Golem i Lewiatan. Judaistyczne źródła teologii politycznej Thomasa Hobbesa

  • Tomasz Tulejski Uniwersytet Łódzki
  • Arnold Zawadzki Katolicki Uniwersytet Lubelski
Keywords: Hobbes, Judaism, Leviathan

Abstract

Golem and Leviathan: Judaic Sources of Thomas Hobbes’s Political Theology

In the article, the Authors point out that Hobbes’s political philosophy (and in fact theology) in the heterodox layer is inspired not only by Judeo-Christianity, but also by rabbinic Judaism. According to them, only adopting such a Judaic and in a sense syncretistic perspective enabled Hobbes to come to such radical conclusions, hostile towards the Catholic and Calvinist conceptions of the state and the Church. In their argument they focused on three elements that are most important for Hobbesian concept of sovereignty: the covenant between YHWH and the Chosen People, the concept of the Kingdom of God, salvation and the afterlife, and the concept of a messiah.

Author Biographies

Tomasz Tulejski, Uniwersytet Łódzki

dr hab. nauk prawnych, profesor w Katedrze Doktryn Polityczno- Prawnych Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego, autor m.in. monografii: Od zasady użyteczności do demokracji. Filozofia polityczna Jeremy Benthama, Łódź 2004; Konserwatyzm bez Boga. Davida Hume’a wizja społeczeństwa, państwa i prawa, Warszawa 2009; Od Hookera do Benthama. Eseje z angielskiej myśli ustrojowej, Łódź 2018; oraz redaktor naukowy: Th. Babington Lord Macaulay, Eseje polityczne, Toruń 2013; Bellum iustum versus bellum sacrum. Uniwersalny spór w refleksji średniowiecznej. Konstancja 1414-1418, Toruń 2014; Ch. Moore, Margaret Thatcher. Autoryzowana biografia, Warszawa 2019.

Arnold Zawadzki, Katolicki Uniwersytet Lubelski

prezbiter archidiecezji łódzkiej, dr nauk biblijnych, adiunkt w Katedrze Egzegezy Pism Historycznych, Prorockich i Sapiencjalnych w Instytucie Nauk Biblijnych Wydziału Teologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, autor m.in. monografii: Il peccato di Gabaa, Lublin 2010; Os 10,8-10.11-15 e i suoi echi in Geremia, Łódź 2013; Droga krzyżowa Naszego Pana. Rozważania egzegetyczno-biblijne, Łódź 2013; oraz redaktor naukowy: Radość Ewangelii. Biblijne źródła chrześcijańskiej radości, Lublin 2015.

References

Barbour R., John Selden. Measures of the Holy Commonwealth in Seventeenth-Century England, Toronto–Buffalo–London 2003. DOI: https://doi.org/10.3138/9781442676435

Baumgarten J.M., The Pharisaic-Sadducean Controversy about Purity, „Journal of Jewish Studies” 1980, vol. 31. DOI: https://doi.org/10.18647/958/JJS-1980

Brown R.E., Giovanni. Commento al vangelo spirituale, Assisi 1979.

Burnett S.G., Christian Hebraism in the Reformation Era (1500-1660). Authors, Books, and the Transmission of Jewish Learning, Leiden–Boston 2012. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004222496

The Cambridge Companion to Hobbes’s „Leviathan”, red. P. Springborg, Cambridge 2007.

Collins J.R., The Allegiance of Thomas Hobbes, Oxford–New York 2005.

D’Agostino F., Giorello G., Il peso politico della Chiesa, Milano 2008.

Dictionary of the Old Testament. Pentateuch, red. T.D. Alexander, D.W. Baker, Downers Grove 2003.

Der Leviathan, red. R. Voigt, Baden-Baden 2000.

Dostojewski F., Dzieła wybrane, t. 4: Bracia Karamazow, przeł. A. Wat, Warszawa 1984.

Dumouchel P., Hobbes & Secularization: Christianity and the Political Problem of Religion, „Contagion. Journal of Violence, Mimesis, and Culture” 1995, vol. 2, nr 1, https://doi.org/10.1353/ctn.1995.0007. DOI: https://doi.org/10.1353/ctn.1995.0007

Eliade M., Sacrum i profanum. O istocie religijności, przeł. R. Reszke, Warszawa 1999.

Evangelical Dictionary of Theology, red. W.A. Elwell, Grand Rapids 1984.

Freedman H., The Talmud – A Biography. Banned, Censored and Burned. The Book They Couldn’t Suppress, London 2014.

Glaser E., Judaism without Jews. Philosemitism and Christian Polemic in Early Modern England, London–New York 2007. DOI: https://doi.org/10.1057/9780230599932

Gnilka J., Gesù di Nazaret. Annuncio e storia, Brescia 1993.

Guibbory A., Christian Identity, Jews, and Israel in Seventeenth-Century England, Oxford 2010. DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199557165.001.0001

Halliday R.J., Kenyon T., Reeve A., Hobbes’s Belief in God, „Political Studies” 1983, vol. 31, nr 3, https://doi.org/10.1111/j.1467-9248.1983.tb01772.x. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-9248.1983.tb01772.x

Hobbes T., Elementy filozofii, t. 1-2, przeł. Cz. Znamierowski, Warszawa 1956.

Hobbes T., Lewiatan, czyli Materia, forma i władza państwa kościelnego i świeckiego, przeł. Cz. Znamierowski, Warszawa 1954.

Hobbes Th., Behemoth or The Long Parliament, red. F. Tönnies, London 1889.

Hobbes Th., The English Works of Thomas Hobbes of Malmesbury, London 1840.

Jackson N.D., Hobbes, Bramhall and the Politics of Liberty and Necessity. A Quarrel of the Civil Wars and Interregnum, Cambridge 2007. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511495830

Jones G.L., The Discovery of Hebrew in Tudor England. A Third Language, Manchester 1983.

Józef Flawiusz, Wojna żydowska, przeł. J. Radożycki, Warszawa 2010.

Kaiser W.C., Jr., The Messiah in the Old Testament, Grand Rapids 1995.

Kateb G., Hobbes and the Irrationality of Politics, „Political Theory” 1989, vol. 17, nr 3, https://doi.org/10.1177/0090591789017003001. DOI: https://doi.org/10.1177/0090591789017003001

Katz D.S., Philo-Semitism and the Readmission of the Jews to England, 1603-1655, London 1982.

Koehler L., Baumgartner W., Stamm J.J., Wielki słownik hebrajsko-polski i aramejsko-polski Starego Testamentu, Warszawa 2008.

Krawczyk M., Golem. Analiza korzeni nowożytnej legendy żydowskiej, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Studia Religiologica” 2007, vol. 40.

Kraynak R.P., The Idea of the Messiah in the Theology of Thomas Hobbes, „Jewish Political Studies Review” 1992, vol. 4, nr 2.

Lachs S.T., The Pharisees and Sadducees on Angels: A Reexamination of Acts XXIII.8, „Gratz College Annual of Jewish Studies” 1977, vol. 6.

Lessnoff M., Social Contract, London 1986. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-349-18409-5

Looking Beyond? Shifting Views of Transcendence in Philosophy, Theology, Art, and Politics, red. W. Stoker, W.L. van der Merwe, Amsterdam–New York 2012.

Majewski M., Ugarit – historia, religia, literatura, język na tle Biblii Starego Testamentu, Kraków 2010, Uniwersytet Papieski Jana Pawła II, [online] https://upjp2.academia.edu/MarcinMajewski.

Malcolm N., Aspects of Hobbes, Oxford 2004.

Martinich A.P., The Two Gods of Leviathan. Thomas Hobbes on Religion and Politics, Cambridge 2003.

Negretto G.L., Hobbes’ Leviathan. The Irresistible Power of a Mortal God, Analisi e diritto 2001.

Neusner J., Das Pharisäische und talmudische Judentum. Neue Wege zu seinem Verständnis, Tübingen 1984.

The New Jerome Biblical Commentary, red. R.E. Brown, J.A. Fitzmyer, R.E. Murphy, Englewood Cliffs 1990.

Phillips A., War, Religion and Empire. The Transformation of International Orders, Cambridge 2011.

Rosenblatt J.P., Renaissance England’s Chief Rabbi: John Selden, Oxford–New York 2006. DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199286133.001.0001

Thomas Hobbes in His Time, red. R. Ross, H.W. Schneider, T. Waldman, Minneapolis 1974.

Sabine G.H., A History of Political Theory, New York 1961.

Sanecki A., Kanon biblijny w perspektywie historycznej, teologicznej i egzegetycznej, Kraków 2008.

Sceptics, Millenarian and Jews, red. D.S. Katz, J.I. Israel, R.H. Popkin, Leiden 1990.

Schino A.L., Hobbes and Sacred History: Two Political Covenants and a Covenant for

Salvation, „Cultural and Religious Studies” 2017, vol. 5, nr 7, https://doi.org/10.17265/2328-2177/2017.07.006. DOI: https://doi.org/10.17265/2328-2177/2017.07.006

Schmid K., Literaturgeschichte des Alten Testaments. Eine Einführung, Darmstadt 2014. DOI: https://doi.org/10.1628/004056914X14120685619341

Schmitt C., Lewiatan w teorii państwa Thomasa Hobbesa. Sens i niepowodzenie politycznego symbolu, przeł. M. Falkowski, Kraków 2008.

Smend R. i in., Die Entstehung des Alten Testaments, Stuttgart 1989.

Sobór Watykański II, Konstytucja dogmatyczna o Objawieniu Bożym „Dei Verbum”.

Stemberger G., Pharisäer, Sadduzäer, Essener, Stuttgart 1991.

Taubes J., Religionstheorie und Politische Theologie, t. 1: Der Fürst dieser Welt. Carl Schmitt und die Folgen, München–Paderborn 1983.

Tuck R., Natural Rights Theories. Their Origin and Development, Cambridge 1979. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781139163569

Vaux R. de, Instytucje Starego Testamentu, przeł. T. Brzegowy, Poznań 2005.

Viviano B.T., Taylor J., Sadducees, Angels, and Resurrection (Acts 23:8-9), „Journal of Biblical Literature” 2012, vol. 111, nr 3, https://doi.org/10.2307/3267264. DOI: https://doi.org/10.2307/3267264

Waltke B.K., Yu Ch., An Old Testament Theology. An Exegetical, Canonical, and Thematic Approach, Grand Rapids 2007.

Weber M., Szkice z socjologii religii, przeł. J. Prokopiuk, H. Wandowski, Warszawa 1984.

Yon M., The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, Winona Lake 2006.

Published
2019-12-31
How to Cite
Tulejski, Tomasz, and Arnold Zawadzki. 2019. “Golem I Lewiatan. Judaistyczne źródła Teologii Politycznej Thomasa Hobbesa”. Politeja 16 (2(59), 207-32. https://doi.org/10.12797/Politeja.16.2019.59.14.