Häusslerowie. Dzieje rodziny krakowskich lutników

Autor

  • Barbara Ostafin

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2005.08

Abstrakt

THE HAUSSLERS HISTORY OF THE FAMILY OF CRACOVIAN VIOLIN MAKERS

Christian and Gustaw Häussler were German violin makers, who through 109 years long relationship with Krakow made an indubitable contribution to the development of Polish and European musical culture. Christian Häussler (1802–1867) came to Krakow from Adorf in Saxony. He was a violin maker and a trumpet master as well as marksmen king (1866–1867). He ran a workshop first in Szpitalna St. 80, then in Gołębia St. 4, and in a later period until his death, in Floriańska St. 29. Clarinets made and signed by Häussler are to be found in: Museum of the 600th Anniversary of Jasna Góra in Częstochowa as well as in the Marlow Sigal collection (the US). Some clarinets signed Christian Häussler in Krakau were in the possession of the Museum of Musical Instruments in Poznań. Nephew and heir to Christian’s workshop was Gustaw Häussler (1850–1940), arrived from Lübben (Brandenburg), who ran the workshop first in Floriańska St. 21, then in Floriańska St. 22. Probably he as well supplied the Jasna Góra orchestra with musical instruments. In 1887 he received a bronze medal at the Exhibition of Industry in Krakow for 6 violins made according to the Stradivari model, and for clarinets and flutes. in 1894 at the National Exhibition in Lvov he was awarded a gold medal for the following six instruments as well as for the correction of old Italian instruments (P. Guarneri and N. Gagliano). He gained European recognition as corrector of instruments. He repaired the violin of S. Barcewicz (Gaudani’s instrument), M. Karłowicz in 1899 – repair and correction of Groblicz’s violin, P. de Sarasate, B. Hubermann, J. Pulikowski and O. Ševčik. In 1885 he was acclaimed by the Lvov musicians as the greatest living violin maker in Europe. In 1935 Häussler participated in the Violin Making Exhibition in Krakow. He was the inventor of special violin making pliers (spring vice). He set the size of violin boards depending on the type of wood used for the making of the instrument. He was occupied also with fixing the violin mensure. He conducted the expertise of musical instruments. Violins signed Gustavus Häussler Craconiensis me fecit 1885 are to be found in the National Museum collection in Bratislava. Among his students are W. Baczyński, J. Zając, H. Skórczyński and P. Kubas. A long-standing instrumentary (in the years 1898– 1913) was Antoni Ostafin. Christian and Gustaw Häussler were buried at the Rakowicki cemetery in Krakow.

Bibliografia

1 J. Reiss, Almanach muzyczny Krakowa 1794–1918, t. I, Kraków 1939, s. 157. 2 B. Kiejcher (Kejcher, Keycher, Kicher), ur. 1548 Kraków, zm. 1599 Kraków, muzyk, budowniczy instrumentów muzycznych. Prowadził i powiększył pracownię instrumentów muzycznych założoną przez swego ojca J. Kiejchera w 1 poł. XVI w.; K. Kiejcher, syn Bartłomieja (czynny od ok. 1590 r.), organista królewski, wraz z ojcem budował i naprawiał instrumenty muzyczne. 3 J. de Dobruska, ur. 2 poł. XV w. Kraków, zm. po 1636 Kraków, rurmistrz królewski (canalium magister). Canalibus et aliis instrumentis doprowadził wodę z Rudawki do zamku królewskiego na Wawelu. Był także lutnikiem. Założył pracownię lutniczą. Nauczyciel zawodu Mateusza Dobruckiego (Archiwum Akt Dawnych w Krakowie, Libri Juri Civilis, rkps nr 1422, s. 231; J. Ptaśnik, Cracovia Artificum 1501–1550, Kraków 1936, 1937, 1948, poz. 26848 i 1287. 4 M. Dobrucki, ur. w 1520 Kraków, zm. w 1602, znany i ceniony mieszczanin, noszący tytuł Nobilis, o wielkości prowadzonego przezeń warsztatu świadczy spis inwentarzowy sporządzony po jego śmierci; Teki A. Grabowskiego, rkps, fascykuł 3, Notat o Sztukach Pięknych, Archiwum Państwowe w Krakowie, E-120, s. 249. 5 Z. Szulc, Słownik lutników polskich, Poznań 1953. 6 W. Pilichowski, ur. po 1750 Kraków, zm. po 1807 Kraków, zob.

Z.Szulc, op. cit. s. 93.7 J. Jaskulski, J. Podbielski, R.J. Wieczorek, Polakowitylko Boga a skrzypic. Dzieje lutnictwa na ziemiach polskich doII wojny światowej, Katalog wystawy w Muzeum Instrumentów Muzycznych, Oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu,1996, s. 35.8 J. Reiss, Almanach muzyczny Krakowa 1780–1914, t. I, Kraków1939, s. 157.9 W.L.F. von Lütgendorff, Die Geigen & Lautenmacher, Frankfurt n. Menem, t. II, 1922, s. 194.

10 Kapela jasnogórska była najdłużej funkcjonującym w Polsce zespołem wokalno-instrumentalnym. Istniała nieprzerwanie od 1600 do 1914 r. Uświetniała uroczystości kościelne i królewskie

– J. Golonka OSPPE, J. Żmudziński, Muzeum 600-lecia Jasnej Góry. Przewodnik, Jasna Góra-Częstochowa 1994. 11 P. Podejko, Kapela wokalno-instrumentalna paulinów na Jasnej Górze, PWM, Kraków 1977, s. 105.

12 Karta inwentarzowa instrumentu, zbiory Klasztoru oo. Paulinów na Jasnej Górze, nr inw. 39, oprac. P. Ducept, o. J. Golonka. 13 B. Vogel, Słownik lutników działających na ziemiach polskich, historycznych i obecnych oraz lutników polskich działających zagranicą do 1950 r. (w przygotowaniu do druku). 14 Archiwum Planów Budownictwa Miejskiego w Krakowie, sygn. 140, pismo do Wydziału Spraw Wewnętrznych i Policyi z 21 VIII 1838 r.

15 Archiwum Państwowe, Księga ewidencji ludności Krakowa, 1850, s. 593. 16 Ibidem. 17 W zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa znajduje się tzw. laska marszałkowska z wygrawerowanymi nazwiskami kolejnych marszałków kurkowych, umieszczono nań nazwisko Christiana Heislera (1856), zob. G. Lichończak-Nurek, Tam na Celestacie. Z dziejów Krakowskiego Bractwa Kurkowego, Przewodnik po wystawie stałej, Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, Kraków 1997, s. 38–39. 18 Wł. Muzeum Historyczne Miasta Krakowa. Zob. G. Lichończak-Nurek, Nieznane obrazy Floriana Cynka (1838–1912) w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa”, z. 16, 1988, s. 9–20. 19 MHK, nr inw. 240/Br.K/11: karta inwentarzowa Bractwa Kurkowego, oprac. G. Lichończak-Nurek. 20 MHK, nr inw. 497/Br.K, oprac. G. Lichończak-Nurek. 21 MHK, nr inw. 163/Br.K, oprac. G. Lichończak-Nurek.

22 Abdykacja króla kurkowego odbywała się zgodnie z obowiązującym ceremoniałem w 1. niedzielę po oktawie święta Bożego Ciała. Monarcha przekazywał „klejnot” i swój portret; od Bractwa Kurkowego otrzymywał pamiątkowy złoty sygnet; G. Lichończak-Nurek, Ceremoniały krakowskiego Bractwa Kurkowego, „Gazeta Antykwaryczna”, nr 6 (39), Kraków 1999, s. 68. 23 Archiwum Bazyliki Mariackiej, Księgi urodzin i chrztów 1834– –1843, s. 76, poz. 181. 24 Ibidem, t. XIII (1834–1843), s. 12. 25 Akta zejścia Parafii kościoła N. Panny Maryi z Roku 1857 w Księstwie Krakowskim, s. 63, poz.188. 26 W. Cyrankiewicz, Książkowy przewodnik po cmentarzach Krakowa, Podgórza i Zwierzyńca rzeczowo spisany, Kraków 1908,

s. 135 błędnie podaje imię August zamiast Augusta. 27 J. Reiss, Skrzypce i skrzypkowie, Kraków 1955, s. 93.

28 S. Barcewicz (1858–1929), polski skrzypek, pedagog i dyrygent. Znakomity wykonawca utworów Wieniawskiego i Mendelssona. Jego uczniem był m.in. M. Karłowicz.

29 P

. de Sarasate (1844–1908), hiszpański skrzypek i kompozytor, wybitny wykonawca utworów dedykowanych mu przez: C. Saint-Saënsa, M. Brucha, A. Zarzyckiego. 30 O. Ševčik (1852–1934), wybitny czeski skrzypek i kompozytor, twórca tzw. czeskiej szkoły gry na skrzypcach. 31 S. Hubermann (1882–1947), polski skrzypek, jeden z najwybitniejszych skrzypków swoich czasów, koncertował w Europie, Stanach Zjednoczonych, Azji i Australii. 32 wł. Biblioteka Jagiellońska, dar prof. J. Reissa (16 IX 1937). 33 Encyklopedia Krakowa, Warszawa-Kraków 2000, s. 280. 34 A. Chybiński, Mieczysław Karłowicz. Kronika życia artysty i taternika, Kraków 1949, s. 173. 35 Ibidem. 36 Ibidem, s. 269. 37 Z. Szulc, op. cit., s. 58.

38 B. Vogel, op. cit. 39 Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1895, s. 58. 40 MUS, nr inw. 374. Instrument zbudowany jest z drewna jaworowego (spód) i świerkowego (wierzch), całkowita długość 592 mm, menzura 125:194, maksymalna grubość 64 mm, politura koloru kasztanowo-brązowego. Został zakupiony do Muzeum w 1968 r. Informacja pochodzi od dr E. Bugalovej. 41 J. Reiss, Skrzypce i skrzypkowie, Kraków 1955, s. 93. 42 List Alicji Knast z Muzeum Instrumentów w Poznaniu z 7 X 2003 r.

43 100 Jahre VDG. Verband Deutscher Geigenbauer und Bogenmacher, ed. Kristin Vasterling, VGD: Niemcy, 2004. 44 Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1917, s. 122. 45 „Muzyka” 1935, nr 10 (12), s. 242. 46 Relacja prof. B. Vogla. 47 Biblioteka Jagiellońska, syg. J.R.3086. 48 A. Ciompa (1901–1935), malarz, grafik, literat, twórca witraży w kościołach ewangelickich.

49 Informacja z parafii ewangelickiej w Krakowie z dn. 26 II 2002 r. 50 Kalendarz Ewangelicki 1975, s. 223–227.

Pobrania

Wersja elektroniczna opublikowana

11.09.2026

Numer

Dział

Artykuły

Jak cytować

Häusslerowie. Dzieje rodziny krakowskich lutników. (2026). Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, 23, 95-102. https://doi.org/10.32030/KRZY.2005.08