Nieznane wiadomości o Celestacie i konkursach strzeleckich w świetle średniowiecznych i nowożytnych rachunków miasta Krakowa

Autor

  • Michał Szczerba Muzeum Krakowa

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2023.02

Słowa kluczowe:

Kraków, Celestat, Bractwo Kurkowe, król kurkowy, księgi rachunków miejskich, okres staropolski

Abstrakt

Celem artykułu jest zaprezentowanie nieznanych dotąd wiadomości o Celestacie oraz konkursach strzeleckich pochodzących ze średniowiecznych i nowożytnych ksiąg rachunków miejskich Krakowa. We wstępie przedstawiono aktualny stan badań źródłowych dotyczący tego zagadnienia, począwszy od 1821 roku, kiedy wydano drukiem Statuty Szkoły Strzeleckiej z lat 1562–1564, pochodzące z zaginionej obecnie księgi Prawo kurkowe, a także zwrócono uwagę na istotną rolę Ambrożego Grabowskiego, który w toku swoich szerokich badań nad historią staropolskiego Krakowa opublikował wiele informacji na temat strzelnicy i Bractwa Kurkowego, korzystając z oryginałów rachunków miejskich. W tej części artykułu omówiono również pokrótce wydawnictwa źródłowe Franciszka Piekosińskiego oraz stan badań nad samym zespołem średniowiecznych i nowożytnych krakowskich ksiąg rachunkowych. W zasadniczej części artykułu zostały zaprezentowane nieznane informacje o Celestacie i konkursach strzeleckich odnalezione w toku kwerendy w rachunkach miejskich, w podziale na cztery kategorie: prace budowlane i remontowe dotyczące Celestatu, wydatki na nagrody w konkursach strzeleckich, koszty przygotowania i przeprowadzenia zawodów o tytuł króla kurkowego (przede wszystkim budowy masztu strzeleckiego) oraz koszty corocznych przyjęć w Celestacie organizowanych dla najlepszego strzelca w mieście. W części pierwszej znalazły się wiadomości o remoncie Celestatu w 1398 roku oraz rzucające wiele światła na prace budowlane związane ze wzniesieniem nowej strzelnicy i siedziby Bractwa Kurkowego przy bramie Mikołajskiej w latach 1564–1565, którymi kierował architekt miejski Gabriel Słoninka. W drugiej kategorii wydatków dokonano podsumowania rocznych kosztów, jakie rada miejska Krakowa ponosiła na zakup nagród dla zwycięzców konkursów w strzelaniu z kusz oraz broni czarnoprochowej. Informacje te posłużyły także do ostatecznego potwierdzenia autentyczności wydanych w 1821 roku przez Konstantego Majeranowskiego Statutów. W ostatniej części przedstawiono wydatki na uroczystości organizowane co roku w Celestacie z udziałem radnych miejskich oraz aktualnego króla strzelców. W zakończeniu artykułu zaprezentowano przykłady wykorzystania informacji pochodzących ze staropolskich krakowskich ksiąg rachunkowych i innych serii archiwaliów będących wytworami kancelarii miejskiej do poszerzenia i aktualizacji wiedzy o artefaktach zgromadzonych w Muzeum Krakowa w obrębie kolekcji Bractwa Kurkowego.

PlumX Metrics of this article

Biogram autora

Michał Szczerba - Muzeum Krakowa

Dr, historyk, adiunkt w Muzeum Krakowa, Celestat, oddział Muzeum Krakowa.

Bibliografia

Bieniarzówna Janina: Walka o demokratyzację. W: Bieniarzówna Janina, Małecki Jan M.: Dzieje Krakowa. T. 2. Kraków w wiekach XVI–XVIII. Red. Janina Bienarzówna, Jan M. Małecki. Kraków 1984, s. 51–71
Google Scholar

Bukowski Waldemar, Noga Zdzisław: Ustrój miasta Krakowa w XIII–XVIII w. W: Kraków – europejskie miasto prawa magdeburskiego 1257–1791. Red. nauk. Grażyna Lichończak-Nurek. Kraków 2007, s. 58–61
Google Scholar

Dubiecki Marian: Towarzystwo Strzeleckie Krakowskie. Monografia historyczna. Kraków 1902
Google Scholar

Estreicher Karol: Dzieło Ambrożego Grabowskiego. „Rocznik Krakowski” 1970, t. 60, s. 7–42
Google Scholar

Firlet Elżbieta Maria: Najstarsza panorama Krakowa. Kraków 1998
Google Scholar

Gadocha Marcin: Cech piekarzy i handel chlebem w Krakowie w okresie nowożytnym. Kraków 2011
Google Scholar

Gołębiowski Łukasz: Gry i zabawy różnych stanów w kraju całym, lub niektórych tylko prowincjach. Warszawa 1831
Google Scholar

Grabowski Ambroży: Dawne zabytki miasta Krakowa. Kraków 1850
Google Scholar

Grabowski Ambroży: Starożytnicze wiadomości o Krakowie. Kraków 1852
Google Scholar

Grabowski Ambroży: Skarbniczka naszej archeologii. Lipsk 1854
Google Scholar

Grabowski Ambroży: Bractwo Kurkowe w dawnym Krakowie. Red. Agata Wawryszczuk, wybór tekstów Janusz Stasiak. Kraków 2009
Google Scholar

Jelonek-Litewka Krystyna: Inwentarz akt Towarzystwa Strzeleckiego (Bractwa Kurkowego) w Krakowie z lat 1591–1939 (1964–2004). Kraków 2005
Google Scholar

Kutrzeba Stanisław: Finanse Krakowa w wiekach średnich. Kraków 1899
Google Scholar

Kutrzeba Stanisław: Finanse i handel średniowiecznego Krakowa. Kraków 2009
Google Scholar

Laberschek Jacek: Zaplecze osadnicze Krakowa od średniowiecza do końca XVIII w. W: Atlas historyczny miast polskich.
Google Scholar

Red. Roman Czaja. T. 5. Małopolska. Red. Zdzisław Noga. Z. 1. Kraków. Red. Zdzisław Noga. Kraków 2007, s. 24–25
Google Scholar

Lichończak Grażyna: Prawda i legenda o srebrnym kurze krakowskiego Towarzystwa Strzeleckiego. „Krzysztofory.
Google Scholar

Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 1987, z. 14, s. 113–126
Google Scholar

Lichończak-Nurek Grażyna: „Ptasie królestwo”, czyli Bractwo Kurkowe. W: Klejnoty i sekrety Krakowa. Red. Róża Godula. Kraków 1994, s. 191–211
Google Scholar

Lichończak-Nurek Grażyna: Najstarsze krakowskie celestaty. W: Polska i jej sąsiedzi w późnym średniowieczu. Red. Ożóg Krzysztof, Szczur Stanisław. Kraków 2000, s. 345–362
Google Scholar

Lichończak-Nurek Grażyna: Krakowskie Bractwo Kurkowe dla niepodległości. Kraków 2008
Google Scholar

Ludwikowski Leszek, Wroński Tadeusz: Z dziejów Towarzystwa Strzeleckiego w Krakowie. Warszawa 1979
Google Scholar

Łukasik Henryk: Kraków obronny. Fortyfikacje, oblężenia, bitwy. Kraków 2015
Google Scholar

Michałowska Marta: Słownik terminologiczny włókiennictwa. Warszawa 1995
Google Scholar

Niemiec Dariusz: Trzynastowieczne fortyfikacje Krakowa. W: Studia nad dawną Polską. Red. Tomasz Sawicki. T. 5. Gniezno 2017, s. 87–124
Google Scholar

Noga Zdzisław: Księgi rachunkowe miasta Krakowa XVI–XVIII wieku jako źródło do dziejów politycznych. W: Tekst źródła: krytyka, interpretacja. Red. Barbara Trelińska. Warszawa 2005, s. 367–371
Google Scholar

Noga Zdzisław: Gospodarka finansowa Krakowa w XVI wieku. W: Życie gospodarcze Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku. Red. Jacek Wijaczka. Warszawa 2007, s. 68–80
Google Scholar

Noga Zdzisław: Urzędnicy miejscy Krakowa. Cz. 2. 1500–1794. Kraków 2008
Google Scholar

Noga Zdzisław: Budżet miasta Krakowa na przełomie XVI i XVII w. „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 2010, t. 70, s. 89–99
Google Scholar

Ordyłowski Marek: Z dziejów Bractw Kurkowych w Polsce. „Prace Naukowe. Kultura Fizyczna” 1999, t. 2, s. 49–57
Google Scholar

Papée Fryderyk: Studya i szkice z czasów Kazimierza Jagiellończyka. Warszawa 1907
Google Scholar

Pelc Julian: Ceny w Krakowie w latach 1369–1600. Lwów 1935
Google Scholar

Polski słownik biograficzny: Słoński (Słoninka) Gabriel. Hasło oprac. Rafał Róg. T. 39. Warszawa–Kraków 1999–2000, s. 38–40
Google Scholar

„Pszczółka Krakowska. Dziennik liberalny, historyczny i literatury” 1821, t. 4, nr 51, s. 278–296
Google Scholar

Rozanow Zofia: Sekrety miniatur Kodeksu Baltazara Behema. Katowice 2017
Google Scholar

Słownik łaciny średniowiecznej w Polsce. Red. Krystyna Weyssenhoff-Brożkowa. T. 7. Kraków 1992–2001
Google Scholar

Sperka Jerzy: Z dziejów wojen Władysława Jagiełły z księciem opolskim Władysławem. W: Cracovia, Polonia, Europa. Studia z dziejów średniowiecza ofiarowane Jerzemu Wyrozumskiemu w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin i czterdziestolecie pracy naukowej. Red. Krzysztof Baczkowski. Kraków 1995, s. 307–321
Google Scholar

Starzyński Marcin: Dwa nekrologi Jana Olbrachta (z krakowskiej księgi radzieckiej i Kodeksu Baltazara Behema). „Roczniki Historyczne” 2006, t. 72, s. 127–136
Google Scholar

Starzyński Marcin: Nad średniowiecznymi księgami rachunkowymi miasta Krakowa. „Roczniki Historyczne” 2008, t. 74, s. 165–178
Google Scholar

Szlęzak Karolina: Wydatki na utrzymanie ratusza w Krakowie XVI–XVIII wieku. „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 2014, t. 74, s. 217–226
Google Scholar

Szymczak Jan: Zasoby uzbrojenia. W: Uzbrojenie w Polsce średniowiecznej 1350–1450. Red. Andrzej Nadolski. Łódź 1990, s. 383–411
Google Scholar

Świechowska Helena: Przedmieście Wesoła. W: Studia nad przedmieściami Krakowa. Biblioteka Krakowska, nr 94. Kraków 1938
Google Scholar

Tazbir Janusz: Spotkania z historią. Wyd. 3. Warszawa 1997
Google Scholar

Tomaszewski Edward: Ceny w Krakowie w latach 1600– 1795. Lwów 1934
Google Scholar

Węgierski Wojciech: Kronika zboru ewangelickiego krakowskiego (…) z różnych ksiąg historycznych (…) y listów zebrana i opisana. Kraków 1817
Google Scholar

Wroński Tadeusz: Krakowskie Towarzystwo Strzeleckie Bractwo Kurkowe. Kraków 1984
Google Scholar

Wyrozumska Bożena: Przywileje ustanawiające gminy miejskie wielkiego Krakowa (XIII–XVIII wiek). Kraków 2007
Google Scholar

Wyrozumski Jerzy: Dzieje Krakowa. T. 1. Kraków do schyłku wieków średnich. Red. Janina Bienarzówna, Jan M. Małecki. Kraków 1992
Google Scholar

Pobrania

Opublikowane

15.12.2023

Jak cytować

Szczerba, M. (2023). Nieznane wiadomości o Celestacie i konkursach strzeleckich w świetle średniowiecznych i nowożytnych rachunków miasta Krakowa. Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, 41, 25–42. https://doi.org/10.32030/KRZY.2023.02

Numer

Dział

Artykuły i rozprawy