Polityka wykorzystania narzędzi generatywnej SI
W związku z wyzwaniami wywołanymi dynamicznym rozwojem narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji (GSI) oraz innych technologii uczenia maszynowego i coraz powszechniejszym ich użyciem w publikowaniu naukowym, okazało się konieczne sformułowanie zasad, którymi powinni kierować się wszyscy uczestnicy procesu wydawniczego naszego czasopisma podczas pracy nad tekstami.
Zwracamy szczególną uwagę na potrzebę krytycznego podejścia do rezultatów – danych wyjściowych – uzyskiwanych w wyniku użycia narzędzi GSI, a nade wszystko zachowania transparentności na każdym etapie pracy z takimi narzędziami. Te dwie naczelne zasady oraz poniższe wytyczne mają na celu utrzymanie możliwie wysokiej jakości merytorycznej i naukowej publikowanych tekstów. Jako redakcja czasopisma „Politeja” w pełni zgadzamy się ze stanowiskiem i wytycznymi Committee on Publication Ethics (COPE) w zakresie standardów dotyczących wykorzystywania narzędzi GSI w publikowaniu naukowym (por. COPE Position – Authorship and AI).
Co rozumiemy przez narzędzia generatywnej sztucznej inteligencji (GSI)?
- chatboty bazujące na ogólnych dużych modelach językowych (LLM) typu ChatGPT;
- agentów AI zaimplementowanych w różnego rodzaju oprogramowaniu;
- aplikacje wspomagane przez GSI (np. programy do tłumaczenia na języki obce);
- samodzielnie opracowane modele językowe wytrenowane na podstawie własnego kontekstu (tzn. danych) lub udostępnione przez innych badaczy w bibliotekach programistycznych.
Wytyczne dla autorów
1) Zgodnie z zaleceniami COPE w odniesieniu do możliwości użycia GSI redakcja nie dopuszcza, aby narzędzie GSI było autorem bądź współautorem zgłaszanego tekstu lub jego części. Dotyczy to także autorstwa ilustracji oraz grafik zamieszczanych w tekstach.
2) Całkowicie zabronione jest wykorzystanie narzędzi GSI do formułowania hipotez badawczych, interpretowania danych i formułowania wniosków bez weryfikacji przeprowadzonej przez autora.
3) Dozwolone jest użycie narzędzi GSI w funkcji pomocniczej podczas przygotowania tekstu (np. korekta językowa, tłumaczenie) lub w szerszym zakresie, jeśli autor wykorzystuje do badań wspierane przez GenAI narzędzia obliczeniowe. W obydwu przypadkach obowiązuje bezwzględny nakaz wyczerpującego opisania:
- rodzaju użytych technologii i narzędzi (typ, nazwa, wersja),
- sposobu ich zastosowania,
- części tekstu, których dotyczyła ingerencja, i jej wpływu na treść tekstu, a także uzasadnienia wykorzystania ww. środków,
- sposobów weryfikacji wygenerowanych danych wyjściowych.
Autor jest zobowiązany do zamieszczenia takiego wyjaśnienia w treści składanego zgłoszenia: w tekście głównym (najlepiej w części dotyczącej metod badawczych) lub w przypisie na początku tekstu. Ponadto powinien zamieścić taką informację w abstrakcie dołączonym do zgłoszenia, który ma stanowić część metadanych opublikowanego artykułu.
4) Autor przyjmuje do wiadomości, że na życzenie redakcji lub recenzentów musi przedstawić brzmienie całości lub fragmentu promptu/promptów wykorzystanych podczas pracy nad tekstem i zawartymi w nim badaniami. Prośba może dotyczyć też wskazania sekwencji działań wykonanych w aplikacji wspomaganej przez GSI.
5) Podczas składania tekstu autor musi złożyć deklarację ewentualnego użycia narzędzi GSI, której formularz jest dostępny tutaj.
6) Autor ponosi pełną odpowiedzialność za sposób wykorzystania narzędzi GSI oraz wynikających z niego ewentualnych naruszeń etyki publikacyjnej i prawa autorskiego.
Wytyczne dla recenzentów
1) Podczas procesu recenzyjnego recenzent ma prawo zażądać przedstawienia raportu z oprogramowania wykrywającego użycie GSI w celu wyjaśnienia wątpliwości powstałych wobec recenzowanego tekstu.
2) Nie jest dozwolone, aby recenzent samodzielnie przeprowadzał w odniesieniu do zgłaszanego tekstu badanie oprogramowaniem wykrywającym użycie GSI. Jeśli uzna za stosowne przeprowadzenie takiej analizy, powinien zgłosić taką potrzebę redakcji czasopisma lub wydawcy.
3) Recenzent powinien krytycznie podchodzić do rezultatów przeprowadzonego badania, mając na uwadze ograniczenia w sposobie działania dostępnego oprogramowania.
4) Obowiązuje zakaz wykorzystywania narzędzi GSI do wspomagania procesu recenzyjnego zgłaszanych tekstów, a przede wszystkim do pisania recenzji.
5) W przypadku zadeklarowanego użycia GSI przez autora zgłaszanego tekstu recenzent powinien w swojej recenzji ustosunkować się do tych działań i ocenić ich zasadność.
Wytyczne dla redakcji czasopisma
1) Redakcja ma prawo przeprowadzić w odniesieniu do zgłaszanego tekstu badanie oprogramowaniem wykrywającym użycie GSI, z zastrzeżeniem, że wykorzystuje do tego zaufane produkty. Zaufane to znaczy zapewniające bezpieczeństwo analizowanych danych oraz posiadające opisaną metodologię działania.
2) Każdorazowo redakcja powinna zawiadomić wydawcę o przeprowadzeniu takiego badania lub ma prawo zgłoszenia wydawcy potrzeby przeprowadzenia takiej analizy.
3) Redakcja powinna krytycznie podchodzić do rezultatów przeprowadzonego badania, mając na uwadze ograniczenia w sposobie działania dostępnego oprogramowania.
