Cyberpunkowa wizja świata – jawa czy sen?
DOI:
https://doi.org/10.12797/RM.01.2026.19.08Słowa kluczowe:
Cyberpunk, ekonarracje, korporacje, antropocen, kapitałocenAbstrakt
A CYBERPUNK VISION OF THE WORLD – WAKING OR SLEEPING?
This article aims to familiarize the reader with the origins and characteristics of cyberpunk, with a particular attention paid to eco-narratives found within it, which can be perceived as a form of warning. In order to illustrate how these narratives address ecological and climate issues, selected examples from the world of the game Cyberpunk 2077 (CD Projekt Red 2020) and a 2023 expansion Phantom Liberty are cited. Simultaneously, the text aims to encourage the reader to reflect on the message hidden within cyberpunk cultural texts, as well as the condition of the surrounding world.
Bibliografia
Altvater, E. 2016. The Capitalocene, or, Geoengineering against Capitalism’s Planetary Boundaries, w: J. W. Moore (red.), Anthropocene or Capitalocene? Nature, History, and the Crisis of Capitalism, Oakland: PM Press, 138–152.
Amis, K. 1960. New Maps of Hell, London: Gollancz.
Bagnall, R. 2021. Night city weather (DLC), Cyberpunk RED, R. Talsorian Games, https://rtalsoriangames.com/2021/07/02/cyberpunk-dlc-day-07-02-21/ – 6 XII 2025. DOI: https://doi.org/10.1055/s-0041-1724245
Bar, W. 2020. Ekobójstwo i grzech ekologiczny: dwa terminy – dwa porządki – wspólna sprawa, Studia Prawnicze KUL, 2, 33–57, https://doi.org/10.31743/sp.5808. DOI: https://doi.org/10.31743/sp.5808
CD Projekt Red. 2020. Cyberpunk 2077 [gra wideo].
CD Projekt Red. 2023. Cyberpunk 2077. Widmo wolności [gra wideo].
CD Projekt. 2025. Cyberpunk 2077 Celebrates Five Years Since Launch!, https://www.cdprojekt.
com/en/media/news/cyberpunk-2077-celebrates-five-years-since-launch/#:~:text=
Since%20launch%2C%20the%20game%20has%20sold%2035,and%20Apple%20silicon%20Mac%20models%20and%20more – 15 II 2026.
Clute, J., Nicholls, P. (red.) 1993. The Encyclopedia of Science Fiction, London: Orbit.
Dozois, G. 1984, December 30. Science Fiction in the Eighties, Washington Post.
Ermi, L., Mäyrä F. 2005. Fundamental Components of the Gameplay Experience: Analysing Immersion, Digital Games Research Conference 2005, Changing Views: Worlds in Play, June 16–20, Vancouver, British Columbia, Canada, https://doi.org/10.26503/dl.v2005i1.119. DOI: https://doi.org/10.26503/dl.v2005i1.119
Featherstone, M., Burrows, R. (red.) 1996. Cyberspace/Cyberbodies/Cyberpunk: Cultures of Technological Embodiment, London: Sage. DOI: https://doi.org/10.4135/9781446250198
Frelik, P. 1998. Cyberpunk, Magazyn Sztuki, 1(17), 120–127.
Frelik, P. 2021. NeoCYBERliberalPUNKizm – polityka i ideologia cyberpunka, Teksty Drugie, 6, 32–51, https://doi.org/10.18318/td.2021.6.3. DOI: https://doi.org/10.18318/td.2021.6.3
Gibson, W. 2024. Wypalić Chrom (P. W. Cholewa, tłum.), Warszawa: Wydawnictwo MAG.
Gibson, W. 2025. Trylogia Ciągu: Neuromancer, Graf Zero, Mona Liza Turbo (P. W. Cholewa tłum.), Warszawa: Wydawnictwo MAG.
Haraway, D. 2015. Anthropocene, Capitalocene, Plantationocene, Chthulucene: Making Kin, Environmental Humanities, 6(1), 159–165, https://doi.org/10.1215/22011919-3615934. DOI: https://doi.org/10.1215/22011919-3615934
Hollinger, V. 1991. Cybernetic Deconstructions: Cyberpunk and Postmodernism, w: L. McCaffery (red.), Storming the Reality Studio: A Casebook of Cyberpunk and Postmodernist Fiction, Durham–London: Duke UP, 203–218. DOI: https://doi.org/10.1215/9780822398226-036
Kiejziewicz, A. 2017. Dystopia, nowe społeczeństwo i maszyny. Lata 80. XX wieku jako okres powstania i rozwoju kina cyberpunkowego, w: A. Jabłońska, M. Koryciński (red.), 80s Again! Monografia poświęcona latom 80. XX wieku, Warszawa: Klub Filmowy im. Jolanty Słobodzian, 169–187, https://www.academia.edu/32320806/80s_Again_Monografia_po%C5%9Bwi%C4%99cona_latom_80_XX_wieku_red_Jab%C5%82o%C5%84ska_Koryci%C5%84ski_pdf – 8 XI 2025.
Kluska, B. 2008. Dawno temu w grach. Czas pionierów: szkice z historii gier komputerowych, Łódź: Inicjatywa Wydawnicza ORKA.
Kowalska, S. 2023. Ekobójstwo – wielowymiarowe zagrożenie dla środowiska, Studia Prawnoustrojowe, 61, 145–160, https://doi.org/10.31648/sp.8772. DOI: https://doi.org/10.31648/sp.8772
Krawczyk, M. 2024. Gry wideo/komputerowe jako nośniki kultury i narzędzia edukacyjne. (Nieopublikowana praca licencjacka), Uniwersytet Jagielloński, Kraków.
Księski, K. 2012. Dystopijna wizja świata bliskiego zasięgu. Cyberpunk jako złożone zjawisko kulturowe. Zarys zjawiska, Kultura i Historia, 21.
Lovelock, J. 2007. The Revenge of Gaia. Earth’s Climate Crisis and the Fate of Humanity, New York: Basic Books.
Ludkowski, Ł. 2020. Kompendium wiedzy o świecie gry [fizyczny materiał dołączony do gry Cyberpunk 2077].
Malm, A. 2016. Fossil Capital: The Rise of Steam Power and the Roots of Global Warming, London: Verso.
Mazurkiewicz, A. 2014. Z problematyki cyberpunku. Literatura – sztuka – kultura, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
McBrien, J. 2016. Accumulating Extinction: Planetary Catastrophism in the Necrocene, w: J. W. Moore (red.), Anthropocene or Capitalocene? Nature, History, and the Crisis of Capitalism, Oakland: PM Press, 116–137.
McNeill, J. R., Engelke, P. 2014. The Great Acceleration: An Environmental History of the Anthropocene since 1945, Cambridge: The Belknap Press of Harvard University Press. DOI: https://doi.org/10.4159/9780674970731
Merril, J. 1966. What Do You Mean: Science? Fiction? (Part I), Extrapolation, 7(2), 30–46. DOI: https://doi.org/10.3828/extr.1966.7.2.29
Moore, J. W. 2015. Capitalism in the Web of Life: Ecology and the Accumulation of Capital, London: Verso.
Moore, J. W. 2016. The Rise of Cheap Nature, w: J. W. Moore (red.), Anthropocene or Capitalocene? Nature, History, and the Crisis of Capitalism, Oakland: PM Press, 78–115.
Morley, D., Robins, K. 1995. Spaces of Identity: Global Media, Electronic Landscapes and Cultural Boundaries, New York: Routledge.
Murphy, G. J., Vint, S. (red.) 2010. Beyond Cyberpunk: New Critical Perspectives (preview), New York: Routledge, https://doi.org/10.4324/9780203851968. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203851968
Myszala, A. 1998. Cyberprzestrzeń − wprowadzenie, Magazyn Sztuki, 1(17), 54–79.
Oramus, D. 2021. Nowe światy literackie: literaturoznawstwo współczesne a nauki ścisłe, Zagadnienia Filozoficzne w Nauce, 70, 139–168, https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-issn-0867-8286-year-2021-issue-70-article-3a49a9b4-90df-3b02-9ed8-679c923d8f1d – 10 XI 2025.
Patel, R., Moore, J. W. 2019. Tania natura (P. Czapliński, A.W. Nowak, tłum.), w: P. Czapliński, J. B. Bednarek, D. Gostyński (red.), O jeden las za daleko. Demokracja, kapitalizm i nieposłuszeństwo ekologiczne w Polsce, Warszawa: Książka i Prasa, 311–331.
Piechota, D. 2024. Gaja. Historia prawdziwa Barbary Piórkowskiej w zwierciadle fikcji klimatycznej (climate fiction), Tematy i Konteksty, 14(19), 333–346, https://doi.org/10.15584/tik.2024.21. DOI: https://doi.org/10.15584/tik.2024.21
Ptaszyńska, A. A. 2019. Antropocen, wielkie przyspieszenie i insektagedon, Kosmos. Problemy nauk biologicznych, 68(4), 553–560, https://doi.org/10.36921/kos.2019_2570. DOI: https://doi.org/10.36921/kos.2019_2570
PWN. (b. d.). [hasło:] Science fiction, w: Encyklopedia PWN, https://encyklopedia.pwn.pl/szukaj/science%20fiction.html – 9 XI 2025.
Ruccio, D. 2011. Anthropocene – or How the World Was Remade by Capitalism.
Safjanowski, T. 2018. Cyberpunk po postcyberpunku. Dystopijna wizja technoprzyszłości w serialu Altered Carbon, Kultura Współczesna, 2(101), 143–156, https://doi.org/10.26112/kw.2018.101.13.
Schwab, K. 2018. Czwarta rewolucja przemysłowa (A. D. Kamińska, tłum.), Warszawa: Wydawnictwo Studio EMKA.
Sponsler, C. 1995. William Gibson and the Death of Cyberpunk, w: R. A. Latham, R. A. Collins (red.), Modes of the Fantastic: Selected Essays from the Twelfth International Conference on the Fantastic in the Arts, Westport: Greenwood Press, 47–55.
Steffen, W. et al. 2015. The trajectory of the Anthropocene: The Great Acceleration, The Anthropocene Review, 2(1), 81–98, https://doi.org/10.1177/2053019614564785. DOI: https://doi.org/10.1177/2053019614564785
Sterling, B. (red.) 1986. Mirrorshades. The Cyberpunk Anthology, New York: Ace Books.
Sterling, B. 1998. Przedmowa do „Lustrzanek”, Magazyn Sztuki, 1(17), 115–119.
Subramanian, M. 2019, May 21. Anthropocene now: influential panel votes to recognize Earth’s new epoch, Nature, https://doi.org/10.1038/d41586-019-01641-5. DOI: https://doi.org/10.1038/d41586-019-01641-5
Szaj, P. 2021. Antropocen i kapitałocen: w poszukiwaniu fuzji horyzontów, Porównania, 2(29), 371–386, https://doi.org/10.14746/por.2021.2.21. DOI: https://doi.org/10.14746/por.2021.2.21
Walker, M. et al. 2019. Formal Subdivision of the Holocene Series/Epoch: A Summary, Journal of the Geological Society of India, 93, 135–141, https://doi.org/10.1007/s12594-019-1141-9. DOI: https://doi.org/10.1007/s12594-019-1141-9
Weis, T. 2013. The Ecological Hoofprint: The Global Burden of Industrial Livestock, London–New York: Zed Books. DOI: https://doi.org/10.5040/9781350223080
Williams, R. 2004. Utopia and Science Fiction, w: P. Parrinder (red.), Science Fiction: A Critical Guide, London–New York: Routledge.
Winsnes, P. 2022. Change With the Machines: Posthumanism and Postmodernism in Cyberpunk Literature. (Unpublished Master’s Thesis), University of Bergen, Bergen, https://nva.sikt.no/registration/0198f0ba6172-a39d8e3c-4443-421f-8e8e-db7c18c01d1f – 2 XI 2025.
Zalasiewicz, J. et al. 2015. When did the Anthropocene begin? A mid-twentieth century boundary level is stratigraphically optimal, Quaternary International, 383, 196–203, https://doi.org/10.1016/j.quaint.2014.11.045. DOI: https://doi.org/10.1016/j.quaint.2015.04.007
Zalasiewicz, J. et al. 2017. The Working Group on the Anthropocene: Summary of evidence and interim recommendations, Anthropocene, 19, 55–60, https://doi.org/10.1016/j.ancene.2017.09.001. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ancene.2017.09.001
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
