“Esses malditos polacos” – Letícia Wierzchowski na discussão sobre a etnicidade polonesa
DOI:
https://doi.org/10.12797/SI.24.2024.24.05Palavras-chave:
Letícia Wierzchowski, Octávio Ianni, Wilson Martins, imigração polonesaResumo
O propósito principal do seguinte artigo é apresentar de que maneira a prosa de Letícia Wierzchowski (com enfoque para os romances Uma ponte para Terebin, Os Getka e Cristal polonês), ela própria descendente dos poloneses, se insere na discussão sobre a presença dos colonos da Polónia e um estereótipo étnico que a acompanhou. Primeiro, vão ser apresentadas brevemente as reflexões e os posicionamentos de Wilson Martins (1955) e Octávio Ianni (1966), dois pesquisadores que mais impacto tiveram quanto à formação da identidade polonesa. Depois, com exemplos dos romances supramencionados, serão demonstrados casos de intertextualidade entre o discurso científico e a representação literária dos elementos que formaram o estereótipo negativo sobre os poloneses. Manifestando o seu compromisso com o sentimento de pertença cultural na escrita, Wierzchowski refere-se – mais ou menos explicitamente – a conceituações e formulações discursivas anteriores à sua obra. O objetivo deste artigo torna-se assim comentar a maneira como, através de uma intertextualidade não necessariamente intencional, se produzem textos literários que revisitam as teses anteriormente expostas e espalhadas como cientificamente objetivas.
Referências
ANDERSON, B.R. (2008), Comunidades imaginadas: reflexões sobre a origem e a difusão do nacionalismo, trad. Bottman D., Companhia das Letras, São Paulo.
View in Google Scholar
BARRETO, G. (2014), Para tornar o imigrante um novo cidadão do Brasil’, de modo a ‘evitar quistos raciais, [on-line:], https://midiacidada.org/paratornar-o-imigrante-um-novo-cidadao-do-brasil-de-modo-a-evitar-quistosraciais/,28.02.2024.
View in Google Scholar
BUDAKOWSKA, E. (2014), Etnicidade polonesa no Brasil a luz das pesquisas sociológicas, Biblioteka Iberyjska, Warszawa.
View in Google Scholar
DOUSTDAR, N.M. (1990), Imigração polonesa: raízes históricas de um preconceito, Tese de Mestrado, UFPR, Curitiba.
View in Google Scholar
IANNI, O. (1966), Raças e classes sociais no Brasil, Civilização Brasileira, Rio de Janeiro.
View in Google Scholar
MARTINS, W. (1955), Um Brasil diferente. Ensaio sobre fenómenos de aculturação no Paraná, T. A. Queiroz, São Paulo.
View in Google Scholar
MIODUNKA, W. (1996), “‘O negro do Paraná é o polaco’ czyli o przemianach tożsamości polskiej w Brazylii” em: Paleczny, T. (ed.), Emigracja – Polonia – Ameryka Łacińska, CESLA, Warszawa, p. 159-175.
View in Google Scholar
MIODUNKA, W. (2000), “Tupi, guarani, português, negro, mestiço, mulato, italiano, polaco, brasileiro. Kształtowanie się tożsamości Polonii brazylijskiej na tle przemian tożsamości mieszkańców Brazylii” em: Malinowski, M. (ed.), Tożsamość oraz percepcja Polski i polskości w środowiskach Polonii latynoamerykańskiej, CESLA, Warszawa, p. 132-156.
View in Google Scholar
OLIVEIRA, M. (2005), “O ‘Brasil diferente’ de Wilson Martins”, Caderno CRH, 18(44), Salvador, p. 215-221, https://doi.org/10.9771/ccrh.v18i44.18521. DOI: https://doi.org/10.9771/ccrh.v18i44.18521
View in Google Scholar
OLIVEIRA, M. (2015), “A inesperada descoberta de Otávio Ianni sobre preconceito contra descendentes de imigrantes poloneses em Curitiba”, Revista Sociedade e Estado, 30(3), Brasília, p. 779-817, https://doi.org/10.1590/S0102-69922015.00030010. DOI: https://doi.org/10.1590/S0102-69922015.00030010
View in Google Scholar
SMOLANA, K. (1979), “Sobre a gênese do estereótipo do polonês na América Latina”, Estudios Latinoamericanos, 5, Wrocław, p. 69-78.
View in Google Scholar
SOLHEID DA COSTA, M.C. (1995), “El violin que sólo tocaba en polaco: del estigma a la reconstrucción de la identidad de los polacos en Paraná”, Estudios Migratorios Latinoamericanos, 10(29), Buenos Aires, p. 29-52.
View in Google Scholar
WACHOWICZ, R.C. (1981), O camponês polonês no Brasil, Fundação Cultural, Casa Romário Martins, Curitiba.
View in Google Scholar
WIERZCHOWSKI, L. (2003), Cristal polonês, Record, Rio de Janeiro.
View in Google Scholar
WIERZCHOWSKI, L. (2006), Uma ponte para Terebin, Record, Rio de Janeiro.
View in Google Scholar
WIERZCHOWSKI, L. (2010), Os Getka, Record, Rio de Janeiro.
View in Google Scholar
WOLNY, A. (2020), Nem polonesa nem judia – a polaca na literatura brasileira do séc. XX, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
View in Google Scholar
Downloads
Publicado
Edição
Secção
Licença

Este trabalho encontra-se publicado com a Licença Internacional Creative Commons Atribuição-NãoComercial-SemDerivações 4.0.
