Polityka językowa w niepodległej Ukrainie
Między zwiększeniem statusu języka rosyjskiego a zapewnieniem wsparcia językowi ukraińskiemu
DOI:
https://doi.org/10.12797/Politeja.23.2026.101.10Słowa kluczowe:
polityka językowa, Ukraina, ustawa językowa, język ukraiński, język rosyjskiAbstrakt
LANGUAGE POLICY IN INDEPENDENT UKRAINE: BETWEEN INCREASING THE STATUS OF THE RUSSIAN LANGUAGE AND PROVIDING SUPPORT FOR THE UKRAINIAN LANGUAGE
The article provides an overview of the legal norms regulating language issues at the time of the birth of Ukrainian statehood, as well as the changes which occurred in this area at different stages of independence, in particular during the presidency of V. Yanukovych as a result of the adoption of the act on principles of language policy, and in the period following the Revolution of Dignity, when the act on ensuring the functioning of Ukrainian as the official language was adopted. In addition, the article shows which political forces gave their support to the language laws adopted during the period of independence and what position civil society representatives took towards the proposed legal solutions.
Bibliografia
69 instytutsiy hromads’koho suspil’stva zaklykaly Lytvyna ne pidpysuvaty provokatsiynyy zakon(oproekt), Sayt Maydan, 6 VII 2012, [online] https://maidan.org.ua/es/2012/07/69-instytutsij-hromadyanskoho-suspilstva-zaklykaly-lytvyna-ne-pidpysuvaty-provokatsijnyj-zakonoproekt/.
Aktsiyi proty „movnoho zakonu” vidbuvayut’sya v bahat’okh mistakh Ukrayiny, UNIAN, 5 VII 2012, [online] https://www.unian.ua/politics/669714-aktsiji-proti-movnogo-zakonu-vidbuvayutsya-v-bagatoh-mistah-ukrajini.html.
Andrushko S., Holosuvannya za movnyy zakonoproekt – ne diysne?, Ukrayins’ka , 6 VI 2012, [online] https://blogs.pravda.com.ua/authors/andrushko/4fcf5283e29da/.
Baluk W., Koncepcje polityki narodowościowej Ukrainy. Tradycje i współczesność, Wrocław 2002.
Besters-Dil’ger Yu., Movna polityka u zasobakh masovoyi informatsiyi, [w:] Movna polityka ta movna sytuatsiya v Ukrayini: analiz i rekomendatsiyi, red. Yu. Besters-Dil’ger, Kyyiv 2010.
Besters-Dilger J., The Ukrainian Language in Education and Mass Media, „Harvard Ukrainian Studies” 2007, vol. 29, no. 1/4.
Bowring B., Language Policy in Ukraine: International Standards and Obligation, and Ukrainian Law and Legislation, [w:] Language Policy and Language Situation in Ukraine: Analysis and Recommendations, ed. J. Besters-Dilger, Frankfurt am Main 2009.
Boyko I., Nazvano ukrayins’kykh zirok, yaki pereyshly na derzhavnu movu, UNIAN, 10 IV 2022, [online] https://www.unian.ua/lite/stars/nazvano-ukrajinskih-zirok-yaki-pereyshli-na-derzhavnu-movu-11780328.html.
Bukatyuk U., Shtraf za vidmovu obsluhovuvaty ukrayins’koyu. Shcho mozhe zminyty zakon promovu, Espreso, 4 X 2018, [online] https://espreso.tv/article/2018/10/02/shtraf_za_vidmovu_obslugovuvaty_ukrayinskoyu_scho_mozhe_zminyty_zakon_pro_movu.
Gajda S., Językowa przyszłość a polityka językowa, [w:] Polska polityka językowa w Unii Europejskiej, red. J. Warchala, D. Krzyżyk, Katowice 2008.
Gergało-Dąbek N., Instytucja ombudsmana języka państwowego na Ukrainie. Uwarunkowania, podstawy prawne, działalność, „Wschód Europy. Studia humanistyczno-społeczne” 2021, t. 7, nr 1.
Hoshovs’ka V.A., Movna polityka v Ukrayini: navchal’no-metodychni materialy, Kyyiv 2013.
Hrushets’kyy A., Dynamika stavlennya do statusu rosiys’koyi movy v Ukrayini, Kyyivs’kyy mizhnarodnyy instytut sotsiolohiyi, 12 ІІІ 2024, [online] https://www.kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=1385&page=1&fbclid=IwAR0L3PToOv4OrZQIazh3gDmA9oaj4f3_C0AA0PIlcFoV-xVP_NUOKGF5Zp8.
Identychnist’ hromadyan Ukrayiny: tendentsiyi zmin (cherven’ 2024r.), Razumkov centre, 24 VII 2024, [online] https://razumkov.org.ua/napriamky/sotsiologichni-doslidzhennia/identychnist-gromadian-ukrainy-tendentsii-zmin-cherven-2024r.
Kahuy P., „Movnyy maydan” 2012 roku, yakyy pereduvav Revolyutsiyi hidnosti (40 fotohrafiy), Radio Svoboda, 3 VII 2020, [online] https://www.radiosvoboda.org/a/30704043.html.
Kalynovs’ka O., Movna sytuatsiya v sferi osvity, [w:] Movna polityka ta movna sytuatsiya v Ukrayini: analiz i rekomendatsiyi, red. Yu. Besters-Dil’ger, Kyyiv 2010.
Khmel’ko V.Ye., Linhvo-etnichna struktura Ukrayiny: rehional’ni osoblyvosti y tendentsiyi zminza roky ne nezalezhnosti, 2004, [online] https://ekmair.ukma.edu.ua/server/api/core/bitstreams/707e079a-fa2e-4efd-a30c-b05539a42f05/content.
Khmel’nyts’ka V., Badoyev, Dantes, Byednyakov: khto z ukrayins’kykh zirok pereyshov na derzhavnu movu vid pochatku viyny, TSN, 5 VI 2022, [online] https://tsn.ua/glamur/badoyevdantes-byednyakov-hto-z-ukrayinskih-zirok-pereyshov-na-derzhavnu-movu-vid-pochatkuviyni-2079382.html.
Khmel’nyts’ka V., „Osobyste rishennya kozhnoho”: Yaremchuk rozpoviv, chomu hravtsi zbirnoyi povnistyu pereyshly na ukrayins’ku movu, TSN, 3 VI 2022, https://tsn.ua/prosport/osobisterishennya-kozhnogo-yaremchuk-rozpoviv-chomu-gravci-zbirnoyi-povnistyu-pereyshli-naukrayinsku-movu-2077963.html.
Khotyn R., Viyna i mova. Yak ahresiya Rosiyi pryskoryla „lahidnu ukrayinizatsiyu”, Radio Svoboda, 18 II 2024, [online] https://www.radiosvoboda.org/a/viyna-i-ukrayinska-mova/32820956.html.
Kocherhan M., Movna sytuatsiya i movna polityka v Ukrayini, „Svitohlyad” 2008, nr 2.
Komitet doopratsyuvav zakon pro movu: rozhlyanuly 2059 popravok, Ukrayins’ka pravda,19 XII 2018, [online], https://www.pravda.com.ua/news/2018/12/19/7201751/.
Konstytutsiya (Osnovnyy Zakon) Ukrayins’koyi Radyans’koyi Sotsialistychnoyi Respubliky pryynyata pozacherhovoyu s’omoyu sesiyeyu Verkhovnoyi Rady Ukrayins’koyi RSR dev’yatoho sklykannya 20 kvitnya 1978 roku, [online] https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/888-09/ed19891027#Text.
Konstytutsiya Ukrayiny vid 28 chervnya 1996 r., VVR 1996, № 30, st. 141.
Konstytutsiynyy sud vidkryv provadzhennya shchodo „movnoho zakonu”, UNIAN, 13 II 2015, [online] https://www.unian.ua/politics/1044012-konstitutsiyniy-sud-vidkriv-provadjennya-schodo-movnogo-zakonu.html.
Kovach L., Movna sytuatsiya ta movna polityka v Ukrayini, „Naukovi zapysky Instytutu politychnykh i etnonatsional’nykh doslidzhen’ im. I.F. Kurasa Nan Ukrayiny” 2010, nr 2(46).
Kremin’ T. i in., Richnyy zvit pro stan dotrymannya Zakonu Ukrayiny „Pro zabezpechennya funktsionuvannya ukrayins’koyi movy yak derzhavnoyi” u 2020 rotsi, Kyyiv 2021.
Kulyk V., Language Policy in the Ukrainian Media: Authorities, Producers and Consumers, „Europe–Asia Studies” 2013, vol. 65, no. 7.
Kulyk V., Movna polityka ta suspil’ni nastanovy shchodo neyi pislya Pomaranchevoyi revolyutsiyi, [w:] Movna polityka ta movna sytuatsiya v Ukrayini: analiz i rekomendatsiyi, red. Yu. Besters-Dil’ger, Kyyiv 2010.
Kulyk V., Movna polityka, [w:] Politychna entsyklopediya, hol. redkol. Yu. Levenets’, Kyyiv 2011.
Lubaś W., Polityka językowa, Opole 2009.
Lubaś W., Społeczne uwarunkowania współczesnej polszczyzny. Szkice socjolingwistyczne, Kraków 1979.
Łuczak J., Polityka językowa Unii Europejskiej, Warszawa 2010.
Masenko L., Movna Sytuatsiya Ukrayiny: sotsiolinhvistychnyy analiz, [w:] Movna polityka ta movna sytuatsiya v Ukrayini: analiz i rekomendatsiyi, red. Yu. Besters-Dil’ger, Kyyiv 2010.
Masenko L., Yevropeys’ka khartiya yakinstrument rozkolu krayiny, „Den’” 2012, nr 128, [online] https://day.kyiv.ua/article/podrobytsi/yevropeyska-khartiya-yak-instrument-rozkolu-krayiny.
Milanova Ya., Rada ukhvalyla zakon pro movu, yakyy rozhlyadala dva misyatsi, Ukrayins’ka pravda, 25 IV 2019, [online] https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/25/7213533/.
Movna ombudsmen Monakhova zvil’nyayet’sya, Ukrayina Moloda, 24 IV 2020, [online] https://umoloda.kyiv.ua/number/0/188/145670/.
Movnyy sklad naselennya Ukrayiny za danymy vseukrayins’koho perepysu naselennya, Derzhavnyy komitet statystyky Ukrayiny, [online] http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/general/language/.
Opinion on the Draft Law on languages in Ukraine Adopted by the Venice Commission at its 86th Plenary Session (Venice, 25-26 March 2011), CDL-AD(2011)008-e, European Commission for Democracy through Law, [online] https://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL-AD(2011)008-e.
Opozytsiya hotova do radykal’nykh diy proty movnoho zakonu, BBC News Ukrayina, 4 VII 2012, [online] https://www.bbc.com/ukrainian/politics/2012/07/120704_language_opposition_hk.
Pietnoczka P., Partie polityczne w niepodległej Ukrainie 1991-2007, Olsztyn 2014.
Pietnoczka P., Polityka językowa w świetle dokumentów programowych ukraińskich partii politycznych, „Nowa Polityka Wschodnia” 2024, nr 2(41).
Pietnoczka P., Sytuacja językowa na Ukrainie w świetle powszechnego spisu ludności oraz badań socjologicznych, „Sprawy Narodowościowe. Seria nowa” 2018, nr 50.
Pisarek W., Polityka językowa w wybranych krajach europejskich, [w:] Polska polityka językowa w Unii Europejskiej, red. J. Warchala, D. Krzyżyk, Katowice 2008.
Pislya skasuvannya zakonu Kivalova-Kolesnichenka neobkhidno pryynyaty novyy zakon pro movu – hromads’kist’ (infohrafika), Portal movnoyi polityky, 6 III 2018, [online] http://language-policy.info/2018/03/pislya-skasuvannya-zakonu-kivalova-kolesnichenka-neobhidno-pryjnyaty-novyj-zakon-pro-movu-hromadskist/.
Poimenne holosuvannya pro proekt Zakonu pro zabezpechennya funktsionuvannya ukrayins’koyi movy yak derzhavnoyi (№5670-d) – za osnovu, [online] http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/ns_arh_golos?g_id=2026508&n_skl=8.
Poimenne holosuvannya pro proekt Zakonu pro zabezpechennya funktsionuvannya ukrayins’koyi movy yak derzhavnoyi (№5670-d) – u druhomu chytanni ta v tsilomu, [online] http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/ns_arh_golos?g_id=2338808&n_skl=8.
Poimenne holosuvannya pro proekt Zakonu pro zasady derzhavnoyi movnoyi polityky (№ 9073) – v tsilomu, [online] http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/ns_arh_golos?g_id=2937906&n_skl=6.
Proekt zakonu pro zabezpechennya funktsionuvannya ukrayins’koyimovy yak derzhavnoyi, [online] http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/zweb2/webproc4_2?pf3516=5670-%D0%B4&skl=9.
Rada skasuvala movnyy zakon Kolesnichenka, Ukrayins’ka pravda, 23 II 2014, [online] https://www.pravda.com.ua/news/2014/02/23/7015948/.
Richnyy zvit pro stan dotrymannya Zakonu Ukrayiny „Pro zabezpechennya funktsionuvannya ukrayins’koyi movy yak derzhavnoyi” u 2021 rotsi, Upovnovazhenyy iz zakhystu derzhavnoyi movy 2022.
Rishennya Konstytutsiynoho Sudu Ukrayiny vid 28 lyutoho 2018 r. u spravi za konstytutsiynym podannyam 57 narodnykh deputativ Ukrayiny shchodo vidpovidnosti Konstytutsiyi Ukrayiny (konstytutsiynosti) Zakonu Ukrayiny „Pro zasady derzhavnoyi movnoyi polityky”, Sprava № 2-r/2018.
Rishennya Konstytutsiynoho Sudu Ukrayiny vid 14 hrudnya 1999 r. u spravi za konstytutsiynymy podannyamy 51 narodnoho deputata Ukrayiny pro ofitsiyne tlumachennya polozhen’ statti 10 Konstytutsiyi Ukrayiny shchodo zastosuvannya derzhavnoyi movy orhanamy derzhavnoyi vlady, orhanamy mistsevoho samovryaduvannya ta vykorystannya yiyi u navchal’nomu protsesi v navchal’nykh zakladakh Ukrayiny (sprava pro zastosuvannya ukrayins’koyi movy), Sprava № 1-6/99.
Rozporyadzhennya Kabinetu Ministriv Ukrayiny vid 27 lystopada 2019 r. Pro pryznachennya Monakhovoyi T. V. Upovnovazhenym iz zakhystu derzhavnoyi movy, [online] https://www.kmu.gov.ua/npas/pro-priznachennya-monahovoyi-t-v-u-a1136r.
Shamayda T., „My shchos’ zadumaly”. Yak pochynalas’ robota nad movnym zakonom, Portal movnoyi polityky, 26 IV 2019, [online] https://language-policy.info/2019/04/my-schoszadumaly-yak-pochynalas-robota-nad-movnym-zakonom/.
Shoste zahal’nonatsional’ne opytuvannya Movne pytannya v Ukrayini, Sotsiolohichna hrupa Reytynh, 19 III 2022.
Slidenko I., Ukhvaleno Rishennya Konstytutsiynoho sudu Ukrayiny № 2-r/2018, Konstytutsiynyy Sud Ukrayiny, 28 II 2018, [online] https://ccu.gov.ua/novyna/uhvalenorishennya-konstytuciynogo-sudu-ukrayiny-no-2-r2018-1.
Teres N., Movna polityka v Ukrayiniv umovakh parlaments’kykh vyboriv 2012 roku, „Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska. Sectio K – Politologia” 2014, vol. 21, nr 1.
Uhoda pro koalitsiyu deputats’kykh fraktsiy „Yevropeys’ka Ukrayina”, Verkhovna Rada Ukrayiny vos’moho sklykannya 2014.
Upovnovazhenyy iz zakhystu derzhavnoyi movy shlyakhom reytynhovoho holosuvannya obranyy Taras Kremin’, Uryadovyy portal, 8 VII 2020, [online] https://www.kmu.gov.ua/news/upovnovazhenim-iz-zahistu-derzhavnoyi-movi-shlyahom-rejtingovogo-golosuvannya-obranij-taras-kremin.
Usenko I., Pravovi aspekty movnykh problem v nezalezhniy Ukrayini, [w:] Ukraina. 25 lat na drodze niepodległości, red. P. Pietnoczka, H. Stroński, Olsztyn 2017.
Z’obro O., V Ukrayini de-yure – ukrayins’ka mova, de-fakto – surzhyk, Vysokyy zamok, 5 X 2012, [online] https://wz.lviv.ua/statti/120450-v-ukraini-de-iure-ukrainska-mova-de-faktosurzhyk.
Zakon Ukrayins’koyi Radyans’koyi Sotsialistychnoyi Respubliky vid 27 zhovtnya 1989 r. Pro zminy i dopovnennya Konstytutsiyi (Osnovnoho zakonu) Ukrayins’koyi RSR, VVR 1989, № 45, st. 624.
Zakon Ukrayins’koyi Radyans’koyi Sotsialistychnoyi Respubliky vid 28 zhovtnya 1989 r. Pro movy v Ukrayins’kiy RSR, VVR 1989, Dodatok do № 45, st. 631.
Zakon Ukrayiny vid 25 kvitnya 2019 r. Pro zabezpechennya funktsionuvannya ukrayins’koyi movy yak derzhavnoyi, VVR 2019, № 21, st. 81.
Zakon Ukrayiny vid 3 lypnya 2012 r. Pro zasady derzhavnoyi movnoyi polityky, VVR 2013, № 23, st. 218.
Zieliński E., System konstytucyjny Ukrainy, Warszawa 2007.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Paweł Pietnoczka
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
