Z legionowej spuścizny po Mieczysławie Kaplickim. Album z fotografiami przedstawiającymi walki Legionów Polskich oraz obóz internowanych legionistów w Szczypiornie
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2014.05Abstract
FROM THE LEGIONARY LEGACY OF MIECZYSŁAW KAPLICKI THE PHOTOGRAPH ALBUM ILLUSTRATING THE BATTLES FOUGHT BY THE POLISH LEGIONS AND THE INTERNMENT CAMP FOR LEGIONARIES AT SZCZYPIORNO
One of the items in the collection of the Department of Kraków Photographs at the Historical Museum of the City of Kraków is a photograph album which constitutes a part of the legacy of Mieczysław Kaplicki (1875–1962), a doctor, many times decorated officer of the Polish Legions and the Polish Army, Mayor of Kraków from 1933 to 1939, and soldier of Gen. Władysław Anders’ Army. Kaplicki died in 1962 in Great Britain and was buried in Wrexham Cemetery, Denbighshire. His wife Hanna Kaplicka, née Rossman stayed in Poland and donated family mementoes connected with her husband to the then municipal authorities of Kraków. In 1974 the Presidium of the District National Council handed them over to the Historical Museum of the City of Kraków and they have remained in its collection until the present day. In the context of the centenary of the formation of the Polish Legions that falls in 2014, the said album seems particularly interesting. It holds 194 photographs documenting events from the years 1915–1917, of which 93 illustrate the Legions’ fights in Volhynia that took place during the military campaign in 1915 and 1916, while the remaining part (101 items) document the internment camp for legionaries at Szczypiorno. The photographs that illustrate the Volhynian period show, among other things, the Polish trenches, everyday life of the soldiers serving at the front, commanders of the Polish troops, as well as legionary cemeteries that still revive the memory of the fallen heroes. During the Volhynian campaign (4 to 6 July 1916), one of the largest battles of World War I was fought near the village of Kostiuchnówka (now Kostyukhnivka in the Ukraine). These happenings were also documented in the pictures included in the said album. The other group of photographs presents the internment camp for legionaries at Szczypiorno near Kalisz. In July 1917 the Polish Legions were forced to face the oath crisis, as the German authorities, invoking the Act of 5th November 1916 which promised the establishment of the Kingdom of Poland, initiated the formation of the Polish Armed Forces – Polnische Wehrmacht. The Legions were supposed to become a part of that formation, but the condition for their further military service was to swear allegiance to the German emperor. This was met with mass refusal among the legionaries, which resulted in their internment by the German authorities. They were sent to two camps located at Szczypiorno (a camp for the soldiers) and at Beniaminów (a camp for the officers). The camp at Szczypiorno was a German quarantine camp which had been established in the summer of 1915. Built in the middle of nowhere, the camp consisted of long, low barracks (half dugouts, partly sunk into the ground and roofed over with tar paper). About 4,000 Polish soldiers were sent to Szczypiorno. Living conditions to which they were condemned were appalling. The Polish Committee in Aid of Prisoners (Polski Komitet Opieki nad Więźniami) in Kalisz came to their rescue providing regular food supplies. The soldiers incarcerated at Szczypiorno endured these hardships with great fortitude and were determined to keep high morale in their ranks. They did so by electing autonomous authorities from among themselves, creating their own health service and clinic, and taking care of the camp kitchen. The legionaries organized training courses, gymnastic displays, and cabaret perfomances, sparing no efforts to make the situation they had found themselves in more bearable. It was in such circumstances that handball was introduced in Poland for the first time, and the game became popularly known in Polish as szczypiorniak. All of these aspects of camp life are presented in the photographs gathered in the album. In December 1917, following many interventions with the German authorities, a permission was granted to transfer the Polish soldiers to the camp in Łomża, where they could survive the upcoming winter in much better conditions. While browsing through these historical photographs, it is worthwhile to stop for a moment, reflect and pay mental tribute to all the people who submitted their lives to the struggle for Poland’s independence.
References
1. Ciekawym uzupełnieniem zbioru fotograficznego są również rysunki znajdujące się w zbiorach grafiki Muzeum Historycznego Miasta Krakowa autorstwa żołnierza Legionów Polskich Franciszka Jaźwieckiego. Są to autolitografie i rysunki przedstawiające okopy w rejonie Kostiuchnówki czy Optowej oraz cmentarze legionowe na Wołyniu (nr inw. MHK-2071/VIII/1-12), a także teka z portretami legionistów (nr inw. MHK-2689/VIII/1-21).
View in Google Scholar
2. Por. np. zbiory Narodowego Archiwum Cyfrowego oraz Internowanie legionistów w obozie jenieckim w Szczypiornie w 1917 r. [online]. Archiwum Państwowe w Kaliszu. Wystawy on-line [dostęp: 7 marca 2014 r.]. Dostępny w internecie: http://www.archiwum.kalisz.pl/ wystawy-on-line-022.
View in Google Scholar
3. Latoś H.: Z historii fotografii wojennej. Warszawa 1985, s. 82–83.
View in Google Scholar
4. Ibidem, s. 101.
View in Google Scholar
5. Rybicki A.: Fotografia wojskowa i wojenna w zbiorach Muzeum Historii Fotografii im. Walerego Rzewuskiego w Krakowie. T. 1. Kraków 2008. s. IX–XII.
View in Google Scholar
6. Bitner Z., Bratkowski R.: Żołnierze Legionów Polskich 1914– 1917, czyli postacie na polskich znaczkach pocztowych 1918–2010. Płock 2012.
View in Google Scholar
7. Polski słownik biograficzny (dalej cyt. PSB): Kaplicki Mieczysław. Hasło oprac. J. Buszko. T. 9. Wrocław 1961, s. 631–632.
View in Google Scholar
8. Gałązkowski M.: Na wzór Berka Joselewicza. Żołnierze i oficerowie pochodzenia żydowskiego w Legionach Polskich. Warszawa 2010, s. 371.
View in Google Scholar
9. Cygan W.K.: Oficerowie Legionów Polskich 1914–1917. Słownik biograficzny. T. 2. Warszawa 2006, s. 196.
View in Google Scholar
10. Grodziska K.: Polskie groby na cmentarzach północnej Walii. Kraków 2004, s. 70–71.
View in Google Scholar
11. Więcej na temat Mieczysława Kaplickiego: Dutki ewi c z M.: Służba zdrowia Legionów Polskich w latach 1914–1917. Piotrków Trybunalski 2009; Bus zko J.: Ruch socjalistyczny w Krakowie
View in Google Scholar
1890–1914. Kraków 1961; Dzieje Krakowa. T. 4. Kraków w latach 1918–1939. Red. J. Bieniarzówna, J.M. Małecki. Kraków 1997; Chwalba A.: Dzieje Krakowa. T. 5. Kraków w latach 1939–1945. Red. J. Bieniarzówna, J.M. Małecki. Kraków 2002; Poczet sołtysów, wójtów, burmistrzów i prezydentów miasta Krakowa (1228–2010). Red. B. Kasprzyk. Kraków 2010.
View in Google Scholar
12. Album Legionów Polskich. 126 obrazów. Kraków 1916; Ilustrowana kronika Legionów Polskich 1914–1918. Oprac. E. Quirini, S. Librewski. Kraków 1936.
View in Google Scholar
13. O Stanisławie Mendewskim brak jest dokładniejszych informacji. Nie wspominają o nim Wiktor Krzysztof Cygan w słowniku biograficznym oficerów Legionów Polskich, jego nazwisko nie figuruje także w publikacji Janusza Ciska i Kamila Stepana (zob. Cisek J., Stepan K.: Lista strat Legionów Polskich 1914–1918. Kraków 2006), a także na liście oficerów Wojska Polskiego udostępnionej przez Muzeum Wojska Polskiego. Jedynie w zbiorach fotograficznych Ośrodka Karta znajdują się inne zdjęcia jego autorstwa, jednakże na temat autora archiwum nie posiada żadnych informacji.
View in Google Scholar
14. Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Red. M. Tarczyński [online]. Warszawa 2000 [dostęp: 20 kwietnia 2013 r.]. Dostępny w internecie: http://www.10pul.idl.pl/pliki/katyn/katyn_ksiega_cmentarna_cz2.pdf.
View in Google Scholar
15. Płażewski I.: Dzieje polskiej fotografii 1839–1939. Warszawa 2003, s. 404.
View in Google Scholar
16. Milewska W., Zientara M.: Sztuka legionów polskich i jej twórcy 1914–1918. Kraków 1999, s. 478.
View in Google Scholar
17. Internowanie legionistów w obozie jenieckim w Szczypiornie w 1917 r. [online]. Archiwum Państwowe w Kaliszu [dostęp:
View in Google Scholar
20 czerwca 2013 r.]. Dostępny w internecie: http://www.archiwum.kalisz.pl/wystawy-on-line-022.
View in Google Scholar
18. Obóz dla internowanych legionistów w Szczypiornie. Zespół: Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny – Archiwum ilustracji [online]. Narodowe Archiwum Cyfrowe [dostęp: 10 czerwca 2013 r.]. Dostępny w internecie: http://www.audiovis.nac.gov.pl/obraz-/65058/047f39cb461f5ffb799cde95907fbb6d/.
View in Google Scholar
19. Berbecki L.: Pamiętnik generała broni. Katowice 1959, s. 54.
View in Google Scholar
20. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/100, MHK-Fs2816/IX/107, MHK-Fs2816/IX/111, MHK-Fs2816/IX/112, MHK-Fs2816/IX/122, MHK-Fs2816/IX/142, MHK-Fs2816/IX/143, MHK-Fs2816/IX/160, MHK-Fs2816/IX/178, MHK-Fs2816/IX/182, MHK-Fs2816/IX/186.
View in Google Scholar
21. Józef Fela (1888–1975), oficer Wojska Polskiego, lekarz. W 1914 r. rozpoczął służbę w Legionach Polskich, był sanitariuszem w V batalionie 1 pułku piechoty, a następnie dowódcą patrolu sanitarnego 2 Kompanii V batalionu 7 pułku piechoty. Przeszedł cały szlak bojowy I Brygady. Po likwidacji 7 pułku piechoty we wrześniu 1916 r. przeszedł do służby w 5 pułku piechoty. Po kryzysie przysięgowym został internowany w Szczypiornie, gdzie pełnił funkcję oficera łącznikowego. Po odzyskaniu niepodległości kontynuował służbę w Wojsku Polskim. Pracował też jako naczelnik biura personalnego kuratorium okręgu szkolnego w Wilnie. Po zakończeniu wojny obronnej Polski w 1939 r. przebywał na emigracji w Pernhos w Wielkiej Brytanii, zmarł 13 kwietnia 1975 r. i został pochowany na cmentarzu w Pwllheli. Za: Cygan W.K.: Oficerowie Legionów Polskich. Słownik Biograficzny. T. 1. Warszawa 2005, s. 274–275.
View in Google Scholar
22. Zamorski K.: Koniec epopei (przysięga w 1 pułku Legionów). W: Za kratami więzień i drutami obozów (wspomnienia i notatki więźniów ideowych z lat 1914–1921). Zebr. i oprac., kom. red. W. Lipiński [et al.]. T. 2. Warszawa 1927, s. 18–98.
View in Google Scholar
23. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/3.
View in Google Scholar
24. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/4.
View in Google Scholar
25. Fot. nr inw. MHK-Fs7715/IX.
View in Google Scholar
26. Dudziński L.: Ofiarny stos. Dziennik legionisty. Oprac. i przyp. G. Waliś. Kalisz 2006, s. 91–92.
View in Google Scholar
27. Rada Regencyjna została powołana 12 listopada 1917 r. jako zwierzchnia władza Królestwa Polskiego, mająca sprawować władzę w okresie bezkrólewia. Podstawą do jej powołania był akt 5 listopada 1916 r., wydany przez władze Niemiec i Austro-Węgier. W skład Rady weszli: książę Zdzisław Lubomirski, abp warszawski Józef Kakowski oraz Józef Ostrowski, ziemianin i prawnik. Rada miała zbiorowo sprawować władzę i stanowiła źródło prawa, z zakresu jej kompetencji usunięto sprawy polityki międzynarodowej. Za: Chwalba A.: Historia Polski 1795–1918. Kraków 2001, s. 582.
View in Google Scholar
28. Ibidem, s. 93–95.
View in Google Scholar
29. Solek W.: Pamiętnik legionisty. Oprac., wstęp i przyp. W. Budzyński. Warszawa 1988, s. 130.
View in Google Scholar
30. Naramowski W.: Szczypiorno i Łomża. W: Za kratami więzień i drutami obozów (wspomnienia i notatki więźniów ideowych z lat 1914–1921). Zebr. i oprac., kom. red. W. Lipiński [et al.]. T. 1. Warszawa 1927, s. 154.
View in Google Scholar
31. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/84.
View in Google Scholar
32. Ryll-Nardzewski C: Służba zdrowia w Szczypiornie i Łomży. W: Zembrzuski L.: Karabin i nosze. Wspomnienia lekarzy i farmaceutów z lat 1914–1918. T. 1. Warszawa 1936, s. 118.
View in Google Scholar
33. Janusz Olszamowski (1892–1920), absolwent Szkoły Nauk Politycznych w Paryżu, członek Związku Młodzieży Postępowej Niepodległościowej. W 1914 r. wstąpił do Legionów Polskich. Po kryzysie przysięgowym internowany w Szczypiornie, gdzie jako plutonowy pełnił funkcję komendanta obozu. Został aresztowany przez niemieckie władze obozu i wywieziony do Werl. Od listopada 1918 r. służył w Wojsku Polskim jako adiutant Naczelnika Państwa i Naczelnego Wodza. Podczas ofensywy ukraińskiej zachorował na tyfus i zmarł w szpitalu wojskowym w Żytomierzu. Za: Cygan W.K.: Oficerowie Legionów… T. 3. Warszawa 2006, s. 230.
View in Google Scholar
34. Ryll-Nardzewski C: Służba zdrowia w Szczypiornie…, s. 117.
View in Google Scholar
35. Np. fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/130 lub MHK-Fs2816/IX/142.
View in Google Scholar
36. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/165.
View in Google Scholar
37. Dąbrowski J.: Wielka Wojna 1914–1918 na podstawie najnowszych źródeł. Cz. 1. Warszawa 1937, s. 388–389.
View in Google Scholar
38. Dąbrowski M.: Kampania na Wołyniu (2/IX/1915 – 8/X/1916). Z cyklu Żołnierz I Brygady. Warszawa 1919, s. 8–9.
View in Google Scholar
39. Krasicki A.: Dziennik kampanii rosyjskiej 1914-1916. Warszawa 1988, s. 411.
View in Google Scholar
40. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/141.
View in Google Scholar
41. Leon Berbecki (1875–1963), inżynier, generał broni WP. Od stycznia 1903 r. służył w armii rosyjskiej, brał udział w wojnie rosyjsko-japońskiej. Zaangażowany w działalność Polskiej Partii Socjalistycznej i Związku Walki Czynnej na Ukrainie. Po wybuchu I wojny światowej przedostał się do Krakowa, aby uniknąć wcielenia do armii rosyjskiej. W 1914 r. wstąpił do Legionów Polskich, służył początkowo jako dowódca batalionu uzupełnień I Brygady, a następnie jako dowódca 5 pułku piechoty. Od listopada 1916 r. do lipca 1917 r. był szefem sztabu Komendy Legionów. Po kryzysie przysięgowym został w Polskiej Sile Zbrojnej. Szef sztabu Polskiego Korpusu Posiłkowego. W 1918 r. został mianowany komendantem Szkoły Podchorążych w Ostrowie Łomżyńskim. Po odzyskaniu niepodległości wstąpił do Wojska Polskiego, gdzie pełnił funkcję dowódcy I Brygady Piechoty. Od 1928 r. był inspektorem armii, a od 1933 r. prezesem Zarządu Głównego Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. 19 marca 1939 r. awansowany do stopnia generała broni i przeszedł w stan spoczynku. Za: Cygan W.K.: Oficerowie Legionów… T. 1, s. 61–63.
View in Google Scholar
42. Stanisław Zwierzyński pseud. Sław (1892–1916), oficer I Brygady Legionów Polskich. Studiował na Politechnice Lwowskiej, do Związku Strzeleckiego wstąpił we Lwowie. Ukończył kurs oficerski. W sierpniu 1914 r. rozpoczął służbę w Legionach Polskich, a w styczniu 1915 r. dosłużył się już rangi kapitana. Służył w 5 pułku piechoty, gdzie początkowo był dowódcą 1 Kompanii V batalionu, a następnie dowodził V batalionem i 1 batalionem. Zginął w bitwie pod Kostiuchnówką 4 lipca 1916 r. Pośmiertnie odznaczony Orderem Virtutti Militari i Krzyżem Niepodległości z Mieczami. Za: Cygan W.K.: Oficerowie Legionów… T. 5. Warszawa 2007, s. 214–215.
View in Google Scholar
43. Julian Borecki pseud. Borek (1882–1948), w Legionach Polskich służył od 1914 r., wiosną 1915 r. jako ppor. piechoty dowodził III plutonem 4 Kompanii 5 pułku piechoty. W listopadzie 1916 r. awansował na porucznika piechoty. Po kryzysie przysięgowym był członkiem Komendy Głównej Polskiej Organizacji Wojskowej. W 1918 r. przeniesiony do rezerwy, ukończył studia inżynierskie i pracował w Warszawie. Po zakończeniu II wojny światowej zamieszkał w Wielkiej Brytanii. Zmarł 26 listopada1948 r. w Londynie. Został odznaczony Orderem Virtutti Militari V klasy, Krzyżem Niepodległości, trzykrotnie Krzyżem Walecznych oraz Złotym Krzyżem Zasługi. Za: Cygan W.K.: Oficerowie Legionów…. T. 1, s. 109.
View in Google Scholar
44. Wacław Jędrzejewicz (1893–1993), ppłk dyplom. Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy. Ukończył gimnazjum w Warszawie, w 1913 r. rozpoczął studia w Krakowie w Studium Rolniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wstąpił do Związku Strzeleckiego, w ramach którego ukończył szkołę podoficerską. Współtworzył Polską Organizację Wojskową. W 1915 r. na czele tzw. Batalionu Warszawskiego dołączył do Legionów Polskich walczących na Wołyniu. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę kontynuował służbę w Wojsku Polskim. W latach 1921–1925 był szefem Referatu Wschód II Oddziału Sztabu Generalnego. W 1926 r. mianowany attaché wojskowym przy Poselstwie Polskim w Tokio. W 1928 r. przeniesiony w stan spoczynku, został dyrektorem departamentu administracyjnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych. W 1933 r. mianowany podsekretarzem stanu w Ministerstwie Skarbu. Od lutego 1934 r. był ministrem wyznań religijnych i oświecenia publicznego w rządach Janusza Jędrzejewicza, Leona Kozłowskiego i Walerego Sławka. We wrześniu 1939 r. powrócił do służby wojskowej jako oficer łącznikowy przy MSZ. W 1941 r. wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie działał społecznie w kręgach Polonii amerykańskiej. Od 1963 r. mieszkał w Nowym Jorku, gdzie pracował w Instytucie Józefa Piłsudskiego. Za: Cygan W.K.: Oficerowie Legionów…. T. 2, s. 210.
View in Google Scholar
45. Eugeniusz Piestrzyński (1887–1962) urodził się w Kaliszu, uczęszczał do tamtejszego gimnazjum, a maturę zdał w gimnazjum św. Anny w Krakowie. Studiował medycynę na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1912 r. uzyskał dyplom lekarza. W latach 1912–1914 pracował w klinice Aleksandra Rosseta, a jego specjalizacją była ginekologia i położnictwo. Od 1914 r. służył w Legionach Polskich. Był pomocnikiem lekarza sztabowego w 1 pułku piechoty. Od 18 grudnia1915 r. był naczelnym lekarzem 5 pułku piechoty. 10 maja 1916 r. awansowany do stopnia kapitana. Od połowy 1916 r. do 1917 r. był ordynatorem szpitala legionowego w Lublinie, później został szefem sanitarnym I Brygady. Po kryzysie przysięgowym internowany w Beniaminowie, w obozie przebywał do 2 sierpnia 1918 r. Od listopada 1918 r. kontynuował służbę w Wojsku Polskim, został lekarzem w Okręgu Generalnym Warszawa. W grudniu 1918 r. awansowany do stopnia majora. Od 15 maja 1919 r. był lekarzem przybocznym Józefa Piłsudskiego i komendantem szpitala zapasowego nr 2 w Warszawie. Od 1923 r. przeniesiony do batalionu sanitarnego, kontynuował służbę w 8 Szpitalu Okręgowym w Toruniu, którego był komendantem. W 1927 r. został dyrektorem Departamentu Służby Zdrowia w MSW. W latach 1932–1939 był wiceministrem pracy i opieki społecznej. Podczas wojny obronnej Polski w 1939 r. wraz z rządem polskim przekroczył granicę Rumunii, gdzie opiekował się internowanymi żołnierzami polskimi. Przedostał się do Francji, a następnie do Wielkiej Brytanii. Po wojnie powrócił do Polski. Od 1947 r. pracował jako nadinspektor higieny i wychowania fizycznego w Wydziale Zdrowia i Opieki Społecznej Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa-Śródmieście. Zmarł 5 maja 1962 r. w Milanówku. Pochowany na Powązkach w Warszawie. Za: Cygan W.K.: Oficerowie Legionów… T. 4. Warszawa 2006, s. 46–47.
View in Google Scholar
46. Ignacy August Boerner (1875–1933) pochodził ze Zduńskiej Woli, był synem pastora. Po ukończeniu gimnazjum w Kaliszu studiował na Wydziale Budowy Maszyn Wyższej Szkoły Technicznej w Darmstadt. W trakcie studiów zaangażował się w działalność Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich, po ukończeniu studiów w 1902 r. powrócił do Polski i rozpoczął pracę w warsztatach kolei warszawsko-wiedeńskiej w Warszawie. Od 1903 r. był członkiem warszawskiego komitetu PPS. W 1907 r. zamieszkał w Krakowie, gdzie pracował jako kreślarz w biurze technicznym, w 1908 r. przeniósł się do Lwowa, gdzie należał do Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego. Po wybuchu I wojny światowej rozpoczął służbę w Legionach Polskich, 3 sierpnia 1914 r. został przydzielony do 1 Kompanii Kadrowej. W jej szeregach nadzorował przede wszystkim prace polityczno-wojskowe. Od 25 lutego 1915 r. służył jako oficer ordynansowy dowództwie 1 pułku piechoty. Od 19 grudnia 1915 r. w I Brygadzie. Brał udział w walkach na Wołyniu. W następstwie kryzysu przysięgowego został zwolniony z Legionów, od 22 lipca 1917 r. do 28 czerwca 1918 r. internowany w obozie w Beniaminowie. Po zwolnieniu z obozu został szefem działu wywiadowczego POW w Warszawie. Po odzyskaniu niepodległości kontynuował służbę w Wojsku Polskim. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Po zakończeniu działań wojennych został 12 marca 1921 r. mianowany szefem Oddziału II w Inspektoracie 4 Armii, współpracował z powstańcami śląskimi. 19 stycznia 1923 r. przeniesiony do Oddziału V Sztabu Generalnego. 20 stycznia 1928 r. został szefem samodzielnego Wydziału Wojskowego w Ministerstwie Przemysłu i Handlu, 31 marca 1929 r. przeszedł w stan spoczynku. 14 kwietnia 1929 r. został ministrem poczt i telegrafów w gabinecie Kazimierza Świtalskiego. Zmarł w Warszawie. Odznaczony m. in. Orderem Virtutti Militari V klasy, Krzyżem Niepodległości z Mieczami, Krzyżem Walecznych. Za: Cygan W.K.: Oficerowie Legionów… T. 1, s. 95–97.
View in Google Scholar
47. Milewska W., Nowak J.T., Zientara M.: Legiony Polskie 1914–1918. Zarys historii militarnej i politycznej. Kraków 1998, s. 160–161.
View in Google Scholar
48. Np. fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/143 przedstawia grupę legionistów zebranych w pobielanej izbie i słuchających z uwagą płk. Leona Berbeckiego.
View in Google Scholar
49. Lipiński W.: Walka zbrojna o niepodległość Polski 1905–1918. Warszawa 1935, s. 124–136; Weingarten P.: Kostiuchnówka 1916. Największa polska bitwa I wojny światowej. Łódź 2011; Składkowski F.S.: Kostiuchnówka. „Żołnierz Legionów i POW” 1938, nr 3, s. 36.
View in Google Scholar
50. Np. na fotografiach nr inw. MHK-Fs2816/IX/113, MHK-Fs2816/IX/129, MHK-Fs2816/IX/188.
View in Google Scholar
51. Fot nr inw. MHK-Fs2816/IX/149.
View in Google Scholar
52. Fot nr inw. MHK-Fs2816/IX/115.
View in Google Scholar
53. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/175.
View in Google Scholar
54. Rąkowski G.: Wołyń. Przewodnik po Ukrainie Zachodniej. Cz. 1. Pruszków 2005, s. 112.
View in Google Scholar
55. Ziółkowska E.: Uroczystości w Kostiuchnówce. „Przeszłość i Pamięć” 1998, nr 3, s. 58.
View in Google Scholar
56. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/114.
View in Google Scholar
57. PSB: Jan Albin Fleszar. Hasło oprac. E. Romer. T. 7. Kraków 1948, s. 36–37.
View in Google Scholar
58. „Panteon Polski” 1925, nr 12, s. 3–4.
View in Google Scholar
59. Cygan W.K.: Oficerowie Legionów Polskich… T. 1, s. 289–290.
View in Google Scholar
60. Biernacki T., Bratro J.: Major Albin Fleszar „Satyr”. Warszawa 1937, s. 61.
View in Google Scholar
61. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. Red. J. Waldorff. Warszawa 1984, s. 196.
View in Google Scholar
62. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/196.
View in Google Scholar
63. Potocki A.: Słownik biograficzny Żydów z Podkarpacia. Rzeszów. 2010, s. 87.
View in Google Scholar
64. Pochmarski B.: Dr. Stanisław Reich – ogniomistrz artyleryi Legionów polskich. „Wiadomości Polskie” 1926, nr 69, s. 7.
View in Google Scholar
65. Gałązkowski M.: Na wzór Berka Joselewicza…, s. 547–548.
View in Google Scholar
66. Pochmarski B.: Dr. Stanisław Reich…, s. 8.
View in Google Scholar
67. Warto wspomnieć, że to właśnie z Czeremoszna pochodzi jeden z pierwszych polskich reportaży wojennych, którego autorem był Jan Włodek, służący wówczas w Legionach Polskich jako chorąży oddziałów samochodowych. Szerzej: Rybicki A.: Z kamerą na froncie i w departamencie. Jan Włodek 1885–1940 fotoreporter legionowej epopei. Kraków 2010; Włodek J.M.: Jan Włodek. Legionista, dyplomata, uczony. Kraków 2009.
View in Google Scholar
68. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/117, MHK-Fs2816/IX/166.
View in Google Scholar
69. Milewska W., Nowak J.T., Zientara M.: Legiony Polskie 1914–1918…, s. 194.
View in Google Scholar
70. Ibidem, s. 475.
View in Google Scholar
71. Nie tylko pierwsza Brygada. Z dokumentów, wspomnień, listów pozostawionych przez Stanisława Rostworowskiego. T. 2. Oprac. S.J. Rostworowski. Warszawa 1993, s. 24–25.
View in Google Scholar
72. Milewska W., Nowak J.T., Zientara M.: Legiony Polskie 1914–1918…, s. 201–202.
View in Google Scholar
73. Lipiński W.: Szlakiem I Brygady. Dziennik żołnierski. Warszawa 1927, s. 316.
View in Google Scholar
74. Snopko J.: Finał epopei Legionów Polskich 1916–1918. Białystok 2008, s. 134–136.
View in Google Scholar
75. Fot nr inw. MHK-Fs2816/IX/48.
View in Google Scholar
76. Nie tylko pierwsza Brygada…, s. 85.
View in Google Scholar
77. Składkowski F.S.: Beniaminów 1917–1918. Warszawa 1935, s. 10–11.
View in Google Scholar
78. Sprawa wojska polskiego a Tymczasowa Rada Stanu 14 stycznia
View in Google Scholar
1917–25 sierpnia 1917. Dokumenty i wnioski. Warszawa 1937, s. 127.
View in Google Scholar
79. Snopko J.: Szczypiorno 1917 – drugie San Domingo?. „Dzieje Najnowsze” 2008, nr 4, s. 41–59.
View in Google Scholar
80. Idem: Finał epopei…, s. 209.
View in Google Scholar
81. „Ojczyzna i Postęp” 1917, nr 50, s. 31–35.
View in Google Scholar
82. Piłsudska A.: Wspomnienia. Warszawa 1989, s. 183.
View in Google Scholar
83. Bielski M.: Generał brygady dr Jan Kołłątaj-Srzednicki (1883– 1944). Żołnierz, lekarz, komendant Centrum Wyszkolenia Sanitarnego. Toruń 2012, s. 163.
View in Google Scholar
84. Milewska W., Nowak J.T., Zientara M.: Legiony Polskie 1914–1918…, s. 236; Encyklopedia wojskowa. Red. O. Laskowski. T. 7. Warszawa 1939, s. 751.
View in Google Scholar
85. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/33, MHK-Fs2816/IX/35, MHK-Fs2816/IX/86, MHK-Fs2816/IX/87.
View in Google Scholar
86. Solek W.: Pamiętnik…, s. 190.
View in Google Scholar
87. Splitt J.A.: W walce o niepodległą Polskę. Obóz internowanych legionistów w Szczypiornie [online]. „ Kalisia Nowa” 2011, nr 4–6, s. 16 [dostęp: 10 sierpnia 2013 r.]. Dostępny w internecie: http://www.um.kalisz.pl/files/118950095246e65818ed840/kalisia456.pdf.
View in Google Scholar
88. Ibidem, s. 18.
View in Google Scholar
89. Mjr Hugo Kaupisch widoczny jest na fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/28.
View in Google Scholar
90. Niestety żadne ze zdjęć zebranych w albumie nie przedstawia oficerów tworzących komendę polskiej części obozu. Na jednej fotografii o kiepskiej jakości dojrzeć można idących na zbiórkę oficerów, wśród nich widoczny jest prawdopodobnie kpt. Stanisław „Zosik” Tessaro (fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/89).
View in Google Scholar
91. Stanisław Tessaro pseud. Zosik (1891–1933), generał brygady. Pochodził z Białej Podlaskiej, studiował na Wydziale Budowy Maszyn Szkoły Politechnicznej we Lwowie. Od 1909 r. był członkiem Związku Walki Czynnej, a następnie Związku Strzeleckiego „Strzelec”. Po wybuchu I wojny światowej rozpoczął służbę w 1 Kompanii Kadrowej Legionów Polskich. Dowodził 1 pułkiem piechoty. Po kryzysie przysięgowym został internowany w Szczypiornie, skąd został przeniesiony do obozów w Havelsbergu, Rastatt i Werl. Po powrocie do kraju od listopada 1918 r. działał w szeregach Polskiej Organizacji Wojskowej w Zamościu. Był współorganizatorem Chełmskiego Pułku Piechoty. Od maja 1919 r. dowodził 2 dywizją piechoty, a od 1926 r. był dowódcą 30 dywizji piechoty. W 1929 r. mianowany dowódcą Korpusu Ochrony Pogranicza. Zmarł w 1933 r. w Przemyślu na zapalenie płuc. Za: Cygan W.K.: Oficerowie Legionów…T. 5. Warszawa 2007, s. 43–44.
View in Google Scholar
92. Zob. przyp. 33.
View in Google Scholar
93. Tadeusz Osiński pseud. Brzęk (1892–1983) pochodził z Radomia, studiował na Wydziale Mechaniki Politechniki w Coxthen w Niemczech, tam wstąpił do Związku Strzeleckiego. W 1914 r. wraz z 1 Kadrową wyruszył z krakowskich Oleandrów. Po kryzysie przysięgowym przebywał w obozie w Szczypiornie. W lutym 1918 r. powrócił do Radomia i zaangażował się w działalność Polskiej Organizacji Wojskowej, brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. W 1930 r. wszedł do Sejmu, w 1931 r. został sekretarzem generalnym BBWR. Po wybuchu II wojny światowej brał udział w działaniach wojennych, dostał się do niewoli pod Krasnobrodem, skąd uciekł, ale został ponownie schwytany pod Przemyślem i do końca wojny przebywał w niewoli w Woldenbergu. Po wojnie powrócił do Radomia, gdzie prowadził warsztat spółdzielczy. Działał w Towarzystwie Naukowym Ziemi Radomskiej. Zmarł w Radomiu. Za: Majchrowski J.: Pierwsza Kompania Kadrowa. Portret oddziału. Kraków 2002, s. 131–132.
View in Google Scholar
94. Bohdan Stachlewski pseud. Dan (1891–1939) po ukończeniu gimnazjum w Warszawie, rozpoczął studia w Belgii. Po wybuchu I wojny światowej podjął służbę w Legionach Polskich, początkowo jako podoficer w piechocie, a następnie w kawalerii – w 1 pułku ułanów, gdzie dosłużył się stopnia wachmistrza. Po kryzysie przysięgowym został internowany w Szczypiornie, gdzie przebywał do maja 1918 r. Po odzyskaniu niepodległości kontynuował służbę w Wojsku Polskim. Od 1931 r. służył w Korpusie Ochrony Pogranicza. Od 1935 r. pełnił funkcję II zastępcy komendanta Straży Granicznej. W 1937 r. objął dowództwo 25 pułku piechoty. W trakcie wojny obronnej Polski w 1939 r. po rozwiązaniu pułku zamierzał przedostać się do Rumunii, ale zginął zamordowany przez miejscową ludność w wiosce na Ukrainie. Za: Majchrowski J.: Pierwsza Kompania…, s. 143.
View in Google Scholar
95. Brzęk-Osiński M.T.: Ze wspomnień legionisty i piłsudczyka 1905–1939. Spisał W. Dąbkowski, red. nauk. P.A. Tusiński. Warszawa 2003, s. 146–147.
View in Google Scholar
96. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/11 czy MHK-Fs2816/IX/63.
View in Google Scholar
97. Fot. nr inw. MHK-Fs2916/IX/55,
View in Google Scholar
98. W albumie nie ma fotografii pozostałych komendantów w polskiej części obozu. Wyjątkiem jest zdjęcie nr inw. MHK-Fs2916/ IX/55, na którym widać żołnierzy idących ścieżką wzdłuż baraków obozowych, a wśród nich por. Stanisława Grzmota-Skotnickiego.
View in Google Scholar
99. Dudziński L.: Ofiarny stos…, s. 125.
View in Google Scholar
100. Ibidem, s. 88.
View in Google Scholar
101. Kobyłecki W.: Wspomnienia ze Szczypiorna i Łomży. W: Za kratami więzień i obozów… T, 2, s. 291.
View in Google Scholar
102. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/23.
View in Google Scholar
103. Podział darów przekazanych przez kaliski komitet widoczny jest m.in. na fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/79.
View in Google Scholar
104. Maruszewska A., Janiszewska Z.: Opieka kaliskiej Ligi Kobiet nad Szczypiornem. W: Służba Ojczyźnie. Wspomnienia uczestniczek walk o niepodległość 1915–1918. Kom. red. A. Piłsudska [et al.], red. M. Rychterówna. Warszawa 1929, s. 60–67.
View in Google Scholar
105. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/65.
View in Google Scholar
106. Kozłowski S.: Fragment z dziennika Szczypiorniaka. W: Za kratami więzień i obozów… T. 2, s. 244.
View in Google Scholar
107. Lipiński W.: Walka zbrojna o niepodległość…, s. 192–194.
View in Google Scholar
108. Dudziński L.: Ofiarny stos…, s. 96.
View in Google Scholar
109. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/53.
View in Google Scholar
110. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/6 czy MHK-Fs2816/IX/57.
View in Google Scholar
111. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/38.
View in Google Scholar
112. Stanisław Grzmot-Skotnicki pseud. Grzmot (1894–1939), żołnierz 1 Kompanii Kadrowej. Pochodził ze wsi Skotniki, rodzina pieczętowała się herbem Bogoria. Studiował na Akademii Handlowej w Sankt Gallen, gdzie został członkiem Związku Strzeleckiego. Po wybuchu wojny rozpoczął służbę w Legionach Polskich, był jednym z siedmiu ułanów, z którymi Władysław Belina-Prażmowski ruszył do walki. Został mianowany adiutantem Beliny, służył w 1 pułku ułanów, brał udział w walkach nad Nidą. Po kryzysie przysięgowym internowany w Szczypiornie i w Niemczech. W 1918 r. po powrocie z obozu zaangażował się w działalność w ramach Polskiej Organizacji Wojskowej. Brał udział w wojnie polsko- ukraińskiej. W latach 1921–1924 pełnił funkcję głównego instruktora w Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu. Następnie do 1927 r. dowodził 15 Pułkiem Ułanów Poznańskich. W 1929 r. został awansowany do stopnia generała brygady ze starszeństwem, a w 1937 r. objął dowództwo Pomorskiej Brygady Kawalerii. W 1938 r. wraz z całą brygadą wziął udział w akcji na Zaolziu. Po wybuchu II wojny światowej walczył w ramach Armii Pomorze, a bitwie nad Bzurą dowodził oddziałem piechoty. Zmarł na skutek ran odniesionych w bitwie pod Tułowicami 18 września 1939 r. Za: Cygan W.K.: Oficerowie Legionów…, T. 4, s. 246–247.
View in Google Scholar
113. Władysław Broniewski (1897–1962), poeta, tłumacz, żołnierz. Urodził się w Płocku, tam też ukończył gimnazjum, jeszcze w czasach szkolnych był założycielem drużyny skautów, a także współorganizatorem Związku Strzeleckiego. W 1915 r., mając 17 lat, wstąpił do Legionów Polskich. Służył w 4 pułku piechoty, brał udział w ciężkich walkach na Wołyniu. W okresie kryzysu przysięgowego był internowany w Szczypiornie. Po zwolnieniu z obozu zdał maturę i rozpoczął studia na Uniwersytecie Warszawskim. Jednocześnie działał w szeregach Polskiej Organizacji Wojskowej. Po zamachu na Gabriela Narutowicza zradykalizował swoje poglądy i związał się z partią komunistyczną. We wrześniu 1939 r. zgłosił się do wojska na ochotnika. Przedostał się do Tarnopola, otrzymał skierowanie do ośrodka zapasowego 28 dywizji piechoty w Zbarażu, ale nie dotarł tam, ponieważ Związek Sowiecki zaatakował Polskę. W styczniu 1940 r. został aresztowany przez NKWD i osadzony w więzieniu na Łubiance. Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej został wywieziony do Ałma Aty, gdzie w sierpniu 1941 r. uwolniono go na mocy układu Sikorski – Majski. Po wyjściu z więzienia wstąpił do Armii Andersa, w 1942 r. ewakuował się wraz z armią do Iranu, a następnie wraz z 2 Korpusem trafił przez Irak do Palestyny. Do Polski powrócił w 1945 r. Zmarł w Warszawie w 1962 r. Za: Cygan W.K.: Oficerowie Legionów…, T. 1, s. 150–151.
View in Google Scholar
114. Broniewski W.: Pamiętnik 1918–1922. Wybór i przedsł. W. Broniewska. Warszawa 1887, s. 87.
View in Google Scholar
115. Dobrzaniecki A.: Nowa era szczypiorniaka [online]. „Kalisia Nowa” 2007, nr 8–10, s. 18 [dostęp: 10 lipca 2013 r.]. Dostępny w internecie: http://www.kalisz.pl/pl/kalisia_nowa/kalisia-nr-8-9-102007.
View in Google Scholar
116. Dudziński L.: Ofiarny stos…, s. 96.
View in Google Scholar
117. Dobrzaniecki A.: Nowa era…, s. 19.
View in Google Scholar
118. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/64.
View in Google Scholar
119. Ryll-Nardzewski C: Służba zdrowia w Szczypiornie…, s. 112.
View in Google Scholar
120. Kryska-Karski T., Żurakowski S.: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa 1991, s. 113.
View in Google Scholar
121. Budynek i wnętrze izby chorych widoczne na fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/50 i MHK-Fs2816/IX50.
View in Google Scholar
122. Bielski M.: Generał brygady …, s. 163–164.
View in Google Scholar
123. Dutkiewicz M.: Służba zdrowia…, s. 306. Polska Siła Zbrojna (PSZ, niem. Polnische Wehrmacht), siła zbrojna Królestwa Polskiego powołana aktem 5 listopada 1916 r. Na jego podstawie wojsko powinno podlegać armii Niemiec, jej dowódcą został gen. gubernator Hans Besseler. 10 kwietnia 1917 r. Austria przekazała formalnie Legiony Polskie Niemcom, a 23 kwietnia podporządkowano je generałowi Besselerowi. Za: Chwa lba A.: Historia Polski…, s. 579–580.
View in Google Scholar
124. Po przeniesieniu legionistów w grudniu 1917 r. do obozu w Łomży przebywali tam oni do lipca 1918 r. Wówczas po wielokrotnych zabiegach i interwencjach władze niemieckie przystąpiły do likwidacji obozu. Za: Snopko J.: Finał epopei…, s. 240–242.
View in Google Scholar
125. Ryll-Na rdzewski C: Służba zdrowia w Szczypiornie…, s. 120; Dutkiewicz M.: Służba zdrowia…, s. 307–308.
View in Google Scholar
126. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/18 czy MHK-Fs2816/IX/88.
View in Google Scholar
127. Korwin-Sokołowski A.L.: Fragmenty wspomnień 1910– 1945. Paryż 1985, s. 36.
View in Google Scholar
128. Snopko J.: Finał epopei…, s. 226–227.
View in Google Scholar
129. Ks. Wiktor Kwapiński (ur. 1883) pochodził z Miechowa, po ukończeniu gimnazjum w Kielcach studiował filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim, a także uczęszczał do seminarium duchownego, które ukończył w 1908 r. Swoją służbę w Legionach Polskich rozpoczął 1 września 1915 r. jako kapelan w II Brygadzie. 1 stycznia 1916 r. przeszedł do 3 pułku piechoty. Brał udział w działaniach wojennych na Bukowinie i na Wołyniu. Od 1 maja 1917 r. równocześnie pełnił posługę kapłańską w szpitalu fortecznym nr 3 w Warszawie. Po kryzysie przysięgowym służył w Polskiej Sile Zbrojnej, od 14 sierpnia do 15 grudnia 1917 r. przebywał w obozie internowanych legionistów w Szczypiornie, gdzie także był kapelanem żołnierzy 4 pułku piechoty. W okresie wojny polsko-bolszewickiej służył w dowództwie Armii Wschód, a od 6 marca 1919 r. w Grupie Operacyjnej Bug. W celu odpoczynku został przeniesiony do Szpitala Okręgowego w Kielcach, gdzie był kapelanem na oddziale zakaźnym. 25 listopada 1919 r. został proboszczem dywizji piechoty Legionów. Po zakończeniu wojny został przeniesiony do rezerwy i powrócił do cywilnego duszpasterstwa, obejmując parafię we wsi Lubeń na Rzeszowszczyźnie. Został odznaczony Krzyżem Walecznych i Medalem Niepodległości. Za: Cygan W.K., Wysocki J.W.: Dla Ciebie, Polsko, krew i czyny moje!...”. Duszpasterstwo wojskowe Legionów Polskich. Warszawa 1997, s. 115–116.
View in Google Scholar
130. Solek W.: Pamiętnik legionisty…, s. 192.
View in Google Scholar
131. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/11, MHK-Fs2816/IX/14, MHK-Fs2816/IX/15 czy MHK-Fs2816/IX/17.
View in Google Scholar
132. Kęsik W.: Za drutami Szczypiorny i Łomży: wspomnienia b. żołnierza I. Brygady Leg. Pol. Warszawa 1936, s. 45.
View in Google Scholar
133. Fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/22, MHK-Fs2816/IX/40, MHK-Fs2816/IX/41, MHK-Fs2816/IX/42, MHK-Fs2816/IX/45, MHK-Fs2816/IX/46, MHK-Fs2816/IX/51, MHK-Fs2816/IX/56, MHK-Fs2816/IX/59, MHK-Fs2816/IX/67, MHK-Fs2816/IX/68, MHK-Fs2816/IX/69, MHK-Fs2816/IX/76, MHK-Fs2816/IX/78, MHK-Fs2816/IX/85, MHK-Fs2816/IX/92, MHK-Fs2816/IX/98.
View in Google Scholar
134. Dudziński L.: Ofiarny stos…, s. 120.
View in Google Scholar
135. Na fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/9 przedstawiony jest apel, na który zwołano legionistów w celu przyszycia im numerów.
View in Google Scholar
136. Dudziński L.: Ofiarny stos…, s. 128.
View in Google Scholar
137. Okulewicz P.: Symbol pamięci narodowej. Obóz jeniecki w Szczypiornie [online]. „Kalisia Nowa” 2007, nr 8–10, s. 8 [dostęp: 20 lipca 2013 r.]. Dostępny w internecie: http://www.kalisz.pl/pl/ kalisia_nowa/kalisia-nr-8-9-102007.
View in Google Scholar
138. Kęsik W.: Za drutami…, s. 50–51.
View in Google Scholar
139. Snopko J.: Finał epopei…s. 230–231.
View in Google Scholar
140. Dudziński L.: Ofiarny stos…, s. 157–158. Według opisu zawartego w dalszej części wspomnień, do przyszywania numerów polskim żołnierzom władze niemieckie zatrudniły jeńców rosyjskich przetrzymywanych na terenie obozu.
View in Google Scholar
141. Splitt J.A.: Droga do wolności wiodła przez Szczypiorno [online]. „Kalisia Nowa” 2005, nr 12, s. 24 [dostęp: 15 sierpnia 2013 r.]. Dostępny w internecie: http://www.kalisz.pl/pl/kalisia_nowa/kalisia-nr-122005.
View in Google Scholar
142. Chodzi o mjr. Hugona Kaupischa, niemieckiego komendanta polskiej części obozu.
View in Google Scholar
143. Kęsik W.: Za drutami…, s. 65–66.
View in Google Scholar
144. Milewska W., Nowak J.T., Zientara M.: Legiony Polskie 1914–1918…, s. 268.
View in Google Scholar
145. Zob. przyp. 113.
View in Google Scholar
146. Broniewski W.: Pamiętnik…., s. 7–8.
View in Google Scholar
147. Zdjęcie pojawia się w albumie dwukrotnie: fot. nr inw. MHK-Fs2816/IX/1 oraz MHK-Fs2816/IX/99.
View in Google Scholar
148. Gałęzowski M.: Na wzór…, s. 65.
View in Google Scholar
149. Narodowe Archiwum Cyfrowe [dostęp: 10 sierpnia 2013 r.]. Dostępny w internecie: http://www.audiovis.nac.gov.pl/obraz/64838/047f39cb461f5ffb799cde95907fbb6d/.
View in Google Scholar
150. Splitt J.A.: W walce o niepodległą Polskę…, s. 14.
View in Google Scholar
151. Dudziński L.: Ofiarny stos…, s. 168.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.

