Wojenne losy krakowian na podstawie filateliów Jana Pająka ze zbiorów Muzeum Historycznego Miasta Krakowa
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2005.11Abstrakt
WAR LOTS OF CRACOVIANS ON THE BASIS OF JAN PAJĄK’S PHILATELIES FROM THE HISTORICAL MUSEUM OF THE CITY OF KRAKOW COLLECTION
The article introduces the collection of philatelies Pole’s Correspondence in World War II, gathered by the Cracovian philatelist Jan Pająk (1924–1990), which was presented to the Historical Museum of the City of Krakow in 1994. The collection served to present, through an appropriate choice of philatelist sings, the lots of the inhabitants of Krakow and its environs in the years 1939–1945. They are documented by philatelist units grouped in such sections as: September Campaign of 1939, internment camps, prisoner of war and concentration camps, Sonderaktion Krakau, priests in concentration camps, Nazi prisons, Polish Armed Forces in the West, deportations, displacements and Jewish ghettos. Among Jan Pająk’s philatelies, demonstrating the war lots of Cracovians, one can also find units having considerable archive and historical value due to the fact that they relate to people who made a significant contribution to the history of the city and Poland, as, for instance, bishop Adam Stefan Sapieha, professors of the Jagiellonian University, general Bernard S. Mond or the Olympic Games competitor Bronisław Czech. The collection, besides its indubitable philatelist value, is also a magnificent source material for research on history of prisoner of war and concentration camps, lots of Polish clergy during the Nazi occupation or history of the Polish Armed Forces in the West.
Bibliografia
1. MHK/3/W. Fil.
2. MHK/7/W. Fil.
3. Encyklopedia filatelistyki, pod red. T. Hampla, Warszawa, 1993.
4. MHK/10/W. Fil.
5. Historia Poczty Polskiej. Poczta Polska, [dostęp: 05 VIII 2005]: http://www.poczta-polska.pl/iiwojna.htm.
6. MHK/12/W. Fil. Jak wynika z opisu zdjęcia z Oflagu II C, przy-słanego do Z. Sobczyk, ppor. S. Figiel, najprawdopodobniej w wyniku wymiany jeńców pomiędzy ZSRR i Niemcami, w 1939 r. został wysłany do oflagu Woldenberg – MHK/301/W. Fil.
7. S. Barański, J. Falkowski, Korespondencja obozowa w okresie II wojny światowej, Warszawa 1993, s. 142–143; T. Dubicki, Polscy uchodźcy w Rumunii 1939–1944, Warszawa 1995.
8. S. Barański, J. Falkowski, op. cit., s. 142–143.
9. MHK/42/W. Fil.
10. S. Barański, J. Falkowski, op. cit., s. 159–160, H. i T. Csorba, Ziemia węgierska azylem Polaków 1939–1945, Warszawa 1985.
11. MHK/20/W. Fil., MHK/24-25/W. Fil.
12. MHK/25/W. Fil.
13. Absolwenci Wyższego Seminarium Duchownego w Krakowie, [online]: Wyższe Seminarium Duchowne Archidiecezji Krakowskiej: [dostęp: 24 VIII 2005] http://www.wsd.diecezja.krakow.pl/absolw.htm#Sapieha; Wikariusze w Brzeszczach, [online], Parafia p.w. św. Urbana w Brzeszczach [dostęp: 24 VIII 2005]: http://www.brzeszcze.bielsko. opoka.org.pl/wikariusze.html.
14. MHK/18/W. Fil.
15. MHK/713/W. Fil.
16. MHK/718/W. Fil. W kolekcji znajdują się także karty pocztowe pisane w 1940 r. przez M. Ungera do A. Piotrowskiego z Warszawy – MHK/33/W. Fil i MHK/34/W. Fil.
17. Por. karty MHK/27–28/W. Fil.; T. Lachowicki-Czechowicz, Dziennik egerski: zapiski komendanta obozu oficerów polskich na Węgrzech 1939–194, Warszawa 2003, s. 175.
18. MHK/679/W. Fil., MHK/680/W. Fil.
19. MHK/679-882/W. Fil.
20. S. Barański, J. Falkowski, op. cit., s. 141–149; W. Drobny, Walka bez oręża. Polskie obozy uniwersyteckie dla internowanych w Szwajcarii w latach 1940–1946, Warszawa–Poznań 1985; W. Drobny, Karabin i książka. Polskie Liceum w Szwajcarii 1940-1944, Warszawa 1973; J.W. Żurawski, O poczcie internowanych w Szwajcarii na łamach Gońca Obozowego cz. I–III, Historyczno-Badawczy Biuletyn Filatelistyczny (dalej HBBF), cz. I, 1988, nr 4, s. 195–200; cz. II, 1989, nr 1–4, s. 47–52; cz. III, 1990, nr 1–4, s. 49–57.
21. A. Vetulani, Poza płomieniami wojny. Internowani w Szwajcarii 1940–1945, Warszawa 1976; W. Drobny, Walka bez oręża..., s. 52
22. MHK/66/W. Fil.; Scott Standard Postage Stamp Catalogue (Scott nr 295), Nowy Jork 1973–1997.
23. Historia Katedry Prawa Kościelnego i Wyznaniowego UJ. Poczet historyków, [online], Kraków: Uniwersytet Jagielloński. Wydział Prawa i Administracji UJ. [dostęp 23 VIII 2005]: http://www.law. uj.edu.pl/users/kpkiw/historia/vetulani.doc.
24. Por. W. Drobny, Walka bez oręża..; A. Vetulani, op. cit.
25. Katedra Żywienia Zwierząt i Gospodarki Paszowej Wydziału Nauk o Zwierzętach Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Historia katedry, oprac. prof. dr hab. J. Karaś [online], SGGW, 2005, [dostęp 23 VIII 2005]: http://www.sggw.waw. pl/~zoo_kzzigp/pracownicyabgarowicz.htm.
26. MHK/82/W. Fil., MHK/ 71/W. Fil., MHK/ 73/W. Fil.
27. T. Jurga, Obrona Polski 1939, Warszawa 1990, s. 745–747.
28. S. Bilski, W. Żurawski, Niemieckie obozy dla jeńców wojennych (1939–1945). Korespondencja jeńców wojennych. Cz. I., HBBF, 1979, nr 1, s. 20.
29. S. Barański, J. Falkowski, op. cit., s. 61–63.
30. MHK /91/W. Fil.
31. Rola i miejsce Korpusu Ochrony Pogranicza w walkach z Niemcami na Półwyspie Helskim we wrześniu 1939 r., [w:] Problemy Ochrony Granic. Biuletyn Centrum Szkolenia Straży Granicznej w Kętrzynie, [online], nr 26, Kętrzyn, 2003, [dostęp 22 VIII 2005]: http:// www.cs.strazgraniczna.pl/biul26.html.
32. Kępa Oksywska 1939. Relacje uczestników walk lądowych, red.
W. Tym, A. Rzepniewski, Gdańsk 1985, s. 368, 372, 524.
33. MHK/172/W. Fil.
34. MHK/177/W. Fil.
35. Kpt. M. Mordawski, do 5 IX 1939 r. d-ca IV baonu Obrony Narodowej, później z-ca d-cy. Dowodził obroną Wybrzeża jako dowódca Oddziału Wydzielonego „Kartuzy”, ranny 15 IX. por.: T. Jurga, op. cit., s. 289, Kępa Oksywska…
36. Mjr F. Burian, komendant gdyńskiej Komendy Obwodowej Straży Granicznej, od 8 IX 1939 r. d-ca II Batalionu Rezerwowego WP. Dowodził nim w walkach o Kępę Oksywską; G. Gorwński, op. cit.; T. Jurga, op. cit., s. 710.
37. Wicek – Wincenty Spyrłak, por. MHK/98/W. Fil.
38. MHK/98/W. Fil.
39. Z korespondencji S. Spyrłaka do W. Spyrłaka: „Ty i Twoje krakusy macie piękną kartę w obronie” – MHK/313/W. Fil., także: Kępa Oksywska..., s. 370–372. Krakusi – formacje ochotnicze w kawalerii WP, organizowane na terenie całego kraju w ramach konnego Przysposobienia Wojskowego. Brały udział w kampanii 1939 r.
40. Kępa Oksywska..., s. 321–329 (relacja W. Spyrłaka z walk na Wybrzeżu), s. 489.
41. MHK/313/W. Fil.
42. Na temat losu polskich jeńców wojennych w niewoli Wehrmachtu zob. J. Pollack, Jeńcy polscy w hitlerowskiej niewoli, Warszawa, 1986.
43. MHK/180/W. Fil. 44 MHK/176/W. Fil.
45. MHK/236/W. Fil.
46. MHK/178/W. Fil.
47. MHK/284/W. Fil.
48. Wspomnienia mjr. Mariana Siarkiewicza, jeńca oflagu Murnau, [online, dostęp 30 VIII 2005]. Strona prywatna M. Siarkiewicza: http://www.info.kalisz.pl/siarkiewicz/strona4.htm.
49. MHK/309/W. Fil.
50. MHK/178/W. Fil.
51. MHK/227/W. Fil.
52. MHK/261/W. Fil., Jerzy Mond (1921–2001), żołnierz AK, więzień Montelupich w 1943 r., dr prawa, wykładowca na wielu zagranicznych uczelniach, por. Coś trzeba zrobić. Z Jerzym Mon-dem rozmawia Teresa Błażejewska (przedruk z: „Nasza Rodzina”, nr 7–8 (598–599), s. 8–9; „Recogito”, styczeń–marzec 2004, [online, dostęp: 19 V 2005]: http://www.recogito.l.pl/recogito_eu1/ obserwatorium4.htm.
53. T. Kryska-Karski, S. Żurakowski, Generałowie Polski niepodległej, Warszawa 1991; T. Jurga, op. cit., s. 796, A. Viatteau, Generał Bernard Mond, „Apokryf”, nr 15, [w:] „Tygodnik Powszechny” 1999, nr 39, [online, dostęp 10 VIII 2005] http://www.tygodnik.com.pl/apokryf/15/vlatteau.html.
54. MHK/264/W. Fil.
55. Ibidem.
56. Ibidem; M. Lubaczewski (1906–1940), profesor V Państwowego Gimnazjum w Krakowie, aresztowany w 1940 r., osadzony na Montelupich, został rozstrzelany w Krzesławicach 4 VII 1940 r. (na podst. Kartoteki w Oddziale Pomorska MHK), nekrolog Mariana Lubaczewskiego, „Dziennik Polski” 1945, nr 288, s. 7; T. Wroński, Fort Krzesławicki – miejsce masowych egzekucji Polaków w latach 1939–1941, Warszawa 1981, s. 21.
57. J. Danek, profesor V Państwowego Gimnazjum w Krakowie, germanista, brał udział w tajnym nauczaniu (na podst. Kartoteki w Oddziale Pomorska MHK), za: A. Kopff, Studia prawnicze na tajnym Uniwersytecie, [w:] Alma Mater w podziemiu, praca zbior. pod red. M i A. Zarębów, Kraków 1964, s. 263.
58. MHK/265/W. Fil.
59. MHK/271/W. Fil.
60. MHK/263/W. Fil.
61. MHK/305/W. Fil.
62. MHK/286/W. Fil.
63. Księga pamięci. Transport Polaków do KL Auschwitz z Krakowa i innych miejscowości Polski południowej 1940-1944, Warszawa-Oświęcim 2002, s. 594, 597, 600; T. Wroński, J. Albrecht, Ludzie z marmurowej tablicy, Kraków 1982, s. 162, H. Noskowicz-Bieroniowa, Ciągle czekają z obiadem, Kraków 1987, s. 132–135.
64. MHK/555/W. Fil.
65. MHK/706/W. Fil.
66. S. Barański, J. Falkowski, op. cit., s. 5–40.
67. MHK/361/W. Fil.
68. A. Filar, Za pasem broń. Z dziejów ruchu oporu na Podhalu, Warszawa 1989, s. 80–81; Księga pamięci..., s. 93; A. Filar, M. Leyko, Palace – katownia Podhala, Warszawa 1970, s. 31–33, 35,165, 412.
69. MHK/367/W. Fil.; Księga pamięci..., s. 281.
70. MHK/379/W. Fil.; Księga pamięci..., s. 2130, 2134, 2148; W. Kurkiewicz, Za murami Monte, Kraków 1968, s. 177.
71. MHK/381/W. Fil.; Księga pamięci..., s. 2138, 2141, 2149; S. Dąbrowa-Kostka, W okupowanym Krakowie, Kraków 1972, s. 25; T. Gaweł, Pokłon tym, którzy tworzyli..., Kraków 1999, s. 196; A. Piątkowska, Wspomnienia oświęcimskie, Kraków 1977, s. 48.
72. Na podst. biogramu A. Stawarza w Kartotece Oddziału Pomorska MHK; Księga pamięci..., s. 474, 510, 522.
73. MHK/348/W. Fil.
74. Podstępne uwięzienie profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Górniczej (6 XI 1939 r.). Dokumenty, wybór i oprac.
J. Buszko, I. Paczyńska, Kraków, 1995, s. 16.
75. Ibidem, s. 17.
76. T. Cieślak, Oranienburg – Sachsenhausen – hitlerowskie obozy koncentracyjne, Warszawa 1972, s. 60.
77. MHK /534/W. Fil.
78. MHK /422/W. Fil.; E. Chodzicki (1897–1978) dr inż., prof. leśnictwa na Wydz. Rolniczym UJ.
79. S. Barański, J. Falkowski, op. cit., s. 19.
80. MHK/422/W. Fil.
81. MHK/427/W. Fil.
82. Por. Podstępne uwięzienie profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego...
83. J. Pająk, Sonderaktion Krakau, „Filatelista” 1984, nr 11, s. 245–247.
84. MHK/533/W. Fil.
85. Księga pamięci..., s. 211; T. Wroński, Kronika okupowanego Krakowa, Kraków 1974, s. 47.
86. MHK/457/W. Fil.
87. MHK/462/W. Fil.
88. Księga pamięci..., s. 531.
89. Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1964–1995, oprac. L. Grzebień SJ z zespołem, [online]. Wydział Filozoficzny Towarzystwa Jezusowego. Kraków, 1996. [dostęp: 31 VIII 2005] http://www.jezuici.krakow.pl/bibl/enc.htm.
90. Karmelita z klasztoru krakowskiego, ur. 1911 r., aresztowany w Krakowie we wrześniu 1940 r. Wysłany do KL Auschwitz transportem z 28 XI 1940 r. (nr 6622). 10 XII 1940 r. przeniesiony do KL Dachau. Przeżył. Autor wspomnień obozowych: Duchowni w Dachau. Wspomnienia..., Kraków 1945; Księga pamięci..., s. 346; MHK/510/W. Fil.
91. Ur. 26 VII 1905 w Krakowie, aresztowany w 1941 r., więziony w Nowym Sączu i Tarnowie, skąd został wysłany do KL Auschwitz 5 IV 1941 r. (nr 11481); w 1941 r. przeniesiony do KL Dachau (nr 25295). Przeżył. Po wojnie m.in. organizator Muzeum Parafialnego we wsi Doba. Księga pamięci..., s. 521; MHK/488/W. Fil.
92. Ksiądz dyrektor Zakładu Salezjanów, ur. 16 VI 1901 r., aresztowany w maju 1941 r. pod zarzutem kolportażu ulotek. Był więziony w pojedynczej celi nr 111 na Montelupich. W wieczór wigilijny 1941 r. śpiewał kolędy na korytarzach więzienia. Wysłany do KL Auschwitz 19 VI 1942 r. W 1944 r. odprawiał mszę w obozie. W 1944 r. przeniesiony do KL Mauthausen, a następnie do Dachau. Przeżył. Por. W. Hein, C. Jakubiec, Montelupich, Kraków 1985, s. 172, 288, 427; Księga Pamięci..., s. 1198; MHK/519/W. Fil.
93. Augustianin, ur. 10 lipca 1907 r. w Weidenforwerk, aresztowany latem 1940 r. Wysłany do Auschwitz 4 XI 1941 (nr 22414), a w 1942 r. do Dachau. Przeżył. Po wojnie proboszcz parafii Krosowice na zachodzie Polski, od 1947 r. proboszcz parafii Matki Bożej Dobrej Rady w Krakowie Prokocimiu. W 1950 r. wszedł do zarządu komisji dla księży przy Zarządzie Głównym ZBoWiD-u. Wikariusz generalny w Krakowie, aktywny członek ruchu „księży patriotów”, http://www.prokocim.diecezja.krakow.pl/historia/losybud.html; T. Potkaj, W sumieniu moim byłem spokojny, [w:] „Tygodnik Powszechny” z 8 IX 2002, nr 36; W. Hain, C. Jakubiec, op. cit., s. 288; Księga pamięci..., s. 680, 687; MHK/494/W. Fil.
94. Ur. 15 II 1902 r., w latach 1938–1941 ojciec duchowny Wyższego Seminarium Duchownego w Tarnowie. Podejrzewany przez władze niemieckie o prowadzenie działalności konspiracyjnej oraz o wychowywanie przyszłych kapłanów w duchu patriotycznym. Został aresztowany 22 V 1941 r. przez gestapo w Tarnowie razem z rektorem seminarium ks. R. Sitko. 7 VII 1941 r. wysłany do KL Auschwitz transportem z Tarnowa (nr 45105). 12 III 1943 r. wysłany do KL Gross-Rosen, a następnie do KL Dachau. Przeżył. Wrócił do seminarium, gdzie pracował przez kilkadziesiąt lat w charakterze prefekta i profesora; por. www.wsd.diecezja.tarnow.pl; Księga pamięci..., s. 1217, 1222; MHK/480,487/W. Fil.
95. MHK/503/W. Fil.
96. Księga pamięci..., s. 198, 230; Encyklopedia wiedzy o jezuitach..., [online, op. cit.].
97. Encyklopedia wiedzy o jezuitach..., [online, op. cit].
98. Księga pamięci..., s. 753, 763; B. Przybyszewski, Dzieje kościelne Krakowa..., „Rocznik Krakowski” 1948, s. 105; MHK/ 458–461/W. Fil.
99. MHK/500/W. Fil.
100. MHK/726–727/W. Fil.
101. MHK/662/W. Fil.; J. Księski, Konspiracyjna poczta wojskowa kraj-emigracja w okresie II wojny światowej, HBBF, nr 3, 1985, s. 119–122.
102. MHK/724/W. Fil. 103 MHK/709/1–2/W. Fil., MHK/710/W. Fil./1–2. 104 R. Hrabar, Niemieckie obozy dla Polaków na Śląsku w czasie II wojny światowej: Polenlager, Katowice 1972, s. 70–72. 105 MHK/116/W. Fil.
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.
