Nazwy chorób epidemicznych w przeklęciach gwarowych
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.11.2016.22.16Keywords:
dialectal vocabulary, names of illnesses, cursesAbstract
Names of epidemic illnesses in dialectal curses
The paper is concerned with dialectal curses containing names of illnesses. Following a presentation of the units of this type that appeared in our material, a detailed analysis is given of the group of curses which use the names of epidemic illnesses: powietrze, morówka, pomór, pomorek, dżuma, pomucha (all six meaning ‘plague, pest, murrain’), and cholera (‘cholera’). The curses have been shown in a broader linguistic context which takes into account the functioning of the given name in dialects, not only as the base name of the illness, but also as an element of phraseological expressions and as a unit which undergoes the processes of semantic and word-formative derivation.
Downloads
References
Derd: J. Derdowski, O panu Czorlińscim, co do Pucka po sece jachoł, Toruń 1880.
View in Google Scholar
DwZw: S. Dworakowski, Zwyczaje rodzinne w powiecie wysokomazowieckim, Warszawa 1935.
View in Google Scholar
KąśSGO: J. Kąś, Słownik gwary orawskiej, t. 1–2, wyd. 2, Kraków 2011.
View in Google Scholar
Krak: O. Kolberg, Krakowskie, t. 1–4, Kraków 1871–1875.
View in Google Scholar
Kuj: O. Kolberg, Kujawy, t. 1–2, Warszawa 1867.
View in Google Scholar
LL V: A. Chętnik, Teksty ludowe. Miodobranie na Kurpiach, „Literatura Ludowa” V, z. 4–6, 1961, s. 98–108.
View in Google Scholar
LL XIX: S. Bąk, Wspomnienia Anny Bąkowej, „Literatura Ludowa” XIX, z. 3, 1975, s. 32–53.
View in Google Scholar
Lub: O. Kolberg, Lubelskie, t. 1–2, Kraków 1883–1884.
View in Google Scholar
Lud XII: J. Sulisz, Zapiski etnograficzne z Ropczyc, „Lud. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego” XII, 1906, s. 57–81.
View in Google Scholar
Łęcz: O. Kolberg, Łęczyckie, Kraków 1889.
View in Google Scholar
MacSł: J. Maciejewski, Słownik chełmińsko-dobrzyński, Toruń 1969.
View in Google Scholar
ME VI: A. Saloni, Lud łańcucki. Materiały etnograficzne, „Materiały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne” VI, 1903, s. 304.
View in Google Scholar
ME IX: J. Kantor, Czarny Dunajec. Monografia etnograficzna, „Materiały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne” IX, 1907, s. 17–229.
View in Google Scholar
ME XI: O. Kolberg, Tarnów – Rzeszów. Materiały etnograficzne zebrał Oskar Kolberg, uporządkował i wydał Seweryn Udziela, „Materiały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne” XI, 1910, s. 116–323.
View in Google Scholar
MPTL XXVI: W. Gaj-Piotrowski, Kultura społeczna ludu z okolic Rozwadowa, „Prace i Materiały Etnograficzne”, t. 26, Wrocław 1967.
View in Google Scholar
NKJP: Narodowy Korpus Języka Polskiego, http://nkjp.pl/.
View in Google Scholar
PF IV: R. Lubicz [H. Łopaciński], Przyczynki do nowego słownika języka polskiego, „Prace Filologiczne” IV, 1893, s. 173–279.
View in Google Scholar
PF V: H. Łopaciński, Przyczynki do nowego słownika języka polskiego, „Prace Filologiczne” V, 1899, s. 681–976.
View in Google Scholar
PJPAN 11: M. Kucała, Porównawczy słownik trzech wsi małopolskich, „Prace Językoznawcze PAN”, nr 11, Wrocław 1957.
View in Google Scholar
PJPAN 37, 47, 72: M. Szymczak, Słownik gwary Domaniewka w powiecie łęczyckim, cz. 2: F–J, cz. 5: O–Pś, cz. 8: Z–Ż, „Prace Językoznawcze PAN”, nr 37, 47, 72, Wrocław 1964, 1969, 1973.
View in Google Scholar
PJPAN 48: H. Horodyska-Gadkowska, Polskie słownictwo gwarowe z zakresu hodowli zwierząt domowych, „Prace Językoznawcze PAN”, nr 48, Wrocław 1967.
View in Google Scholar
Pleszcz: A. Pleszczyński, Bojarzy międzyrzeccy. Studium etnograficzne, Warszawa 1892.
View in Google Scholar
PorJ 1956: H. Horodyska, Z gwary suwalskiej, „Poradnik Językowy” nr 2, 1956, s. 73–74.
View in Google Scholar
RŁTN XXVI: K. Dejna, Słownictwo ludowe z terenu byłych województw kieleckiego i łódzkiego (Pa–Por), „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” XXVI, 1980, s. 117–257.
View in Google Scholar
RWF IX: J. Biela, Gwara zebrzydowska. Studium dialektologiczne, „Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności” IX, 1882, s. 149–217.
View in Google Scholar
RWF XI: J. Łoś, Gwara opoczyńska. Studium dialektologiczne, „Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności” XI, 1886, s. 147–190.
View in Google Scholar
RWTN III: F. Bizoń, Ze słownictwa gwarowego na Śląsku Cieszyńskim (Etymologie), „Rozprawy Komisji Językowej Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego” III, 1961, s. 101–126.
View in Google Scholar
SGK: B. Sychta, Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Wrocław – Warszawa – Kraków 1967–1976.
View in Google Scholar
Sand: O. Kolberg, Sandomierskie, Warszawa 1865.
View in Google Scholar
SKJ VD: B. Dembowski, Słownik gwary podhalskiej, „Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie” V, 1894, s. 339–444.
View in Google Scholar
SKJ VG: W. Grzegorzewicz, O języku ludowym w powiecie przasnyskim, „Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie” V, 1894, s. 72–126.
View in Google Scholar
SKoc: B. Sychta, Słownictwo kociewskie na tle kultury ludowej, t. I–III, Wrocław 1980–1985.
View in Google Scholar
Skrz: K. Skrzyńska, Kobieta w pieśni ludowej, Warszawa 1891.
View in Google Scholar
SobKuj: Z. Sobierajski, Gwary kujawskie, Poznań 1952.
View in Google Scholar
Wisła X: K. Mátyás, Przezwiska ludowe w powiatach tarnobrzeskim, niskim i brzeskim w Galicji, „Wisła” X, 1896, s. 725–744.
View in Google Scholar
Wisła XI: A. Osipowicz, Lecznictwo ludowe. Nazwy ludowe niektórych chorób, z wymienieniem środków, używanych po wsiach na ich leczenie w dawnym Augustowskim, „Wisła” XI, 1897, s. 771–783.
View in Google Scholar
Wisła XV: A. Rumel, Pojęcia ludu o przyrodzie, „Wisła” XV, 1901, s. 80.
View in Google Scholar
WMal: W. Malinowski, Gwara rębowska, „Biblioteczka Słuchaczy Państwowego Wyższego Kursu Nauczycielskiego w Lublinie”, nr 5, Warszawa 1925.
View in Google Scholar
ZB I: P. Parylak, Prowincjonalizmy mowy polskiej w Drohobyczu i jego okolicach zestawione i porównane z językiem ruskim, staropolskim i narzeczem kaszubskim, „Zbiór Wiadomości do Antropologii Krajowej” I, Kraków 1877, s. 57–78.
View in Google Scholar
Zb II: W. Sierakowski, Materiały do etnografii ludu polskiego z okolic Kielc, „Zbiór Wiadomości do Antropologii Krajowej” II, Kraków 1878, s. 209–259.
View in Google Scholar
Gajda Z., 2011, Do historii medycyny wprowadzenie, Kraków.
View in Google Scholar
Gdacjusz A., 1969, Wybór pism, oprac. H. Borek, J. Zaremba, Warszawa – Wrocław.
View in Google Scholar
Grochowski M., 1991, Przekleństwo i wulgaryzm jako kwalifikatory pragmatyczne jednostek leksykalnych, „Acta Universitatis Nicolai Copernici” „Filologia Polska” t. 36: „Nauki Humanistyczno-Społeczne” z. 230, s. 3–25.
View in Google Scholar
Marczewska M., 2012, Ja cię zamawiam, ja cię wypędzam… Choroba. Studium językowo-kulturowe, Kielce.
View in Google Scholar
NKPP: J. Krzyżanowski (red.), Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich, w oparciu o dzieło Samuela Adalberga oprac. zesp. red. pod kier. J. Krzyżanowskiego, t. 1–4, Warszawa 1969–1978.
View in Google Scholar
Przybylska R., 1986, Co się komu »ciśnie na usta«, czyli o pewnym typie wyrażeń ekspresywnych, „Język Polski” LXVI, s. 347–351.
View in Google Scholar
PSL: F. Giedroyć, Polski słownik lekarski, t. I–II, Warszawa 1931–1933.
View in Google Scholar
PSWP: H. Zgółkowa (red.), Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, t. 1–50, Poznań 1994–2005.
View in Google Scholar
SEBań: A. Bańkowski, Etymologiczny słownik języka polskiego, t. I–II, Warszawa 2000.
View in Google Scholar
SEBor: W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2005.
View in Google Scholar
SESł: F. Sławski, Słownik etymologiczny języka polskiego, t. I–V, Kraków 1952–1982.
View in Google Scholar
SGP: Słownik gwar polskich, red. M. Karaś (Źródła, t. 1), J. Reichan (t. 2–9, z. 2), S. Urbańczyk (t. 2–5), J. Okoniowa (t. 6–9, z. 2), B. Grabka (t. 7–9, z. 2), R. Kucharzyk (t. 9, z. 2), t. 1–3: Wrocław – Warszawa – Kraków 1977–1991, t. 4–9, z. 2: Kraków 1992–2015.
View in Google Scholar
Sienkiewicz 1978: H. Sienkiewicz, Selim Mirza, [w:] idem, Nowele, t. 2, Warszawa 1978, s. 322–379.
View in Google Scholar
Sienkiewicz 1986: H. Sienkiewicz, Listy z podróży do Ameryki, Warszawa 1986.
View in Google Scholar
SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, t. I–XI, Warszawa 1958–1969.
View in Google Scholar
SJPSz: M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, t. I–III, Warszawa 1993.
View in Google Scholar
SL: S.B. Linde, Słownik języka polskiego, wyd. 2, poprawne i pomnożone, t. I–VI, Lwów 1854–1860.
View in Google Scholar
SPXVI: Słownik polszczyzny XVI wieku, t. I–IV, red. komitet redakcyjny, t. V–XVII, red. M.R. Meyenowa, t. XVIII–XXXIV, red. F. Pepłowski, t. XXXV–XXXVI, red. K. Mrowcewicz, P. Potoniec, Wrocław – Warszawa – Kraków 1966–2012.
View in Google Scholar
SStp: S. Urbańczyk (red.), Słownik staropolski, t. I–XI, Wrocław − Warszawa − Kraków 1953−2002.
View in Google Scholar
SW: J. Karłowicz, A.A. Kryński, W. Niedźwiedzki (red.), Słownik języka polskiego, t. I–VIII, Warszawa 1900–1927.
View in Google Scholar
SWil: A. Zdanowicz i in. (red.), Słownik języka polskiego, t. I–II, Wilno 1861.
View in Google Scholar
Szychowska-Boebel B., 1972, Lecznictwo ludowe na Kujawach (Materiały i rozważania), Toruń.
View in Google Scholar
USJP: S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 1–4, Warszawa 2003.
View in Google Scholar
Gp.: Grіnčenko B.D., Slovarʹ ukraїnsʹkoї movi, t. 1–4, Kiїv 1958–1959.
View in Google Scholar
FSSSGD: Užčenko V.D., Frazeologіčnij slovnik shіdnoslobožansʹkih і stepovih govіrok Donbasu, Lugansʹk 2013 (http://dspace.ltsu.org/jspui/bitstream/123456789/1765/1/Ugchenko2.pdf).
View in Google Scholar
ÈSSÂ: О. Trubačev (red.), Ètimologičeskij slovarʹ slavânskih âzykov. Praslavânskij leksičeskij fond, t. 1–40, Moskva 1974–2016.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
