Nieznana historia obrazu św. Floriana z Bramy Floriańskiej ze zbiorów Muzeum Historycznego Miasta Krakowa
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2014.12Abstract
THE UNKNOWN HISTORY OF SAINT FLORIAN – THE PICTURE FROM ST FLORIAN’S GATE IN THE COLLECTION OF THE HISTORICAL MUSEUM OF THE CITY OF KRAKÓW
The picture titled Saint Florian, currently in the collection of the Historical Museum of the City of Kraków, is most probably the work of a little-known Kraków artist Franciszek Machowski. It was painted in 1835 for the little outdoor altar in in the passageway of St Florian’s Gate where it was installed as a screen protecting the late baroque picture of Our Lady on the Sand. 35 years later, in 1870, after its conservation which had been commissioned and funded by Michał Giersza, a member of the Charitable Society (Towarzystwo Dobroczynności), it was moved to the Chapel of the Poor at the seat of the Charitable Society at 10 Koletek Street. There must have been a concern that by staying at St Florian’s Gate the picture, whose technical condition had been less than perfect from the very beginning, would undergo further degradation. The piece remained at the Chapel of the Poor until 1950, and ever since that time it has been held in the collection of the Historical Museum of the City of Kraków.
References
1. Karta inw. MHK-223/III.
View in Google Scholar
2. Katalog zabytków sztuki w Polsce. T. 4. Miasto Kraków. Cz. 5. Kazimierz i Stradom, kościoły i klasztory, 2. Red. I. Rejduch Samkowa, J. Samek. Warszawa 1994, s. 97–99.
View in Google Scholar
3. Encyklopedia Krakowa: Towarzystwo Dobroczynności. Red. prowadzący A.H. Stachowski. Warszawa–Kraków 2000, s. 1000. Źródłem informacji o działalności Towarzystwa są przede wszystkim roczniki Towarzystwa Dobroczynności, które ukazywały się od 1818 r. Wiele dokumentów archiwalnych znajduje się w Archiwum Narodowym w Krakowie (dalej cyt. ANK).
View in Google Scholar
4. Nr inw. MHK-242/III.
View in Google Scholar
5. „Rocznik Krakowskiego Towarzystwa Dobroczynności z Roku 1883” 1884, t. 65, s. 11.
View in Google Scholar
6. Rożek M.: Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa. Warszawa–Kraków 1997, s. 57. Najwięcej wiadomości o obrazie Matki Boskiej z Bramy Floriańskiej znajdujemy w artykule: L.C.: Obraz Matki Boskiej i skarbonka ubogich w Bramie Floriańskiej. „Rocznik Krakowskiego Towarzystwa Dobroczynności z Roku 1883” 1884, t. 65, s. 5–47. Autorem tego obszernego tekstu poświęconego historii obrazu i ołtarzyka mógł być Leon Cyfrowicz (1844–1904), prawnik, profesor UJ, sekretarz redakcji „Czasu”, członek Towarzystwa Dobroczynności.
View in Google Scholar
7. Mączyński J.: Pamiątka z Krakowa, opis tego miasta i jego okolic. Cz. 1. Kraków 1845, s. 198–199.
View in Google Scholar
8. „Rocznik Krakowskiego Towarzystwa Dobroczynności z Roku 1883” 1884, t. 65, s. 31.
View in Google Scholar
9. Ibidem, s. 32.
View in Google Scholar
10. Ibidem, s. 26.
View in Google Scholar
11. Ibidem, s. 33–34.
View in Google Scholar
12. ANK, Protokół z posiedzenia Rady Towarzystwa Dobroczynności z 24 maja 1835 r., sygn. TD 82.
View in Google Scholar
13. Niewalda W., Rojkowska H., Zaitz E.: Średniowieczne fortyfikacje Krakowa, odcinek północny w świetle ostatnich badań. „Krakowska Teka Konserwatorska” 2001, t. 2, s. 38; Bęczkowska U.: Karol Kremer i krakowski Urząd Budownictwa w latach 1837–1860. Kraków 2012, s. 271–274.
View in Google Scholar
14. ANK, Protokół z posiedzenia Rady Towarzystwa Dobroczynności z 12 lipca 1835 r., sygn. TD 12.
View in Google Scholar
15. ANK, Protokoły z posiedzenia Rady Towarzystwa Dobroczynności z 24 maja oraz 28 czerwca 1835 r., sygn. TD 82.
View in Google Scholar
16. Sprawozdanie Kaspra Bieleckiego z 2 sierpnia 1835 r. zamieszczone w „Roczniku Krakowskiego Towarzystwa Dobroczynności z Roku 1883” 1884, t. 65, s. 38–40; K awe cki S.: Opis miasta Krakowa w obrębie okopów w r. 1836 (z planem miasta Krakowa z r. 1836 i ilustracjami). Wyd. A. Chmiel. Biblioteka Krakowska, nr 65. Kraków 1927, s. 12–13. Przedstawiony tu opis remontu Bramy Floriańskiej nie uwzględnia umieszczenia w przeniesionym ołtarzyku obrazu św. Floriana.
View in Google Scholar
17. Sprawozdanie Kaspra Bieleckiego…, s. 40.
View in Google Scholar
18. Krzywda J., Budziaszek B., Wawrzkiewicz M.: „Dokumentacja prac konserwatorskich. Konserwacja drewnianego ołtarza w Przechodzie Bramy Floriańskiej w Krakowie”. Kraków 2005, mps w archiwum Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie.
View in Google Scholar
19. ANK, Akta obrazu Matki Boskiej w Bramie Floriańskiej będącego pod opieką Towarzystwa Dobroczynności 1817–1945, sygn. TD 82. Prace konserwatorskie prowadzone na przełomie lat 1997 i 1998 przez konserwatorki Elżbietę Wyszyńską i Jadwigę Wyszyńską potwierdziły, że obraz pełnił funkcję zasuwy.
View in Google Scholar
20. ANK, Akta obrazu Matki Boskiej w Bramie Floriańskiej będącego pod opieką Towarzystwa Dobroczynności 1817–1945. Sprawozdanie z poruczonych czynności przeniesienia obrazu N.M. Panny, sygn. TD 82.
View in Google Scholar
21. Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966). Malarze, rzeźbiarze, graficy: Machowski Franciszek. T. 4. Warszawa 1993, s. 214; Materiały do dziejów Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie 1816–1895. Red. J.E. Dutkiewicz. Warszawa 1959, s. 244.
View in Google Scholar
22. Wyszyńska E., Wyszyńska J.: „Obraz św. Floriana. Dokumentacja konserwatorska powykonawcza”. Kraków 1998, s. 3; zob. też eaedem: „Proponowany program prac konserwatorskich przy obrazie św. Florian z Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Kraków 1997”, oba maszynopisy w archiwum MHK.
View in Google Scholar
23. Katalog zabytków sztuki w Polsce. T. 4. Miasto Kraków. Cz. 2. Kościoły i klasztory śródmieścia, 1. Red. A. Bochnak, J. Samek. Warszawa 1971, s. 128.
View in Google Scholar
24. Furmankiewiczówna H.: Św. Florian w zabytkach Krakowa. „Rocznik Krakowski” 1919, t. 18, s. 115; Dobrowolski K.: Dzieje kultu św. Floriana w Polsce do połowy XVI wieku. „Rozprawy Historyczne Towarzystwa Naukowego Warszawskiego” 1923, t. 2, s. 2; Żmudziński J.: Datowanie i autorstwo późnobarokowego wystroju architektoniczno-rzeźbiarskiego fasady kościoła św. Floriana w Krakowie (uwagi na marginesie prac konserwatorskich prowadzonych w 1995 roku). „Wiadomości Konserwatorskie” 1996, nr 4, s. 69–99; Wyrozumski J.: Skąd pochodzi krakowski św. Florian?. „Rocznik Krakowski” 1998, t. 64, s. 53–59.
View in Google Scholar
25. Furmankiewiczówna H.: Św. Florian…, s. 115; Dobrowolski K.: Dzieje kultu św. Floriana…, s. 2.
View in Google Scholar
26. Żmudziński J.: Datowanie i autorstwo…, s. 69–99.
View in Google Scholar
27. Włączony do inwentarza muzealnego, nr MHK-5066/III.
View in Google Scholar
28. „Rocznik Krakowskiego Towarzystwa Dobroczynności z Roku 1883” 1884, t. 65, s. 35–36.
View in Google Scholar
29. „Rocznik Towarzystwa Dobroczynności Miasta Krakowa z Roku 1870” 1871, t. 52, s. 25.
View in Google Scholar
30. Ibidem, s. 26; Chmiel A.: Domy krakowskie. Ulica Sławkowska. Cz. 2. (Liczby or. parzyste 2–32). Biblioteka Krakowska, nr 75. Kraków 1932, s. 105. Do 1873 r. był właścicielem nieistniejącej dzisiaj kamienicy przy ul. Sławkowskiej, po jego śmierci dom stał się własnością wdowy Marianny Barbary Gierszowej, w ich miejscu zbudowano w 1912 r. Polską Akademię Umiejętności.
View in Google Scholar
31. Potwierdzeniem tego faktu jest także zapis w „Roczniku Krakowskiego Towarzystwa Dobroczynności z Roku 1883” 1884, t. 65, s. 41: „(…) obraz św. Floriana, który służył za zasłonę wizerunkowi Matki Boskiej niewiadomo kiedy zdjęto, lecz znajduje się nieuszkodzony w Domu Schronienia przy ul. Koletek”.
View in Google Scholar
32. Obraz był później kilkakrotnie konserwowany. Odnotowano konserwacje: w 1970 r. (Pracownia Konserwatorska MHK), 1971 r. (PKZ Kraków, konserwator Danuta Budziło-Skowron), 1979 r. (Pracownia Konserwatorska MHK) i ostatnia, już wzmiankowana, 1997–1998 (Elżbieta Wyszyńska, Jadwiga Wyszyńska).
View in Google Scholar
33. L.C.: Obraz Matki Boskiej…, s. 45–46.
View in Google Scholar
34. Reinhard-Chlanda M.: Witraż w kaplicy Bramy Floriańskiej. „Rocznik Krakowski” 2008, t. 74, s. 191–195.
View in Google Scholar
35. Następna konserwacja została przeprowadzona w 1859 r. przez malarza Józefa Niedźwieckiego, a potem w 1895 r. Pismo Stanisława Tomkowicza o następującej treści: „Obraz i ołtarz NPM w Bramie Floriańskiej zbadałem. Przyszedłem do przekonania, że pod względem artystycznym i archeologicznym ani jeden ani drugi wielkiej wartości nie przedstawia. Odnowienie ołtarzyka zapewne ograniczy się do odczyszczenia lub odświeżenia, przy czym wielkim zmianom nie ulegnie. Co do samego obrazu radziłbym odrestaurowanie jego powierzyć Panu Abramowiczowi, Grodzka 9, III piętro, który przy odczyszczaniu może potrafi zdjąć wierzchnią warstwę farb i dojść do pierwszego malowania. W każdym razie ściany framugi wartałoby pomalować kolorem kamiennym, a nie czerwonym jaki jest obecnie”, por. ANK, Akta obrazu Matki Boskiej w Bramie Floriańskiej będącego pod opieką Towarzystwa Dobroczynności 1817–1945, sygn. TD82.
View in Google Scholar
36. Wyszyńska E., Wyszyńska J.: „Obraz św. Floriana…”, s. 3.
View in Google Scholar
37. Sprawozdanie Kaspra Bieleckiego…, s. 38–40.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.

