Sakralne i ludyczne symbole szczygła w języku i kulturze
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.17.2022.33.12Keywords:
goldfinch, ludic symbolism of goldfinch, sacred symbolism of goldfinch, connotation and etymology, association, narrative nature of symbol, common memoryAbstract
SACRED AND LUDIC SYMBOLS OF A GOLDFINCH IN LANGUAGE AND CULTURE
The article is dedicated to symbolic representations of szczygieł (a goldfinch) in Polish language and culture, taking into account the European cultural background. The author presents the process of symbolization of the sacred and ludic profile of a goldfinch as a representative of avifauna based on linguistic data (etymology, phrasematics), text data (literature and folklore), as well as on iconography. References to Western European painting made it possible for the author to present the multiple layers of a goldfinch symbolism and related differences in the way of imaging, developing connotations and conceptualization of symbolic contents. The sacred imagery was dominated by Biblical associations, while in ludic images there was a tendency to present birds as autotelic beings without strictly religious connotations.
Downloads
References
Bartmiński J., 2013, Rola etymologii w rekonstrukcji językowego obrazu świata, „LingVaria” nr 2 (16), s. 233–245, https://doi.org/10.12797/LV.08.2013.16.15. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.08.2013.16.15
View in Google Scholar
BartPANLub: J. Bartmiński (red.), Lubelskie, cz. 1: Pieśni i obrzędy doroczne, „Polska Pieśń i Muzyka Ludowa. Źródła i Materiały”, t. 4, Lublin 2011.
View in Google Scholar
Borejszo M., 2011, Świat ptaków w staropolskich kolędach i pastorałkach (na materiale Kantyczek karmelitańskich z XVII i XVIII wieku), „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” 18, nr 1, s. 89–106, https://doi.org/10.14746/pspsj.2011.18.1.6. DOI: https://doi.org/10.14746/pspsj.2011.18.1.6
View in Google Scholar
Bralczyk J., 2019, Zwierzyniec, Warszawa.
View in Google Scholar
Brzozowska M., 2009, Etymologia a konotacja słowa. Studia semantyczne, Lublin.
View in Google Scholar
Chemperek D., 2020, Od „śmierdzącego dudka” po banialuki. Obraz ptaków w literaturze renesansu i baroku – rekonesans, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” t. 20, s. 76–96, https://doi.org/10.24917/20811853.20.5. DOI: https://doi.org/10.24917/20811853.20.5
View in Google Scholar
Cirlot J.E., 2000, Słownik symboli, przeł. I. Kania, Kraków.
View in Google Scholar
Cudowny Obraz: Cudowny Obraz Matki Bożej Dębskiej, [on-line:] http://parafiadebe.pl/cudowny-obraz-matki-bozej-debskiej (dostęp: 21 XII 2021).
View in Google Scholar
Eliade M., 2000, Traktat o historii religii, przeł. J. Wierusz-Kowalski, Warszawa.
View in Google Scholar
Filar D., 2013, Narracyjne aspekty językowego obrazu świata. Interpretacja marzenia we współczesnej polszczyźnie, Lublin.
View in Google Scholar
Forstner D., 1990, Świat symboliki chrześcijańskiej, przeł. i oprac. W. Zakrzewska, P. Pachciarek, R. Turzyński, Warszawa.
View in Google Scholar
Fraenger W., 1990, Hieronim Bosch, przeł. B. Ostrowska, Warszawa 1990.
View in Google Scholar
Friedmann H., 1946, The Symbolic Goldfinch. Its History and Significance in European Devotional Art, „Bollingen Series”, t. 7, Washington.
View in Google Scholar
Grochowski S., 1997, Wirydarz abo Kwiatki rymów duchownych o Dziecięciu Panu Jezusie, wyd. J. Dąbkowska, „Biblioteka Pisarzy Staropolskich”, t. 8, Warszawa.
View in Google Scholar
Gura A.V., 1997, Simvolika životnych v slavjanskoj narodnoj tradicii, Moskva.
View in Google Scholar
Jakubowicz M., 1999, Badania etymologiczne w rekonstrukcji językowego obrazu świata, [w:] A. Pajdzińska, P. Krzyżanowski (red.), Przeszłość w językowym obrazie świata, „Czerwona Seria Instytutu Filologii Polskiej UMCS”, t. 13, Lublin, s. 117–128.
View in Google Scholar
Jakubowicz M., 2012, Badania etnolingwistyczne a etymologia, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 24, s. 173–181.
View in Google Scholar
K12Poz: O. Kolberg, Dzieła wszystkie, t. 12: W. Ks. Poznańskie, cz. 4, Kraków 1963.
View in Google Scholar
K40Maz: O. Kolberg, Dzieła wszystkie, t. 40: Mazury Pruskie, z rękopisów oprac. W. Ogrodziński, D. Pawlak, Kraków 1966.
View in Google Scholar
K48Tar: O. Kolberg, Dzieła wszystkie, t. 48: Tarnowskie-Rzeszowskie, z rękopisów oprac. J. Burszta, B. Linette, Warszawa 1967.
View in Google Scholar
Kobielus S., 2002, Bestiarium chrześcijańskie. Zwierzęta w symbolice i interpretacji. Starożytność i średniowiecze, Warszawa.
View in Google Scholar
Kopaliński W., 1990, Słownik symboli, Warszawa.
View in Google Scholar
Kruszona M., 2008, Kulturalny atlas ptaków, Poznań.
View in Google Scholar
Krzeszowski T., 1999, Aksjologiczne aspekty semantyki językoznawczej, Toruń.
View in Google Scholar
Krzyżaniak B. (oprac.), 1980, Kantyczki karmelitańskie. Rękopis z XVIII wieku, „Z Prac Instytutu Sztuki PAN”, Kraków.
View in Google Scholar
Lubelczyk J., 2009, Wirydarz krześcijański pięknie przyprawiony… Apoteka Ducha świętego, wprowadz. i oprac. K. Meller, „Lubelska Biblioteka Staropolska”, t. 7, Lublin.
View in Google Scholar
Lurker M., 1994, Przesłanie symboli w mitach, kulturach i religiach, przeł. R. Wojnakowski, Kraków.
View in Google Scholar
Marecki J., Rotter L. (red.), 2009, Symbolika zwierząt, „Symbol, Znak, Przesłanie”, Kraków.
View in Google Scholar
Masłowska E., 2014, Narracyjność symbolu. Ludowe narracje budowane na bazie lunarnej symboliki przejścia, [w:] D. Filar, D. Piekarczyk (red.), Narracyjność języka i kultury, „Czerwona Seria Instytutu Filologii Polskiej UMCS”, t. 32, Lublin, s. 239–249.
View in Google Scholar
Mianecki A., 2010, Stworzenie świata w folklorze polskim XIX i początku XX wieku, „Paralele”, Toruń.
View in Google Scholar
Morsztyn H., 2007, Historyja ucieszna o królewnie Banialuce, wyd. R. Grześkowiak, „Biblioteka Pisarzy Staropolskich”, t. 34, Warszawa.
View in Google Scholar
Perzyński M., 2004, Dlaczego szczygieł plecie nić? Tematy pasyjne w kolekcji Ryszarda Duchnickiego, Niedziela.pl, [on-line:] https://www.niedziela.pl/artykul/26550/nd/Dlaczego-szczygiel-plecie-nic (dostęp: 29 I 2022).
View in Google Scholar
PŚ: Pismo Święte Starego i Nowgo Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych, oprac. zespół biblistów polskich z inicjatywy benedyktynów tynieckiech. Stary Testament – według IV wydania Biblii Tysiąclecia, Nowy Testament – według V wydania Biblii Tysiąclecia, Warszawa – Poznań 2001.
View in Google Scholar
Ratajczyk J. (oprac.), 2019, Koło ptastwa powietrznego, „Bibliotheca Curiosa”, t. 33, Lublin.
View in Google Scholar
Rotter L., 2008, Boże Narodzenie w ikonografii, [w:] Introibo ad altare Dei. Księdzu profesorowi Stefanowi Koperkowi CR z okazji 70-lecia urodzin i 45-lecia kapłaństwa, [zespół red. S. Koperek i in.], „Studia PAT w Krakowie. Wydział Teologiczny”, t. 16, Kraków, s. 445–463.
View in Google Scholar
SEBr: A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927.
View in Google Scholar
SEBor: W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2008.
View in Google Scholar
SL: S.B. Linde, Słownik języka polskiego, t. I–VI, wyd. 2, Lwów 1854–1860.
View in Google Scholar
SW: J. Karłowicz, A.A. Kryński, W. Niedźwiedzki (red.), Słownik języka polskiego, t. I–VIII, Warszawa 1900–1927.
View in Google Scholar
Szyjewski A., 2016, Etnologia religii, wyd. 2 popr., Kraków.
View in Google Scholar
Tomicki R., 1976, Słowiański mit kosmogoniczny „Etnografia Polska” XX, z. 1, 47–99.
View in Google Scholar
Toporov V.N., 1977, Wokół rekonstrukcji mitu o jaju kosmicznym (na podstawie baśni rosyjskich), [w:] Semiotyka kultury, wybór i oprac. E. Janus, M.R. Mayenowa, „Biblioteka Myśli Współczesnej. Seria z Kostką”, Warszawa, s. 132–146.
View in Google Scholar
Węgierski T.K., 1837, Do Stanisława Trembeckiego, Szambelana J.K. Mci, [w:] Poezye Tomasza Kajetana Węgierskiego, Lipsk, [on-line:] https://pl.wikisource.org/wiki/Poezye_Tomasza_Kajetana_W%C4%99gierskiego/Do_Stanis%C5%82awa_Trembeckiego,_Szambelana_J._K._Mci (dostęp: 6 I 2022).
View in Google Scholar
Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
View in Google Scholar
WSJP PAN: P. Żmigrodzki (red.), Wielki słownik języka polskiego PAN, [on-line:] wsjp.pl.
View in Google Scholar
Zajączkowska B., 2020, Korona cierniowa z Notre-Dame wystawiona w piątki Wielkiego Postu, Vatican News, [on-line:] https://www.vaticannews.va/pl/kosciol/news/2020-02/korona-cierniowa-notre-dame-adoracja.html (dostęp: 20 XII 2020).
View in Google Scholar
Zowczak M., 2000, Biblia ludowa. Interpretacje wątków biblijnych w kulturze ludowej, „Monografie Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej. Seria Humanistyczna”, Wrocław.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
