Strącenie Faetona na plafonie w pałacu Pod Krzysztofory. O możliwych inspiracjach dla przedstawienia mitu o nierozważnym synu Heliosa
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2012.10Abstract
THE FALL OF PHAETON ON THE PLAFOND CEILING AT KRZYSZTOFORY PALACE. ON THE POSSIBLE INSPIRATIONS FOR THE REPRESENTATION OF THE MYTH OF HELIOS’ IMPRUDENT SON
In the finest of all rooms in Krzysztofory Palace, the Baldassare Fontana Room located on the so-called piano nobile, there is a ceiling stucco depicting the dramatic scene of the fall of Phaeton and his solar chariot. The authorship of this piece is uncertain. In the older literature on the subject, we find a deep conviction that the piece was done by Baldassare Fontana (1661–1733), an Italian-born baroque artist known e.g. as the creator of the magnificent decorations in St Anne’s Church in Kraków. Allegedly, Fontana produced the stucco in 1702 or 1704, when he was living in Kraków, and the work was commissioned by Anna Wodzicka, the then owner of Krzysztofory Palace. One of the hypotheses says that it was a monumental satire on the recently dethroned Polish king, Augustus II. More recently, however, researchers tended to date the stucco to a later period (after 1726), thus questioning Fontana’s authorship. The present paper does not settle the question of the piece’s authorship; instead, it presents the cultural background behind it, as well as discusses the artist’s potential inspirations, i.e. other representations of the fall of Phaeton motif. The paper comprises two parts. The first part deals with the question of how popular the myth of Phaeton could be among Cracovians. It, therefore, discusses the literature which was either published, or simply accessible to the Kraków audience in the Modern Period (16th–18th cent.), and in which the story of Helios’ son driving the solar chariot was presented in considerable detail (mostly, the various editions, translations and adaptations to Ovid’s narrative poem Metamorphoses). This part of the paper also deals with the symbolism of Phaeton as a character in the literature written in that period. The second part of the paper discusses the chances of the artist being influenced by other visual representations. Particular attention is paid to the similarities between the stucco ceiling decoration and the motif of the fall of Phaeton and his chariot as it is depicted in one of Michelangelo Buonarroti’s (1475–1564) drawings which became very popular and was often copied by numerous artists (mainly chalcographers, but also medallists and sculptors). The artist who produced the stucco in Kraków probably made use of that drawing, too.
References
1. Hapanowicz P.: Stiuk Baltazara Fontany „Strącenie Faetona”. „Spotkania z Zabytkami” 2008, nr 1, s. 18, 19.
View in Google Scholar
2. Ibidem, s. 18; Pagaczewski J.: Baltazar Fontana w Krakowie. Kraków 1909, s. 41–44; Świątek H.: Strącenie Faetona (pamflet polityczny Anny Marii Wodzickiej na Augusta II). „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 1984, z. 11, s. 7–13.
View in Google Scholar
3. Karpowicz M.: Baldasar Fontana (1661–1733). Lugano 1990, s. 199. Kurzej M.: „Nurt italianizujący w dekoracjach sztukatorskich w Małopolsce i na Rusi Koronnej w XVII wieku”. Kraków 2010, s. 281. Praca doktorska napisana w Zakładzie Historii Sztuki Nowożytnej Instytutu Historii Sztuki UJ pod kierunkiem dr. hab. Piotra Krasnego, mps; Bąk-Koczarska C.: Mieszkańcy pałacu „pod Krzysztofory”. Właściciele i lokatorzy od XIV do XX wieku. Kraków 1999, s. 82, 83. Prawdopodobieństwo powstania dzieła po 1726 r. zmniejsza fakt, że będący właścicielami pałacu członkowie rodziny Wodzickich rzadko w nim przebywali, a budynek stał opustoszały, zob. Bąk-Koc z a r ska C.: Mieszkańcy pałacu…, s. 84–89. Kolejna katastrofa budowlana w związku z ruiną sąsiedniej kamienicy miała miejsce w 1751 r. Zachowany raport przysięgłych
View in Google Scholar
wiertelników miejskich mówi o licznych rysach w murze granicznym Krzysztoforów i w sklepieniach, także w tych na pierwszym piętrze (od strony schodów i w salonie za piecem). Raport nie wspomina nic stiukach lub malowidłach i ich ewentualnych uszkodzeniach. „Raport przysięgłych wiertelników z 1751 r.”, Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, rkps 11592/III, s. 13–18.
View in Google Scholar
4. Świątek H.: Strącenie Faetona…, s. 11; Bąk-Koczarska C.: Mieszkańcy pałacu…, s. 70–82; epitafium Wawrzyńca Jana Wodzickiego w bazylice Mariackiej w Krakowie, zob. Corpus Inscriptionum Poloniae. T. 2, z. 2. Oprac. Z. Piech. Kraków 1987, s. 176, 177.
View in Google Scholar
5. Zientara M.: Buduar czy kaplica?. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 1986, z. 13,
View in Google Scholar
s. 65, 71, 72. Karpowicz datuje powstanie tych zdobień na czas działalności Baltazara Fontany w Krakowie, jednakże za twórcę polichromii uważa nie Dankwarta, a Innocentego Montiego, zob. Karpowicz M.: Baldasar Fontana…, s. 199; Kurzej M.: „Nurt italianizujący…”, s. 279. Udział Dankwarta w ewentualnych pracach dekoracyjnych w Krzysztoforach w 1704 r. jest jednak mało prawdopodobny, gdyż zmarł on 24 maja tegoż roku w Nysie, a w pobliskim Kłodzku niemal do ostatniego dnia pracował nad dekoracjami w znajdującym się tam kościele jezuitów, zob. Kozieł A.: Szwed i jezuici. Karl Dankwart i jego nieznane prace malarskiedla nyskich i kłodzkich jezuitów. W: Po obu stronach Bałtyku. Red. J. Harasimowicz. T. 1.Wrocław 2006, s. 273.
View in Google Scholar
6. Karpowicz M.: Baldasar Fontana…, s. 199.
View in Google Scholar
7. Złocenia końskich uprzęży były widoczne jeszcze na początku XX w., zob. Świątek H.: Strącenie Faetona…, s. 12.
View in Google Scholar
8. Karpowicz M.: Baldasar Fontana…, s. 199; idem: Baltazar
View in Google Scholar
Fontana. Warszawa 1994, s. 76.
View in Google Scholar
9. Regestr wydanych pieniędzy na prace wykonywane w Krzysztoforach w latach 1682–1684 („Rachunki Expens i Przebudynków koło Restauracjej kamienice Kristophor dicta podjętych…”) i liczne pokwitowania ich odbioru znajdują się zbiorach Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, rkps 11592/III, s. 117–153, 155–181.
View in Google Scholar
10. Informacja ta pochodzi z tzw. Księgi olbornej, w której dzierżawcy kamieniołomu w Dębniku notowali całą produkcję czarnego wapienia w celu opłacenia olbory (czynszu od wartości wydobytego materiału), zob. Tatarkiewicz W.: Czarny marmur w Krakowie. W: idem: O sztuce polskiej XVII i XVIII wieku – architektura, rzeźba. Warszawa 1966, s. 366 (pierwsze wydanie tegoż artykułu: idem: Czarny marmur w Krakowie. „Prace Komisji Historii Sztuki” 1952, t. 10, s. 79–152).
View in Google Scholar
11. Baker M.: Figured in marble: the making and viewing of eighteenth-century sculpture. Los Angeles 2000, p. 30. Motyw upadku Faetona pojawiał się również w charakterze ilustracji w wydaniach Metamorfoz Owidiusza, np. reprodukcje rysunków Hendricka Goltziusa (1558–1617) posłużyły jako ilustracje do niderlandzkiego wydania (1588) tego poematu. Wydanie to znajduje się obecnie w The Metropolitan Museum of Art, nr obiektu 49.97.662. Dostępny w internecie: http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/90010863 [dostęp: 24 czerwca 2012 r.]. Dziękuję za informacje na temat tych dzieł recenzentce artykułu Elżbiecie Lang.
View in Google Scholar
12. Świątek H.: Strącenie Faetona…, s. 8–11. W propagandzie politycznej tego okresu posługiwano się podobnymi zabiegami, kiedy to wykorzystywano przeciwko rywalowi jego własne odwołania symboliczne. Symbolu słońca używał przede wszystkim Ludwik XIV. Po tzw. wojnie dewolucyjnej (1667–1668), w której jednym z przeciwników Francji była Republika Zjednoczonych Prowincji, Holendrzy wyemitowali medal przedstawiający scenę, gdy biblijny Jozue powstrzymuje słońce, zob. Magdz i a r z W.: Ludwik XIV. Wrocław 2004, s. 100.
View in Google Scholar
13. Dziękuję za sugestie w tej kwestii pani kustosz Marcie Marek, kierownik Działu Historii i Sztuki Krakowa Nowożytnego Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.
View in Google Scholar
14. Pagaczewski J.: Baltazar Fontana…, s. 42; Klein F.: Pałac „Pod Krzysztofory” w Krakowie. Kraków 1914, s. 28. Interpretację taką podaje również Karpowicz M.: Baldasar Fontana…, s. 199.
View in Google Scholar
15. Zientara M.: Buduar czy kaplica…, s. 66–72. Taką identyfikację przedstawionych postaci oraz wyjaśnienie przesłania zawartego w dekoracjach w gabinecie odrzuca Kurzej. Bohaterowie mitologiczni i historyczni nie pasują do siebie, nie jest również uzasadnione w tym przypadku doszukiwanie się symboliki religijnej. Kurzej M.: „Nurt italianizujący…”, s. 279, 280.
View in Google Scholar
16. Daty życia pisarzy antycznych podaję za: Słownik pisarzy antycznych. Red. A. Świderkówna. Warszawa 1982. Aut. haseł Z. Augustyn et al. [Losy antycznej literatury B. Bravo, E. Wipszycka-Bravo].
View in Google Scholar
17. Hygin: Fables. Trans., ed. J.-Y. Boriaud. Les Belles Lettres. Paris 1997, chapitre 154, p. 114.
View in Google Scholar
18. Fragment Metamorfoz Owidiusza w polskim przekładzie autorstwa J. Żebrowskiego: Metamorphoseon, to iest przeobrażenia. Ksiąg piętnaście. Przekłádánia Jakuba Zebrowskiego. Kraków 1636.
View in Google Scholar
19. Owidiusz: Metamorfozy. Przeł. A. Kamieńska, S. Stabryła, oprac. S. Stabryła, red. M. Tłustochowska. Biblioteka Narodowa, ser. 2, nr 76. Wrocław–Warszawa–Kraków 1995, ks. II, w. 1–49;
View in Google Scholar
Hygin: Fables…, chapitre 154, p. 114. Według wersji podanej przez tych dwóch autorów Cygnus i Faeton byli kuzynami. Według Owidiusza matka Cygnusa również była nimfą, jedną z Oceanid, czyli siostrą matki Faetona, Klimeny.
View in Google Scholar
20. Jaglarz M.: Księgarstwo krakowskie XVI wieku. Kraków 2004, s. 66, 67, 73, 74, 93, 96; Żurkowa R.: Księgarstwo krakowskie w pierwszej połowie XVII wieku. Kraków 1992, s. 217.
View in Google Scholar
21. Katalog łacińskich rękopisów średniowiecznych Biblioteki Jagiellońskiej. Oprac. M. Kowalczyk et al. T. 3. Wrocław 1984, cod. 528, s. 261–264; Wisłocki W.: Incunabula typographica Bibliothecae Universitatis Jagellonicae Cracoviensis. Kraków 1900, s. 354.
View in Google Scholar
22. Jaglarz M.: Księgarstwo krakowskie…, s. 58; Barycz H.: Historia Uniwersytetu Jagiellońskiego w epoce humanizmu. Kraków 1935, s. 21, 22, 25.
View in Google Scholar
23. Jaglarz M.: Księgarstwo krakowskie…, s. 112.
View in Google Scholar
24. Wichowa M.: „Przeobrażenia” Jakuba Żebrowskiego i „Przemiany” Waleriana Otwinowskiego: dwa staropolskie przekłady “Metamorfoz” Owidiusza. Łódź 1990, s. 2.
View in Google Scholar
25. Ibidem, s. 4–10.
View in Google Scholar
26. Barycz H.: Historia Uniwersytetu…, s. 22.
View in Google Scholar
27. Owidiusz w kilku wersach przywołuje ten mit jeszcze w Żalach. Poeta mówi, że obawia się gniewu i piorunów Jowisza, pod postacią którego w utworze kryje się cesarz August, w tak samym stopniu, co niegdyś Faeton. Ovide: Tristes. Trans., ed. J. André. Les Belles Lettres. Paris 1987, Livre I, 1, vv. 79–82; Livre III, 4, v. 30, Livre IV, 3, v. 66.
View in Google Scholar
28. Wergiliusz: Bukoliki. Przeł. K. Koźmian, oprac. J. Wójcik, red. I. Pawelska-Jagniątkowska. Warszawa 1998, Ekloga VI, 62–63.
View in Google Scholar
29. Horacy: Ody. W: Ody i epody. Przeł., oprac. O. Jurewicz. Warszawa 2000, ks. IV, 11, w. 25–26, s. 348–349; Marcyalis W.: Epigramów ksiąg XII. Przeł. J. Czubek. Biblioteka przekładów z literatury starożytnej III. Kraków 1908, ks. IV, 47, s. 122; ks. V, 53, s. 159.
View in Google Scholar
30. Jaglarz M.: Księgarstwo krakowskie…, s. 54, 60, 67, 73, 74, 93, 96, 125, 127, 128; Żurkowa R.: Księgarstwo…, s. 42, 217.
View in Google Scholar
31. Homer: The Iliad Books 1–12. Trans., ed. A.T. Murray. Loeb Classical Library, No. 170, Vol. 1. London-Cambridge, MA 1978, Book XI, v. 735; por. Homer: Iliada. Przeł. K. Jeżewska, oprac. J. Łanowski. Biblioteka Narodowa, ser. 2, nr 17. Wrocław 1981, s. 266.
View in Google Scholar
32. Hesiod: Theogony. Trans., ed. G.W. Most. Loeb Classical Library, No. 57. London–Cambridge, MA 2006, v. 760.
View in Google Scholar
33. Ibidem, vv. 984–991.
View in Google Scholar
34. Diodorus of Sicily: The Library of History. Books VI 59–VIII. Trans., ed. C.H. Oldfather. Loeb Classical Library, No. 340. Book II. London–Cambridge, MA 1939, Book V, 5, 23, 2–4, pp. 159–161.
View in Google Scholar
35. Apollodorus: The Library. Trans., ed. J.G. Frazer. Loeb Classical Library, No. 122. Book II. London–Cambridge, MA 1956, Book III, 14, 3, pp. 82–83.
View in Google Scholar
36. Pauzaniasz: Wędrówka po Helladzie. W świątyni i w micie. Księgi I, II, III i VII. Przeł. i oprac. J. Niemirska-Pliszczyńska. Arcydzieła kultury antycznej. Wrocław 2005, ks. I, 4, 1, s. 20; ks. II, 3, 2, s. 180.
View in Google Scholar
37. Filostrat Starszy: Obrazy. Przeł. i oprac. R. Popowski, red. A. Masłowska-Nowak. Biblioteka Antyczna. Warszawa 2004, rozdz. 11, s. 125–127.
View in Google Scholar
38. Apollonius Rhodius: Argonautica. Trans., ed. R. C. Seaton. Loeb Classical Library, No. 1. London–New York 1919, Book IV, v. 598 ff.
View in Google Scholar
39. Diggle J.: Prolegomena. W: Euripides: Phaethon. Cambridge 1970, p. 12.
View in Google Scholar
40. Platon: Timajos. Przeł. i oprac. P. Siwek. Warszawa 1986, 22 C–D, s. 27.
View in Google Scholar
41. Arystoteles: Meteorologia. W: Arystoteles: Dzieła wszystkie.. Przeł. i oprac. K. Leśniak et al. Warszawa 1990, t. 2, ks. I, 8, 345a, s. 455.
View in Google Scholar
42. Klemens Aleksandryjski: Kobierce zapisków filozoficznych dotyczących prawdziwej wiedzy. Przeł. i oprac. J. Niemirska- Pliszczyńska. Warszawa 1994, t. 1, ks. I, 103, 2, s. 75.
View in Google Scholar
43. Nonnos: Dionysiaka. Vol. III. Books 36–48. Trans. W.H.D. Rouse, eds. W.H.D. Rouse, L.R. Lind. Loeb Classical Library, No. 356. London–Cambridge, MA 1940, Book 37, vv. 108–434.
View in Google Scholar
44. Jaglarz M.: Księgarstwo krakowskie…, tabl. 2.
View in Google Scholar
45. Comitis N.: Mythologiae sive explicationum fabularum libri decem. Venezia 1568, p. 167, 169; Żurkowa R.: Księgarstwo…, s. 211.
View in Google Scholar
46. Brückner A.: Przedmowa. W: Potocki W.: Wojna chocimska. Oprac. A. Brückner. Skarby Biblioteki Narodowej [Wg ed.: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1924. Biblioteka Narodowa, ser. 1, nr 75]. Wrocław–Warszawa 2003, w. 30–32. Potocki przywołuje postać Faetona w kontekście wspomnienia Erydanu, który wymienia w katalogu słynnych rzek. Radziwiłł A.S.: Pamiętnik o dziejach w Polsce. T. 3. 1647–1656. Przeł. A. Przyboś, R. Żelewski. Warszawa 1980, s. 188. W pamiętniku postać Faetona pojawia się w kontekście dochodzenia odpowiedzialności za klęskę wojsk Rzeczypospolitej z Bohdanem Chmielnickim pod Piławcami we wrześniu 1648 r.; Twardowski S.: Dafnis drzewem bobkowym. Oprac. J. Okoń. Wrocław–Kraków 1976, Prolog sceny, w. 57–64; scena V, w. 79,80; Morsztyn Z.: Komendy in gratami jednego kawalera na dobry dzień. W: Wybór wierszy. Oprac. J. Pelc. Wrocław-Gdańsk 1975, w. 135–140.
View in Google Scholar
47. Bibliografia literatury polskiej Nowy Korybut. T. 3. Piśmiennictwo staropolskie. Red. R. Pollak. Warszawa 1965, s. 371, 372. Aut. D. Maniewska, T. Witczak, J. Cybertowicz et al.
View in Google Scholar
48. Milewska-Waźbińska B.: W kręgu bohaterów spod Wiednia. Rzecz o dwóch łacińskich eposach staropolskich. Warszawa 1998, s. 52, 53.
View in Google Scholar
49. Polski tytuł tej wygłoszonej pierwotnie po łacinie mowy brzmi: Prawdziwy przeciw potworom Alcydes, święty Kazimierz, królewicz polski, mową panegiryczną w dniu corocznego powrotu swego święta […] ogłoszony. Banach J.: Hercules Polonus. Kraków 1984, s. 116–118.
View in Google Scholar
50. Bibliografia literatury polskiej…, t. 3, s. 372.
View in Google Scholar
51. Quinault P.W: Le théâtre de Quinault: contenant ses tragédies, comédies, et opera. Vol. 5. Paris 1715; Norman B.: Touched by the graces: the libretti of Philippe Quinault in the context of French Classicism. Birmingham 2001, pp. 259, 260.
View in Google Scholar
52. Pagaczewski J.: Baltazar Fontana…, s. 41.
View in Google Scholar
53. Karpowicz M.: Baldasar Fontana…, s. 199.
View in Google Scholar
54. Bąk-Koczarska C.: Mieszkańcy pałacu…, s. 123.
View in Google Scholar
55. Hapanowicz P.: Stiuk Baltazara Fontany…, s. 19. Należy jednak zaznaczyć, że są to przedstawienia girland uformowanych z gałęzi drzewa owocowego i długich liści, przypominających gałązki palmowe, a nie topolowe, które byłyby właściwie, aby być w zgodzie z mitem o Heliadach.
View in Google Scholar
56. Świątek H.: Strącenie Faetona…, s. 12. Sztych Tempesty znajduje się w zbiorach Gabinetu Rycin Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie, nr inw. 975.
View in Google Scholar
57. Dyce Collection. A Catalogue of the Paintings, Miniatures, Drawings, Engravings, Rings and Miscellaneous Objects. Ed. A. Dyce. London 1874, No. 1188; No. 1189. Dwa egzemplarze tego druku przechowywane są obecnie w Victoria and Albert Museum (V&A), No. Dyce. 1188; No. Dyce 1189. Dostępne w internecie: http:// collections.vam.ac.uk/item/O1153452/print-fall-of-phaeton [dostęp: 12 grudnia 2010 r.]; http://collections.vam.ac.uk/item/ O1153454/print-fall-of-phaeton [dostęp: 12 grudnia 2010 r.].
View in Google Scholar
58. Dyce Collection…, No. 1333. V&A, No. Dyce.1333. Dostępny w internecie: http://collections.vam.ac.uk/item/O1153876/printfall- of-phaeton/ [dostęp: 12 grudnia 2010 r.].
View in Google Scholar
59. Dyce Collection…, No. 1459. V&A, No. Dyce.1459. Dostępny w internecie http://collections.vam.ac.uk/item/O1154184/print-fallof-phaeton/ [dostęp: 12 grudnia 2010 r. ]. W zbiorach V&A dostępne są sztychy wszystkich trzech artystów. Sztychy te (zwłaszcza autorstwa Béatrizeta) są dosyć powszechne, znaleźć je można również w innych kolekcjach. Jeden egzemplarz znajduje się w zbiorach Estońskiego Muzeum Sztuki (nr inw. EKM j. 46560) i jego reprodukcja towarzyszy niniejszemu artykułowi. W V&A odnalazłem prace wszystkich trzech wymienionych artystów. Wiadomo mi jeszcze o sztychu autorstwa Giulio Bonasoniego (ok. 1498 – po 1574), na którym znajduje się to samo przedstawienie. Biographical and critical Dictionary of Painters and Engravers, from the Revival of the Art under Cimabue, and the Alleged Discovery of Engraving by Finiguerra, to the Present Time: with the Ciphers, Monograms, and Marks, used by each Engraver. Ed. M. Bryan. London 1849, p. 94.
View in Google Scholar
60. Zufi S., Castria F.: Malarstwo włoskie: mistrzowie i arcydzieła. Warszawa 1998, s. 119. Obraz przechowywany jest obecnie w Museo Civico w Belluno.
View in Google Scholar
61. No. RL 12766; Whitaker L, Clayton M.: The Art of Italy in the Royal Collection: Renaissance and Baroque. London 2007, pp. 96, 97. Obiekt również dostępny w katalogu kolekcji online: http://www.royalcollection.org.uk/collection/912766/the-fall-of-phaethon [dostęp: 22 maja 2012 r.]. Oprócz tego znane są jeszcze dwa rysunki Michała Anioła, które prawdopodobnie stanowiły szkice do
View in Google Scholar
ostatecznej wersji Strącenia Faetona. Pierwszy z nich przechowywany jest w British Museum, nr inw. PD 1895-9-15-517. Artysta pracował nad ułożenie końskich cielsk, a także ukazaniem Heliad jako częściowo zmienionych w drzewa, z czego w ostatecznej wersji zrezygnował. Chapman H.: Michelangelo. New Haven 2006, pp. 27, 28; fig. 41. Obiekt dostępny też w katalogu online British Museum: http://www.
View in Google Scholar
britishmuseum.org/explore/online_tours/europe/michelangelos_drawings/the_fall_of_phaeton_by_michela.aspx [dostęp: 12 grudnia 2010 r.] i to właśnie on służy jako ilustracja niniejszego artykułu. Drugi szkic znajduje się w zbiorach weneckiej Gallerie dell’Accademia. Na nim Faeton ukazany jest centralnie, otoczony przez dwie pary splecionych rumaków. Bohater, spadając w dół, wyciąga ręce w geście przerażenia. Whitaker L, Clayton M.: The Art of Italy…, p. 96.
View in Google Scholar
62. Loc. cit.
View in Google Scholar
63. Pope-Hennessy J.W.: Renaissance Bronzes from the Samuel H. Kress Collection: Reliefs, Plaquettes, Sttuettes, Utensils and Mortars. London 1965, p. 14, No. 32, fig. 378.
View in Google Scholar
64. Skulpturensammlung im Bode-Museum. Hrsg. v. J. Kempf. München 2006, S. 160.
View in Google Scholar
65. Miejsce przechowywania rysunku Michała Anioła od połowy XVII do końca XVIII w. jest nieznane, zob. Whitaker L, Clayton M.: The Art of Italy…, p. 96.
View in Google Scholar
66. Karpowicz M.: Baldasar Fontana…, s. 48, 49.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.

