Wotum zaufania – referendum odwoławcze – wybory
Kompatybilność i skuteczność mechanizmów rozliczalności organów samorządowych (na przykładzie wybranych gmin w Polsce)
DOI:
https://doi.org/10.12797/Politeja.23.2026.101.05Keywords:
accountability, local executive, municipality, PolandAbstract
VOTE OF CONFIDENCE – RECALL REFERENDUM – ELECTIONS: COMPATIBILITY AND THE EFFECTIVENESS OF ACCOUNTABILITY MECHANISMS OF LOCAL AUTHORITIES (WITH THE EXAMPLE OF SELECTED MUNICIPALITIES IN POLAND)
In addition to elections and recall referendum, another method of holding local authorities accountable has been introduced in Poland – an annual report on the state of a local government unit and a debate on it – with the possible participation of residents – concluding with the granting or refusal to grant a vote of confidence in the local executive by the local legislative. The article addresses the issue of consistency of the results of the report and debate mechanism with the results of recall referenda and municipal elections. The research was based on the theory of accountability, interpreted as a three-dimensional process whose components are information, discussion and consequences. A multiple case study was used as the main research method; the research was performed in 14 municipalities. The authors found that elections remain the most effective instrument of accountability. Recall referendums most often remain invalid due to a too low turnout, while the report and debate on the state of the municipality, and a possible lack of confidence do not always end with the next step – a resolution to hold a recall referendum of the mayor. However, in most of the cases examined, there was consistency in the results of these two or three accountability mechanisms.
References
Apanowicz J., Metodologia ogólna, Gdynia 2002.
Biniasz-Celka D., Raport o stanie gminy i debata nad nim w świetle niemieckiej koncepcji demokracji kooperacyjnej, „Studia Prawa Publicznego” 2020, t. 31, nr 3, https://doi.org/10.14746/spp.2020.3.31.5.
Boć J., Kontrola prawna administracji, [w:] Prawo administracyjne, red. J. Boć, Wrocław 2007.
Bokiej-Karciarz M., Karciarz M., Rozdział I. Pojęcie, istota i cel raportu, [w:] M. Bokiej-Karciarz, M. Karciarz, Raport o stanie gminy, powiatu, województwa, Warszawa 2019.
Bovens M., Analysing and Assessing Accountability: A Conceptual Framework, „European Law Journal” 2007, vol. 13, no. 4, https://doi.org/10.1111/j.1468-0386.2007.00378.x.
Bovens M., Two Concepts of Accountability: Accountability as a Virtue and as a Mechanism, „West European Politics” 2010, vol. 33, no. 5, https://doi.org/10.1080/01402382.2010.486119.
Brandsma G.I., Schillemans T., The Accountability Cube: Measuring Accountability, „Journal of Public Administration Research and Theory” 2013, vol. 23, no. 4.
Bułajewski S., A Vote of Confidence for a Commune Head (Mayor, City President) in the Jurisprudence of Administrative Courts, „Journal of Modern Science” 2022, vol. 49, no. 2, https://doi.org/10.13166/jms/156246.
Colombo A., Tojerow I., Appointed or Elected? How Mayoral Accountability Impacts the Provision of Policing, IZA DP No. 13961, Discussion Paper Series, 2020, [online] https://docs.iza.org/dp13961.pdf.
Geissel B., Jung S., Recall in Germany: Explaining the Use of a Local Democratic Innovation, „Democratization” 2018, vol. 25, no. 8, https://doi.org/10.1080/13510347.2017.1398735.
Jagielski J., Kontrola administracji publicznej, wyd. 3, Warszawa 2012.
Koppel J., Pathologies of Accountability: ICANN and the Challenge of “Multiple Accountabilities Disorder”, „Public Administration Review” 2005, vol. 65, no. 1, https://doi.org/10.1111/j.1540-6210.2005.00434.x.
Kobielska K., Rozliczalność jako zasada dobrego rządzenia, [w:] Dobre rządzenie w gminach małych. Empiryczny wymiar nowego paradygmatu rozwoju, red. K. Kobielska, A. Lisowska, Bydgoszcz 2014.
Kożuch A., Marzec I., Studium przypadku jako strategia badawcza w naukach społecznych, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych” 2014, nr 2.
Kuc B.R., Kontrola jako funkcja zarządzania, Warszawa 2009.
Kukovič S., Copus C., Haček M., Blair A., Direct Mayoral Elections in Slovenia and England: Traditions and Trends Compared, „Lex Localis – Journal of Local Self-Government” 2015, vol. 13, no. 3, https://doi.org/10.4335/13.3.697-718(2015).
Larsen H.O., Directly Elected Mayors – Democratic Renewal or Constitutional Confusion?, [w:] Local Government at the Millenium, eds J. Caulfield, H.O. Larsen, Opladen 2002.
Local Governments in the Digital Era: Looking for Accountability, eds B. Cuadrado-Ballesteros, I.M. García-Sánchez, New York 2017.
Machelski Z., Rozliczalność jako element jakości procesu demokratycznego w systemie instytucjonalnym III Rzeczypospolitej, „Przegląd Sejmowy” 2018, nr 1.
Manin B., Przeworski A., Stokes S.C., Elections and Representation, [w:] Democracy, Accountability, and Representation, eds A. Przeworski, S.C. Stokes, B. Manin, Cambridge 1999.
Mulgan R., Holding Power to Account: Accountability in Modern Democracies, London 2003.
Pawłowska A., Rozliczalność administracji publicznej w społeczeństwie informacyjnym, „Administracja Publiczna. Studia Krajowe i Międzynarodowe” 2010, nr 2.
PKW, [online] https://pkw.gov.pl/wybory-i-referenda/wybory-samorzadowe-i-referenda-lokalne.
Qvortrup M., Referendums as Complementary Democracy, [w:] Complementary Democracy: The Art of Deliberative Listening, eds M. Qvortrup, D. Vancic, Berlin–Boston 2022.
Romzek B.S., Dubnick M.J., Accountability in the Public Sector: Lessons from the Challenger Tragedy, „Public Administration Review” 1987, vol. 47, no. 3.
Sinclair A., The Chameleon of Accountability: Forms and Discourses, „Accounting, Organizations and Society” 1995, vol. 20, no. 2/3.
Smith M.L., The Local Recall Revisited: An Old Tool for Inclusive and Effective Participation in New Democracies, [w:] Participatory Democratic Innovations in Europe: Improving the Quality of Democracy?, eds B. Geissel, M. Joas, Opladen–Berlin–Toronto 2013.
Springer F., Klein M., Kühling C., Do Recall Elections Undermine Political Support? Insights from the Recall of the Mayor of Frankfurt in 2022, „German Politics” 2024, https://doi.org/10.1080/09644008.2024.2308891.
Steffek J., Public Accountability and the Public Sphere of International Governance, „Ethics & International Affairs” 2010, vol. 24, no. 1.
Sylwestrzak A., Kontrola administracji publicznej w III Rzeczypospolitej Polskiej, Gdańsk 2004.
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, Dz.U. 2024, poz. 609.
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym, Dz.U. 2000, nr 88, poz. 985.
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2005, nr 175, poz. 1457.
Uziębło P.J., Art. 11, [w:] Ustawa o referendum lokalnym. Komentarz, Warszawa 2007.
Wacinkiewicz D., Kontrola i nadzór w prawie komunalnym, Warszawa 2007.
Walczak P., Rodzaje i kryteria kontroli, [w:] Działalność kontrolna rady gminy i komisji, red. Z. Majewski, Warszawa 2005.
Welp Y., Recall Elections, [w:] Complementary Democracy: The Art of Deliberative Listening, eds M. Qvortrup, D. Vancic, Berlin–Boston 2022.
Welp Y., Rey J., Recall Referendum and Democracy an Analysis of Recent Experiences in Bogota and Lima, „Anuario Latinoamericano Ciencias Políticas y Relaciones Internacionales” 2015, vol. 2, https://doi.org/10.17951/al.2015.2.71.
Witalec W., Raport o stanie jednostki samorządu terytorialnego jako instrument oceny działalności jej organu wykonawczego, „Finanse Komunalne” 2019, nr 9.
Yin R.K., Studium przypadku w badaniach naukowych. Projektowanie i metody, przeł. J. Gilewicz, Kraków 2015.
Zakrzewski T., Referendum lokalne. Czas na reformę, Warszawa 2020.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Agnieszka Pawłowska, Anna Kołomycew, Bogusław Kotarba
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
