zamieszkał wtedy w Krakowie, gdzie od siedmiu lat przebywała już jego rodzina. W ostatnich latach życia, choć schorowany i poruszający się na wózku inwalidzkim, prowadził dom otwarty. Zmarł tamże 12 stycznia 1860 r.
View in Google Scholar
71. Przybyszewski W.: Album sapieżyński…, s. 45–46, il. 10.
View in Google Scholar
72. Nr inw. MHK-Fs17656/IX, napis właścicielski piórem na odwrocie tekturki: „Jan Skrzynecki dowódzca [!] wojsk polskich w roku 1831. fotografowany podczas swego pobytu na kuracji w Cieplicach czeskich w r. 1859. przez Antoniego Weidla fotografa cieplickiego. – Kupiłem w sierpniu 1864” (fotografia zakupiona do zbiorów MHK w 2009 r. na 85. aukcji krakowskiego Domu Aukcyjnego Rara Avis); za zwrócenie mi uwagi na tą fotografię serdecznie dziękuję kustosz Działu Fotografii MHK pani Ewie Gaczoł.
View in Google Scholar
73. Tak kadrowany portret Walerego Wielogłowskiego, wykonany w zakładzie fotograficznym Walerego Rzewuskiego, reprodukuje w swoim opracowaniu Ludwik Dębicki (Dębicki L.: Portrety i sylwetki…, s. 31); fotografia (w formacie pionowego owalu) przedstawiająca założyciela krakowskiego TPSP w półpostaci, w płaszczu i zarzuconym na prawe ramię futrze, była publikowana w XIX-wiecznej prasie; za przesłanie skanu takiej reprodukcji, służącej tu za materiał porównawczy, autor wyraża serdeczne podziękowanie panu Przemysławowi Witkowi, dyrektorowi ds. marketingu i informacji TPSP w Krakowie.
View in Google Scholar
74. Kledzik M.: Ignacy Marceli Kruszewski 1799–1879. Warszawa 1989, s. 267.
View in Google Scholar
75. Por. Lejko K.: Powstanie styczniowe…, s. 113, poz. 179, il.
View in Google Scholar
76. Zob. m.in.: Machnik L.: Fotografie powstańców…, s. 142, poz. 235, il.; L e jko K: Powstanie styczniowe…, s. 143, poz. 256, il.; Nowak E.: Katalog…, s. 88, poz. 102, il.
View in Google Scholar
77. Identyfikacja zakładu fotograficznego na podstawie porównania wyglądu fotela używanego przez Walerego Rzewuskiego w jego atelier przy ul. Krupniczej oraz w pierwszych latach funkcjonowania atelier przy ul. Kopernika (fotel z rzeźbionym górą zapleckiem, ujętym w spiralnie kręcone filarki z piramidką u szczytu, pokryty adamaszkowym obiciem w kwieciste i gładkie pasy, obszyty u dołu poręczy oraz siedziska długimi frędzlami) – por. Mos s akowska W.: Walery Rzewuski…, il. 3, 5, 6, 62 (opis fotela – s. 14); taki fotel widoczny jest także na trzech innych fotografiach wizytowych w albumie sapieżyńskim: bp. Ludwika Łętowskiego, red. Maurycego Manna i konserwatora Józefa Aleksandra Łepkowskiego, a także na fotografii przedstawiającej gen. Władysława Bentkowskiego, w katalogu fotografii powstańców styczniowych ze zbiorów Ossolineum (Machnik L.: Fotografie powstańców…, s. 53–54, poz. 23, il.).
View in Google Scholar
78. Nr inw. MHK-Fs4649/IX/26.
View in Google Scholar
79. Nr inw. Ossolineum, rkps 15 715/III Rodowody. Tablice genealogiczne i materiały do nich dotyczące rodzin spokrewnionych z Jaszczurowskimi. R–Z. Zebrał i zestawił T.A. Jaszczurowski, s. 113. Na tablicy (w środkowym rzędzie, po prawej) fotografia Józefa Szujskiego kadrowana do owalu, wykonana u Walerego Rzewuskiego z wcześniejszego negatywu, oznaczona na licu (z prawej, u dołu, skosem) suchą wgłębną pieczątką: „W. RZEWUSKI.”, zob. Machnik L.: Fotografie powstańców…, s. 11.
View in Google Scholar
80. Odbitka na papierze albuminowym, naklejona na firmową tekturkę (wym. 10,3 na 6,3 cm) z informacją na rewersie o adresie zakładu Walerego Rzewuskiego w Krakowie (atelier przy ul. Kopernika 29), na licu fotografii (u dołu, z prawej) sucha pieczęć z napisem: „W. RZEWUSKI.”, datowanie: [1869], Biblioteka Narodowa, nr inw. F.6733.
View in Google Scholar
81. Bibliografia literatury polskiej. Nowy Korbut. Józef Ignacy Kraszewski. Zarys bibliograficzny. Oprac. S. Stupkiewicz, I. Śliwińska, W. Roszkowska-Sykałowa. Kraków 1966, s. 25–26.
View in Google Scholar
82. Bol e s ł awi t a B. [Kraszewski J.I.]: Z trzeciego na czwartego grudnia 1863. Urywek z pamiętnika B. Bolesławity. W: Album Muzeum Narodowego w Raperswylu. Lwów 1876, s. 165.
View in Google Scholar
83. Zdjęcie w zbiorach Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, nr inw. I. 4915.
View in Google Scholar
84. Nr inw. MK/M/1180; zob. „Spotkania z Zabytkami” 2012, nr 5–6, s. 72, il.
View in Google Scholar
85. W zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa znajduje się oryginalna odbitka takiej fotografii, wykonanej w atelier Walerego Rzewuskiego przy ul. Krupniczej, z podpisem na licu tekturki: „FOT. W. RZEWUSKI” (l. d.) i „W KRAKOWIE” (p. d.), nr inw. MHK-Fs7197/IX. Takie samo zdjęcie reprodukuje w swoim opracowaniu Ludwik Dębicki (Dębicki L.: Portrety i sylwetki…, s. 116). Ponadto analogiczna odbitka, wykonana w atelier Rzewuskiego – do niedawna z błędnym opisem: „Portret Jana Charłampowicza” i datowaniem „post 1862”, obecnie już z rozpoznaniem „Ludwik Łętowski” – znajduje się także w zbiorach Biblioteki Narodowej, nr inw. F.13947.
View in Google Scholar
86. Por. Mossakowska W.: Walery Rzewuski…, il. 5 (opis stolika s. 14).
View in Google Scholar
87. Zob. Dubrowska M., Sołtan A.: Rzemiosło artystyczne Minterów. 1828–1881. Warszawa 1987, s. 127, poz. 66, il.
View in Google Scholar
88. Na podstawie takiej fotografii wykonany został drzeworyt z portretem Wincentego Pola w owalu, jeden z siedmiu zestawionych na tablicy zatytułowanej PANTEON POLSKI (pozostałe portrety przedstawiają: Juliana Słowackiego, Adama Mickiewicza, Zygmunta Krasińskiego, Jana Kochanowskiego, Bohdana Zaleskiego i Władysława Syrokomlę), opublikowany w „Biesiadzie Literackiej” („Biesiada Literacka” 1878, t. 144, s. 217); rysunek sporządził Franciszek Tegazzo, rytował Bronisław Puc.
View in Google Scholar
89. Nr inw. 13953.
View in Google Scholar
90. Nr inw. AFF.I-13.
View in Google Scholar
91. Zob. Kudłacz K., Miskowiec M.: Katalog winiet krakowskich zakładów fotograficznych w zbiorach Muzeum Historii Fotografii im. Walerego Rzewuskiego w Krakowie. Kraków 2008, s. 205, poz. 200.
View in Google Scholar
92. Portret Seweryna Korzelińskiego [online]. Polona, Biblioteka Narodowa [dostęp: 5 grudnia 2015 r.]. Dostępny w internecie: http://polona.pl/item/475552/0/ (awers); http://polona.pl/item/475552/1/ (rewers).
View in Google Scholar
93. Czarniecki S.: Wincenty Pol czy Seweryn Korzeliński na rysunku Artura Grottgera?. „Studia i Materiały Lubelskie” 1987, t. 12, s. 45–55.
View in Google Scholar
94. Zob. Bołoz Antoniewicz J.: Grottger…, s. 461, il. 334.
View in Google Scholar
95. Zob. Zossel-Wojtysiak W.: Wincenty Pol czy Seweryn Korzeliński na rysunku Artura Grottgera?. „Studia i Materiały Lubelskie” 1987, t. 12, s. 55–59.
View in Google Scholar
96. Odpowiedź na kwerendę w sprawie identyfikacji osoby przedstawionej na fotografii nr 37 z albumu sapieżyńskiego. Muzeum Lubelskie w Lublinie, Oddział Dworek Wincentego Pola, pismo z 12 lipca 2013 r., w posiadaniu autora.
View in Google Scholar
97. Dr. B.: Dr. Józef Dietl. „Tygodnik Ilustrowany” 1878, nr 112, s. 99.
View in Google Scholar
98. Nr inw. MHW-Fs434/IX.
View in Google Scholar
99. „Biesiada Literacka” 1878, t. 110, s. 81, podpis pod ilustracją: „Dr. Józef Dietl. (Rys. F. Tegazzo podług fot. Rzewuskiego w Krakowie)”; „Tygodnik Ilustrowany” 1878, nr 111, s. 81, podpis pod ilustracją: „Dr Józef Dietl. Podług fotografii Rzewuskiego w Krakowie”; „Józefa Ungra Kalendarz Ilustrowany na rok zwyczajny 1879”, 1878, s. 33, podpis pod ilustracją: „Dr. Józef Dietl.”.
View in Google Scholar
100. „Tygodnik Ilustrowany” 1878, nr 110, s. 65, podpis pod ilustracją: „Józef Majer, prezes Akademii umiejętności w Krakowie. Podług fotografii Rzewuskiego w Krakowie”; „Biesiada Literacka” 1878, t. 124, s. 305, podpis pod ilustracją: „Dr. Józef Majer”.
View in Google Scholar
101. Przybyszewski W.: Zagadka medalu jubileuszowego dla Fredry. „Spotkania z Zabytkami” 2013, nr 9–10, s. 50–54.
View in Google Scholar
102. Dubrowska M., Sołtan A.: Rzemiosło artystyczne…, s. 159, poz. 108, il.
View in Google Scholar
103. Katalog portretów osobistości polskich i obcych w Polsce działających (dalej cyt. Katalog portretów): FREDRO Aleksander. Hasło oprac. A. Karwowska-Bajdor. T. 1. Warszawa 1990, s. 293, poz. 1193.
View in Google Scholar
104. Ibidem, s. 292, poz. 1186; Katalog portretów. T. 6. Warszawa 1997, s. 134, poz. 1186, il.
View in Google Scholar
105. W zbiorach Lwowskiej Galerii Sztuki (do 1998 r. Lwowska Galeria Obrazów) we Lwowie, wym. 81 na 68 cm (owal), nr inw. 3326.
View in Google Scholar
106. Por. argumenty przemawiające za skorzystaniem w tym celu przez malarza z medalu i medalionu, przedstawione w monografii Katarzyny Rutkowskiej (Rutkowska K.: Malarstwo Wilhelma Leop olskiego. Warszawa 2004, s. 147–148) oraz argumenty przedstawione w końcowym akapicie wzmiankowanego tu artykułu o medalu dla Aleksandra Fredry (Pr zybys zewski W.: Zagadka medalu…, s. 50).
View in Google Scholar
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.

