Power of the Demos or Power over the Demos – Condition, Consolidation, Leadership and Threats of Modern Democracy in Political Science Discourse
DOI:
https://doi.org/10.12797/Politeja.23.2026.102.01Słowa kluczowe:
democracy, populism, control of power, political systemAbstrakt
This publication attempts to analyze the condition of contemporary democracy and the processes of its consolidation from the perspective of political science. The key issue is the question of whether modern democratic systems truly uphold the principle of rule by the people (the power of the demos), or whether they are increasingly transforming into systems in which real power is drifting away from the citizens (power over the demos). During the research, a detailed analysis of political and social discourse was conducted, with particular attention paid to the evolution of the language of public debate, the semantic shifts of concepts fundamental to democracy (e.g., freedom, representation, sovereignty, consensus), and the ways in which these concepts are employed by various political and media actors. The study identifies patterns and differences that occur in various social contexts, allowing for the formulation of conclusions relevant to shaping a more conscious, responsible, and inclusive public debate. Attention is also given to the growing phenomena of polarization, populism, the erosion of trust in institutions, and the media-driven fragmentation of the public discourse space. The work concludes with a reflection on possible directions for strengthening democratic legitimacy through civic education, transparent communication, and the accountability of political and media elites.
Pobrania
Bibliografia
Bar-Tal D., Magal T., “Socio-Psychological Analysis of the Deterioration of Democracy and the Rise of Authoritarianism. The Role of Needs, Values and Context,” in J.P. Forgas, W.D.
Crano, K. Fiedler (eds), The Psychology of Populism. The Tribal Challenge to Liberal Democracy, New York 2021, pp. 42-61.
Bartlett J., Ludzie przeciw technologii. Jak Internet zabija demokrację (i jak możemy ją ocalić), trans. K. Umiński, Katowice 2019.
Batko-Tołuć K., “Nie daj sobie wcisnąć ‘referendum’,” Sieć obywatelska Watchdog, 9 October 2023, at https://siecobywatelska.pl/nie-daj-sobie-wcisnac-referendum/.
Buchner W., “Demokratyczna dewaluacja polityczności,” Horyzonty Polityki, vol. 2, no. 2 (2011), pp. 67-87, https://horyzontypolityki.ignatianum.edu.pl/HP/article/view/144.
Bugaric B., “Could Populism Be Good for Constitutional Democracy?,” Annual Review of Law and Social Science, vol. 15 (2019), pp. 41-58, https://doi.org/10.1146/annurev-lawsocsci-101518-042927. DOI: https://doi.org/10.1146/annurev-lawsocsci-101518-042927
Burton M., Gunther R., Higley J., “Elity a rozwój demokracji,” in J. Szczupaczyński (selected and ed.), Władza i społeczeństwo. Antologia tekstów z zakresu socjologii polityki, Warszawa 1995, pp. 42-45.
Campi A., Transformazioni della politica, Soveria Mannelli 2024.
CBOS, “Ekspozycja polityków i poglądów politycznych w stacjach telewizyjnych,” CBOS Flash, no. 2 (2023), at https://www.cbos.pl/PL/publikacje/flashe/pliki/2023/fl_002_2023.pdf.
CBOS, “Ocena prawidłowości przebiegu wyborów oraz funkcjonowania demokratycznych mechanizmów i procedur wyborczych,” Komunikat z badań, no. 146 (2023), at https://www.cbos.pl/PL/publikacje/raporty/open_file.php?id=6709.
CBOS, “Ocena Sejmu IX kadencji i oczekiwania wobec nowego,” Komunikat z badań, no. 138 (2023), at https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2023/K_138_23.PDF.
CBOS, “Rozmowy o polityce i podziały polityczne w najbliższym otoczeniu,” Komunikat z badań, no. 85 (2023), at https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2023/K_085_23.PDF.
CBOS, “Spadek poczucia podmiotowości obywatelskiej,” Komunikat z badań, no. 39 (2022), at https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2022/K_039_22.PDF.
Danek A., “Czy suweren prowadzi politykę? Przywództwo państwowe wobec suwerenności,” Horyzonty Polityki, vol. 7, no. 18 (2016), pp. 107-123, https://horyzontypolityki.ignatianum.edu.pl/HP/article/view/764.
Di Gregorio L., Demopathy and the Democratic Malaise. Symptoms, Diagnosis and Therapy, London 2021. DOI: https://doi.org/10.4337/9781800881518.00007
Halmai G., “Populism, Authoritarianism and Constitutionalism,” German Law Journal, vol. 20, no. 3 (2019), pp. 296-313, https://doi.org/10.1017/glj.2019.23. DOI: https://doi.org/10.1017/glj.2019.23
Harari Y.N., 21 lekcji na XXI wiek, trans. M. Romanek, Kraków 2018.
Heywood A., Ideologie polityczne. Wprowadzenie, ed. T. Żyro, trans. M. Habura, N. Orłowska, D. Stasiak, Warszawa 2007.
Kiwior-Filo M., “‘Brak’ państwa czy jego ‘nadmiar’ – wyzwania i zagrożenia współczesnej demokracji,” Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Politologica, vol. 21, no. 282 (2018), pp. 19-33, https://doi.org/10.24917/20813333.21.2. DOI: https://doi.org/10.24917/20813333.21.2
Kłosińska K., Rusinek M., Dobra zmiana, czyli jak się rządzi światem za pomocą słów, Kraków 2019.
“Kobiety na równość muszą czekać 107 lat. Dzięki naszej akcji wie o tym już 19 milionów Polaków,” Forbes, at https://www.forbes.pl/forbeswomen/nie-czekam-107-lat-dzieki-akcji-forbeswomen-i-ofeminin-wie-tym-juz-19-milionow/nqg.
Kurkowski K., “Realizacja zasad wyborczych podczas wyborów parlamentarnych i referendum ogólnokrajowego w Polsce z 15 października 2023 r.,” Kortowski Przegląd Prawniczy, no. 1 (2024), pp. 53-64, https://doi.org/10.31648/kpp.9760. DOI: https://doi.org/10.31648/kpp.9760
Lakomy M., Demokracja 2.0. Interakcja polityczna w nowych mediach, Kraków 2013.
Majchrzak A., Szymkiewicz A., “Deepfake (nie)doskonały. Czy AI tworzy realistyczne obrazy,” Demagog, 25 May 2023, at https://demagog.org.pl/analizy_i_raporty/deepfakeniedoskonaly-czy-ai-tworzy-realistyczne-obrazy.
Manin B., Zasady rządów przedstawicielskich, Warszawa 1998.
Markowski M. P., Wojny nowoczesnych plemion. Spór o rzeczywistość w epoce populizmu, Kraków 2019.
Matyja M., Trudnowski P., Synowiec T., Zygmunt R., Demokracja bezpośrednia. Wizja-propozycjedoświadczenia-badania, Lewin Brzeski 2024.
Mudde C., Populist Radical Right Parties in Europe, Cambridge 2007. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511492037
Musiał-Karg M., Bértoa F.C., “Polskie wybory parlamentarne i referendum z 15 października 2023 roku. Wokół najważniejszych wątpliwości i zastrzeżeń co do łączenia obu głosowań powszechnych,” Politeja, vol. 21, no. 1 (88/2) (2024), pp. 41-59, https://doi.org/10.12797/ Politeja.20.2024.88.2.03. DOI: https://doi.org/10.12797/Politeja.20.2024.88.2.03
Nowak L., “Demokracja i mizantropia. Przemiany wyobrażeń na temat ludu a problem intelektualnego uprawomocnienia demokracji,” Horyzonty Polityki, vol. 11, no. 34 (2020), pp. 13-26, https://doi.org/10.35765/hp.1870. DOI: https://doi.org/10.35765/hp.1870
Ortega y Gasset J, Bunt mas, trans. P. Niklewicz, Zakrzewo 2016.
Pappas T., “Populists in Power,” Journal of Democracy, vol. 30, no. 2 (2019), pp. 70-84, https://doi.org/10.1353/jod.2019.0026. DOI: https://doi.org/10.1353/jod.2019.0026
Perloff R.M., The Dynamics of Political Communication. Media and Politics in a Digital Age, London–New York 2022. DOI: https://doi.org/10.4324/9780429298851
Referendum i wybory z 2023 r. w Polsce. Problemy prawne i kontekst polityczny, w: Opinie i komentarze FRDL, Opinia nr. 20/2023, Centrum Ekspertyzy Lokalnej, Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego, 10.XIII.2025.
Sartori G., Homo videns. Telewizja i postmyślenie, trans. J. Uszyński, Warszawa 2007.
Schmitter P., “Demokracja – zagrożenia i problemy,” in P. Śpiewak (selected and introd.), Przyszłość demokracji, Warszawa 2005, pp. 13-37.
Simon Y.R., Filozofia rządu demokratycznego, trans. R. Legutko, Kraków 1993.
Stachurski M., “Niesprawiedliwość w relacji obywatel-państwo jako przykład sytuacji granicznej.
Refleksja prawno-etyczna,” in D. Kobylański (ed.), Człowiek w sytuacji granicznej. Wybrane zagadnienia, Łódź 2023, pp. 231-245.
Sweetman B., The Crisis of Democratic Pluralism. The Loss of Confidence in Reason and the Clash of Worldviews, London 2021. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-030-78382-2
Szlachta B., Demokracja liberalna. Źródła, ustanowienie(?) i kres(?), Warszawa 2022.
Taras D., Davis R. (eds), Power Shift? Political Leadership and Social Media, London–New York 2020. DOI: https://doi.org/10.4324/9780429466007
Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym (Dz.U. z 2003 r. Nr 57, poz. 507 z późn. zm.).
Viviani L., Leadership and Democracy. A Political Sociology of the Personalisation of Leadership, London 2024. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-031-77163-7
Walker Ch., Diamond L., Platt M.F. (eds), Authoritairianism Goes Global. The Challange to Democracy, Baltimore 2016.
Weber M., Politik als Beruf, Berlin 1992. DOI: https://doi.org/10.3790/978-3-428-07724-3
Wildhorn F., Murphy J., “Rudolf – Affaire Mayerling,” song “Die Fäden in der Hand,” dir. D. Leveaux, Vereinigte Bühnen Wien, at https://www.youtube.com/watch?v=FrOCMODjTJ0).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
