Koncepcje federacyjne podziemnej „Unii” (1940-1945): w poszukiwaniu polskiego wzorca integracji europejskiej

  • Przemysław Pazik Uniwersytet Warszawski
Keywords: Jerzy Braun, Kazimierz Studentowicz, Central-European federation, intermarium

Abstract

The article aims at identifying and analysing the particularities of the federalist ideas of Polish clandestine catholic organisation the Union. In 1943 the group merged with the Christian-democratic Labour Party (SP) becoming its ideological centre. Throughout the Second World War the Union produced a series of programmatic documents and clandestine press where it discussed the shape of future Europe which was to become a pan-federation of regional federations cemented by the common values and principles enshrined in Christianity which were the foundations of Western civilization. In elaborating future plans for Europe, the Union drew explicitly from the memory of the Polish-Lithuanian Commonwealth setting it as an example for modern Poland and other European States. Historical Poland was perceived not just as a state but as a “normative power”, this was possible because the Union rejected the modern, ‘westphalian’ concept of state. Instead it advocated creation of a pluralistic federation of nations bound together by common values, where national egoisms were mitigated by common Christian values.

Author Biography

Przemysław Pazik, Uniwersytet Warszawski

dr nauk historycznych, w latach 2015-2018 asystent w Katedrze Cywilizacji Europejskiej w Kolegium Europejskim (Natolin). W 2019 roku obronił doktorat na Wydziale Historycznym UW. Naukowo zajmuje się historią myśli politycznej inspirowanej katolicyzmem w XX wieku.

References

Błasiak W., Pomiędzy centrum a peryferiami na progu XXI wieku. Geopolityka i ekonomika Polski i Europy Środkowo-Wschodniej w warunkach integracji europejskiej i światowej depresji gospodarczej, Katowice 2013.

Braun J., Kultura jutra czyli Nowe Oświecenie, red. M. Urbanowski, Warszawa 2001.

Braun J., Przyczynek do historii Unii, 14 II 1946, IPN BU 1607/83.

Braun J., Ustrój polityczny Polski, 1946, IPN BU 1607/149.

Braun J., Uwagi do doktryny unionistycznej, 1946, IPN BU 1607/85.

Braun J., Zarys historii i doktryny Unii 1940-1945, „Chrześcijanin w Świecie” 1985, nr 4.

Braun J., Popiel K., Sieniewicz K., Człowiek ze spiżu, Londyn 1982.

Bujak W., Historia Stronnictwa Pracy 1937-1946-1950, Warszawa 1988.

Chodakiewicz M.J., Intermarium. The Land between the Black and Baltic Seas, New Brunswick–London 2012.

Cichocki M., Rzeczpospolita – utracony skarb Europy, [w:] Władza w polskiej tradycji politycznej. Idee i praktyka, red. J. Kłoczowski, Kraków 2010.

Deklaracja ideowa Unii, AAN, „Unia”, sygn. 344/2.

Grygajtis K., Polskie idee federacyjne i ich realizacja w XIX i XX w., Częstochowa 2001.

Hańderek M., Geneza i początek działalności konspiracyjnej Unii, [w:] Polska pod okupacją 1939-1945, t. 1, red. M. Gałęziowski, Warszawa 2015, s. 122-148.

Hoppe J., Wspomnienia, przyczynki, refleksje, Londyn 1972.

Kaiser W., Christian Democracy and the Origins of European Union, Cambridge 2007. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511497056

Korbin S., Back to the Future: Neomedievalism and the Postmodern Digital World Economy, „Journal of International Affairs” 1998, vol. 51, nr 2.

Korek J., Ponętna utopia czy zimny realizm. Federacja Europy Środkowo-Wschodniej w myśli politycznej paryskiej „Kultury”, [w:] O nowy kształt Europy. XX-wieczne koncepcje federalistyczne w Europie Środkowo-Wschodniej i ich implikacje dla dyskusji o przyszłości Europy, red. J. Kłoczowski, S. Łukasiewicz, Lublin 2003.

Król M., Style politycznego myślenia. Wokół „Buntu Młodych” i „Polityki”, Wrocław 1981.

Lee S., European Dictatorships 1918-1945, Oxford–New York 2016. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315646176

Lewicki G., Sieciowa teoria nowego średniowiecza, „Pressje” 2010, t. 20.

Lipgens W., East European Plans for the Future of Europe: the Example of Poland, [w:] Documents on History of the European Integration, vol. 1: Continental Plans for European Union, 1939-1945, red. W. Lipgens, Berlin–New York 1986.

Łaptos J., Europa jedna czy dwie? Projekty i koncepcje integracji europejskiej w latach 1944-1950, Kraków 1994.

Łaptos J., Europa marzycieli. Wizje i projekty integracyjne środkowoeuropejskiej emigracji politycznej 1940-1956, Kraków 2012.

Łętocha R., „Oportet vos nasci denuo”. Myśl społeczno-polityczna Jerzego Brauna, Kraków 2006.

Łętocha R., Unia człowieka z człowiekiem, narodu z narodem, człowieka z Bogiem. Wizja ładu międzynarodowego w publicystyce Jerzego Brauna i organizacji Unia, [w:] Kultura chrześcijańska w zjednoczonej Europie, red. T. Sikorski, A. Dymer, Szczecin 2007.

Łukasiewicz S., Trzecia Europa. Polska myśl federalistyczna w Stanach Zjednoczonych 1940-1971, Warszawa–Lublin 2010.

Majka J., Katolicka nauka społeczna. Studium historyczno-doktrynalne, Rzym–Lublin 1987.

Manners I., Normative Power Europe: A Contradiction in Terms?, „Journal of Common Market Studies” 2002, vol. 40, nr 2, [online] https://doi.org/10.1111/1468-5965.00353. DOI: https://doi.org/10.1111/1468-5965.00353

Marszałek A., Polskie projekty federacji Europy Środkowo-Wschodniej w latach 1890-1950, Łódź 2008.

Matusak P., Idea federacji Europy Środkowowschodniej w planach polskiego podziemia, [w:] Państwa narodowe Europy Środkowo-Wschodniej w XX wieku, red. W. Balcerak, Łowicz–Warszawa 2000.

Niezłomni w epoce fałszywych proroków. Środowisko „Tygodnika Warszawskiego” (1945-1948), red. T. Sikorski, M. Kulesza, Warszawa 2013.

Polska idea imperialna, red. K. Studentowicz i in., Warszawa 1938.

Polski Savonarola. Pisma polityczne Kazimierza Studentowicza z lat wojny i okupacji, red. T. Sikorski, Toruń 2013.

Program Stronnictwa Pracy 15 lipca 1944, Kraków [1945], IPN BU 00231/140/1.

Projekt ustawy zasadniczej, AAN, „Unia”, sygn. 344/2.

Przeciszewski T., Kazimierz Studentowicz – wybitny przywódca, więzień polityczny i teoretyk ruchu chrześcijańsko-społecznego w Polsce (1903-1992), „Roczniki Nauk Społecznych KUL” 1994/1995, vol. 23, nr 1, s. 209-229.

Przed wrześniem i po wrześniu. Ze wspomnień młodych dyplomatów II Rzeczypospolitej, red. Z. Czeczot-Gawrak, Warszawa 1998.

Przybysz K., Wizje Europy w polskiej myśli politycznej 1939-1945, „Rocznik Nauk Politycznych” 1999, nr 1.

Skibiński P., Państwo generała Franco. Ustrój Hiszpanii w latach 1936-1967, Kraków 2004.

[Studentowicz K.], Założenia ideowe, IPN BU 1607/70.

Światopoglądowe podstawy unionizmu, [1942], AAN „Unia”, 344/1.

Turowski K., Historia ruchu chrześcijańsko-demokratycznego w Polsce, t. 2, Warszawa 1989.

Unionizm. Podstawowe zasady doktryny, AAN, „Unia”, sygn. 344/1.

Wohnout H., Middle-class Governmental Party and Secular Arm of the Catholic Church: The Christian Socials in Austria, [w:] Political Catholicism in Europe 1918-1945, red. W. Kaiser, H. Wohnout, London–New York 2004.

Zielonka J., Europa jako imperium. Nowe spojrzenie na Unię Europejską, przeł. A. i J. Maziarscy, Warszawa 2007.

Zielonka J., Koniec Unii Europejskiej?, przeł. E. Gołębiowska, Warszawa 2014.

Żyliński L., Mitteleuropa (Europa Środkowa) i Międzymorze. Mityczna kraina i historyczny koszmar w okowach wielkiej polityki, [w:] Polsko-niemieckie miejsca pamięci, t. 3: Paralele, red. R. Traba, H.H. Hahn, Warszawa 2012.

Published
2019-12-31
How to Cite
Pazik, Przemysław. 2019. “Koncepcje Federacyjne Podziemnej „Unii” (1940-1945): W Poszukiwaniu Polskiego Wzorca Integracji Europejskiej”. Politeja 16 (2(59), 279-97. https://doi.org/10.12797/Politeja.16.2019.59.17.