Ordynacja zamykania bram Krakowa z 1721 roku
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2025.06Słowa kluczowe:
czasy nowożytne, Kraków, mury miejskie, system bramny, bezpieczeństwo miejskie, ordynacja, edycja źródłaAbstrakt
W artykule omówiono ordynację zamykania bram Krakowa z 1721 roku, osadzając ją w szerokim historycznym kontekście funkcjonowania bram miejskich od średniowiecza do początku XVIII wieku. W części wprowadzającej przedstawiono kluczowe regulacje królewskie, uchwały rady miejskiej i konstytucje sejmowe, które w ciągu stuleci kształtowały zasady zamykania bram, kontrolę ruchu oraz organizację bezpieczeństwa w mieście. Wyjaśniono także problemy wynikające z prób omijania przepisów, takich jak prywatne furtki czy naciski wywierane na straż bramną, oraz ich wpływ na porządek publiczny. Zasadniczą część artykułu stanowi szczegółowa analiza ordynacji z 1721 roku, ukazująca zbiurokratyzowaną i precyzyjnie określoną praktykę codziennej obsługi bram, opartą na hierarchii służb, obiegu kluczy, sygnalizacji dźwiękowej i systemie kontroli. Dokument ten odzwierciedla dojrzałą formę krakowskiego systemu bramnego, ukształtowaną przez wielowiekową praktykę regulowania dostępu do miasta. Artykuł zamyka edycja tekstu tytułowej ordynacji.
Bibliografia
Opracowania:
View in Google Scholar
Bąkowski Klemens: Dzieje Krakowa. Kraków 1911
View in Google Scholar
Danowska Ewa: Rękopis zawierający dokumenty dotyczące obronności Krakowa (baszty, mury, garnizon). W: Kraków – europejskie miasto prawa magdeburskiego 1257–1791. Katalog wystawy. Red. Grażyna Lichończak-Nurek. Kraków 2007, nota V.10, s. 285
View in Google Scholar
Grabowski Ambroży: Dawne zabytki miasta Krakowa. Przypomnienia przeszłości o niektórych starożytnych zwyczajach miesczan krakowskich, o bramach, basztach i wszelkich téj niegdyś stolicy kraju obronach z dodatkiem różnych do dziedziny pamiątek należących wiadomości. Kraków 1850
View in Google Scholar
Instrukcja wydawnicza dla źródeł historycznych od XVI do połowy XIX wieku. Red. Kazimierz Lepszy. Wrocław 1953
View in Google Scholar
Jütte Daniel: Entering a City: On a Lost Early Modern Practice. „Urban History” 2014, Vol. 41, Issue 2, pp. 203–223
View in Google Scholar
Rojkowska Halina, Niewalda Waldemar: Mury obronne Krakowa do czasu ich wyburzenia. W: Kraków – nowe studia nad rozwojem miasta. Red. Jerzy Wyrozumski. Kraków 2007, s. 493–527
View in Google Scholar
Sporniuk Jarosław: Policja miejska i przepisy policyjne w Polsce XIII–XVI w. „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 2006, t. 66, s. 26–88
View in Google Scholar
Szlęzak Karolina: Wydatki na utrzymanie ratusza w Krakowie XVI–XVIII wieku. „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 2014, t. 74, s. 217–226
View in Google Scholar
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Jacek Zinkiewicz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.
