Badania archeologiczne w Sukiennicach i na Rynku Głównym w Krakowie

Authors

  • Emil Zaitz

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2010.01.10

Abstract

ARCHAEOLOGICAL SURVEY AT THE CLOTH HALL AND IN MAIN MARKET SQUARE IN KRAKOW

The Cloth Hall (Sukiennice) is the oldest commercial building located in the central section of Main Market Square (Rynek Główny); its origins date back to the town charter granted to Kraków in 1257. Also, the Cloth Hall is the only secular facility that has survived from the second half of the 13th century, or from the 14th century, to the beginning of the 21st century. The only hitherto surviving relic of yet another structure that also dated back to the early years following the town charter, namely the Town Hall, has been the Tower, built probably in the early 14th century. The other commercial facilities built in the Middle Ages and connected with the function of Main Market Square in Kraków (such as the Town Hall, the Granary [Spichlerz], the Rich Stalls [Kramy Bogate], the Great and Small Scales [Mała Waga & Wielka Waga], and the Shoemakers’ Stalls [Kramy Szewskie]) were pulled down in the 19th century. Only their foundations and basement walls have survived. Part of the former cellars underneath the Gothic Town Hall were rebuilt in the 1960s and adapted to house a theatre and a restaurant. The stone and brick structures in the Square were surrounded by various wooden stalls and stands. The archaeological survey of the medieval buildings in Main Market Square as well as the strata and the usability levels formed next to these structures was undertaken in the period between the two World Wars. The survey was connected with the construction and renovation works. In 1931 an archaeological survey was carried out at the construction site of a transformer station adjacent to the Cloth Hall; in 1934 another survey accompanied the works on drying the Romanesque walls of the Church of St Adalbert, while in 1943 and 1944 – the construction of water tanks at the Town Hall Tower and in front of St Mary’s Basilica; in the 1950s a survey was also conducted during the works on expanding the sewage system and building the central heating system on the northern and western sides of the Cloth Hall. The first regular archaeological excavations in Main Market Square were carried out only in the years 1961–1963, when the plaza’s surface was redeveloped. The excavations included in particular the Romanesque Church of St Adalbert, the Cloth Hall, the Great and the Small Scales, and the Rich Stalls. Parallel to these works, reconnaissance sounding surveys and preservation works were also conducted at the sites of utility cuttings. The walls of early Gothic stalls were then discovered under the eastern part of the Cloth Hall and under the Rich Stalls which have often been interpreted as the earliest cloth hall in Kraków. In 1975 a regular archaeological and architectural survey was carried out in the main hall and cellars of the Cloth Hall in connection with resurfacing the inside of the building and performing extensive conservation works. The survey resulted in discovering more relics of the early Gothic commercial facilities located underneath the eastern part of the Cloth Hall, documenting the remnants of the wooden structures that preceded the current hall in the Square, as well as identifying the relics of a pre-charter necropolis and very rich strata dating back to the early and late medieval period. The archaeological surveys carried out in the Square and at the Cloth Hall throughout the following years have only been aimed at the preservation of the previously discovered objects. The surveys were connected with the predesign works (1994), yet another redevelopment of the sewage and power supply systems (1996), the renovation of the basement in the Church of St Adalbert (1992) and at the Town Hall Tower (1996–1997), and eventually with another resurfacing works in the Square and building a museum in the underground vaults at the Cloth Hall, the basements of the Rich Stalls and the Great Scales, and underneath the north-eastern section of the plaza (2002–2010). In the years 2005–2006 and 2009–2010 a regular archaeological survey was also carried out at the Cloth Hall by Kraków’s Archaeological Museum. The survey covered the “cross” (the central section of the hall with a crossing of routes from the four sides of the world) and the northern part of the hall, as well as the area adjacent to the building in the north. Also, permanent scientific supervision was performed during the resurfacing works and the construction of service ducts in the basements under the eastern and western sections of the northern part of the Cloth Hall. Rich strata were discovered and documented during these works, dating back to the precharter era as well as the late medieval and modern times. The strata had formed four basic series of stratifi ed deposits: a. The latest series was built of diff erent sand and rubble fills with the total thickness of up to as much as 100 cm [ca 3.3 ft]. The fills had been formed during the Square redevelopment and resurfacing works in the late 19th century (between 1875 and 1879), in the 1960s, and during the earthworks carried out in the early 21st century. The said fi lls are mostly deposited at the location of the cultural layers dating back to the span between the late 14th or early 15th centuries and the mid-20th century. b. The second latest series of the strata was formed in the early stage of the Late Middle Ages in connection with the construction of commercial facilities in the years 1376–1390 (the Cloth Hall), or in the early 15th century (the Rich Stalls). Different levelling fi lls were identifi ed within that series, having thickness of up to 200 cm [ca 6.6 ft], along with the traces of dirt floors and non-surfaced cultural layers, the relics of construction layers (mortar with stone fl akes and brick chips), and excavations for foundations. When the construction works had been fi nished, the roof of these fi lls had been surfaced with cobblestones and wooden fl ooring. Information about this stage of the works at the Cloth Hall appeared probably in the written records from the years 1390–1392. The surfaces built after the construction of the Cloth Hall had been fi nished– and after the building had been reconstructed during the Renaissance – were wholly destroyed in the modern era. Only small cobbled patches have survived in the northern part of the Hall and in the western section of the “cross”. c. The second earliest series was formed by the characteristic sand and clay deposits with a huge variety of organic remains. Dating back to the post-charter period, i.e. probably the second half of the 13th century and the early 14th century, the deposits were connected to the construction and functioning of wooden stalls and the earliest stone and brick commercial facilities. These deposits included meticulously built cobbled surfaces, used probably until the second half of the 14th century, the cultural layers with non-surfaced dirt floor, and the relics of buildings, such as wooden floorings and ground beams. The cobbled surface dating back to the late 13th or the early 14th centuries included a very deep gutter which had been used to channel rainwater and sewage southwards from the plaza situated at the exit of Św. Jana Street. d. The earliest series was composed of the deposits occurring above the roof of the bedrock. The deposits had formed the cultural layer of the studied territory before the charter of 1257. These were mostly sand deposits, some of them being substantially clayey, containing traces of burnt material in the form of pieces of charcoal, ashes, and scorched clay. Their occurrence has often been associated with the Tartar invasion of 1241. Also, these deposits are linked with diff erent residential and household-related  structures embedded into the roof of the bedrock sand(waste hollows, post holes, hearths), and with the early medieval graves discovered in the main hall and the “cross” of the Cloth Hall. The graves were probably part of the vast necropolis that had stretched in the northern, north-western and western directions from the Romanesque Church of St Adalbert, reaching the Great Scales, the Cloth Hall, and the strip between the Cloth Hall and the exit of Św. Jana St. In the post-charter period the area of the cemetery had been reduced to the land adjacent to the church. The existence of that cemetery was connected with the mysterious graveyard objects a relic of which is the burial (?) of a horse discovered in the central part of the Cloth Hall. The recent survey at the Cloth Hall revealed the foundations of early-Gothic stone and brick buildings, the foundations and walls of the hall-like facility built towards the end of the 14th century, the walls of the Renaissance partition wall that enclosed the inside of the hall in the north, and the foundations connected to the overhaul of the Cloth Hall carried out with the supervision of reputed Polish architect Tomasz Pryliński in the years 1875–1879.

References

1. Komorowski W.: Krakowski ratusz w średniowieczu i domniemany Dwór Artusa w Krakowie. „Rocznik Krakowski” 1998, t. 64, s. 7–32; idem: Ratusze krakowskie. Krakowska Teka Konserwatorska. T. 6. Kraków 2006, s. 21–81; idem: Rozwój urbanistyczno-architektoniczny Krakowa intra muros w średniowieczu (od połowy XIV wieku). W: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta. Red. J. Wyrozumski. Biblioteka Krakowska nr 150. Kraków 2007, s. 157–185; Komorowski W., Follprecht K.: Rozwój urbanistyczno-architektoniczny Krakowa intra muros w czasach nowożytnych. W: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta. Red. J. Wyrozumski. Biblioteka Krakowska nr 150. Kraków 2007, s. 191–292; Komorowski W., Sudacka A.: Rynek Główny w Krakowie. Red. nauk. O. Czerner. Wrocław 2008, s. 16–20, 26, 229–242; eidem: Wieża Ratuszowa w wiekach XIX i XX. Krakowska Teka Konserwatorska. T. 6. Kraków 2006, s. 83–99.
View in Google Scholar

2. Zob.: Komorowski W., Sudacka A.: Rynek Główny…, s. 19, 235.
View in Google Scholar

3. Ibidem, s. 21, 22.
View in Google Scholar

4. Ibidem, s. 23, 24.
View in Google Scholar

5. Ibidem, s. 236, 237.
View in Google Scholar

6. Ibidem, s. 237.
View in Google Scholar

7. Ibidem, s. 64–70.
View in Google Scholar

8. Ibidem, s. 92. Autorzy podają informację o przebudowie w 1608 r. kramu należącego do Anny Temberkowej. Podobne informacje świadczące o pierwotnym braku sklepień nad piwnicami oraz o wtórnym, znacznie późniejszym nakrywaniu piwnic sklepieniami i przebijaniu otworów wejściowych do podziemi od strony zewnętrznej budowli dostarczyły także badania archeologiczne w 2003 r. Zob.: Zaitz E.: Sprawozdanie z badań sondażowych prowadzonych na Rynku Głównym w Krakowie w 2003 roku. W: VI Konferencja Naukowo- Techniczna „Inżynieryjne problemy odnowy staromiejskich zespołów zabytkowych REW–INŻ. 2004”. Kraków, 24–26 listopada 2004 r. Materiały konferencyjne. T. 1. Kraków 2004, s. 263–296.
View in Google Scholar

9. Komorowski W., Sudacka A.: Rynek Główny…, s. 239.
View in Google Scholar

10. Ibidem, s. 188.
View in Google Scholar

11. Kulisy pozamerytorycznych działań „organizacyjnych” władz krakowskich oraz uwarunkowania związane z podjęciem prac archeologicznych na Rynku można znaleźć w relacjach Jacka Rydzewskiego, dyrektora Muzeum Archeologicznego w Krakowie, a także Waldemara Komorowskiego, uczestnika badań prowadzonych przez tzw. ekipę wrocławską. Por.: Rydzewski J.: Badania wykopaliskowe wschodniej części Rynku Głównego w Krakowie. Dlaczego nie kopiemy? „Materiały Archeologiczne” 2006, t. 36, s. 279– 281; Komorowski W., Sudacka A.: Rynek Główny…, s. 222–224.
View in Google Scholar

12. Zob.: Zaitz E.: Sprawozdanie z badań sondażowych…, s. 263–296.
View in Google Scholar

13. Por.: Zaitz E.: Sprawozdanie z badań archeologicznych prowadzonych w Krakowie w 2004 roku przy przebudowie nawierzchni płyty Rynku Głównego po zachodniej stronie Sukiennic. „Materiały Archeologiczne” 2006, t. 36, s. 79–142.
View in Google Scholar

14. Wyniki badań archeologicznych i architektonicznych prowadzonych na Rynku Głównym w Krakowie w 2004 r. W: VII Konferencja Naukowo-Techniczna „Inżynieryjne problemy odnowy staromiejskich zespołów zabytkowych REW–INŻ. 2006”. Kraków, 31 maja – 2 czerwca 2006 r. Materiały konferencyjne. T. 2. Kraków 2006, s. 104, 105; Łukacz M.M.: Badania architektoniczne reliktów murowanej zabudowy pod zachodnią częścią płyty Rynku Głównego w Krakowie. „Materiały Archeologiczne” 2006, t. 36, s. 145, 158–162, ryc. 16–22.
View in Google Scholar

15. Komorowski W., Sudacka A.: Rynek Główny…, s. 36–39.
View in Google Scholar

16. Zob.: Zaitz E.: Sprawozdanie z badań sondażowych…, s. 276–280; Łukacz M., Zaitz E.: Wyniki badań archeologicznych…, s. 105; Łukacz M.M.: Badania architektoniczne reliktów…, s. 144, 145, 152–154, ryc. 6–8. Odkryte po południowo-zachodniej stronie Wieży mury gotyckich kabatów i Ratusza miały grubość dochodzącą do 170 cm.
View in Google Scholar

17. Leńczyk G.: Pod brukiem Rynku Głównego w Krakowie. „Biuletyn Krakowski” 1959, t. 1, s. 31–48.
View in Google Scholar

18. Zob.: ibidem, 31, 32.
View in Google Scholar

19. Ibidem, s. 36, 38. O gwałtownej śmierci mówił zarówno szkielet „z rękami skrzyżowanymi pod plecami”, jak też groby osób pochowanych na brzuchu i luźne czaszki zalegające na kościach nóg. Potwierdzać to miał także bezładny układ pochówków oraz przykrycie niektórych szkieletów „rumowiskiem spalonych domostw”.
View in Google Scholar

20. Ibidem, s. 38–40.
View in Google Scholar

21. Por.: Zaitz E.: Sprawozdanie z badań sondażowych…, s. 271–276. Uformowany z piasku calcowego nasyp niwelacyjny zadokumentowano w wykopie 1/03 i 4/03. Miał on miąższość 130–180 cm i zalegał na warstwie kulturowej, z której pozyskano grosz praski Karola I z lat 1348–1378. Z kolei na stropie tego nasypu zachowały się resztki warstwy odpadkowej, w którą wkopana była ceglana podmurówka pieca. „Za piecem” znaleziono 122 monety miedziane z XVII w. oraz całą skarbonkę z sześcioma monetami króla Jana Kazimierza (szelągi koronne z lat 1661–1664). Por. też: Reyman-Walczak B.: Monety z badań Rynku Głównego w Krakowie w latach 2003 i 2004. „Materiały Archeologiczne” 2006, t. 36, s. 169–180; Zaitz E.: Skarbonka. Nota kat. V.102. W: Kraków – europejskie miasto prawa magdeburskiego 1257– 1791. Katalog wystawy. Red. nauk. G. Lichończak-Nurek. Kraków 2007, s. 335. Wystawa jubileuszowa z okazji 750. rocznicy lokacji Krakowa na prawie magdeburskim, przygotowana przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa we współpracy z Archiwum Państwowym w Krakowie oraz Towarzystwem Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Pałac Krzysztofory, 5 czerwca – 19 listopada 2007 r.
View in Google Scholar

22. Żaki A.: Wstępne badania archeologiczne na terenie Krakowa w latach 1950–1955 (seria 1–2). „Sprawozdania Archeologiczne” 1957, t. 3, s. 154–156.
View in Google Scholar

23. Zob.: Radwański K.: Prace ratownicze prowadzone przez Konserwatora Zabytków Archeologicznych w Krakowie w latach 1955–1958. „Biuletyn Krakowski” 1959, t. 1, s. 49–57.
View in Google Scholar

24. Zob.: Radwański K.: Prace ratownicze…, s. 51, 52. Obiekt ten odkryto ponownie podczas badań ratowniczych prowadzonych przy przebudowie nawierzchni Rynku po zachodniej stronie Sukiennic w 2004 r.; por. też: Zaitz E.: Sprawozdanie z badań archeologicznych…, s. 88–91, ryc. 2, 50–56; Leńczyk G.: Pod brukiem…, s. 31–48; Dębowski T.: Badania archeologiczne Sukiennic krakowskich. „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 1981, t. 29, nr 4, s. 431–458.
View in Google Scholar

25. Zob.: Radwański K.: Prace ratownicze…., s. 54; idem: Kraków przedlokacyjny. Rozwój przestrzenny. Kraków 1975, s. 150–220.
View in Google Scholar

26. Por.: Radwański K.: Prace badawcze prowadzone w 1962 roku na terenie Krakowa. „Materiały Archeologiczne” 1964, t. 5, s. 229.
View in Google Scholar

27. Por.: Lenkiewicz T.: Badania archeologiczne prowadzone na Rynku Głównym w Krakowie w latach 1961–1963. „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 1964, t. 12, nr 1, s. 159, 160, ryc. 1.
View in Google Scholar

28. Ibidem, s. 160, 161; Radwański K.: Kraków przedlokacyjny…, s. 162–169.
View in Google Scholar

29. Por.: Radwański K.: Sprawozdanie z prac badawczych prowadzonych w 1961 r. na terenie Krakowa. „Materiały Archeologiczne” 1963, t. 4, s. 365, 366; idem: Prace badawcze prowadzone w 1962 roku…, s. 229–233; idem: Sprawozdanie z badań nad przedlokacyjnym Krakowem w 1963 r. „Materiały Archeologiczne” 1965, t. 6, s. 212; por.: Lenkiewicz T.: Badania archeologiczne…, s. 160–167.
View in Google Scholar

30. M.in. na podstawie materiałów zabytkowych pozyskanych z badań archeologicznych na Rynku Głównym przeprowadzono później klasyfikację ceramiki gotyckiej. Zob.: Wałowy A.: Późnośredniowieczne garncarstwo krakowskie w świetle źródeł archeologicznych. „Materiały Archeologiczne” 1979, t. 19, s. 18–33.
View in Google Scholar

31. Por.: Radwański K.: Prace badawcze prowadzone w 1962 roku…, s. 233.
View in Google Scholar

32. Jamka R.: Wyniki badań wykopaliskowych przy romańskim kościele św. Wojciecha w Krakowie w 1934 roku. „Materiały Archeologiczne” 1964, t. 5, s. 211–223.
View in Google Scholar

33. Zob.: Radwański K.: Budowle drewniane odkryte pod poziomami kościoła św. Wojciecha w Krakowie. „Materiały Archeologiczne” 1971, t. 11, s. 7–21; Zin W., Grabski W.: Wczesnośredniowieczne budowle Krakowa w świetle ostatnich badań. „Rocznik Krakowski” 1966, t. 38, s. 33–73; Radwański K.: Kraków przedlokacyjny…, s. 169–183; Lenkiewicz T.: Badania archeologiczne…, s. 166, 167.
View in Google Scholar

34. Por.: Wróbel J.: Analiza antropologiczna szczątków kostnych z cmentarzyska przy kościele św. Wojciecha w Krakowie (XI–XIII–XV? w.). „Materiały Archeologiczne” 2001, t. 32, s. 221–227.
View in Google Scholar

35. Por.: Lenkiewicz T.: Badania archeologiczne…, s. 159–167.
View in Google Scholar

36. Radwański K.: Prace badawcze prowadzone w 1962 roku…, s. 231, 232; Zin W., Grabski W.: Niektóre problemy stratygraficzne Rynku krakowskiego. Sprawozdania z posiedzeń Komisji PAN, styczeń – czerwiec 1966. Kraków 1967, s. 357; Komorowski W., Sudacka A.: Rynek Główny…, s. 20, 21. Roboczo mury odkrytych wówczas budowli handlowych datowano na drugą połowę XIII w. i wiązano bezpośrednio z pracami wykonanymi wkrótce po lokacji miasta w 1257 r.
View in Google Scholar

37. Komorowski W., Sudacka A.: Rynek Główny…, s. 236.
View in Google Scholar

38. Ibidem, s. 23–26.
View in Google Scholar

39. Zob. też przyp. 21. Badania sondażowe wykazały, że wspomniane nasypy niwelacyjne poprzedziły wykonanie poziomów użytkowych związanych z budową oraz z funkcjonowaniem Kramów Bogatych i zapewne Sukiennic; por.: Zaitz E.: Sprawozdanie z badań sondażowych…, s. 263–296.
View in Google Scholar

40. Komorowski W., Sudacka A.: Rynek Główny…, s. 217– 219.
View in Google Scholar

41. Por.: Reyman-Walczak B.: Skarb monet z Wieży Ratuszowej. „Notae Numismaticae” 1997, t. 2, s. 196–206.
View in Google Scholar

42. Por.: Dębowski T.: Badania archeologiczne…, s. 431–458; idem: Kraków – Sukiennice, Informator Archeologiczny. Badania 1975. Warszawa 1976, s. 249, 250; Krupiński A.B.: Hala Sukiennic krakowskich w świetle badań architektonicznych. „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 1981, t. 29, nr 4, s. 451–457.
View in Google Scholar

43. Zob.: Komorowski W., Sudacka A.: Rynek Główny…, s. 235.
View in Google Scholar

44. Por.: Reyniak J.: Kraków – Stare Miasto. Sukiennice. Informator Archeologiczny. Badania 1975. Warszawa 1976, s. 185–187.
View in Google Scholar

45. Przeniosło J.: Kraków – Sukiennice. Informator Archeologiczny. Badania 1975. Warszawa 1976, s. 250, 251.
View in Google Scholar

46. Por.: Dębowski T.: Badania archeologiczne…, s. 452–454.
View in Google Scholar

47. Ibidem, s. 455.
View in Google Scholar

48. Ibidem, s. 456; zob. też: Niżnik J.: Zoomorfi czna ceramika średniowieczna z Przemyśla. „Acta Archaeologica Carpathica” 1963, t. 5, s. 85–89.
View in Google Scholar

49. Por.: Dębowski T.: Badania archeologiczne…, s. 457.
View in Google Scholar

50. Zob.: Komorowski W.: Krakowski ratusz…, s. 9; Zaitz E.: Sprawozdanie z prac archeologicznych przy Wieży Ratuszowej na Rynku Głównym w Krakowie w 1996 roku. Kraków 1996; idem: Sprawozdanie z prac archeologicznych przy Wieży Ratuszowej na Rynku Głównym w Krakowie w 1997 roku (II etap badań). Kraków 1997. Maszynopisy w archiwum Działu Krakowa Przedlokacyjnego Muzeum Archeologicznego w Krakowie.
View in Google Scholar

51. Por.: Zaitz E.: Sprawozdanie z badań archeologicznych przeprowadzonych w sąsiedztwie kościoła św. Wojciecha w 1992 roku. Kraków 1992, mps w archiwum Działu Krakowa Przedlokacyjnego Muzeum Archeologicznego w Krakowie.
View in Google Scholar

52. Zob.: Zaitz E.: Wyniki badań archeologicznych przeprowadzonych w 1994 roku w Sukiennicach (wykop 19–30). Kraków 1994, mps w archiwum Działu Krakowa Przedlokacyjnego Muzeum Archeologicznego w Krakowie.
View in Google Scholar

53. Zob.: Dębowski T.: Kraków – Sukiennice. Sprawozdanie z nadzoru archeologicznego prac ziemnych prowadzonych w 1996 i 1997 roku. Kraków 1997, mps w archiwum Działu Krakowa Przedlokacyjnego Muzeum Archeologicznego w Krakowie. Przekopy instalacyjne otrzymały numery I/96 (przekop energetyczny w piwnicach) oraz II/96 – IX 96 (przekopy kanalizacyjne w Sukiennicach i na płycie Rynku).
View in Google Scholar

54. Por.: Zaitz E.: Wyniki badań archeologicznych przeprowadzonych przy przebudowie nawierzchni Małego Rynku w 2007 roku. „Materiały Archeologiczne” 2009, t. 37, s. 40, 41, ryc. 3, 20, 24.
View in Google Scholar

55. Zob.: idem: Sprawozdanie z badań archeologicznych prowadzonych w Krakowie w 2004 roku…, s. 79–142.
View in Google Scholar

56. Zaitz E.: Sprawozdanie z badań sondażowych…, s. 263–296.
View in Google Scholar

57. Por.: Leńczyk G.: Pod brukiem…, s. 31–40.
View in Google Scholar

58. Zob.: Lenkiewicz T.: Badania archeologiczne…, s. 160, 161; Radwański K.: Sprawozdanie z prac badawczych prowadzonych w 1961 roku…, s. 363–368; idem: Prace badawcze prowadzone w 1962 roku…, s. 229–234; idem: Kraków przedlokacyjny…, s. 150–169.
View in Google Scholar

59. Zaitz E.: Sprawozdanie z badań sondażowych…, s. 289.
View in Google Scholar

60. Por.: idem: Uwagi dotyczące poziomów użytkowych w kościele św. Wojciecha na Rynku Głównym i w jego najbliższym otoczeniu. Kraków 2003; idem: Sprawozdanie z badań archeologicznych przeprowadzonych w sąsiedztwie kościoła św. Wojciecha…
View in Google Scholar

61. Idem: Sprawozdanie z badań archeologicznych prowadzonych w Krakowie w 2004 roku…, s. 79–142; Łukacz M., Zaitz E.: Wyniki badań archeologicznych…, s. 97–116.
View in Google Scholar

62. Por.: Bieniek A., Wacnik A., Gluza I., Tomczyńska Z.: Rośliny w późnośredniowiecznych warstwach archeologicznych na Rynku Głównym w Krakowie. Raport z badań prowadzonych w 2004 roku. „Materiały Archeologiczne” 2006, t. 36, s. 201–221; Kluj M., Pawlikowski M., Zaitz E.: Badania mineralogiczne osadów antropogenicznych oraz wybranych materiałów budowlanych odkrytych pod płytą Rynku Głównego w Krakowie. „Materiały Archeologiczne” 2006, t. 36, s. 191–200; Krąpiec M., Szychowska-Krąpiec E., Danek M., Kłusek M.: Analiza dendrochronologiczna drewna pozyskanego w trakcie badań wykopaliskowych prowadzonych w Krakowie na Rynku Głównym po zachodniej stronie Sukiennic. „Materiały Archeologiczne” 2006, t. 36, s. 181–188; Łukacz M.M.: Badania architektoniczne reliktów…, s. 143–168; Re yman-Walczak B.: Monety z badań Rynku Głównego…, s. 169–180.
View in Google Scholar

63. Zob. też: Badania archeologiczne na Rynku Głównym w Krakowie w 2004 r. Kraków 2005. Folder okolicznościowej wystawy Muzeum Archeologicznego w Krakowie prezentującej wyniki badań na Rynku; Zaitz E.: Dzieje Rynku Głównego w Krakowie i kościoła św. Wojciecha. Kraków 2007. Folder wystawy Muzeum Archeologicznego w Krakowie w podziemiach kościoła św. Wojciecha.
View in Google Scholar

64. Zob.: Radwański K.: Prace ratownicze…, s. 51, 52.
View in Google Scholar

65. Por.: Leńczyk G.: Pod brukiem…, s. 38–40.
View in Google Scholar

66. Plany władz miejskich Krakowa związane z budową rozległych podziemi pod wschodnią połową Rynku zostały oprotestowane przez środowiska krakowskich archeologów, historyków sztuki, konserwatorów i historyków, a także przez komisję konserwatorską działającą wówczas przy Małopolskim Wojewódzkim Konserwatorze Zabytków, przez Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa, a nawet przez znaczną część architektów krakowskich. Por. też: Rydzewski J.: Badania wykopaliskowe…, s. 279–281.
View in Google Scholar

67. Badania na krakowskim Rynku podjęła w sierpniu 2005 r. Pracownia Archeologiczno-Architektoniczna Niegoda z siedzibą we Wrocławiu, natomiast w ostatnich latach prace archeologiczne kontynuuje firma Konsus Pracownia Dokumentacyjno-Badawcza Sławomir Dryja z Zabierzowa.
View in Google Scholar

68. Zob.: Buśko C., Głowa W.: Czy książę Bolesław dotrzymał słowa danego krakowskim mieszczanom?. W: I Forum Architecturae Poloniae Medievalis. Red. Klaudia Stala. Politechnika Krakowska. Architektura. Monografi a nr 35. Kraków 2007, s. 47–66; Buśko C., Sławiński S.: Badania archeologiczne Rynku Głównego w Krakowie (2005–2006). Kraków 2006. Folder wystawy.
View in Google Scholar

69. Zaitz E.: Sprawozdanie z badań archeologicznych prowadzonych w Krakowie w 2005–2006 roku przy przebudowie nawierzchni płyty Rynku Głównego w krzyżu Sukiennic (w druku).
View in Google Scholar

70. Zob.: Zaitz E.: Sprawozdanie z prac archeologicznych prowadzonych przy budowie żelbetowej płyty w krzyżu Sukiennic. Kraków 2007, mps w Dziale Krakowa Przedlokacyjnego Muzeum Archeologicznego w Krakowie.
View in Google Scholar

71. Por.: Reyniak J.: Kraków – Stare Miasto…, s. 186, 187.
View in Google Scholar

72. Por.: Komorowski W., Sudacka A.: Rynek Główny…, s. 64–68.
View in Google Scholar

73. Zob.: ibidem, s. 236. Źródła historyczne pozwalają sądzić, że budowlę halową wzniesiono w latach 1376–1390 i do tego czasu należy odnieść też powstanie bruku.
View in Google Scholar

74. Por.: Dębowski T.: Badania archeologiczne…, s. 431–458; Krupiński A.B.: Hala Sukiennic…, s. 451–457.
View in Google Scholar

75. Szeroki wkop budowlany odkryto także podczas badań prowadzonych przez Pracownię Archeologiczno-Konserwatorską PKZ w 1975 r. Zob.: Dębowski T.: Badania archeologiczne…, s. 453, ryc. 2.
View in Google Scholar

76. Por.: ibidem, s. 458.
View in Google Scholar

77. Zob.: Zaitz E.: Sprawozdanie z badań sondażowych…, s. 263– 296.
View in Google Scholar

78. Por.: Banach J.: Ikonografia Rynku Głównego w Krakowie. Kraków 1998, s. 393, 397, 450. Na widoku hali wykonanym przez
View in Google Scholar

Michała Stachowicza przed 1811 r. w głębi Sukiennic zaznaczone zostały dwa prostokątne otwory drzwiowe, które mogą być częścią domniemanej ściany działowej posadowionej na murach poprzecznych lub śladem innego przepierzenia, wykonanego tu na potrzeby balu wydanego na cześć księcia Józefa Poniatowskiego i Wojsk Księstwa Warszawskiego, który odbył się 15 sierpnia 1809 r., w rocznicę urodzin Napoleona Bonaparte. Na młodszych widokach (z 1871 r.) zamknięcie hali Sukiennic tworzy para ostrołukowych otworów bramnych, które bez jakichkolwiek zastrzeżeń należy identyfi kować z wejściem do budowli umiejscowionym w ścianie gotyckiej zamykającej halę.
View in Google Scholar

79. Koronę wspomnianych murów zaobserwowano w marcu 2010 r. podczas wykonywania przekopu budowlanego pod kable energetyczne oraz instalacje klimatyzacyjne wzdłuż obu ścian hali. Brak badań rozpoznawczych uniemożliwił określenie charakteru tych reliktów.
View in Google Scholar

80. Por.: Zaitz E.: Wyniki badań archeologicznych przeprowadzonych przy przebudowie nawierzchni Małego Rynku…, s. 40, 41, ryc. 3, 20, 24.
View in Google Scholar

81. Zob.: Żaki A.: Wstępne badania…, s. 154–156; Radwański K.: Prace ratownicze…, s. 49–57.
View in Google Scholar

82. Zob.: Dębowski T.: Badania archeologiczne…, s. 431–458; Krupiński A.B.: Hala Sukiennic…, s. 451–457; Radwański K.: Prace badawcze prowadzone w 1962 roku…, s. 231, 232; Zin W., Grabski W.: Niektóre problemy stratygrafi czne…, s. 357; Komorowski W., Sudacka A.: Rynek Główny…, s. 20, 21.
View in Google Scholar

83. Zob.: Zaitz E.: Sprawozdanie z badań sondażowych…, s. 263– 296.
View in Google Scholar

84. Por.: idem: Sprawozdanie z badań archeologicznych prowadzonych w Krakowie w 2004 roku…, s. 79–142.
View in Google Scholar

85. Dębowski T.: Badania archeologiczne…, s. 458; Krupiński A.B.: Hala Sukiennic…, s. 451–457.
View in Google Scholar

86. W identyczny sposób budowano później cztery „bliźniacze” budynki, które utworzyły zespół zabudowań określanych mianem
View in Google Scholar

Kramów Bogatych. Piwnice pod nimi były odseparowane od siebie, pozbawione otworów drzwiowych i okiennych, a jednocześnie dostępne tylko z pomieszczeń handlowych na parterze. Por.: Zaitz E.: Sprawozdanie z badań sondażowych…, s. 263–296.
View in Google Scholar

87. Komorowski W., Sudacka A.: Rynek Główny…, s. 237.
View in Google Scholar

88. Zob.: Bojęś-Białasik A., Zaitz M.: Kramy drewniane, odkryte w 2004 r. po zachodniej stronie Sukiennic na Rynku Głównym w Krakowie. W: II Forum Architecturae Poloniae Medievalis 2009 (materiały pokonferencyjne w druku); Z a i t z E.: Sprawozdanie z badań archeologicznych prowadzonych w Krakowie w 2004 roku…, s. 79–142.
View in Google Scholar

89. Por.: Kucia A., Zaitz E.: Waga brązowa (fragment). Nota kat. VI.72. W: Kraków w chrześcijańskiej Europie X–XIII w. Katalog wystawy. Red. nauk. E. Firlet. Kraków 2006, s. 423, 424. Katalog wystawy w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, Pałac Krzysztofory, 5 czerwca –12 listopada 2006 r.
View in Google Scholar

90. Zob.: Zaitz E.: Klucz żelazny inkrustowany miedzią. Nota kat. VI.68. W: Kraków w chrześcijańskiej…, s. 421.
View in Google Scholar

91. Zaitz E.: Osadnictwo wczesnośredniowieczne na terenie Krakowa. W: Kraków w chrześcijańskiej…, s. 247.
View in Google Scholar

92. Por.: Dębowski T.: Badania archeologiczne…, s. 431–458.
View in Google Scholar

93. Zob.: Reyniak J.: Kraków – Stare Miasto…, s. 185–187.
View in Google Scholar

94. Zaitz E., Zaitz M.: Domniemany pochówek konia z Sukiennic w niniejszym zeszycie „Krzysztoforów. Zeszytów Naukowych Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” (cz. 1).
View in Google Scholar

95. Por.: Koperski A.: Groby wojowników z koniem na cmentarzysku „staromadziarskim” w Przemyślu. W: Słowianie i ich sąsiedzi we wczesnym średniowieczu. Red. M. Dulinicz. Warszawa–Lublin 2003, s. 365–374.
View in Google Scholar

96. Por.: Lenkiewicz T.: Badania archeologiczne…, s. 160, 161; Radwański K.: Kraków przedlokacyjny…, s. 162–169; idem: Sprawozdanie z prac badawczych prowadzonych w 1961 roku…, s. 365, 366; idem: Prace badawcze prowadzone w 1962 roku…, s. 229–233; idem: Sprawozdanie z badań nad przedlokacyjnym Krakowem w 1963 roku…, s. 211, 212.
View in Google Scholar

97. Zaitz E.: Sprawozdanie z badań archeologicznych prowadzonych w Krakowie w 2004 roku…, s. 81–83.
View in Google Scholar

98. Zob.: Leńczyk G.: Pod brukiem…, s. 40 (por. warstwę górną i wierzchnią).
View in Google Scholar

99. Por.: Zaitz E.: Sprawozdanie z badań sondażowych…, s. 271– 274, 277–280, 285–288.
View in Google Scholar

100. Por.: Buśko C., Głowa W.: Czy książę Bolesław…, s. 51, przyp. 19. Inkryminowana warstwa II zalegała na nasypie niwelacyjnym uformowanym z przemieszanego piasku calcowego bezpośrednio po zbudowaniu murów Kramów Bogatych, a także na warstwie budowlanej i na zasypisku wkopu fundamentowego. Odkryto w niej zabytki pochodzące z wczesnego średniowiecza, które zostały tu przemieszczone wraz z piaskiem i resztkami wczesnośredniowiecznej warstwy kulturowej (zob.: Zaitz E.: Sprawozdanie z badań sondażowych…, s. 271–274). Inną sprawą jest to, że badacze powołują się na artykuł (Zaitz E.: Sprawozdanie z badań archeologicznych prowadzonych w Krakowie w 2004 roku…, s. 79–142), w którym Kramy Bogate pojawiają się tylko raz (!) i tylko w jednym zdaniu, które brzmi: „Pozostałe wykopy sondażowe zlokalizowano na terenie Wagi Wielkiej, Wagi Małej i w Kramach Bogatych, a także w obrębie wąskich uliczek handlowych zlokalizowanych pomiędzy wspomnianymi wyżej budynkami”.
View in Google Scholar

101. Zaitz E.: Sprawozdanie z badań archeologicznych prowadzonych w Krakowie w 2004 roku…, s. 91; idem: Sprawozdanie z badań sondażowych…, s. 279, 280; Reyman-Walczak B.: Monety z badań Rynku Głównego…, s. 169–180.
View in Google Scholar

102. Zob.: Zaitz E.: Sprawozdanie z badań archeologicznych prowadzonych w Krakowie w 2004 roku…, s. 91; Krąpiec M., Szychowska-Krąpiec E., Danek M., Kłusek M.: Analiza dendrochronologiczna…, s. 181–188.
View in Google Scholar

103. Tomkowicz S.: Ulice i place Krakowa w ciągu dziejów. Ich nazwy i zmiany postaci. Biblioteka Krakowska nr 63–64. Kraków 1926, s. 27–38; Komorowski W., Sudacka A.: Rynek Główny…, s. 32–40.
View in Google Scholar

104. Komorowski W., Sudacka A.: Rynek Główny…, s. 237.
View in Google Scholar

105. Wszystkie ustalenia dotyczące Kramów Bogatych wynikającez badań sondażowych zrealizowanych w 2003 r. zawarłem w opracowaniu wykonanym wkrótce po zakończeniu prac (zob.: Zaitz E.: Sprawozdanie z badań sondażowych…, s. 268–270). Nie ulega wątpliwości, że publikacja ta została w całości wykorzystana przez autorów późniejszych badań prowadzonych na Rynku od 2005 r. (Buśko C., Głowa W.: Czy książę Bolesław…, s. 48–68). Nie zmienia tego przekonania fakt, że powyższej pozycji bibliografi cznej nie uwzględnili w spisie wybranych pozycji określonych mianem „Literatura”.
View in Google Scholar

106. Zob. Zaitz E.: Sprawozdanie z badań sondażowych…, s. 268– 270.
View in Google Scholar

107. Por.: Buśko C., Głowa W.: Czy książę Bolesław…, s. 55.
View in Google Scholar

108. Zob.: Zaitz E.: Sprawozdanie z badań sondażowych…, s. 269 (punkt e).
View in Google Scholar

109. Por. m.in.: Źródła do dziejów zabudowy związanej z handlem we wschodniej części Rynku Głównego w Krakowie (XIV–XIX w.). Ze zbiorów Archiwum Państwowego w Krakowie. Wyd. K. Follprecht, K. Jelonek Litewka. Kraków 2007; Nieruchomości miasta Krakowa w czasach Sejmu Czteroletniego. Opis z 1792 roku. Wyd. K. Follprecht. Kraków 2007; Tomkowicz S.: Ulice i place…, s. 22–25.
View in Google Scholar

110. Buśko C., Głowa W.: Czy książę Bolesław…, s. 58.
View in Google Scholar

111. Zob.: Zaitz E.: Sprawozdanie z badań sondażowych…, s. 268.
View in Google Scholar

112. Por.: ibidem, s. 267; Tomkowicz S.: Ulice i place…, s. 27–30.
View in Google Scholar

Downloads

Published

2026-10-23

Issue

Section

Articles

How to Cite

Badania archeologiczne w Sukiennicach i na Rynku Głównym w Krakowie. (2026). Krzysztofory: Scientific Bulletin of the Historical Museum of the City of Kraków, 28(1), 199-254. https://doi.org/10.32030/KRZY.2010.01.10