Podsumowanie wyników badań architektonicznych w pałacu Pod Krzysztofory 2003–2011
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2012.05Abstract
SUMMARY OF RESULTS OF ARCHITECTURAL RESEARCH CARRIED OUT AT KRZYSZTOFORY PALACE IN THE YEARS 2003–2011
Krzysztofory Palace, currently housing the headquarters of the Historical Museum of the City of Kraków, is deeply rooted in the city’s oldest architectural landscape. Its beginnings go back to the late 13th century when a tower structure was erected at the back of one of the corner settlement plots at the Market Square. By the end of the 13th century, another building was constructed in that plot, in what today constitutes the south wing of the palace. Over the 14th century, further changes were introduced: several more brick and stone buildings were erected along the frontages of the Market Square and Szczepańska Street. Construction works in this attractively located corner plot (the property of the wealthy Spicymir family at that time) were carried out on a grand scale. Already in the second half of the 14th century the theretofore freestanding “tower” and the other buildings were joined as parts of a new, larger architectural design. Despite the many alterations that were later introduced, especially on the higher storeys, the current outline of the projection of the eastern part of Krzysztofory Palace is almost identical with the original late-14th century architectural design. Surviving in the underground vaults are several mediaeval portals, as well as other architectural features, such as relics of antique heating systems and fragments of polychrome decoration on one of the ceilings, which signifies the stateliness of the building. Particularly noteworthy is the wide, mediaeval perron (German: Beischlag, Polish: przedproże), one of the grandest in Kraków. Beischläge became popular in Western Europe already from the mid-13th century onward. They were built in front of thresholds, along the front elevations of burgher houses. Many structures of this kind were added to the front walls of the houses standing at the Main Market Square in Kraków, and have been buried deep under layers of soil for centuries, but only one of them has been thoroughly researched so far.
References
1. Komorowski W., Krasnowolski B.: „Pałac »Pod Krzysztofory «, Kraków, Rynek Główny 35. Dokumentacja naukowo-historyczna”. Kraków 2001, mps w archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie (dalej cyt. arch. WUOZ) oraz w archiwum Muzeum Historycznego Miasta Krakowa (dalej cyt. arch. MHK); Cempla M., Cechosz S., Holcer Ł.: „Pałac »Pod Krzysztofory«, Kraków, Rynek Główny 35”. Kraków 2006, mps w arch. WUOZ oraz arch. MHK.
View in Google Scholar
2. Niewa lda W., Filipowi c z A.: „Sondażowe badania architektoniczne piwnic”. Kraków 1980. PP PKZ w Krakowie, mps w arch. WUOZ oraz arch. MHK.
View in Google Scholar
3. Komorowski W., Krasnowolski B.: „Pałac…”, passim.
View in Google Scholar
4. Cempla M., Cygnarowski A., Holcer Ł.: „Pałac »Pod Krzysztofory«, Kraków, Rynek Główny 35. Konserwatorski remont, modernizacja i adaptacja”. Kraków 2003, mps w arch. WUOZ oraz arch. MHK.
View in Google Scholar
5. Cechosz S., Ł. Holcer Ł.: O początkach pałacu »Pod Krzysztofory « w świetle najnowszych badań architektonicznych. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2006, z. 24, s. 7–20.
View in Google Scholar
6. Sławiński S., Hiżycka J.: „Studium historyczno-konserwatorskie bloku nr 19 w Krakowie. Pierwsza faza rozwoju przestrzennego i najstarsza zabudowa”. Kraków 1994, s. 25–28. PP PKZ w Krakowie, mps w arch. WUOZ oraz arch. MHK.
View in Google Scholar
7. Komorowski W., Krasnowolski B.: „Pałac…”, s. 72, 73.
View in Google Scholar
8. Piekalski J.: Wczesne domy mieszczan w Europie Środkowej. Geneza, funkcja, forma. Acta Universitatis Wratislaviensis, nr 2623. Wrocław 2004, s. 134–165.
View in Google Scholar
9. Komorowski W., Krasnowolski B.: „Pałac…”, s. 72, 73.
View in Google Scholar
10. Niewalda W., Filipowicz A.: „Sondażowe badania…”, passim.
View in Google Scholar
11. Ibidem, s. 4.
View in Google Scholar
12. Szerzej o interpretacji i usytuowaniu otworów w wyżej cytowanych opracowaniach autorstwa Waldemara-Niewaldy i Aleksandra Filipowicza, zob. Niewalda W., Filipowicz A.: „Sondażowe badania…”, passim, oraz Waldemara Komorowskiego i Bogusława Krasnowolskiego, zob. Komorowski W., Krasnowolski B.: „Pałac…”, s. 73, 74.
View in Google Scholar
13. Niewalda W., Filipowicz A.: „Sondażowe badania…”, passim; dalej omówione również w: Komorowski W., Krasnowolski B.: „Pałac…”, s. 73.
View in Google Scholar
14. Prace archeologiczne prowadzone w 2004 r. pod płytą Rynku Głównego przez Emila Zaitza i Dariusza Niemca, w części północno-zachodniej i w niedalekim sąsiedztwie pałacu Pod Krzysztofory, sytuują poziom bruku z pierwszej połowy XIV w. na wysokości 209,68–209,70 m n.p.m. oraz bruk z drugiej połowy XIV wieku na wysokości 209,73–209,93 m n.p.m. [informacje uzyskane dzięki życzliwości pana Dariusza Niemca].
View in Google Scholar
15. Łukacz M.: Geneza ukształtowania się najczęściej realizowanego typu kamienicy krakowskiej. „Wiadomości Konserwatorskie” 2003, nr 14, s. 12.
View in Google Scholar
16. Niepublikowane opracowania konserwatorskie dotyczące wymienionych obiektów zob. Cempla M., Cechosz S., Holcer Ł.: „Kamienica Bryknerowska przy ul. Szczepańskiej 5 w Krakowie. Badania architektoniczne”. Kraków 2006, t. 2, z. 4, rys. 5–7, mps w arch. WUOZ.
View in Google Scholar
17. Piekalski J.: Wczesne domy mieszczan…, s. 196, 197.
View in Google Scholar
18. Informacja uzyskana dzięki życzliwości Waldemara Komorowskiego, który w materiale źródłowym dotyczącym kamienicy Pod Krzysztofory z 1553 r. odnalazł łacińskie określenia cellarium ante domum, sub pavimentum circuli; prócz terminu ante stosowano również określenie extra domum.
View in Google Scholar
19. Grabski W.: Średniowieczne przedproża domów krakowskich. „Biuletyn Krakowski” 1960, t. 2, s. 25–46.
View in Google Scholar
20. Podobnie obszerne przedproża występują przy Kamienicy Hetmańskiej (Rynek 17) i przed Pałacem Spiskim, których fragment elewacji odkryto podczas prac przy przedprożach omawianego obiektu.
View in Google Scholar
21. Por. Piekalski J.: Wczesne domy mieszczan…, s. 187, 191.
View in Google Scholar
22. Niewielki fragment bruku odsłonięto w trakcie prowadzenia sondażowych badań architektonicznych w 2003 r.; zob. Cempla M., Cygnarowski A., Holcer Ł.: „Pałac »Pod Krzysztofory«…” (piwnice, rys. nr 3/5; fot. 0.14/1); zob. też: Cechos z S., Holcer Ł.: Średniowieczne przedproże przed pałacem »Pod Krzysztofory« – najnowsze odkrycia. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2007, z. 25, s. 7–24. Cempla M., Cechosz S., Holcer Ł.: „Pałac »Pod Krzysztofory«, Kraków, Rynek Główny 35. Badania architektoniczne przedproża”. Cz. 1–3. Kraków 2007, mps w arch. WUOZ oraz arch. MHK.
View in Google Scholar
23. Gruba, palcowana cegła o podobnych wymiarach jak w kolebce całego sklepienia przedproża.
View in Google Scholar
24. Grabski W.: Średniowieczne przedproża…, s. 35, 36.
View in Google Scholar
25. Komorowski W., Krasnowolski B.: „Pałac…”, s. 45–56.
View in Google Scholar
26. Ibidem, s. 47.
View in Google Scholar
27. Ibidem, s. 49.
View in Google Scholar
28. Cempla M., Jurczyk-Curyło D., Sowa-Holewińska B., Cechosz S., Holcer Ł.: „Pałac »Pod Krzysztofory«. Badania konserwatorskie i architektoniczne fasady”. Kraków 2009, mps w arch. WUOZ oraz arch. MHK.
View in Google Scholar
29. Cempl a M., Cechos z S., Holcer Ł.: „Pałac »Pod Krzysztofory «. Badania architektoniczne fasady – etap 2”. Kraków 2011, mps, w arch. WUOZ oraz arch. MHK.
View in Google Scholar
30. Eidem: „Wnęka w fasadzie Pałacu »Pod Krzysztofory«. Sprawozdanie z badań architektonicznych”. Kraków 2012, mps w arch. WUOZ oraz arch. MHK.
View in Google Scholar
31. Zań-Ograbek G.: „Założenia programowe do badawczych prac konserwatorskich oraz renowacji elewacji d. Pałacu Krzysztofory w Krakowie, Rynek Gł. 35”. Kraków 2012, mps. w arch.WUOZ oraz arch. MHK; także: e adem: „Komentarz do badań architektonicznych i konserwatorskich przeprowadzonych w roku 2009–2010 na fasadzie pałacu”. W: Cempla M., Cechosz S., Holcer Ł.: „Pałac »Pod Krzysztofory«. Badania architektoniczne fasady…”, s. 5–11.
View in Google Scholar
32. Cempla M., Cechosz S., Holcer Ł., Olbrycht A.: „Pałac »Pod Krzysztofory«, Kraków, Rynek Główny 35. Badania architektoniczne ściany północnej w wykopach archeologicznych od ulicy Szczepańskiej”. Cz. 1–2. Kraków 2007, mps w arch. WUOZ oraz arch. MHK.
View in Google Scholar
33. Ibidem, passim.
View in Google Scholar
34. Cempla-Dziadoń E., Jurczyk-Curyło D., Sowa-Holewińska B.: „Sondażowe badania stratygraficzne tynków sufitów i sklepień w pomieszczeniach skrzydła zachodniego na I, II i III piętrze Pałacu »Pod Krzysztofory« w Krakowie”. Kraków 2008, mps w arch. WUOZ oraz arch. MHK; Jurczyk-Curyło D., Sowa-Holewińska B.: „Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, Kraków Rynek Główny 35. Prace badawczo-odkrywkowe na obecność polichromii w pomieszczeniach I, II, III piętra »Pod Krzysztofory« skrzydło zachodnie”. Kraków 2008, mps w arch. WUOZ w Krakowie oraz arch. MHK.
View in Google Scholar
35. Cempla M., Cechosz S., Holcer Ł., Olbrycht A.: „Pałac »Pod Krzysztofory«, Kraków, Rynek Główny 35. Badania architektoniczne przestrzeni stropów i sklepień pomieszczeń II i III piętra skrzydła zachodniego”. Kraków, grudzień 2007, mps w arch. WUOZ w Krakowie oraz arch. MHK.
View in Google Scholar
36. Łukacz M., S. Cechosz S., Holcer Ł.: „Kraków Rynek Główny 35. Badania architektoniczne towarzyszące badaniom archeologicznym na terenie dziedzińca pałacu »Pod Krzysztofory«, Kraków 2008, mps w arch. WUOZ oraz arch. MHK; również Cempl a M., Cechos z S., Holcer Ł.: „Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, Kraków, Rynek Główny 35. Sprawozdanie z nadzorów badawczych”. Kraków 2010, mps w arch. WUOZ oraz arch. MHK (dotyczy dziedzińca i budynku przy ul. Jagiellońskiej 4).
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.
