Pamięć zbiorowa – muzeum – miejsce pamięci

Authors

  • Monika Bednarek

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2007.18

Abstract

COLLECTIVE MEMORY – MUSEUM AS A SPACE OF MEMORY

Over the past few years we have witnessed a growing interest in the past and in memory as such – in both its individual and collective aspects. The notion of “a place/space of memory” (lieux de memoire), by which the famous French historian Pierre Nora means all sorts of manifestations of national, public or social memory has recently entered public discourse. Spaces of memory can be specific physical spaces, as well as any events, images, or films which have become permanent elements of collective memory. The Historical Museum of the City of Kraków looks after one such specific space of memory: the Silesian House at 2 Pomorska Street in Kraków – a building which in the period 1939–1945 housed the headquarters of the Kraków unit of Gestapo. The house, with original prison cells which have been preserved from WWII is a silent witness of the Nazi’s policy towards the people of the occupied city, and the inscriptions on the walls present the evidence of the suffering of Gestapo’s victims. The history of transforming this place into a remembrance site (it finally became a branch of the city museum) demonstrates how the attitudes of various subjects to the issue of remembrance changed over time, how the memory of this place functioned in the past and how it functions today in the consciousness of Kraków’s citizens.

References

1. Kapuściński R.: Podróże z Herodotem. Kraków 2005, s. 76.
View in Google Scholar

2. Winter J.: The Generation of Memory: Reflections on the “Memory Boom” in Contemporary Historical Studies. “GHI Bulletin” [online]
View in Google Scholar

2000, no 27 [dostęp 30 VI 2007]. Dostępny na stronie internetowej German Historical Institution, Washington D.C.: www.ghidc.org./bulletin27F00/b27winterframe.htlm; także Klein K.L.: O pojawieniu się pamięci w dyskursie historycznym. „Polska Sztuka Ludowa. Konteksty” [dalej: „PSL. Konteksty”] 2003, z. 3–4, s. 42–56.
View in Google Scholar

3. Nora P.: Czas pamięci. „Res Publica Nova” 2001, nr 7, s. 40.
View in Google Scholar

4. Ibidem, s. 40.
View in Google Scholar

5. Ibidem, s. 41.
View in Google Scholar

6. Klein K.L.: O pojawieniu się pamięci..., s. 56.
View in Google Scholar

7. Kapuściński R.: Podróże..., s. 76.
View in Google Scholar

8. O pamięci i jej zagrożeniach (z Ryszardem Kapuścińskim rozmawiają Zbigniew Benedyktowicz i Dariusz Czaja). „PSL. Konteksty” 2003, nr 3–4 s. 19.
View in Google Scholar

9. Ibidem, s. 19.
View in Google Scholar

10. Socjolog, emerytowany profesor Uniwersytetu Warszawskiego, zajmująca się badaniem pamięci społecznej; pracuje w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie.
View in Google Scholar

11. Szacka B.: Pamięć zbiorowa. W: Wobec przeszłości. Pamięć przeszłości jako element kultury współczesnej. Red. A. Szpociński. Warszawa 2005, s. 17.
View in Google Scholar

12. Ibidem, s. 23. B. Szacka przyznaje, że w swych wcześniejszych tekstach również stosowała oba pojęcia zamiennie. Por. także: Bieńkowska B.: Mała historia pamięci. „Znak” 1995, nr 5, s. 19–30; Chlebowska B.: Muzealne aspekty pamięci zbiorowej i jednostkowej.
View in Google Scholar

Wyznania i perswazje. Red. M. Kośko. T. I. Poznań 1998, s. 41–47.
View in Google Scholar

13. Szacka B.: Pamięć..., s. 28.
View in Google Scholar

14. Ibidem, s. 28.
View in Google Scholar

15. Lowenthal D.: The Past is a Foreign Country. Cambridge 2005, s. 251; D. Lowenthal – geograf, emerytowany profesor University
View in Google Scholar

College of London, zajmuje się badaniami nad krajobrazem kulturowym i związkami między historią a dziedzictwem kulturowym.
View in Google Scholar

16. Ibidem, s. 348.
View in Google Scholar

17. Zob. np. Adamska J.: Pamięć i miejsca pamięci w Polsce po II wojnie światowej. „Przeszłość i Pamięć. Biuletyn Rady Ochrony Pamięci Walk iMęczeństwa” 1998, nr 1, s. 4–11;Wolff-Powęska A.: Zwycięzcy i zwyciężeni. II wojna światowa wpamięci zbiorowej narodów. „Przegląd Zachodni” 2005, nr 2, s. 3–41; Sawicki J.Z.: Bitwa o prawdę: historia zmagań o pamięć Powstania Warszawskiego. Warszawa 2005.
View in Google Scholar

18. Por. najnowsze wydarzenia polityczne w Polsce, zapowiedzi powołania Narodowego Instytutu Wychowania, kontrowersyjne pomysły wprowadzenia tzw. wychowania patriotycznego w szkołach, politykę ministra kultury, który „z ministerstwa kultury pragnie
View in Google Scholar

uczynić centralę krzewienia patriotyzmu, miłości do historii i narodowej tradycji”– zob. Sarzyński P.: Przodem do tyłu. „Polityka”
View in Google Scholar

2006, nr 19, s. 68–69.
View in Google Scholar

19. Pomian K.: Zbieracze i osobliwości. Paryż – Wenecja XVI–XVIII wiek.Warszawa 1996, s. 124–125; K. Pomian – polski historyk, filozof, eseista, profesor francuskiego Krajowego Ośrodka Badań Naukowych, związany z paryską „Kulturą”, autor prac z zakresu filozofii współczesnej, historii i muzealnictwa, od 2001 r. dyrektor Muzeum Europy w Brukseli.
View in Google Scholar

20. Winter J.: The Generation of Memory...
View in Google Scholar

21. Bryl M.: Hans Sedlmayr: muzeum jako symptom „epoki bez Boga”. W: Muzeum sztuki. Antologia. Red. M. Popczyk. Kraków
View in Google Scholar

2005, s. 71; H. Sedlmay (1896–1984) – austriacki historyk sztuki, profesor Uniwersytetu w Wiedniu i w Monachium, zajmował się teorią sztuki, filozofią kultury, autor pracy Verlust der Mitte (Salzburg–Wien 1948), w której dowodził, że sztuka współczesna od czasów średniowiecza utraciła centrum, jakim powinien być dla niej człowiek.
View in Google Scholar

22. Lowenthal D.: The Past is..., p. 356.
View in Google Scholar

23. Pomian K.: Zbieracze i osobliwości..., s. 62.
View in Google Scholar

24. Schärer M.R.: Who will Guard Collective Memory?. “ICOM News” [online] 2002, no 2 [dostęp 30 VI 2007]. Dostępny w Internecie: http://icom.museum/autonomy.html.
View in Google Scholar

25. Newhouse V.: Wstronę nowego muzeum. W: Muzeum sztuki..., s. 589–593.
View in Google Scholar

26. MicheraW.: O symbolicznym dotykaniu rzeczywistości. „PSL. Konteksty” 1994, nr 1–2, s. 82–84.
View in Google Scholar

27. Material Matters [online] 2006, nr 54, s. 3 [dostęp 18 VII 2006]. Dostępny w internecie: http://www.si.edu/research/research_material_matters.pdf.
View in Google Scholar

28. Ziółkowska M.: Precyzyjne preparacje: Michael Blum i Kahil Rabah. „Obieg–Teksty” [online] 5 VI 2006 [dostęp: 20 VI 2006]. Dostępny w internecie: http://www.obieg.pl/text/mz_preparacje.php.
View in Google Scholar

29. Przepisywanie historii. O wystawie „Strażnicy Doków”, historii i pamięci rozmawiają Ewa Małgorzata Tatar i Dominik Kuryłek [online]
View in Google Scholar

6 XII 2005 [dostęp 18 VIII 2007]. Dostępny w internecie: http://www.bunkier.art.pl/index.php?section=teksty_bunkier&sub=archiwum&id=teoria&more=25.
View in Google Scholar

30. Na temat nazewnictwa patrz: Kranz T.: Muzea – miejsca pamięci w wymiarze społeczno-politycznym, „Przeszłość i Pamięć” 1998, nr 3, s. 6–12.
View in Google Scholar

31. Ibidem; takie nazewnictwo funkcjonuje również w krajach zachodnich – Memorial Museum, Gedenkstätte, Gedächtnis Museum.
View in Google Scholar

32. Zob. IC Memo [online]. Dostępny w internecie: http://www.gedenkstaettenforum.de:8080/icom/en/gru.htm.
View in Google Scholar

33. Kranz T.: Niemiecka koncepcja muzeów – miejsc pamięci. „Przeszłość i Pamięć” 1999, nr 1, s. 75–78.
View in Google Scholar

34. Raport komisji Bundestagu Przezwyciężanie następstw dyktatury SED w procesie przywracania jedności Niemiec. „Przeszłość i Pamięć” 1999, nr 1, s. 84.
View in Google Scholar

35. Kranz T.: Muzea – miejsca pamięci..., s. 6–12.
View in Google Scholar

36. Por. np. Dymitrów E.: Niemcy i okupacja hitlerowska z oczach Polaków. Warszawa 1987.
View in Google Scholar

37. Por. Filar A., Leyko M.: Palace. Katownia Podhala. Warszawa 1970, Galica W.: Muzeum „Palace” – wyszło na jaśnię!. „Tygodnik
View in Google Scholar

Podhalański” 2002, nr 47, s. 25.
View in Google Scholar

38. Salwiński J.: Dom Śląski w Krakowie. Geneza, historia, teraźniejszość. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2004, z. 22, s. 149.
View in Google Scholar

39. Organizacja powstała w 1934 r. z przekształcenia się Związku Obrony Kresów Zachodnich (ZOKZ).
View in Google Scholar

40. Wawrzyniak J.: Pamięć negocjowana, czyli o sporach wokół postaci kombatanta w Polsce komunistycznej (1956–1968).W: Wobec przeszłości..., s. 96.
View in Google Scholar

41. Osęka A.: Rysunek w celi gestapo. „Kultura” 1972, nr 6 s. 6.
View in Google Scholar

42. Na temat historii tego miejsca, a także muzeum zob. m.in.: Czerpak S., Wroński T.: Ulica Pomorska. Kraków 1972; Wroński T.: Kaźń Polaków przy ul. Pomorskiej w Krakowie w latach 1939–1945. Warszawa 1985; Salwiński J.: Pomorska 2. Oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Dorobek, potrzeby, perspektywy, „Sowiniec” 2001, nr 19, s. 137–148; Bednarek M., Salwiński J.: Pomorska. Przewodnik po miejscu pamięci narodowej i oddziale Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Kraków 2003; Salwiński J.: Dom Śląski..., s. 144–166.
View in Google Scholar

43. (AM): Oddzielić białą kreską. Kardynał Sapieha obok Hansa Franka, „Dziennik Polski” 1998, nr 88, z dn. 15 IV, s. 17.
View in Google Scholar

44. Salwiński J.: Dom Śląski..., s. 157.
View in Google Scholar

45. Ibidem, s. 156–159.
View in Google Scholar

46. Bednarek M., Salwiński J.: Pomorska. Przewodnik po miejscu pamięci..., s. 79.
View in Google Scholar

47. Por. np. Człowiek z żelaza, reż. A. Wajda, Lista Schindlera, reż. S. Spielberg.
View in Google Scholar

48. Kranz T.: Edukacja w muzeach upamiętniających ofiary nazizmu. „Przeszłość i Pamięć” 2000, nr 4, s. 98–106.
View in Google Scholar

Downloads

Published

2026-10-05

Issue

Section

Articles

How to Cite

Pamięć zbiorowa – muzeum – miejsce pamięci. (2026). Krzysztofory: Scientific Bulletin of the Historical Museum of the City of Kraków, 25, 227-236. https://doi.org/10.32030/KRZY.2007.18

Most read articles by the same author(s)